I nummer 17 I jaargang 6 I oktober I. > Meer doen met marketing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "I nummer 17 I jaargang 6 I oktober 20 07 I. > Meer doen met marketing"

Transcriptie

1 F i e t s v e r k e e r I nummer 17 I jaargang 6 I oktober I > Dodehoekongevallen: niet te vermijden? Vorig jaar kwamen 19 fietsers om het leven bij dodehoekongevallen. Vrachtauto s zijn ondertussen volgehangen met spiegels, er worden proeven genomen met sensoren aan de zijkant van de vrachtauto en voorlichtingscampagnes wijzen de fietser op de risico s. Maar het aantal slachtoffers daalt niet. De vraag is wat wegbeheerders - nog meer - kunnen doen. > pagina 10 t/m 15 > Vélib: De zomerhit van 2007 > Meer doen met marketing Elektronische fietsverhuursystemen zien we inmiddels in tal van Europese steden. Maar in Parijs is alles uiteraard weer groter. Eind van het jaar staan er huurfietsen klaar, verdeeld over 1451 verhuurstations. En hoewel ook hier wat kinderziekten aan het licht komen, zorgt Vélib wel voor een kleine revolutie. De Parijzenaren ontdekken de fiets. > pagina 16 Maak mooie fietsvoorzieningen en de fietsers komen vanzelf. Zo redeneren verkeersdeskundigen vaak. Maar door fietsbeleid beter te verkopen, kan men het gebruik optimaliseren. Daar zijn inmiddels goede voorbeelden van. Bijvoorbeeld in het Deense Odense waar men met gimmicks als een elektronische telpaal het fietsklimaat leuker wist te maken. > pagina 6

2 Het Fietsberaad ondersteunt decentrale overheden bij de uitvoering van het fietsbeleid door: > nieuwe kennis te ontwikkelen en te verspreiden; > bestaande kennis beter te ontsluiten en > kennisuitwisseling te organiseren. colofon inhoud oktober nummer 17 > ISSN: uitgave: Fietsberaad verschijning: driemaal per jaar oplage: 4500 redactie en productie > Reith Hendriks & partners vormgeving > Verkeer en Vorm redactieadres > Fietsverkeer / Fietsberaad, Postbus 1031, 3000 BA Rotterdam vaste medewerkers > Otto van Boggelen Dirk Ligtermoet Karin Broer Rik de Groot Ursula Lehner-Lierz Ron Hendriks Artikelen uit Fietsverkeer mogen zonder toestemming, met bronvermelding, worden overgenomen. Fietsverkeer wordt kosteloos toegezonden aan iedereen die is betrokken bij de ontwikkeling, voorbereiding of uitvoering van fietsverkeersbeleid. U kunt zich opgeven op coördinator van het Fietsberaad > Otto van Boggelen Postbus 1031, 3000 BA Rotterdam telefoon website > kort nieuws 3 Meer doen met marketing > 6 Dodehoekongevallen: niet te vermijden? > 10 Vélib: de zomerhit van 2007 > 16 Meer ongevallen door paaltjes > 20 Provincies willen meer grip op besteding gemeentelijke subsidies > 23 Geen poep meer op de hellingbaan > 24 Asfaltbrochure schiet EnergieNed in verkeerde keelgat > 26 s-hertogenbosch wil auto en fiets ontvlechten > 28 > voorbeeldenbank 31 > het laatste woord: staatssecretaris Tineke Huizinga 32 > Zie voor achtergrondinformatie bij de artikelen: Leden Fietsberaad > Victor Molkenboer Ruud Diteweg Louis Eggen Myra Haffmans Monique de Jong Cor van der Klaauw Martijn te Lintelo Wim Mulder Eric Nijland Wim Salomons Paul van Weenen Jan van Selm Kees Slabbekoorn Hillie Talens Ben van Westing Theo Zeegers Bo Boormans Gerben Siebenga Henk van Zeijl Bert Zinn voorzitter gemeente Utrecht gemeente Den Haag gemeente Roosendaal gemeente Winterswijk gemeente Groningen gemeente Nijmegen gemeente Apeldoorn Stichting Landelijk Fietsplatform gemeente Enschede provincie Utrecht provincie Flevoland waterschap Zeeuwse Eilanden CROW NS Fiets/NS Stations Fietsersbond DTV Consultants Grontmij Goudappel Coffeng Verkeer en Waterstaat themabijeenkomsten > Marketinginstrumenten voor het fietsbeleid 15 november 2007 Tijdens deze bijeenkomst staat de vraag centraal welke rol marketing kan spelen in het fietsbeleid. Het gaat daarbij om meer dan alleen posters en foldertjes. O.a. aandacht voor de marketingmix van Odense en ervaringen met campagnes in Tilburg en Venlo. Aanvang: 14:00 uur. Locatie: zie website. > Meer info en aanmelden: Nieuwsbrief Fietsberaad > De nieuwsbrief van het Fietsberaad is een makkelijke en snelle manier om op de hoogte te blijven van de actuele ontwikkelingen in het fietsbeleid. De nieuwsbrief verschijnt elke maand. > U kunt zich gratis abonneren via 2 I Fietsverkeer 17 I oktober I

3 Friesland gaat een consumentenplatform oprichten, Zeeland gaat dorpsraden meer betrekken bij de planvorming. kort nieuws Bypad voor provincies en stadsgewesten: scores met een korreltje zout Friesland en Zeeland zijn de eerste provincies die de Bypad-methode ondergingen. Zeeland scoorde net iets beter dan Friesland. Maar wat zegt dat eigenlijk? Bypad, een door de Europese Unie gesteunde manier om fietsbeleid door te lichten, wordt nu ook toegepast op provincies en stadsgewesten. In Nederland zijn Friesland en Zeeland de eerste provincies, binnenkort volgt het eerste stadsgewest: Haaglanden. De methode is niet veel anders dan bij gemeenten, alleen de vraagstelling is wat aangepast. Ook nu zaten bestuurders, ambtenaren en vertegenwoordigers van gebruikersgroepen aan tafel om een groot aantal vragen over het fietsbeleid te beantwoorden. De uitkomsten daarvan werden door diezelfde groep beoordeeld met een score over het niveau. Adviseurs van Mobycon traden op als begeleiders. Zeeland scoorde net iets beter dan Friesland. Dat komt vooral omdat Zeeland zijn voorzieningen voor toeristische en recreatieve fietsers beter op orde heeft. Zeeland heeft in 2006 een fietsknooppuntennetwerk aangelegd en een routebureau opgezet. Friesland is daar nog mee bezig. Zeeland kreeg ook meer punten omdat deze provincie een team heeft aangesteld dat zich speciaal met fietsbeleid bezighoudt: het Zeeuws Coördinatiepunt Fiets. Maar Friesland heeft zijn beleid op papier weer beter voor elkaar. Je kunt op basis van de totaalscore niet stellen dat Zeeland een beter fietsbeleid heeft dan Friesland, vindt Joost Kleinhaarhuis, één van de betrokken adviseurs van Mobycon. Iedereen gaat de scores vergelijken, maar dat is eigenlijk niet de bedoeling van de Bypad-audit. Het is een gestructureerde zelfreflectie van een overheid. En dan kun je per module ook kijken naar de scores van andere overheden, maar die scores zijn bepaald door betrokkenen zelf. Het is absoluut niet het resultaat van objectief extern onderzoek. Het juichende persbericht van provincie Zeeland ( Zeeland een echte fietsprovincie ) noemt Kleinhaarhuis daarom een beetje overdreven. Bypad moet je zien als een nulmeting. Je weet daarna goed waar de sterktes en de zwaktes liggen. En waarmee je als overheid aan de slag kunt gaan. Maatregelenpakket Het resultaat is een maatregelenpakket voor de komende drie jaren. Vergelijking van deze maatregelenpakketten is misschien wel het interessantste uit de beide Bypad-rapporten. Friesland gaat een consumentenplatform oprichten en wil intensiever contact met de, in Friesland niet zeer sterke, Fietsersbond. Zeeland gaat de dorpsraden die in deze provincie actief zijn meer betrekken bij planvorming. Friesland gaat een werkgroep fiets instellen die mogelijk uitgroeit tot een op Zeeuwse leest geschoeid coördinatiepunt fiets. Een aantal zaken waarmee Friesland minder goed voor de dag komt, is inmiddels al veranderd. Zo leken Friese gemeenten de subsidiepot van de provincie niet goed te kunnen vinden. Inmiddels liggen er meer aanvragen dan waarvoor geld is (zie ook artikel Provincies willen meer grip op besteding gemeentelijke subsidies ). Greet Kluwer van de afdeling verkeer en vervoer van de provincie Friesland noemt Bypad vooral waardevol vanwege het proces. Alle betrokkenen bij het fietsbeleid zitten immers twee keer uitgebreid met elkaar rond de tafel. Kees Mourits van de Fietsersbond in Friesland sluit zich daarbij aan. Hoe meer er over de fiets wordt gepraat, hoe beter. En positief is uiteraard het maatregelenpakket dat er nu ligt. Al heb ik daar nu alweer een tijd niks over gehoord. De cijfers uit de Bypad-rapportage moet je wel met een korreltje zout nemen, vindt Mourits. Als Fietsersbond oordeelden wij vaak minder positief dan de rest van het gezelschap. KB Den Haag wil tien procent meer fietsers in 2010 Voor de Hagenaars moet het de komende jaren aantrekkelijker worden om vaker de fiets te pakken. De gemeente gaat nieuwe fietspaden aanleggen en bestaande fietspaden met een slecht wegdek opknappen. > Lees verder: Schaarste aan fietstrommels in Rotterdam De fietstrommel is een gewild object voor Rotterdammers. Er liggen 900 aanvragen bij Stadstoezicht, terwijl de dienst geld heeft voor 40 nieuwe trommels per jaar. Kamervragen over verdwijnen fietsenschuurtje De vraag of het fietsenschuurtje terugkomt in het Bouwbesluit blijft nog even onbeantwoord. De minister voor Wonen, Wijken en Integratie Ella Vogelaar wil eerst de resultaten van een landelijke evaluatie afwachten voordat ze eventueel het bouwbesluit aanpast. I Fietsverkeer 17 I oktober I 3

4 kort nieuws Het kabinet wil vooralsnog alleen het fietsdiefstalregister realiseren Nog geen nieuwe kabinetsplannen tegen fietsdiefstal Het kabinet wil fietsdiefstal aanpakken. Doelstelling is het aantal gestolen fietsen in 2010 met terug te dringen. Dat staat in de Beleidsprogramma Voorlopig gaat het alleen om het tot leven brengen van het fietsdiefstalregister van de RDW. De laatste jaren is het aantal fietsdiefstallen wel verminderd. Toch blijft het huidige niveau van zo n gestolen fietsen per jaar onaanvaardbaar hoog, aldus het Beleidsprogramma dat na de eerste honderd dagen van het kabinet het licht zag. Dit vraagt om extra preventieve maatregelen, zoals meer en veilige stallingmogelijkheden, benutting van het landelijke registratiesysteem van gestolen fietsen en technische beschermingsmethoden. Wie daaruit concludeert dat het kabinet nu al nieuw beleid gaat neerzetten danwel nieuwe financiële mogelijkheden voor gemeenten zal creëren, moet nog even geduld hebben. Concreet is er alleen sprake van het van de grond trekken van het fietsdiefstalregister, waar al jaren de hoop op is gevestigd. In dat register moeten alle gestolen fietsen komen te staan, met of zonder tag. Daartoe zal er een automatische koppeling komen tussen de computers van de politie en het register. De bedoeling is het register open te stellen voor handelaren en publiek, zodat niemand meer een excuus heeft als hij een verdachte fiets wil verkopen of kopen. Volgens Henk Stijntjes van het ministerie van Binnenlandse Zaken zijn de politieregio s er op dit ogenblik volop mee aan de slag. Voor het eind van het jaar zal de koppeling overal een feit zijn en kan het register in gebruik zijn. Een communicatiecampagne moet er voor zorgen dat iedereen op de hoogte raakt van het register. In het Beleidsprogramma is ook te lezen dat het kabinet bevordert dat bestuurlijke toezichthouders een taak krijgen bij de controle op gestolen fietsen. Volgens Stijntjes moet men daarbij onder meer denken aan het uitrusten van stadswachten met taglezers. Maar eerst moet de vraag worden beantwoord of dat een zinvolle aanpak is. En bovendien zal er waarschijnlijk nog het nodige ten aanzien van bevoegdheden moeten worden geregeld. Dus er is nog geen kijk op nieuwe financiële impulsen voor gemeenten om bijvoorbeeld de diefstalproblemen aan te pakken? Stijntjes: Nee, behalve natuurlijk de reguliere geldstromen die al beschikbaar zijn voor het fietsen. Overigens staat het onderwerp fietsdiefstal ook in het deze zomer gesloten bestuursakkoord tussen VNG en BZK. Maar hoe dat zal worden ingevuld is niet bekend. RH Binnenlandse Zaken maakt zich sterk om het diefstalregister van de grond te krijgen. Fiets kan bereikbaarheid stadscentra verbeteren Het oplossend vermogen van de fiets is, zeker in verhouding tot de daarvoor benodigde investeringen, groot. Met name in het stedelijke gebied en op specifieke corridors kan dit een forse bijdrage leveren aan het verbeteren van de bereikbaarheid, aldus bureau Twynstra Gudde. Fietsverklikker bevalt wel De fietsverklikker, die sinds april nabij Grijpskerke in Zeeland staat, geeft de weggebruikers een veiliger gevoel. Dit blijkt uit het onderzoek dat een maand na plaatsing van de borden is uitgevoerd door studenten van de Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer uit Breda. De snelheden van de automobilisten zijn gedaald en uit enquêtes blijkt dat de automobilisten bewust hun snelheid verlagen en de fietsers zich veiliger voelen dan voorheen. 4 I Fietsverkeer 17 I oktober I

5 Fietsbeleid voor een koopje Meeliften met het wegonderhoud als het even kan Door in te spelen op de planning van de afdeling Beheer en Onderhoud kunnen verbeteringen voor de fiets vaak voor minder geld worden uitgevoerd. In veel gemeenten is het al gebruikelijk, leert een rondvraag. Cruciaal is goede informatie-uitwisseling tussen betrokken afdelingen. Om met fietsmaatregelen mee te kunnen liften met het reguliere wegonderhoud moet men op de hoogte zijn van wat er te gebeuren staat. In Almelo bijvoorbeeld krijgt de afdeling Verkeer jaarlijks een lijst van geplande onderhoudswerken van de afdeling Stadsbeheer, vertelt Gert Bak van de gemeente. Bij rioolen wegonderhoud proberen we dan de aanleg van fietsvoorzieningen mee te nemen. Winterswijk werkt met een investeringsplan voor de komende tien jaar, waar vervanging van riolering of herbestrating onderdeel van uitmaakt. Ik weet daardoor welke reconstructies er de komende jaren aan zitten te komen, zegt verkeerskundige Monique de Jong. En ook Gouda werkt met een meerjarenplanning voor groot onderhoud aan riolering en wegen, legt beleidsadviseur Danny van Os uit. Per project geeft de beleidsadviseur verkeer de kaders aan, integraal voor alle vervoerwijzen. Als er een oversteek moet komen, asfalt op tegelpaden of een drempel, dan staat dat in de projectbeschrijving. Ook Veenendaal gaat planmatig te werk. Het team Beheer heeft een overzicht van de technische levensduur van rioleringen, wegdek, enzovoort, vertelt Ronald Hartman van team Voorbereiding. Als vervanging nodig is, komt dat in een planning. De teamleiders van Voorbereiding waar verkeer onder valt en die van Uitvoering en beheer overleggen geregeld met elkaar om te zien wat ze van plan zijn. Daarna volgt een nadere uitwerking waarin ook wensen van andere sectoren worden verwerkt. Grote gemeenten Uit deze rondvraag blijkt dat de werkwijze niet veel verschilt per gemeente, ongeacht de grootte. Groot onderhoud aan wegen en riolering wordt lang van tevoren gepland en het is aan de mensen van Verkeer om daar tijdig op in te springen. Bij grote gemeenten spelen er echter zoveel projecten dat medewerkers wel meer hun best moeten doen om die te combineren met fietsprojecten. In Leiden heeft men regelmatig overleg met de dienst Milieu & Beheer, verantwoordelijk voor rioleringen en wegonderhoud. Jeroen Huijts, hoofd van de afdeling Verkeer & Ver- Door tijdig in te spelen op geplande wegwerkzaamheden kan fietsbeleid meeliften op andere budgetten. voer, verklaart hoe het werkt: Eerst hebben de leidinggevenden afspraken over de werkwijze gemaakt. Sindsdien is er overleg op een praktisch niveau: een planner van het bedrijfsbureau van Milieu & Beheer en de senior verkeersontwerper overleggen twee tot vier keer per jaar over de projecten die de komende jaren op de rol staan. Beiden staan ze dicht bij de uitvoering en weten ze wat hun mensen aan het doen zijn. Het vraagt een beetje opvoeden van de medewerkers, is de ervaring van Louis Eggen van de gemeente Den Haag. We hebben een investeringsprogramma voor projecten in de openbare ruimte. Ze moeten er gewoon aan denken om daar geregeld naar te kijken en dat te vergelijken met onze wensen die in het Meerjarenprogramma Fiets staan. Met een goede combinatie valt veel geld te besparen. Overlast beperken Meer doen met hetzelfde geld is een motief dat bij elke gemeente telt. De Jong: Mijn collega s in Winterswijk komen meestal zelf in een vroeg stadium met hun onderhoudsplannen en vragen mij waar ze rekening mee moeten houden. Die afstemming is heel belangrijk, want ik heb geen apart budget voor fietsvoorzieningen. Op deze manier werkt het echter perfect. Ook speelt het motief de overlast voor het verkeer te beperken. Als de straat nu voor het ene werk openligt en volgend jaar voor het andere werk geeft dat erg veel hinder. Goed communicatie tussen de verschillende afdelingen is belangrijk. Je moet wat verder vooruitkijken en je plannen aan anderen kenbaar maken, licht Hartman van Veenendaal toe. Dat lukt hier makkelijk omdat de samenwerking er vanouds is, ook door uitwisseling van medewerkers tussen de afdelingen. KR Tilburgs college akkoord met fietstransferium Het Tilburgse college heeft besloten om in 2008 een pilot voor drie jaar met het eerder aangekondigde fietstransferium in Tilburg uit te voeren. Het is de bedoeling dat werknemers hun auto gratis op het transferium aan de Meijerijbaan parkeren en vervolgens met de fiets of het openbaar vervoer hun reis vervolgen. Fietsvriendinnen vragen subsidiesteun van gemeenten In 1996 startte in Tilburg een project om buitenlandse vrouwen op de fiets te helpen. Inmiddels is het een project van landelijke omvang, gedragen door de stichting Landelijk Steunpunt Fiets (LSF). En bekende namen als wielrenster Leontien van Moorsel en minister Ella Vogelaar laten blijken achter het project te staan. > Lees verder: I Fietsverkeer 17 I oktober I 5

6 Communicatie en marketing > Meer doen met marketing Reclamemakers gebruiken de fiets vanwege de positieve uitstraling. Hier in een wervingscampagne van de gemeente Rotterdam. Op 15 november 2007 organiseert het Fietsberaad de bijeenkomst: Karin Broer Veilige en comfortabele fietsvoorzieningen zijn een randvoorwaarde voor het fietsgebruik. Maar kunnen communicatie en marketing nog een extra impuls geven aan het gebruik van die mooie fietsinfrastructuur? Marketinginstrumenten voor het fietsbeleid U kunt zich aanmelden via Onze infrastructuur is redelijk op orde, zegt Wieteke Wolterbeek van het Zeeuws Coördinatiepunt Fiets van de provincie. Er is natuurlijk altijd wel wat te verbeteren, maar in grote lijnen ligt de infrastructuur er. Vandaar dat we ons nu vooral richten op het stimuleren van het gebruik van het netwerk. De potentiële fietser willen we aanspreken. Ook bij andere overheden lijkt de blik van harde infra vaker te verschuiven naar zachte maatregelen, zoals communicatie, educatie, marketing. Een beetje zoeken levert een reeks aan communicatie-initiatieven met slogans op als Fietsen scoort, Trappen scoort, Je bereikt meer op de fiets en Amsterdam fietst!. De vangst is grofweg in drieën te verdelen: 1 De massamediale aanpak gericht op het grote publiek, zoals Je bereikt meer op de fiets van de gemeente Nijmegen. 2 Campagnes gericht op één doelgroep en vaak gekoppeld aan een individuele beloning. Voorbeelden: Fietsen scoort, Fiets het verschil (werknemers van bedrijven fietsen in de zomermaanden naar het werk en verzamelen zo geld voor een goed doel) of Met belgerinkel naar de winkel (mensen die op de fiets boodschappen komen doen krijgen een stempel en doen zo mee aan een loterij). 3 Publiciteit rond het aanbod van een overheid. Dan gaat het over het in de markt zetten van gemeentelijke fietsenstallingen (Lockers in Amsterdam), maar ook het meer in brede zin uitventen van het fietsbeleid van een gemeente via een website, het huis-aan-huisblad of via de lokale tv, zoals in Amsterdam. Het hogere doel van al deze initiatieven is meer mensen op de fiets te krijgen. Of liever nog een overstap van auto naar fiets te bewerkstelligen. Het doel is dus om gedragsverandering teweeg te brengen. Bewustwording Over de precieze effecten van dergelijke uitingen is niet zoveel bekend. Gerard Tertoolen, nu werkzaam bij TNO, promoveerde jaren geleden op het nut van massamediale campagnes als De auto kan best een dagje zonder u. Hij zegt: Massamediale campagnes hebben geen zin als je doel is het gedrag van mensen te veranderen. Destijds was de houding: als je maar precies vertelt hoe het zit gaan mensen wel doen wat je als 6 I Fietsverkeer 17 I oktober I

7 De campagne Op de fiets naar school beter voor iedereen leidde in Tilburg tot een daling van het autogebruik van 32% naar 26,5% van het totaal aantal vervoersbewegingen van en naar school. Het fietsgebruik steeg van bijna 34 procent naar 40%. Het aantal verplaatsingen te voet bleef gelijk. overheid wilt. Dat is al lang achterhaald. Als je mensen gaat vragen iets te doen wat ze niet leuk vinden of lastig, gaan ze daar echt niet makkelijk toe over. Toch is zo n postercampagne als die van Nijmegen niet zinloos, vindt Tertoolen. Massamediale campagnes werken wel als een soort bewustwording, het is een eerste stap. Van campagnes met een individuele beloning verwacht hij meer. Je moet zorgen dat het in hun persoonlijke leefwereld voordeel oplevert. Je kunt beginnen met de mensen waarvoor men het minste moeite hoeft te doen. Eerst eens iemand die vijf kilometer van zijn werk woont vragen in de zomer te gaan fietsen. Ter introductie is een beloning handig. Je moet ze zo ver krijgen dat ze ervaring opdoen, dan ontdekken ze zelf hoe leuk en gezond het is. Telpaal In het buitenland is er over het algemeen meer aandacht voor communicatie in het fietsbeleid. Laten we een uitstapje maken. Odense in Denemarken is al jaren hét voorbeeld als het gaat om het goed toepassen van communicatie en marketinginstrumenten. Met een promotiebudget van 2,5 miljoen euro voor vier jaar werd in 1999 een vooruitstrevend fietsbeleid ingezet. Dat leverde een groei van het fietsgebruik op van 20 procent. Odense doet niet alléén aan zachte maatregelen. Het is een mix van infrastructurele maatregelen en marketing. Uitgangspunt is de fietser altijd hoge kwaliteit leveren: een nieuwe stalling werd bijvoorbeeld met mooie materialen en muziek ingericht. Er kwam een massamediale campagne met posters die lieten weten dat fietsen gezond en makkelijk is en er waren diverse op doelgroepen toegespitste campagnes. Bedrijven Daarnaast was er een aantal spraakmakende gimmicks: een telpaal in het centrum die bijhoudt hoeveel fietsers passeerden en paaltjes die aangeven hoe hard fietsers moeten rijden om groen te krijgen bij het verkeerslicht. Odense laat zien dat integraal, langdurig fietsbeleid met fikse aandacht voor op de doelgroep gerichte campagnes werkt. De boodschap is nog steeds dezelfde: that cycling is a clearly good thing and that you should participate in one of the campaigns to get rewarded, zegt Troels Andersen, de huidige projectleider. Brave campagnes Wim Mulder, verkeerskundige van de gemeente Apeldoorn, ging vorig jaar kijken en kwam razend enthousiast terug. Ze laten steeds zien dat ze de fietser serieus nemen. De fietser wordt gezien. Ook zoiets als die telpaal toont: fietser, we weten dat je er bent. Wij hebben in Nederland veel te veel de neiging om te zeggen: ga op de fiets zitten, want dat is zo prettig voor de bereikbaarheid van de gemeente. Zo ligt het natuurlijk niet voor de individuele fietser. Apeldoorn krijgt nu ook een telpaal, gekoppeld aan een door Sparta gesponsorde prijsvraag. Mulder: Van Odense leer ik dat we meer moeten spelen, we moeten veel creatiever zijn. We moeten veel meer in het hoofd van mensen kruipen. Wij hebben in Nederland veel te veel de neiging om te zeggen: ga op de fiets zitten, want dat is zo prettig voor de bereikbaarheid van de gemeente. Zo ligt het natuurlijk niet voor de individuele fietser. Massamediale campagnes hebben geen zin als je doel is het gedrag van mensen te veranderen. kregen opvallende fietsen beschikbaar gesteld, gekoppeld aan een wedstrijd waarbij deze zoveel mogelijk kilometers bijeen moesten rijden. Ook was er een wedstrijd voor ouders die kinderen naar het kinderdagverblijf vervoerden. Die doelgroepgerichte benaderingen zijn belangrijk, zo schrijft de marketingdeskundige Marianne Weinreich over het project (zie kennisbank op omdat je dan niet-fietsers positieve ervaringen met fietsen laat opdoen. Voor de campagne Je bereikt meer met de fiets in Nijmegen hingen zomer 2006 posters in de stad die de voordelen van het fietsen communiceerden. Fietsen is gezond, snel, goedkoop en goed voor het milieu. I Fietsverkeer 17 I oktober I 7

8 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% auto fiets openbaar vervoer De uitstraling van OV-fiets kan enorm verbeteren. Zoiets moet in de stationshal, nu moet je er naar zoeken in een hoekje van de stalling. Met die opmerking wijst Mulder op wat misschien wel een manco is in het huidige fietsbeleid. Dat beleid wordt veelal door verkeerskundigen bedacht, niet door marketeers. Op zijn best worden er af en toe communicatiedeskundigen ingezet of ingehuurd. Maar de manier waarop overheden mensen willen verleiden tot de fiets is meestal niet echt verrassend. De huidige campagnes voor meer fietsgebruik zijn ook wel een beetje braaf. Dat heeft vast ook met budget te maken. Kan het niet anders? Hebben we als verkeersambtenaren niet te veel dat beeld in ons hoofd van een rationele mens die op grond van prognoses over reisduur een keuze maakt voor een vervoermiddel. Gaat het bij keuzes maken niet veel meer om de beleving, de beeldvorming, gevoel? Sexier Ontwerper Marcel Schreuder van ontwerpbureau Springtime (van de Bikedispenser en de TPG-bakfiets) gelooft om die reden helemaal niet in campagnes of telpalen. Hij wil innoveren en vindt dat de fiets en ketenmobiliteit sexier moeten worden. Het imago van fietsen is vrij goed, maar het blijft een product met low interest. Mensen besteden meer aandacht aan het kopen van een spijkerbroek of een auto. Zeker als het over de stadsfiets gaat. De belangrijkste eis voor de bakfiets die Schreuder ooit voor TPG ontwierp, was dat postbodes erop gezien zouden willen worden. Dat zou ook het uitgangspunt moeten zijn voor fietsbeleid. Over ketenmobiliteit wordt volgens Schreuder stoffig gepraat. Er wordt vaak over gesproken alsof het rationele keuzes betreft, maar mensen kiezen niet alleen rationeel. Waarom geen dingen neerzetten waarvan mensen meteen denken: ja, dat wil ik gebruiken, op zo n fiets wil ik eens zitten, dingen die erom vragen uitgeprobeerd te worden. Als het over fietsen gaat, is het bijna altijd low budget. Geen kwaad woord over de OV-fiets, want dat is een geweldig systeem, maar de uitstraling kan enorm verbeteren. Zoiets moet in de stationshal, nu moet je er naar zoeken in een hoekje van de stalling. Me-too Daarmee is de vraag hoe je de fiets als alternatief aantrekkelijker kan maken nog niet beantwoord. Misschien is het tijd voor nog een uitstapje, ditmaal naar Amsterdam, voor een mooi voorbeeld van de introductie van een fietsproduct. In een paar jaar tijd is de bakfiets volledig ingeburgerd voor kindervervoer. Twee kleine Nederlandse bedrijven, Bakfiets.nl en de Gaat het bij keuzes maken niet veel meer om de beleving, de beeldvorming, gevoel? Fietsfabriek, hebben dat voor elkaar gekregen. De introductie verliep via tv-sterren als Beau van Erven Dorens en Mariska Hulscher, daarna werden de prinsen op de bakfiets door de roddelpers gefotografeerd. In het blad Marketingtribune vertelt Marcel van Brenk van VODWmarketing welke marketingprincipes die bedrijfjes gebruiken. Die bakfietsjongens hebben het concept fietsen met kinderen een heel nieuwe dimensie gegeven. Net als bij de Beertender of de succesvolle intro- In Odense geeft een telpaal het aantal fietsers weer dat passeert. Een gimmick, maar wel een signaal dat aanduidt dat de fietser serieus wordt genomen. 8 I Fietsverkeer 17 I oktober I

9 Vreugde aan de fiets vreugde angst woede droefheid afkeer Tweederde van de Nederlanders associeert de fiets met een emotie als vreugde, zo blijkt uit recent onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM). Voor de auto ligt dit percentage op 52%, voor het ov op 11%. Hoe vaker men gebruik maakt van deze vervoermiddelen, des te positiever zijn de gevoelens die hiermee gepaard gaan. Negatieve emoties worden nauwelijks met de fiets geassocieerd. Daarop scoort het ov slecht. KIM vroeg ook het oordeel over kwaliteitsaspecten die spelen in het woon-werkverkeer. De fiets verslaat de auto op een groot aantal punten. De fiets scoort het hoogst op: geen ergernissen, rustig, geen vertraging, goedkoop, altijd op tijd en op jezelf zijn. De beeldvorming over de fiets is relatief slecht als het gaat om comfort en snelheid. ductie van kinderwagen Bugaboo: eerst de soapies, dan op prime time op de buis (in Evelien op Net 5 kwam regelmatig een door de Fietsfabriek gesponsorde bakfiets in beeld, kb) en vervolgens de omarming door een bredere groep fietsende ouders. Inmiddels zitten we in de me-too-fase. Beweging, fietsen, het wordt steeds populairder. Als de markt het zelf oppakt, moet de overheid zich er vooral niet mee bemoeien. Het voorbeeld laat volgens Edith Smit, hoogleraar communicatiewetenschap, zien dat overheden veel meer kunnen doen dan traditionele campagnes. De bakfiets in Evelien op Net 5 is een mooi voorbeeld. Overheden kunnen als co-producent van een televisieprogramma een bepaalde boodschap door laten klinken. Maak maar een soapserie waarin iedereen op de fiets zit. Televisie is zeker bij lageropgeleiden een goed middel. Natuurlijk moet de boodschap er niet te dik op liggen, zegt Smit, maar uit onderzoek blijkt dat het publiek heel veel accepteert. De commercial van de NS, met de boodschap wie de trein pakt komt automatisch aan 30 minuten beweging, is ook een mooi voorbeeld waarin de fiets meelift. Maar eigenlijk twijfelt Smit, buitenstaander in de verkeerswereld, of het onderwerp fietsen wel een overheidscampagne behoeft. Beweging, fietsen, het wordt steeds populairder. Als de markt het zelf oppakt, moet de overheid zich er vooral niet mee bemoeien. Positief imago van de fiets Het imago van de fiets is niet slecht, zo blijkt uit recent onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (Beleving en beeldvorming van mobiliteit, juli 2007). Dat onderzoek laat opvallend goede cijfers zien voor de fiets, zeker vergeleken met het ov. Hebben we wat aan dat positieve imago? Tertoolen: Een positief imago is zeker niet alles. Aan een positief imago heb je niet veel als het vervoermiddel toch te weinig gebruikt wordt. Dat is wel een beetje aan de hand met de fiets. Tertoolen vindt het positieve imago vooral van belang om de positie van de fiets in het hele mobiliteitsbeleid te versterken. Tertoolen: Er wordt altijd gekeken naar auto en ov alsof het communicerende vaten zijn. Terwijl de fiets in veel gevallen een veel beter alternatief is. In een paar jaar tijd is de bakfiets volledig ingeburgerd voor kindervervoer, dankzij goede marketing. I Fietsverkeer 17 I oktober I 9

10 > Dodehoekongevallen: Ron Hendriks Vorig jaar vielen 19 fietsdoden als gevolg van een ongeval met een rechtsafslaande vrachtwagen. In het voorkomen van dodehoekongevallen is de afgelopen jaren veel energie gestoken. Spiegels, camera s en voorlichtingscampagnes moesten het tij keren. Het rendement is echter nog nauwelijks meetbaar. Het lijkt wel of niets helpt. Wat kunnen gemeenten er desondanks aan doen? De statistieken van dodehoekongevallen laten een grillig verloop zien. In 2001 vielen 19 dodelijke slachtoffers onder fietsers, in 2002 en 2003 respectievelijk 6 en 7. De jaren daarop liep het aantal weer op tot 19 vorig jaar. De dip in de statistieken van 2002/2003 zou het gevolg zijn van de invoering van de dodehoekspiegel voor vrachtwagens. Maar de toename van het aantal slachtoffers in de jaren daarop werpt nieuwe vragen op. De conclusie dat de dodehoekspiegel niet zou hebben geholpen lijkt wat kort door de bocht. Maar het ontbreken van een verklaring voor de toename van het aantal slachtoffers betekent dat er nog steeds geen pasklare antwoorden liggen. Dus wordt naar andere oplossingen gezocht. Zoals meer en betere spiegels, meer voorlichting, ICT-waarschuwingssytemen en verkeerstechnische ingrepen. Meer spiegels Bij de aanpak van dodehoekongevallen is de hoop tot nu toe vooral gevestigd op het verplicht stellen van extra spiegels aan de vrachtauto. Zo werd in 2003 een vergroot zichtveld aan de rechterzijde van de vrachtauto verplicht gesteld, meestal ingevuld met een dodehoekspiegel of met behulp van een camera. Daarnaast moeten Nederlandse vrachtauto s een trottoirspiegel hebben die zicht direct rechts naast de bestuurder biedt. Volgens de SWOV zou de daling van het aantal dodehoekongevallen in 2002/2003 niet zozeer aan de spiegel zelf te danken zijn maar meer aan de publiciteit rond de invoering van de spiegel. Daardoor zouden chauffeurs en fietsers alerter zijn. Bovendien bleek uit een nadere SWOV-analyse van dodehoekongevallen dat de meeste fietsers worden aangereden op het moment dat ze zich op de hoek aan de rechtervoorkant van de vrachtauto bevinden. En dat gebied wordt niet afgedekt door de dodehoekspiegel (wel door de nieuwe vooruitkijkspiegel die vanaf 2007 voor nieuwe vrachtauto s verplicht is). Met extra spiegels is de dode hoek in theorie goed af te dekken maar de praktijk is weerbarstig. Spiegels worden vaak niet optimaal gebruikt. Afslaan is wel een heel ritueel zo langzamerhand, aldus een vrachtwagenchauffeur. Eerst je rechterspiegel, dan je breedtespiegel, dan je dodehoekspiegel. Je bent zo vijf seconden verder voordat je ze allemaal hebt Vrachtauto s zijn tegenwoordig volgehangen met spiegels, maar het aantal dodehoekongevallen is niet verminderd. 10 I Fietsverkeer 17 I oktober I

11 niet te vermijden? gehad. Het grootste probleem vind ik het fietspad buitenom een rotonde. Dat zit precies in de dode hoek. Je zit de hele rotonde te tellen welke fietsers er rijden en waar ze vermoedelijk zijn. Als je van de rotonde afslaat, laat je die eerst voorbij komen. Een collega vult aan: Bij verkeerslichten speelt vooral het probleem dat fietsers naast je komen staan die je niet eerst bent gepasseerd. Verplicht zichtveld voor Verplicht zichtveld voor nieuwe bestaande NL vrachtauto s sinds NL vrachtauto s sinds Hoofdspiegel rechts Breedtespiegel Dodehoekspiegel Trottoirspiegel Vooruitkijkspiegel Ook mankeert het nogal eens aan de afstelling van de spiegels. Vandaar dat op steeds meer punten spiegelafstelplaatsen verschijnen. Via speciale markering op de grond kan de chauffeur zijn spiegels daar nauwkeurig afstellen. Blackspotspiegels buiten de auto Op verschillende plaatsen in ons land en in België zijn proeven genomen met blackspotspiegels buiten de auto. In Nederland gebruikt men kleine bolle spiegels onder het verkeerslicht. Of dergelijke spiegels echt werken is nog de vraag. Tot nu toe is alleen bekend dat het kijkgedrag van de chauffeur er niet door verandert. De spiegels leiden ook niet tot minder bijna-conflicten tussen fietsers en afslaande vrachtauto s. En ook de ernst van de conflicten bleek niet te verschillen, aldus de uitkomsten van een onderzoek in Amsterdam. Wel oordelen vrachtwagenchauffeurs positief over de spiegels, 60 procent zegt ze ook daadwerkelijk te gebruiken. Amsterdam heeft in ieder geval besloten er dit jaar nog 25 stuks bij te plaatsen, eind 2008 zijn er 100 geplaatst. In België worden grote spiegels I Fietsverkeer 17 I oktober I 11

12 Met blackspotspiegels hoopt men in Amsterdam het aantal dodehoekongevallen te verminderen. aan de overkant van een kruispunt geplaatst. Maar ook daar was geen aantoonbaar positief effect te meten van de spiegels. Vrachtwagenbestuurders bleken vooral de eigen spiegels te gebruiken. Het experiment is daar gestaakt. ICT Verder worden vanuit de ICT-hoek oplossingen aangedragen om dodehoekongevallen te voorkomen. Behalve dat als alternatief voor de spiegels vaak kostbare camerasystemen worden toegepast, zet men ook in op systemen die de fietser dan wel de vrachtautochauffeur waarschuwen voor een mogelijke confrontatie. Zo beproeft Amsterdam op een aantal gemeentelijke vrachtauto s het LISA-systeem. Dat geeft een geluidsignaal in combinatie met een knipperlicht bij het rechts afslaan. Over de effectiviteit zijn de meningen verdeeld. Chauffeurs zijn er goed over te spreken. Maar de SWOV vreest dat dergelijke voorzieningen een averechts effect kunnen hebben omdat de vrachtautochauffeur die zo n signaal afgeeft kan denken dat áls er fietsers aanwezig zijn, ze zijn vrachtauto hebben waargenomen. Een ander systeem, de Lexguard, werkt door een strip aan de rechterzijkant van de trailer en de voorkant en de rechterzijkant van de truck die met radiogolven detecteert of er tijdens het rechts afslaan iemand in de dode hoek zit. Het systeem geeft bij gevaar automatisch een geluid- en lichtsignaal in de cabine. Otto van Boggelen van het Fietsberaad betwijfelt of spiegels en camera s de sleutel vormen tot een oplossing: Spiegels en camera s blijven hulpmiddelen om het echte probleem op te lossen. Chauffeurs kunnen fietsers en voetgangers die zich naast of voor de cabine bevinden niet rechtstreeks zien door de ruit. Dit komt doordat de cabine hoog is en er relatief weinig glas in het portier zit. Zandauto s zijn in dat opzicht het beruchtst. Wil je er werkelijk wat aan doen, dan zul je de oplossing moeten zoeken in aanpassingen van de vrachtauto. Dat is natuurlijk wel een zaak van lange adem. Voorlichting vaak niet effectief Om met name jonge fietsers te waarschuwen voor de dode hoek is inmiddels een scala aan educatie- en voorlichtingsactiviteiten opgezet. Alle registers worden opengetrokken: folders, tv-spots, campagnevrachtauto s en -bussen die scholen bezoeken, enzovoort. Onder andere TLN is op dit vlak actief. Men organiseert jaarlijks ruim 100 bezoeken aan basisscholen. Tijdens dit ééndaagse bezoek krijgen de kinderen van de bovenbouw een half uur theorieles en ze krijgen gelegenheid om de Veilig op Weg-vrachtauto te bekijken, zowel van binnen als van buiten. Volgens een recent SWOV-onderzoek loopt de effectiviteit van dergelijke educatieprojecten nogal uiteen. Het dodehoekprogramma Veilig op Weg scoort bijvoorbeeld beter dan het soortgelijke programma Instructieles Zwaar verkeer. Maar na afloop van zo n voorlichtingsprogramma weten kinderen vaak nog steeds niet goed hoe het moet, zo concludeert de SWOV. Dat wil niet zeggen dat voorlichting weinig zin zou hebben. Immers, de SWOV concludeerde ook dat de vele publiciteit rond de invoering van de dodehoekspiegel wel effectief is geweest. Bijna wekelijkse hamerden Barend en Van Dorp op het belang van de dodehoekspiegel. En dat leidde waarschijnlijk tot de dip in de dodehoekongevallencijfers in Volgens Otto van Boggelen speelt daarbij wellicht ook een rol dat chauffeurs een nieuwe accessoire op hun cabine gemonteerd hebben gekregen. Het zal chauffeurs alerter gemaakt hebben. In Amsterdam blijft men desondanks hopen dat voorlichting beklijft. Korte filmpjes in het openbaar vervoer moeten met name volwassen in Amsterdam de belangrijkste groep slachtoffers - van het probleem bewust maken. Infrastructurele aanpassingen Zowel in binnen- als in buitenland zijn er wegbeheerders die door aanpassing van de weginrichting de risico s proberen te verkleinen. In Wenen past men bijvoorbeeld LEDs in het 12 I Fietsverkeer 17 I oktober I

13 SWOV-onderzoek [ Zie voor het volledige rapport: ] Het rapport Problematiek rechtsafslaande vrachtauto s van ing. C.C. Schoon van de SWOV uit 2006 biedt cijfermatig inzicht in de problematiek en doet een aantal suggesties voor oplossingen. De belangrijkste bevindingen uit de ongevallenanalyses zijn: > Het algemene ongevallenpatroon is dat een rechtsafslaande vrachtauto geen voorrang geeft aan een rechtdoorgaande fietser; de fietser neemt deze voorrang, bewust of onbewust van de aanwezigheid van een vrachtauto. > In driekwart van de gevallen was de plaats van de fietsers op de weg min of meer direct naast de vrachtauto (op de rijbaan dan wel op de fietsstrook op rijbaan). Bij 14% was sprake van een afzonderlijk fietspad. [fig. 1] > Het gaat vooral om rechtsafslaande vrachtauto s die na stilstand optrekken (bijvoorbeeld bij verkeerslichten). > Het meest voorkomende botspunt van de vrachtauto-fietser is op de hoek aan de rechter voorkant van de vrachtauto. [fig. 2] > Plaatsing van verkeersspiegels op kruispunten. > Elektronische detectie van fietsers. > Voorlichting aan kwetsbare weggebruikers. > Grotere voor- en zijruiten bij vrachtauto s. > Verbod voor zwaar verkeer in de binnenstad. figuur 1: Locatie dodehoekongevallen met fietsers (N=29) Onbekend 3% Fietsstrook(pad) op rotonde 10% Afzonderlijk fietspad 14% Fietsstrook op rijbaan 31% Rijbaan 42% Naast spiegels en camera s kunnen ook andere maatregelen het risico van naar rechtsafslaande vrachtauto s reduceren, zoals: > Voorkómen dat vrachtauto s en fietsers gelijktijdig het kruisingsvlak oprijden door apart groen licht, door rechtdoorgaande fietsers bij verkeerslichten niet náást, maar vóór de vrachtauto op te laten opstellen en door het uitbuigen van een fietspad bij een kruising. figuur 2: Raakpunt slachtoffers op de vrachtauto (N=29) Achterwiel 3% Achter rechter voorwiel 7% Onbekend 14% Rechter hoek voorzijde 41% Voor rechter voorwiel 35% wegdek toe om afslaande automobilisten te waarschuwen als er een fietser in aantocht is. In Denemarken wordt de oplossing onder meer gezocht in het creëren van een soort weefvak vóór de kruising. De fietsers worden via een blauw gekleurde fietsstrook voor de kruising van de rechter (rechtsaf)rijstrook naar de linkerstrook geloodst. Het conflictpunt wordt zo naar voren gehaald. En in Duitsland trekt men de stopstreep voor de auto s een paar meter eerder dan de streep voor de fietsers, zodat die een kleine voorsprong krijgen en de chauffeur meer zicht op hen heeft. In ons land kijkt men bijvoorbeeld in Lelystad of de fietsrotonde helpt dodehoekongevallen te voorkomen. Bij deze rotonde ligt een rode rijloper voor fietsers midden op de rijbaan waardoor fietsers op de rotonde altijd vóór het gemotori- seerde verkeer rijden of erachter, maar nooit ernaast. In Amsterdam probeert men met een mix van maatregelen het probleem te tackelen. In deze gemeente, met vorig jaar vier fietsdoden door afslaande auto s, heeft men zelfs een speciaal Platform Dode hoek opgericht met de Fietsersbond, TLN, het Openbaar Ministerie, VVN, TVM-verzekeringen, V&W en de gemeente Amsterdam. Alex van der Woerd van de gemeente wil onder meer het bestand OFOSsen kritisch doorlichten. Te krappe OFOSsen worden geruimd, andere worden voorzien van een rode toplaag, zoals bedoeld in de CROW-richtlijnen. En ook wordt bekeken of en hoe inzet van een OFOS samenhangt met toepassing van de blackspotspiegels. Ook Van der Woerd ziet een scala aan oplossingen en suggesties voorbijtrekken. Bijvoorbeeld aanpassen van verkeersre- In Amsterdam probeert men ook of zogenaamde varkensruggen helpen de afslaande auto s een beetje op afstand te houden. I Fietsverkeer 17 I oktober I 13

14 Fietsberaad [ Zie voor het volledige rapport: ] Gevaarzetting vrachtwagens In de notitie Vergelijking van de gevaarzetting van vrachtauto s t.o.v. personenauto s wordt vanuit verschillende invalshoeken de risico s van vrachtauto s voor fietsers vergeleken met dat van gewone personenauto s. Daarin wordt onder meer het volgende geconcludeerd: > Vergeleken met andere motorvoertuigen zijn vrachtauto s minder vaak betrokken bij ongevallen waarbij fietsers gewond raken. De ernst van het letsel is echter veel groter. De kans dat een vrachtwagen betrokken raakt bij een dodelijk fietsongeval op een kruispunt van 50km-wegen is 7,7 keer groter dan voor andere motorvoertuigen. > Vrachtauto s zijn het gevaarlijkst voor oudere fietsers. Vanwege hun kwetsbaarheid zijn de gevolgen van een fietsongeval voor oudere fietsers sowieso ernstiger, ook wanneer het een personenauto betreft. Bij vrachtauto s is de kans op een fatale aanrijding nog eens twee keer zo groot. > Opvallend zijn de relatief grote risico s van vrachtauto s voor kinderen. De kans op dodelijk letsel is ruim 26 keer zo groot als bij een ontmoeting van jonge fietsers met andere voertuigen. In de afgelopen 10 jaar kwamen er 13 jonge fietsers om het leven als gevolg van een aanrijding door een personenauto, motor of bestelwagen en maar liefst 26 door vrachtwagen of bus. Het is aannemelijk dat dit te maken heeft met het feit dat kinderen kleiner zijn en daardoor vaker over het hoofd worden gezien. > Over het algemeen vergroten rotondes de verkeerveiligheid. De risico s van vrachtauto s op rotondes blijven echter relatief groot. Als het om dodelijke ongevallen gaat, is een vrachtauto op een rotonde 17 keer zo gevaarlijk voor fietsers als andere motorvoertuigen. gelingen. Maar ook in Amsterdam heeft een minuut maar 60 seconden, dus dergelijke oplossingen zijn praktisch vaak niet haalbaar. Toch zijn we van plan te gaan kijken of een voorstart van enkele seconden waar dat kan wellicht enig soulaas biedt. Op één plaats probeert men in Amsterdam of varkenruggen als afscheiding tussen de fietsstrook op de laatste meters voor het verkeerlicht helpt. Van de Woerd: Er zijn daar in ieder geval nog geen ongevallen gebeurt. Ik vermoed dat het in ieder geval de alertheid van chauffeurs vergroot, maar of het echt helpt valt op grond van één proef op één locatie niet te zeggen. Overigens wil Amsterdam ook daderprofielen gaan opstellen. Van der Woerd: Het gaat bij dodehoekongevallen vaak om bouwverkeer: zandauto s en betonauto s. Dus daar kun je dan je voorlichting extra op richten. Bij CROW staat het onderwerp nog niet op de rol voor nadere studie. Hilie Talens van het instituut: De Deense oplossing spreekt me wel aan. Echt nieuw is die overigens niet. Je ziet het soms al toegepast in ons land. En je moet wel ruimte hebben voor een aparte rechtsaffer. Of een OFOS helpt is volgens Talens nog maar de vraag. Je legt een OFOS aan bij een verkeerslicht. De eerste fietsers hebben daardoor inderdaad een voorsprong maar bij het optrekken hou je het probleem. Fietsers kunnen immers makkelijk rechts passeren bij een OFOS. Dan kun je soms beter hebben dat de rechtsafslaande auto zich opstelt tegen de stoeprand, dat er niemand meer door kan. Dat wil overigens niet zeggen dat je geen OFOS moet aanleggen. Globaal zal de veiligheid van zo n oplossing neutraal zijn. In de Ontwerpwijzer Fietsverkeer benadrukken we verder wel dat je vrijliggende fietspaden bij kruisingen beter kunt inbuigen dan uitbuigen om dodehoekongevallen te voorkomen. 14 I Fietsverkeer 17 I oktober I

15 Het directe zicht naast de vrachtwagencabine is beperkt, zeker als de fietser zich dicht bij de vrachtauto bevindt. onderkant ruit 2,26m volwassen fietser 1,74m fietser 12 jaar 11,57m fietser 8 jaar 1,35m volwassen fietser 1,74m fietser 12 jaar 11,57m fietser 8 jaar 1,35m Fietspad Fietsstrook In- of uitbuigen? Maar ook over in- of uitbuigen is het laatste woord nog niet gezegd. Otto van Boggelen van het Fietsberaad betwijfelt of het inbuigen de juiste remedie is tegen de dode hoek. Uit de SWOV-cijfers blijkt dat de meeste vrachtauto s rijden op wegen met fietspaden, maar de meeste slachtoffers vallen op wegen zonder fietspaden. Dat is ook wel verklaarbaar. Als fietsers zich vlak naast of voor de cabine van de vrachtwagen bevinden, kan de chauffeur hen alleen maar zien met spiegels of een camera. Als ze echter op een fietspad op zo n 2,5 meter afstand fietsen, kan de chauffeur hen ook rechtstreeks zien door de ruit. Bovendien biedt enige afstand tot de vrachtauto de fietsers nog een gelegenheid om te anticiperen. Fiets je vlak naast een vrachtauto die plotseling rechtsaf slaat, dan is er geen redden meer aan. Is er enige afstand, dan kun je als fietsers volop in de remmen of de stoep op. Hoe lager de snelheid van de rechtafstaande vrachtwagen, hoe beter de fietser kan anticiperen. Chris Schoon, auteur van het SWOV-rapport, denkt dat het eventuele voordeel van uitbuigen niet zit in het betere zicht, maar - als je verder uitbuigt - in het feit dat de fietser in dat geval meestal voorrang moet verlenen aan de vrachtauto. Het bewust of onbewust voorrang nemen ( dat ligt vermoedelijk ten grondslag aan de problematiek ) is dan niet meer aan de orde, aldus Schoon. Vraag is trouwens in hoeverre het hier een academische discussie betreft. Van der Woerd: In Amsterdam hebben we nauwelijks de ruimte om fietspaden uit te buigen, dus zullen we het sowieso in andere oplossingen moeten zoeken. > Er is geen eenduidige oplossing voor de aanpak van dodehoekongevallen. Duidelijk is wel dat de hoop niet alleen moet worden gevestigd op het aanbrengen van extra spiegels op vrachtauto s. I Fietsverkeer 17 I oktober I 15

16 > Vélib: De zomerhit van 2007 (foto: Sophie Robichon/Mairie de Paris) (foto: DR/Mairie de Paris) Martin Enserink freelance journalist, Parijs Na steden als Berlijn, München, Barcelona en Lyon heeft nu ook Parijs een elektronisch fietsverhuursysteem. Met allure: fietsen voor het eind van het jaar. Ondanks enkele kinderziekten zijn de Parijzenaars enthousiast. Met een klinkende overwinning in de zwaarste bergetappe veroverde Michael Rasmussen op 15 juli de gele trui in de Tour de France. Maar in Parijs was die zondag alle aandacht gericht op een heel ander fietsevenement: de start van Vélib, het veelbesproken en ambitieuze witte-fietsenplan. Om 12 uur s middags trokken de eerste Parijzenaars onwennig en nieuwsgierig de zware grijze rijwielen uit de splinternieuwe stations die de maanden daarvoor in hoog tempo waren aangelegd. Rasmussens carrière ging 10 dagen later in rook op, maar Vélib (een samentrekking van vélo en libre ) is nog steeds een eclatant succes. De cijfers die het stadbestuur met enige regelmaat publiceert zijn indrukwekkend. De eerste twee maanden hebben Vélib-fietsers al ruim drie miljoen ritten gemaakt. Twee maanden na de start hadden Vélib-fietsers al ruim drie miljoen ritten gemaakt. Samen fietsen ze dagelijks bijna drie keer de wereld rond. Meer dan mensen hebben al een jaarabonnement. En Vélib was wekenlang hét onderwerp van gesprek op tv, in cafés en op internet. De zomerhit van 2007 noemde de gratis metro- krant 20 Minutes het fenomeen. De vliegende start was des te opmerkelijker omdat Vélib behoorlijk wat aanloopproblemen kent. De software van de stations haperde hier en daar, de website liet te wensen over, en gebruikers klagen over technische mankementen aan de fietsen zelf. Eén fietser startte na een frustrerende ervaring een inmiddels drukbezochte klaagwebsite. Maar voorlopig nemen de meeste fietsers dergelijke ongemakken op de koop toe. In kranten- en tv-interviews met gebruikers overheerst het enthousiasme; menigeen had zich niet gerealiseerd dat fietsen zo praktisch en tegelijk zo leuk kon zijn. De Franse hoofdstad heeft de fiets ontdekt en in zijn hart gesloten. 16 I Fietsverkeer 17 I oktober I

17 De proef op de som Ik fietste al jaren in Parijs; gewoon, zoals elke Nederlander, op mijn eigen fiets. Maar deze zomer begaf mijn achterwiel het kort nadat mijn fietsenmaker aan zijn vierweekse zomervakantie was begonnen. Een mooie gelegenheid om Vélib, het nieuwe fietsverhuursysteem, eens te testen. De eerste kennismaking verloopt stroef. Ik besluit voor één euro een dagkaart te nemen. Dat kan gewoon bij de Vélib-zuilen op straat, met een creditcard als borg. Maar de instructies op het scherm blijken rommelig en verwarrend, en mijn kaart wordt geweigerd. Als ik na een hoop gehannes eindelijk toch een fiets uit het rek trek, blijkt hij een lekke band te hebben. Ik zet hem gelijk weer terug, maar moet tien minuten wachten tot een andere Vélib-beginner de interface heeft doorgrond. Bij de Vélib-zuil kan men voor één euro een dagkaart nemen. Gelukkig wennen de schermpjes snel. En het wordt helemaal simpel als ik eenmaal voor 29 euro een jaarabonnement heb genomen; voortaan hoef ik alleen mijn Vélib-pasje over het magnetische slot te vegen om een fiets te bevrijden. De fietsen blijken ondanks hun gewicht van 22 kilo lekker te rijden, het zadel zit prettig en is makkelijk in hoogte verstelbaar, en de verlichting werkt dag en nacht. Maar als gevorderde Vélib-gebruiker loop ik tegen nieuwe problemen aan. Soms komt de kaart met stations om onduidelijke redenen niet op de website tevoorschijn. Als ik online mijn krediet met 5 euro wil ophogen, geeft mijn browser in felrode letters een waarschuwing: The security certificate presented by this website has errors. Kan ik nu veilig mijn creditcardnummer intoetsen? Maar mijn grootste probleem is dat het soms lijkt alsof er meer fietsen zijn dan plaatsen om ze in te leveren. Als ik op een zaterdagavond om één uur thuiskom uit de stad, zijn alle twintig plaatsen voor mijn huis al bezet. Tant pis, denk ik, en ik rijd door naar het pleintje verderop. Ook alle twintig vol. Gelukkig biedt de Vélib-informatiezuil uitkomst; hij wijst de weg naar het dichtstbijzijnde station waar wél plaats is, terwijl mijn gratis fietstijd met een kwartier wordt verlengd. Dapper trap ik door, maar als ik het bewuste station nader komen van de andere kant net twee fietsers aanracen. Zij winnen. Bonne nuit! roepen ze me na. Na een kwartier vind ik eindelijk een plekje. Maar als ik terug naar huis loop - inmiddels een hele wandeling - zie ik anderen nog altijd vruchteloos rondzwerven. En die nacht droom ik dat ik de allerlaatste Vélib-fietser ben, die diep in de Parijse nacht op zoek is naar het allerlaatste plekje. Gelukkig is mijn fietsenmaker inmiddels terug van vakantie stations Parijs is geen koploper op het gebied van witte fietsen, of, beter gezegd, high-tech fietsverhuursystemen. Berlijn, München, Barcelona en Lyon waren allemaal eerder (zie Fietsverkeer mei 2006). Maar Parijs heeft wel verreweg het meest ambitieuze systeem gelanceerd. Bij de opening telde Vélib al 750 fietsstations met ruim fietsen; eind dit jaar moet dat aantal zijn opgelopen tot 1451 stations (gemiddeld om de 300 meter één) en fietsen. (Ter vergelijking: Lyon heeft 3000 fietsen, Berlijn 1650 en Barcelona 1500.) Het Parijse systeem wordt, net als dat in Wenen, Brussel, Lyon en twee Spaanse steden, gerund door JCDecaux, een internationaal bedrijf dat ook abri s en ander stadsmeubilair beheert en in ruil daarvoor reclame mag ophangen. (JCDecaux noemt het systeem, dat deels gepatenteerd is, Cyclocity.) Daardoor heet het dat Vélib de Parijse belastingbetaler niets kost; in werkelijkheid derft de stad natuurlijk inkomsten voor de 1628 grotendeels nieuwe reclameboden die het bedrijf exploiteert. Voor het Parijse systeem heeft JCDecaux voortgeborduurd op dat van Lyon, Vélo v geheten, maar er zijn enkele verschillen. De fiets is niet langer felrood maar stemmig grijs, omdat dat beter in het Parijse straatbeeld zou passen. Om de fiets minder onderhoudsintensief te maken zijn enkele elektronische snufjes - zoals het op afstand detecteren van mankementen - geschrapt, en zijn de velgen en de voorvork steviger uitgevoerd. Dat laatste lijkt geen overbodige luxe: op Youtube I Fietsverkeer 17 I oktober I 17

18 Een kaart op de Vélib-website toont alle stations, inclusief het aantal op dat moment beschikbare fietsen en lege plaatsen. Veel fietspaden in Parijs bestaan slechts uit lijnen. circuleert al een filmpje waarop twee gehelmde jongens op de muziek van Highway to Hell met hun Vélib van een serie Parijse trappen afdenderen. Le Monde becijferde onlangs dat de fietsen in Lyon, alles inbegrepen, zo n 3000 euro per jaar kosten. In Parijs moet dat een stuk minder worden. Gebrek aan fietsen Om de drempel voor gebruikers zo laag mogelijk te maken is Vélib niet duur: dag-, week en jaarkaarten kosten respectievelijk 1, 5, en 29 euro. Ongeacht het type abonnement is het eerste half uur fietsen altijd gratis; het tweede half uur kost een euro, het derde twee euro en elk volgend half uur 4 euro. Zo wordt langdurig gebruik ontmoedigd en komen de fietsen snel beschikbaar voor de volgende gebruiker. (Tot nu toe wordt de gemiddelde fiets 10 à 15 keer per dag gebruikt, aldus het stadhuis.) Het systeem leunt zwaar op elektronica. Elke fiets heeft een chip met een unieke code die door de stations wordt uitgelezen zodra een fiets wordt teruggezet. Een interactieve kaart van Parijs op de Vélib-website toont alle stations, inclusief het aantal op dat moment beschikbare fietsen en lege plaatsen. Dat is handig bij het plannen van een trip: wie bijvoorbeeld per Vélib naar de bioscoop wil kan even kijken of er nog plaatsen vrij zijn in de dichtstbijzijnde stations. Jaarabonnees kunnen online ook de details van hun ritjes naslaan en het tegoed op hun rekening ophogen met een creditcard. Wellicht de grootste frustratie van Vélib-gebruikers tot nu toe is het gebrek aan fietsen, of juist aan stations met vrije plaatsen om ze na gebruik te stallen (zie ook het kader.) Daar wordt hard aan gewerkt, laat het gemeentebestuur weten. Het probleem is dat de fietsen de neiging hebben zich op bepaalde plekken op te hopen - bijvoorbeeld in de uitgaanswijk Le Marais aan het begin van de avond, en in de perifere buurten later op de avond. Ook rijden beduidend meer mensen de heuvels in de stad af dan op. Om die verschillen recht te trekken worden de fietsen per auto met oplegger van station naar station vervoerd - maar de ervaring moet nog leren hoeveel fietsen er dagelijks van A naar B moeten. Het feit dat nog elke week tientallen nieuwe stations worden geopend compliceert de dynamiek verder. Overigens doet het transporteren van fietsen per auto natuurlijk ook afbreuk aan de milieuwinst van het systeem. Fietsgebruik neemt toe Voor het Parijse stadbestuur staat Vélib niet op zichzelf. De auto terugdringen en het fietsen stimuleren is een van de speerpunten van de socialistische burgemeester van Parijs, Bertrand Delanoë. Langs een serie boulevards door het zuiden van de stad liet Delanoë al een gloednieuwe tramlijn aanleggen waarvoor, tot woede van automobilisten en rechtse 18 I Fietsverkeer 17 I oktober I

19 partijen, twee rijstroken werden opgeofferd. Verder zijn de laatste jaren langs veel grote verkeersassen fietspaden aangelegd en zijn nieuwe fietsenstallingen geplaatst. De effecten lijken positief: sinds 2001 is het fietsgebruik al met 48% toegenomen, aldus de gemeente. Maar dat getal is een beetje bedrieglijk; nog steeds gebruikt slechts 1.5% van alle Parijzenaars de fiets met enige regelmaat. Het fietspadennet groeit weliswaar, maar is met in totaal circa 370 kilometer nog steeds erg bescheiden van omvang. (Straatsburg, met nog geen kwart van het aantal inwoners van Parijs, heeft ruim 400 kilometer.) Bovendien zijn veel fietspaden, zeker gezien door Nederlandse ogen, matig van kwaliteit; ze zitten vol hobbels, eindigen vaak abrupt, en bestaan soms slechts uit lijnen geschilderd op bestaande trottoirs. Onder automobilisten zijn ze populair als kortparkeerplaats. Tot wanhoop van fietsersbonden zijn zelfs sommige van de nieuwe borden van JCDecaux deels op bestaande fietspaden gebouwd. De talloze straten met eenrichtingsverkeer maken bovendien lastige omwegen noodzakelijk; zo is er nog altijd geen simpele west-oost-fietsroute door het hart van Parijs. En typisch Parijse verkeerspleinen, zoals Place de la Bastille en Place de la Concorde, blijven gevaarlijke en bijna onneembare hordes. Echt fietsvriendelijk is Parijs, kortom, allerminst. Katalysator Delanoë s hoop is dat Vélib een krachtige katalysator zal zijn om dat te veranderen. Mensen die eenmaal de voordelen van het fietsen hebben leren kennen zullen wellicht besluiten zelf een fiets aan te schaffen; de Vélib-website heeft zelfs een lijst adressen van fietshandelaren. En een toenemend aantal fietsers vormt een politiek breekijzer om meer knelpunten aan te pakken. Zo bestaan er plannen om, in navolging van Bordeaux en Straatsburg, een groot aantal eenrichtingsstraten open te stellen voor fietsverkeer in beide richtingen. Wellicht om die reden hebben fietshandelaren tot nu toe laconiek gereageerd op de introductie Vélib - de meesten gaan ervan uit dat een fietsvriendelijker Parijs uiteindelijk goed zal zijn voor hun zaken. Fietsverhuurders, daarentegen, spreken van oneerlijke concurrentie. De tariefstructuur van Vélib maakt lange ritten onaantrekkelijk - een tochtje van vier uur kost 23 euro - maar een serie korte ritten is juist erg voordelig. Wij verhuren voor 14 euro per dag, mopperde een verhuurder in Le Monde. Als je een beetje slim bent fiets je met Vélib van het ene monument naar het andere zonder een rooie cent te betalen. Of Vélib werkelijk voor een doorbraak in het fietsverkeer zal zorgen, dat zal de komende jaren moeten blijken. Delanoë - die als burgemeester ongekend populair is - maakte op 4 september bekend zich in 2008 voor een tweede termijn van zeven jaar verkiesbaar te zullen stellen; hij wil zijn programma om Parijs groener te maken krachtig voortzetten. Dat geeft Parijse fietsersorganisaties in elk geval goede hoop dat de vélorutie nog niet ten einde is. I Fietsverkeer 17 I oktober I 19

20 > Meer ongevallen door paaltjes Rood-wit paaltje, maar zonder geleiding. Bruin kunststof paaltje zonder reflectie. Flexibele verkeerszuil. Het aantal eenzijdige fietsongevallen is aanzienlijk groter dan tot nu toe werd aangenomen. En het aantal ongevallen met paaltjes neemt toe. Gemeentelijke wegbeheerders hebben daar echter weinig zicht op. Onderzoeker Rob Methorst van AVV vestigde tijdens de verkeerskundige werkdagen de aandacht op het gevaar van paaltjes op fietspaden. Gemeenten hebben hier vaak geen goed beeld van, omdat paaltjesongevallen, net als andere eenzijdige fietsongevallen, bijna niet geregistreerd worden door de politie. De meeste gemeenten gebruiken deze politieregistratie (BRON) echter wel voor hun ongevallenanalyses. Op basis van de ziekenhuisregistratie kan wel een landelijk beeld geschetst worden van het aantal paaltjesslachtoffers. Uit recent onderzoek blijkt dat ongeveer zeven procent van de fietsers die op de eerste hulp behandeld moeten worden tegen een obstakel is aangereden. Dit zijn ongeveer 4500 fietsslachtoffers per jaar. Dan gaat dus niet alleen om paaltjes maar ook andere obstakels, zoals stoepranden of hekken. Een SWOV-onderzoek uit 2000 geeft een schatting van louter de paaltjesongevallen in 1995: circa 2,2 procent, ongeveer slachtoffers per jaar. Volgens Methorst is het aantal ongevallen met paaltjes de laatste jaren toegenomen. Naar achterliggende oorzaken is echter geen onderzoek gedaan, aldus Methorst. Maar het ligt voor de hand dat de zichtbaarheid en de mate waarin de paaltjes passen in het verwachtingspatroon belangrijke factoren zijn. Bruine paaltjes die sommige gemeenten plaatsen om auto s te weren zijn overdag nog wel zichtbaar maar bij schemer en duisternis in het totaal niet. De metalen rood-witte paaltjes zijn een stuk beter, maar moeten ook goed aangelicht worden. Ook heel vervelend en riskant zijn de paaltjes die net na een bocht staan, zoals op de (toeristische) fietspaden door de duinen. Getuige het aantal van slachtoffers en de toename daarvan moet er wat aan gedaan worden. De oplossing wordt zo erger dan de kwaal: sluipende auto s. Ik heb wegbeheerders er meermalen op gewezen. Niet zonder succes overigens: er is zeker bereidheid om er wat aan te doen. Jammer alleen dat ze soms het verkeerde doen, zoals bruine paaltjes voorzien van rood fluorescerende verf. Die is overdag opvallend, maar dan is het probleem niet zo groot. s Nachts zijn ze totaal onzichtbaar, want de reflectiewaarde van rood fluorescerend is relatief laag. Een witte kop (wegenverf met glaspareltjes) is veel beter, maar zonder aanlichting vaak ook niet voldoende. Eigenlijk is de enige goede oplossing: geen paaltjes op het fietspad. Pak die sluipende automobilist maar op een andere manier. Ik kan me er vele voorstellen, waarbij ik me wel realiseer dat al die manieren minder eenvoudig en goedkoop zijn. RH 20 I Fietsverkeer 17 I oktober I

De risico s van vrachtwagens

De risico s van vrachtwagens De risico s van vrachtwagens Notitie Fietsberaad, Otto van Boggelen, coördinator Fietsberaad Rotterdam, oktober 2007 Samenvatting In deze notitie wordt verslag gedaan van een aantal cijfermatige analyses

Nadere informatie

Kustwerk Katwijk: vrachtverkeer en de dode hoek

Kustwerk Katwijk: vrachtverkeer en de dode hoek Kustwerk Katwijk: vrachtverkeer en de dode hoek In oktober 2013 is bouwcombinatie Ballast Nedam Rohde Nielsen gestart met de uitvoering van Kustwerk Katwijk. Deze werkzaamheden zullen ruim een jaar duren

Nadere informatie

Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek.

Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek. Lesbrief: vrachtverkeer en de dode hoek Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek. N31 Harlingen: In november 2015 start Ballast

Nadere informatie

Quick scan verkeersveiligheid Haareweg, Doetinchem 20 November 2012. 1 Aanleiding

Quick scan verkeersveiligheid Haareweg, Doetinchem 20 November 2012. 1 Aanleiding Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Quick scan verkeersveiligheid Haareweg, Doetinchem 20 November 2012 1 Aanleiding De gemeente is bezig met reconstructie van de gebiedsontsluitingswegen

Nadere informatie

Veilig je draai vinden...

Veilig je draai vinden... Veilig je draai vinden... op rotondes in Gelderland Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Rotondes in Gelderland Na hun introductie zo n 30 jaar geleden, zijn rotondes

Nadere informatie

Stadjers over fietsen in Groningen. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over fietsen in Groningen. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over fietsen in Groningen Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van beleidsgericht

Nadere informatie

Fietsstrategie voor Rotterdam

Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Fietsstrategie voor Rotterdam Het fietsgebruik in Rotterdam zit in de lift. Het aantal fietsers op een gemiddelde dag is in de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld van 40.000

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Lekker Fietsen in s-hertogenbosch

Lekker Fietsen in s-hertogenbosch Lekker Fietsen in s-hertogenbosch Arnold Bongers verkeerskundig ontwerper Koen van Waes verkeersplanoloog 1 Inhoud Den Bosch Ontwikkeling fietsbeleid Fietsbalans Koersnota Lekker Fietsen Infrastructuur

Nadere informatie

ORGANISEER JOUW PRAKTIJKLES OVER DE DODE HOEK BIJ VRACHTWAGENS. www.letopvoordedodehoek.be LET OP VOOR DE DODE HOEK

ORGANISEER JOUW PRAKTIJKLES OVER DE DODE HOEK BIJ VRACHTWAGENS. www.letopvoordedodehoek.be LET OP VOOR DE DODE HOEK ORGANISEER JOUW PRAKTIJKLES OVER DE DODE HOEK BIJ VRACHTWAGENS LET OP VOOR DE www.letopvoordedodehoek.be DODE HOEK INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Praktijkles in en rond een echte vrachtwagen Praktijk- en

Nadere informatie

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP)

Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) GEMEENTE HILLEGOM Hoofdstraat 115 2181 EC Hillegom T 14 0252 Postbus 32, 2180 AA Hillegom F 0252-537 290 E info@hillegom.nl I www.hillegom.nl Rapport: Hillegoms Verkeers- en Vervoerplan (HVVP) Onderdeel

Nadere informatie

Feddema-Wardenaar, MY

Feddema-Wardenaar, MY Page 1 of 5 Feddema-Wardenaar, MY Van: noreply@fietsberaad.nl Verzonden: woensdag 3 oktober 2012 8:20 Aan: griffie Onderwerp: Nieuwsbrief Fietsberaad - oktober 2012 U ontvangt deze nieuwsbrief omdat u

Nadere informatie

*U14.04544* Ruimtelijke Ontwikkeling. De leden van de gemeenteraad. Onderwerp Aanpak veilig fietsen - fase 1. Geachte raadsleden,

*U14.04544* Ruimtelijke Ontwikkeling. De leden van de gemeenteraad. Onderwerp Aanpak veilig fietsen - fase 1. Geachte raadsleden, *U14.04544* *U14.04544* De leden van de gemeenteraad Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Postbus 1 2650 AA Berkel en Rodenrijs Nadere informatie Ron van Noortwijk Telefoon 14 010 E-mail info@lansingerland.nl

Nadere informatie

1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan

1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan Hoe moeten de fietstaken uitgevoerd worden? 1. Een stilstaand voertuig voorbijrijden 2. Rechts een weg inslaan mindert snelheid en kijkt voor zich uit. kijkt om : nadert er verkeer? vertraagt of versnelt,

Nadere informatie

Elmo@work. Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh

Elmo@work. Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh Elmo@work Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh OVERZICHT 1. Wat is een elektrische fiets 2. Algemene veiligheidsproblemen fiets 3. Veiligheidsproblemen elektrische fiets

Nadere informatie

Uitkomsten t.b.v. de visie

Uitkomsten t.b.v. de visie Achtergrond Ten behoeve van de regionale bereikbaarheidsvisie IJmond is in de periode april-juni 2012 een digitale enquête gehouden onder de inwoners van de IJmond. Via regionale pers en diverse websites

Nadere informatie

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum

EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek. Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland. Platform en Kenniscentrum EEN STREEPJE VOOR... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum Wat betekenen al die strepen toch? In Gelderland verplaatsen

Nadere informatie

Verkeersveiligheid en fietsgebruik in Driebergen- Rijsenburg

Verkeersveiligheid en fietsgebruik in Driebergen- Rijsenburg Verkeersveiligheid en fietsgebruik in Driebergen- Rijsenburg 1. Inleiding Lang was de onveiligheid van het fietsverkeer het enige aandachtspunt in het fietsbeleid. Gelukkig heeft de beleidsmatige aandacht

Nadere informatie

Het eerste wat we gaan behandelen is afslaan naar rechts 1

Het eerste wat we gaan behandelen is afslaan naar rechts 1 Dit lesonderwerp gaat over We hebben nu diverse onderwerpen, t/m kruispunten behandeld, dit is de volgende stap. Afslaan doe je op een kruispunt en op een rotonde. Enkele belangrijke punten: Bij het neem

Nadere informatie

Veilige infrastructuur van levensbelang voor de fietser

Veilige infrastructuur van levensbelang voor de fietser Veilige infrastructuur van levensbelang voor de fietser Over eisen, principes en maatregelen Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid Voor het juiste perspectief Al grote veiligheidswinst

Nadere informatie

Kruispunten met de borden

Kruispunten met de borden Auteursrechtinformatie Dit document is bedoeld voor eigen gebruik. In het algemeen geldt dat enig ander gebruik, daaronder begrepen het verveelvoudigen, verspreiden, verzenden, herpubliceren, vertonen

Nadere informatie

Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg

Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg Vragen aan en reacties van bewoners door René van den Berg Vragen Vraag 1a Welke plek in Theresia en Spoorzone vindt u voor de fietser qua verkeer het gevaarlijkst. Kunt u ook aangeven waarom? Vraag 1b

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij Verkeersexamen 2011 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard aan

Nadere informatie

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Projectnummer: 10203 In opdracht van: Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer drs. Merijn Heijnen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL

Nadere informatie

Een stilstaand voertuig voorbijrijden

Een stilstaand voertuig voorbijrijden Een stilstaand voertuig voorbijrijden Fietstaak 1 Strepestraat Mindert snelheid en kijkt voor zich uit. Kijkt naar weggebruikers voor hem en verleent eventueel voorrang. Kijkt links om of er verkeer nadert

Nadere informatie

Algemene informatie. Na het kijken Na het bekijken van de aflevering kunt u gebruik maken van de volgende lessuggesties.

Algemene informatie. Na het kijken Na het bekijken van de aflevering kunt u gebruik maken van de volgende lessuggesties. Algemene informatie Doelstellingen Na het zien van het televisieprogramma, het werken met het begeleidend materiaal en het oefenen op de site: weten de kinderen dat ze door stoer gedrag in het verkeer

Nadere informatie

10. 11. 12. 13. 14. 15. 18.

10. 11. 12. 13. 14. 15. 18. 1. Op de fietspad en fietsstrook mogen alleen fietsers en snorfietsers rijden. 2. Alarmnummer is 112. 3. Rijbewijs is 10 jaar geldig. 4. Alle betrokkenen bij een aanrijding moeten blijven wachten. (Plaats

Nadere informatie

Status mobiliteit rond de school situatie begin schooljaar 2012-2013

Status mobiliteit rond de school situatie begin schooljaar 2012-2013 Status mobiliteit rond de school situatie begin schooljaar 2012-2013 Dit document werd opgesteld op vraag van de dienst mobiliteit van de stad Sint-Niklaas en heeft tot doel de verkeersproblematiek rond

Nadere informatie

Lesfiche: dode hoek BASISONDERWIJS. Doelgroep. Eindtermen (ET) Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie

Lesfiche: dode hoek BASISONDERWIJS. Doelgroep. Eindtermen (ET) Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie BASISONDERWIJS Lesfiche: dode hoek Doelgroep Derde graad lager onderwijs Eindtermen (ET) Wereldoriëntatie, domein Ruimte Verkeer en mobiliteit ET 6.1 Lichamelijke

Nadere informatie

De Grote Amsterdamse Verkeersquiz

De Grote Amsterdamse Verkeersquiz De Grote Amsterdamse Verkeersquiz De quiz 4 rondes - ronde 1 regels als je fietst - ronde 2 verkeersweetjes - ronde 3 regels als je loopt - ronde 4 borden en tekens 5 vragen per ronde 10 seconden denken

Nadere informatie

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken.

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken. 100082: Welk voorwerp houd je hier boven je hoofd? 1. Een rood voorwerp. 2. Een map. 3. Een voetbal. 100081: Je slaat af naar links. Gebeurt dat hier helemaal veilig? 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet

Nadere informatie

Duurzaam Veilig(e) Wegen

Duurzaam Veilig(e) Wegen Duurzaam Veilig(e) Wegen Categoriseringskaart (2015) Kaart met de belangrijkste wegen in onze provincie. Dit is het wensbeeld van de wegcategorisering zoals wij dat graag zien. Provinciale wegen Duurzaam

Nadere informatie

Fietsongevallen en Infrastructuur

Fietsongevallen en Infrastructuur Fietsongevallen en Infrastructuur demonstratie van verrijkte ongevalsanalyse in Politiezone Antwerpen Tim Asperges Vlaanderen Fietsland! 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 - risico fietsgebruik Maar veiligheid

Nadere informatie

Fors minder verkeersdoden in 2013

Fors minder verkeersdoden in 2013 Persbericht PB-025 24-04-2014 09.30 uur Fors minder verkeersdoden in 2013 570 verkeersdoden in 2013; 80 minder dan in 2012 Forse afname bij motorrijders Ook daling bij inzittenden personenauto, fietsers

Nadere informatie

Fact sheet. Verkeersveiligheid 1957-2007. nummer 3 augustus 2008

Fact sheet. Verkeersveiligheid 1957-2007. nummer 3 augustus 2008 Fact sheet nummer 3 augustus 28 Verkeersveiligheid 1957-27 Hoewel het aantal weggebruikers jaarlijks toeneemt, is het aantal verkeersslachtoffers in Amsterdam het afgelopen decennium sterk gedaald. De

Nadere informatie

SWOV-Factsheet. Verkeersdoden in Nederland

SWOV-Factsheet. Verkeersdoden in Nederland SWOV-Factsheet Verkeersdoden in Nederland Deze factsheet schetst hoe het aantal verkeersdoden in Nederland zich sinds heeft ontwikkeld. Het aantal verkeersdoden in Nederland vertoont, na een stijging in

Nadere informatie

Fiche Leerlingen. De plaats op de openbare weg binnen de bebouwde kom

Fiche Leerlingen. De plaats op de openbare weg binnen de bebouwde kom De plaats op de openbare weg binnen de bebouwde kom Kijk naar de fietsers. Kleur de nummers van de fietsers die de verkeersregels volgen en op de juiste plaats rijden groen. Kleur de nummers van de fietsers

Nadere informatie

Een succesvol verkeersspel voor basisscholen

Een succesvol verkeersspel voor basisscholen De Verkeersslang Een succesvol verkeersspel voor basisscholen De Verkeersslang Veel kinderen gaan in Nederland lopend of fietsend naar school. Toch is er een aanzienlijk aantal ouders dat hun kinderen

Nadere informatie

Is de fietser kwetsbaar?

Is de fietser kwetsbaar? Is de fietser kwetsbaar? Jorrit Harbers Traumachirurg UMCG 19 februari 2014, pag. 2 ACHTERGROND FIETSONGELUKKEN Chirurgen zien een stijging van het aantal letsels door fietsongelukken. De overheid moet

Nadere informatie

Met vriendelijke groeten, verblijf ik...

Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Over erven, 30 km en 60 km zones Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum 1 Langzamer rijden waar mensen verblijven In het verkeer

Nadere informatie

pagina 1 van 5 Het zebrapad Als voetganger moet je op je strepen staan over te steken? Amsterdam. Bas Blokker pagina 1 Durf jij Amsterdam. Een voetganger zet zijn voet op de eerste streep van het zebrapad,

Nadere informatie

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek

Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Een STREEPJE voor... De betekenis van verkeerstekens op het wegdek Wat betekenen al die strepen toch? In Nederland verplaatsen zich dagelijks miljoenen personen lopend, fietsend en rijdend in het verkeer.

Nadere informatie

Fietsberaadpublicatie 17 2

Fietsberaadpublicatie 17 2 Fietsberaadpublicatie 17 2 Overzicht campagnes in het fietsbeleid Fietsberaad Utrecht, 2 april 2009 3 Fietsberaadpublicatie 17 Fietsberaadpublicatie 17 4 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 5 1 Over deze publicatie

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij het Verkeersexamen 2014 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard

Nadere informatie

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by Benchmarken Fietsklimaattest supported by www.trendy-travel.eu De verantwoordelijkheid voor de inhoud van deze publicatie ligt volledig bij de auteurs. Het vertegenwoordigt niet noodzakelijk de mening

Nadere informatie

Rol Veilig Verkeer Nederland. Algemeen. Situatie 3/7

Rol Veilig Verkeer Nederland. Algemeen. Situatie 3/7 Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Locatie: Heerde Brinklaan en Veerstraat Marktstraat Datum uitgifte advies: 3 februari 2016 2/7 Rol Veilig Verkeer Nederland Veilig Verkeer

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek fietsers 2007. Michiel Bassant

Tevredenheidsonderzoek fietsers 2007. Michiel Bassant Tevredenheidsonderzoek fietsers 2007 Michiel Bassant Inleiding De gemeente Amsterdam wil het fietsgebruik stimuleren. Om dit te bereiken wordt een actief fietsbeleid gevoerd met maatregelen die het fietsen

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Ons kenmerk

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Ons kenmerk > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Snelle fietsroutes in Nederland: Inspiratieboek & Resultaten nulmetingen

Snelle fietsroutes in Nederland: Inspiratieboek & Resultaten nulmetingen Snelle fietsroutes in Nederland: Insiratieboek & Resultaten nulmetingen Bart Christiaens Hillie Talens Rico Andriesse Verkeers CROW/Fietsberaad Goudael Coffeng Ozet resentatie Snelle fietsroutes in Nederland

Nadere informatie

Verkeersveiligheidsmonitor. Gemeente Slochteren

Verkeersveiligheidsmonitor. Gemeente Slochteren Verkeersveiligheidsmonitor Gemeente Slochteren INHOUDSOPGAVE Trend 3 Algemene ontwikkeling van het totale aantal slachtoffers... 3 Ontwikkeling aantal verkeersdoden (geïndexeerd) ten opzichte van het referentiegebied

Nadere informatie

Beheer en onderhoud. 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration. 2. Low Cost Measures. 3. Warnke Studie. 4.

Beheer en onderhoud. 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration. 2. Low Cost Measures. 3. Warnke Studie. 4. Beheer en onderhoud 4 onafhankelijke onderzoeken: 1. Federal Highway Administration (US Department of Transportation, Verenigde Staten) 2. Low Cost Measures (Elsamex Spanje) 3. Warnke Studie (Deutsche

Nadere informatie

doe-fiche fietser Opstappen en wegrijden uw kind politie Bilzen - Hoeselt - Riemst nog niet kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen.

doe-fiche fietser Opstappen en wegrijden uw kind politie Bilzen - Hoeselt - Riemst nog niet kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen. Opstappen en wegrijden 7 kiest de dichtsbijzijnde plaats waar de rit kan beginnen. kijkt uit hoe het veilig en zonder het verkeer te hinderen de startplaats kan bereiken. stapt met de fiets aan de hand

Nadere informatie

Verslag jongerendenktank over het beleidsplan Verkeersveiligheid datum 16 maart 2010, voor jongeren zonder autorijbewijs

Verslag jongerendenktank over het beleidsplan Verkeersveiligheid datum 16 maart 2010, voor jongeren zonder autorijbewijs Verslag jongerendenktank over het beleidsplan Verkeersveiligheid datum 16 maart 2010, voor jongeren zonder autorijbewijs Opdracht Tijdens deze bijeenkomst stond het Beleidsplan Verkeersveiligheid 2010-2020

Nadere informatie

Onderzoek effectiviteit doorstromingsbevorderende verkeersmaatregelen

Onderzoek effectiviteit doorstromingsbevorderende verkeersmaatregelen Onderzoek effectiviteit doorstromingsbevorderende verkeersmaatregelen Gemeente Amersfoort Dorien de Bruijn, Ben van de Burgwal 4 juni 2015 In Amersfoort zijn op diverse trajecten maatregelen genomen om

Nadere informatie

Verslag extern netwerkoverleg

Verslag extern netwerkoverleg Verslag extern netwerkoverleg Eindhoven, 30 mei 2011 Van kennismaken naar samenwerken aan fietsstimulering? Dit verslag geeft een beeld van het eerste extern netwerkoverleg van het project CARMA. Bij deze

Nadere informatie

Tip: oefen het examen op http://www.veiligverkeernederland.nl/examen beschikbaar vanaf 7 maart

Tip: oefen het examen op http://www.veiligverkeernederland.nl/examen beschikbaar vanaf 7 maart Tip: oefen het examen op http://www.veiligverkeernederland.nl/examen beschikbaar vanaf 7 maart Enkele belangrijke pas op. Borden Pas op een gevaarlijk kruispunt Pas op er kunnen tegemoet komers zijn Pas

Nadere informatie

Verkeerslichten en fietsen Oktober 2014

Verkeerslichten en fietsen Oktober 2014 Resultaten peiling EnschedePanel Verkeerslichten en fietsen Oktober 2014 In 2012 heeft de gemeenteraad van Enschede de Fietsvisie vastgesteld. Doel van deze visie is om meer te gaan doen voor fietsers.

Nadere informatie

Enquête verkeersveil Enquête igheid school - thuis route

Enquête verkeersveil Enquête igheid school - thuis route Enquête verkeersveiligheid school - thuis route Inleiding Bij het maken van ons nieuwe schoolplan 2011-2015 is er onder de ouders van onze kinderen een tevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Bij dit onderzoek

Nadere informatie

Verkiezing Verkeerslichtenregio 2016. Bo Boormans 17 februari 2016

Verkiezing Verkeerslichtenregio 2016. Bo Boormans 17 februari 2016 Verkiezing Verkeerslichtenregio 2016 Bo Boormans 17 februari 2016 Twee vragen vooraf: Wat is de gemiddelde wachttijd voor autoverkeer bij VRI s in de avondspits in de winnende regio? Groen: minder dan

Nadere informatie

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie.

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. Gastvrije Stad blijkt dat het verschil van s-hertogenbosch met Breda in 2012 iets kleiner

Nadere informatie

Zwolle. Ronduit Veilig. De Zwolse fietsrotonde

Zwolle. Ronduit Veilig. De Zwolse fietsrotonde Zwolle Ronduit Veilig De Zwolse fietsrotonde eerste schets ONTWERP In Zwolle is in 2013 de eerste fietsrotonde van Nederland gerealiseerd. Het idee voor de fietsrotonde is ontstaan als oplossing voor de

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Buiten de bebouwde kom

Hoofdstuk 1. Buiten de bebouwde kom Hoofdstuk 1. Buiten de bebouwde kom Vraag 1.1 Wie mag of mogen hier voorgaan? De voetgangers. De fietser. Vraag 1.2 Mark en Rick lopen op de rijbaan, want er is hier geen voetpad. Welke zin is waar? Mark

Nadere informatie

Verkeersbordenspeurtocht

Verkeersbordenspeurtocht Verkeersbordenspeurtocht Dit boekje is van uit groep Verkeersborden, hoe zit het ook alweer? Er zijn vijf soorten borden. Als je goed naar de vorm en de kleur van een bord kijkt, weet je al met wat voor

Nadere informatie

In dit verkeersbulletin aandacht voor:

In dit verkeersbulletin aandacht voor: Het Vlaams Verkeer -------------------------------------Informatiebulletin van de Openbare Basisschool Emailadres: verkeersouders@devlaamsereus.nl ---5e Jaargang, nummer 8 -juni 2015- In dit verkeersbulletin

Nadere informatie

Tijdens de verkeerslessen hebben we met de kinderen gepraat over veilig fietsen.

Tijdens de verkeerslessen hebben we met de kinderen gepraat over veilig fietsen. O Ouderbrief 1 Kopieerblad 1 Beste ouder/verzorger, Tijdens de verkeerslessen hebben we met de kinderen gepraat over veilig fietsen. Bijvoorbeeld: hoe maak je veilig een bocht naar links en naar rechts?

Nadere informatie

Fietsstraat Venkelstraat

Fietsstraat Venkelstraat Fietsstraat Venkelstraat Uitslag gebruikersonderzoek Auteur: Pau Tjioe Kho Gemeente Haarlem Sector Stadsbeheer Afdeling Verkeer en Vervoer Datum: februari 2006 Inleiding Haarlem heeft sinds naar 2005 een

Nadere informatie

25% meer. fietsgebruik

25% meer. fietsgebruik 25% meer fietsgebruik De ambitie van de Fietsersbond bij de Provinciale-Statenverkiezingen van 2 maart 2011 2 25% MEER FIETSGEBRUIK De ambitie van de Fietsersbond bij de Provinciale- Statenverkiezingen

Nadere informatie

Stallingen in beeld. Ron Hendriks. Het gratis deel van de stalling, meestal tot de nok gevuld. Foto s Reith Hendriks

Stallingen in beeld. Ron Hendriks. Het gratis deel van de stalling, meestal tot de nok gevuld. Foto s Reith Hendriks Stallingen in beeld Ron Hendriks Het is meestal woekeren met ruimte rondom stations. Dat geldt ook voor fietsenstallingen, die daarom vaak onder de grond verdwijnen. Dat is niet de eerste keus van de fietsers,

Nadere informatie

Goed zicht op de elektrische fiets

Goed zicht op de elektrische fiets Goed zicht op de elektrische fiets Jolanda van Oijen (XTNT Experts in Traffic and Transport) Robbin Lankhuijzen (XTNT Experts in Traffic and Transport) Otto van Boggelen (Fietsberaad) Samenvatting De elektrische

Nadere informatie

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE 54 21 Inleiding De Fietsbalans is een onderzoek naar het fietsklimaat in de verschillende gemeentes in Nederland. Vanaf 2000 is de Fietsbalans in 123 gemeenten uitgevoerd,

Nadere informatie

Een kruispunt. is geen jungle

Een kruispunt. is geen jungle Een kruispunt is geen jungle Bebouwde kommen bevatten allerhande kruispunten waar verschillende types weggebruikers elkaar ontmoeten. Door de drukte en de verscheidenheid van het verkeer is het gevaar

Nadere informatie

Rotterdam Centrum. Bereikbaarheid in. Je bereikt meer met fiets en OV. Samen aanpakken. Meedenken?

Rotterdam Centrum. Bereikbaarheid in. Je bereikt meer met fiets en OV. Samen aanpakken. Meedenken? Bereikbaarheid in Rotterdam Centrum Het belang van een goede bereikbaarheid in het gebied Je bereikt meer met fiets en OV Opkomende ontwikkelingen Samen aanpakken Meedenken? Een goede bereikbaarheid Van

Nadere informatie

Kwaliteitseisen hoogwaardige snelfietsroute F59

Kwaliteitseisen hoogwaardige snelfietsroute F59 Kwaliteitseisen hoogwaardige snelfietsroute F59 Definitief Datum 9 september 2010 Kenmerk OSS123/Pbb/1099 Eerste versie 4 juni 2010 1 Inleiding Een belangrijk onderdeel in de planvorming voor een hoogwaardige

Nadere informatie

Resultaten enquête Uithoornlijn

Resultaten enquête Uithoornlijn Resultaten enquête Uithoornlijn Juni 2015 Resultaten enquête Uithoornlijn Inleiding De gemeente Uithoorn en de Stadsregio Amsterdam willen graag weten wat inwoners van Uithoorn belangrijk vinden aan het

Nadere informatie

Eerste Hulp bij. FietsParkeren. Whitepaper VOOR EEN MOOIERE BUITENWERELD

Eerste Hulp bij. FietsParkeren. Whitepaper VOOR EEN MOOIERE BUITENWERELD Eerste Hulp bij FietsParkeren Whitepaper VOOR EEN MOOIERE BUITENWERELD Eerste hulp bij Fietsparkeren Inleiding: Waarom is een goede fietsenstalling belangrijk? 3-4 1. Welke fietsen dienen er geparkeerd

Nadere informatie

Campagnevoorbeeld: Actieweek fietsbeloning. 1 Inleiding. 1.1 Omschrijving. 1.2 Wanneer. 1.3 Betrokken partijen. 1.4 Doel(en) Utrecht, 17 februari 2010

Campagnevoorbeeld: Actieweek fietsbeloning. 1 Inleiding. 1.1 Omschrijving. 1.2 Wanneer. 1.3 Betrokken partijen. 1.4 Doel(en) Utrecht, 17 februari 2010 Campagnevoorbeeld: Actieweek fietsbeloning Utrecht, 17 februari 2010 1 Inleiding In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Actieweek fietsbeloning Zaanstad / Amsterdam-Noord. Aan

Nadere informatie

Wat doet het waterschap voor de wegen?

Wat doet het waterschap voor de wegen? Lesbrief wegen Wat doet het waterschap voor de wegen? Veilige wegen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 Veilige wegen Sommige waterschappen zoals waterschap Hollandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 398 Maatregelen verkeersveiligheid Nr. 340 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

1. Opening 14.00 uur. 2. Mededelingen/ stukken ter kennisname 14.05 uur. 3. Conceptverslag d.d. 22 november 2012 14.10 uur

1. Opening 14.00 uur. 2. Mededelingen/ stukken ter kennisname 14.05 uur. 3. Conceptverslag d.d. 22 november 2012 14.10 uur Agenda Aan Bestuurders GGA Breda Mobiliteit Betreft Bestuurlijk overleg GGA Breda Datum Woensdag 17 april 2013 Locatie Vergaderzaal gemeente Etten-Leur Markt 1, kamer 1.09 Tijdstip 14.00 t/m 15.15 uur

Nadere informatie

De verkeersborden voor kinderen

De verkeersborden voor kinderen De verkeersborden voor kinderen Veel kinderen verplaatsen zich vanaf de leeftijd van 10 à 11 jaar alleen en onafhankelijk als voetganger en fietser. Vanaf dat moment is het dus belangrijk dat zij de verkeerstekens

Nadere informatie

LET OP VOOR DE DODE HOEK!

LET OP VOOR DE DODE HOEK! LET OP VOOR DE DODE HOEK! Informatie voor de lesgever bij gebruik van de online lesmodule en de organisatie van een praktijkles over de dode hoek www.letopvoordedodehoek.be INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2.

Nadere informatie

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk

Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Wonen in Woerden: geen overlast, veilig en prettig wandelen en fietsen in de wijk Woning en straat: veilig, stil en aangenaam Bij woningen geluid beperkt tot af en toe een auto. Stroomwegen (50 km/uur

Nadere informatie

Veilig of gevaarlijk? Verkeersoefening - Kleuteronderwijs.

Veilig of gevaarlijk? Verkeersoefening - Kleuteronderwijs. 1 Veilig of gevaarlijk? Verkeersoefening - Kleuteronderwijs. C Wat doen deze kinderen?? Zijn ze voorzichtig? Kleur het bolletje groen. oen ze iets gevaarlijks? Kleur het bolletje rood. Ontwerp:. Vereecke

Nadere informatie

Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten

Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten Verkeersveiligheid fietsroutes gemeente Nieuwkoop Inventarisatie van knelpunten Gemeente Nieuwkoop Afd. Beheer openbare ruimte maart 2015 Inhoud INHOUD...2 1 INLEIDING...3 1.1 AANLEIDING...3 1.2 DOELSTELLING

Nadere informatie

VERKEER OP DE RINGDIJK ENQUÊTE ONDER BEWONERS, BEDRIJVEN EN DORPSRADEN

VERKEER OP DE RINGDIJK ENQUÊTE ONDER BEWONERS, BEDRIJVEN EN DORPSRADEN VERKEER OP DE RINGDIJK ENQUÊTE ONDER BEWONERS, BEDRIJVEN EN DORPSRADEN Beste Lezer, Met deze enquête willen we uw mening over de verkeersveiligheid op de Ringdijk in beeld brengen. Het verkeersadviesbureau

Nadere informatie

Verkeersveiligheid in de slimme stad

Verkeersveiligheid in de slimme stad Verkeersveiligheid in de slimme stad Stiefkind of troetelkind Utrecht, 2 mei 205 Verkeersveiligheid in de slimme stad, Henk Stipdonk, SWOV Slimme stad een pleonasme? Bijna altijd, maar niet in Phnom Penh

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. In het dorp

Hoofdstuk 1. In het dorp Hoofdstuk 1. In het dorp Vraag 1.1 De brandweerauto komt uit de uitrit van de brandweerkazerne rijden. Hij heeft geen zwaailicht en sirene aan. Moeten de fietsers de brandweerauto voor laten gaan? Ja Nee

Nadere informatie

Naderingssnelheid gelijkwaardig kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling Naderingssnelheid gevaarlijk kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling

Naderingssnelheid gelijkwaardig kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling Naderingssnelheid gevaarlijk kruispunt: Lage snelheid Tweede versnelling 19 Voorrangregel LES 3 Soorten Kruisingen Gelijkwaardige kruising Als je een gelijkwaardig kruispunt nadert, moet je je snelheid aanpassen en zorgen dat je het overzicht bewaart. Als er van rechts een

Nadere informatie

Samen actief in uw buurt. Handleiding. Vrachtauto s

Samen actief in uw buurt. Handleiding. Vrachtauto s Samen actief in uw buurt Handleiding Vrachtauto s Colofon: Dit is een uitgave van Veilig Verkeer Nederland Tekst: Marian van Gog Inhoud: Christel de Heus Fotografie: Archief 3VO Foto omslag: Chiel Wollaert

Nadere informatie

Fietsen door groen. Het fietsenplan van D66 Breda

Fietsen door groen. Het fietsenplan van D66 Breda Fietsen door groen Het fietsenplan van D66 Breda VOORWOORD De fiets hoort bij Breda. Iedereen kent het gevoel, over het stuur gebogen soms door weer en wind. Fietsen is milieuvriendelijk en gezond. Fietsen

Nadere informatie

Actieplan Verkeersveiligheid Heusden-Zolder

Actieplan Verkeersveiligheid Heusden-Zolder Actieplan Verkeersveiligheid Heusden-Zolder Er moet de nadruk worden gelegd op het creëren van een veiligheidscultuur in de gemeente Heusden-Zolder. Het is beter dat er een beperkt aantal acties worden

Nadere informatie

Wat zie jij er uitgeslapen uit... Monitoringsrapport 2.0

Wat zie jij er uitgeslapen uit... Monitoringsrapport 2.0 Wat zie jij er uitgeslapen uit... Monitoringsrapport 2. Inhoud 1 Inleiding... 5 2 Werving en achtergronden deelnemers... 6 2.1 Interpretatie van de gegevens...6 2.2 Werving...6 2.3 Doelgroep...7 2.4 Kenmerken

Nadere informatie

VERO voor voetgangers basisschool Pulle

VERO voor voetgangers basisschool Pulle VERO voor voetgangers basisschool Pulle 1 Stappen in groep Het vertrekpunt veilig verlaten Kloosterstraat 7 Het vertrek en eindpunt van de VERO voor voetgangers is de parking voor de school (Kloosterstraat).

Nadere informatie

Verkeerskrant van basisschool De Klimboom

Verkeerskrant van basisschool De Klimboom De Wegwijzer nr. 7 Maart 2012 Verkeerskrant van basisschool De Klimboom Voorwoord Beste kinderen en ouders, De afgelopen weken heeft onze verkeerswerkgroep weer gewerkt aan deze Wegwijzer. Een verkeerswerkgroep?,

Nadere informatie

Algemeen: - Het stimuleren van fietsen-imago van Amsterdam als fietsstad vergroten

Algemeen: - Het stimuleren van fietsen-imago van Amsterdam als fietsstad vergroten Campagne: Amsterdam houdt van fietsen Fietsberaad, 3 maart 2010 1 Inleiding In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne: Amsterdam houdt van fietsen. Aan het eind van dit document

Nadere informatie

Beheer en Onderhoud. Inhoud van de presentatie

Beheer en Onderhoud. Inhoud van de presentatie Beheer en Onderhoud Inhoud van de presentatie De richtlijn Beheer en Onderhoud Opzetten van een beheersysteem Resultaten van de 3M enquête Beheer en Onderhoud 3M TSS Studiecentrum cases Case Gemeente Tiel

Nadere informatie

Basisscholen-verkeersenquête 2006: een duidelijk signaal

Basisscholen-verkeersenquête 2006: een duidelijk signaal Basisscholen-verkeersenquête 2006: een duidelijk signaal Resultaten van een uitgebreide en representatieve verkeersenquête over verkeersveiligheid rond scholen en schoolroutes in de Bovenbuurt van Wageningen,

Nadere informatie

Fietsparkeren in Nederlandse gemeenten, de stand van zaken. Typ hier om tekst in te voeren. Typ hier om tekst in te voeren

Fietsparkeren in Nederlandse gemeenten, de stand van zaken. Typ hier om tekst in te voeren. Typ hier om tekst in te voeren Fietsparkeren in Nederlandse gemeenten, Typ hier om tekst in te voeren de stand van zaken Typ hier om tekst in te voeren Frank Borgman. Onderzoeker Fietsersbond Maart 2010 2 1. Inleiding Fietsers hebben

Nadere informatie