Nederlandse Samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse Samenvatting"

Transcriptie

1 139

2 Staphylococcus aureus is één van de belangrijkste bacteriën verantwoordelijk voor implantaat gerelateerde infecties. Biomateriaal gerelateerde infecties beginnen met reversibele hechting van bacteriën aan een implantaat, waarna de gehechte bacteriën beginnen met de productie van een matrix van extracellulaire polymere substanties (EPS) om over te gaan tot irreversibele hechting, gevolgd door biofilm groei. De EPS matrix beschermd de bacteriën in een biofilm tegen biologische, mechanische en chemische stress, zoals de immuun respons, vloeistof gerelateerde schuifkrachten en behandeling met antibiotica. Al deze grootse veranderingen in S. aureus fysiologie vinden plaats vanwege hechting en biofilm formatie, vandaar dat mechanische waarneming van oppervlakte hechting een belangrijke eigenschap is voor aanpassing en overleving. Echter, er is slechts weinig bekend over de mechanische sensitiviteit van S. aureus gedurende hechting aan oppervlakken. Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de verschillen tussen twee belangrijke sensorische strategieën die bacteriën gebruiken om de omgeving waar te nemen, chemische en mechanisch sensorische perceptie. Bacteriën worden aan verschillende omgevingscondities blootgesteld tijdens hun groei en hebben verschillende mechanismes ontwikkeld om hun omgeving waar te nemen en overleving te vergemakkelijken. Bacteriën communiceren met hun omgeving door het waarnemen van chemische signalen zoals ph, ionische sterkte of het waarnemen van biologische moleculen, zoals door quorum sensing. Bacteriën reageren echter niet alleen op hun omgeving door chemische waarnemingen, maar ook door fysieke waarnemingsmechanismen. Bij hechting aan een oppervlak bijvoorbeeld, kunnen bacteriën reageren door de excretie van EPS door een mechanisme dat mechanosensing wordt genoemd. Dit stelt ze in staat om te groeien in de door hun geprefereerde matrix beschermde biofilm. Vandaar dat het doel van dit proefschrift was om de rol van hechtingskrachten in de respons van bacteriën op hechting te onderzoeken. We hebben S. aureus gebruikt als model pathogeen dat veelvuldig voorkomt bij biomateriaal gerelateerde infecties en vervolgens deze stam en een aantal isogene mutanten onderzocht met behulp van atomische kracht microscopie (AFM) en oppervlakte versterkte fluorescentie (SEF), om de hechtingskrachten en celwand vervorming te bepalen. De bacteriële respons werd geëvalueerd in termen van gen expressie en getest op verschillende biomaterialen die veelvuldig gebruikt worden in orthopedische implantaten. 140

3 Bacteriële hechting op oppervlakken wordt beheerst door een combinatie van verschillende korte- en langeafstandskrachten. In Hoofdstuk 2 presenteren we een nieuwe methode gebaseerd op AFM om de bacteriële hechtingskrachten die over lange afstand werken te bepalen, aan de hand van de toegepaste kracht tijden het gebruik van AFM. We hebben twee S. aureus stammen (S. aureus ATCC12600 en S. aureus NCTC ) en hun isogene Δpbp4 mutanten gebruikt. De lange afstand hechtingskrachten van de S. aureus stammen (0.5 en 0.8 nn) waren slechts een derde van de krachten die gemeten werden voor de meer vervormbare Δpbp4 mutanten (2.7 en 1.6 nn), die niet in staat zijn om peptidoglycan te crosslinken. De gemeten Lifshitz-Van der Waals hechtingskrachten die over lange afstand domineren, gaven de aanleiding om een 40% elliptische vervorming van de bacteriële celwand aan te nemen voor de Δpbp4 mutanten. Directe metingen van hechtende stafylokokken gemaakt met behulp van AFM in de PeakForce-QNM mode bevestigden een hoogte reductie door vervorming in de Δpbp4 mutanten van nm. Onder natuurlijk voorkomende bacteriële stammen variëren de langeafstandskrachten niet in dezelfde mate als hier is waargenomen voor de Δpbp4 mutanten. Door deze resultaten te extrapoleren kunnen we echter concluderen dat de langeafstandskrachten in bacteriële hechting niet alleen bepaald worden door de samenstelling en de structuur van het bacteriële cel oppervlak, maar ook door tot nu toe genegeerde kleine vervormingen van de bacteriële celwand, die het contactoppervlak vergroten en daarmee ook de hechtingskrachten. Celwand vervorming op de nanoschaal die plaats vindt tijdens de hechting van bacteriën is moeilijk te meten, behalve bij Δpbp4 mutanten die niet in staat zijn om peptidoglycan te cross linken. Hoofdstuk 3 behandelt een meer geavanceerde techniek om celwand vervorming te kwantificeren gebaseerd op oppervlakte versterkte fluorescentie in stafylokokken hechtend op goud oppervlakken. Hechting gerelateerde versterking van fluorescentie hangt af van de afstand van de bacteriën tot het oppervlak en de hechtingstijd. In dit hoofdstuk wordt een model aangedragen gebaseerd op de hechting gerelateerde versterking van fluorescentie van groen-fluorescente microspheres, waarmee de afstand tot het oppervlak en de celwand vervorming van gehechte bacteriën berekend kan worden, gebaseerd op hun hechtingstijd afhankelijke versterking van fluorescentie. De afstanden tussen hechtende bacteriën en een oppervlak, inclusief compressie van de EPS-laag, daalde tot 60 min na hechting, gevolgd door vervorming van de celwand. Vervorming van de celwand is onafhankelijk van de integriteit van de EPS-laag en verloopt het snelst voor een Δpbp4 stam. 141

4 Gebaseerd op de resultaten van hoofdstuk 2 en 3 kan er geconcludeerd worden dat de celwand vervorming van zowel de moeder stam als de Δpbp4 mutanten optreedt na hechting aan een oppervlak. Echter, wat de vervorming betekent voor de bacteriën in termen van moleculaire respons in het moduleren van het fenotype van vrij bewegend naar het groeien in een biofilm is niet bekend. In Hoofdstuk 4 hebben we onderzocht wat de invloed is van hechtingskrachten met verschillende biomaterialen op icaa (reguleert productie van EPS matrix componenten) en cida (geassocieerd met cel lyse en extracellulair DNA productie) gen expressie in S. aureus biofilms. Experimenten werden uitgevoerd met S. aureus ATCC12600 en zijn isogene mutant S. aureus ATCC12600Δpbp4, die niet in staat is om peptidoglycan te crosslinken. Het verwijderen van pbp4 leidde tot meer vervorming van de celwand, terwijl groei, biofilm formatie, hydrofobiciteit van het cel oppervlak en zeta potentialen van de stammen onveranderd bleven. De hechtingskrachten van S. aureus ATCC12600 waren het sterkst op polyethyleen (4.9 ± 0.5 nn), het zwakst op roestvrij staal (1.3 ± 0.2 nn) en hechtingskrachten op polymethylmethacrylaat (3.1 ± 0.7 nn) lagen tussen die waarden in. De productie van poly-n-acetylglucosamine, aanwezigheid van edna en expressie van icaa genen daalde met toenemende hechtingskrachten. Er werd echter geen relatie gevonden tussen hechtingskrachten en cida expressie. De hechtingskrachten van de isogene mutant S. aureus ATCC12600Δpbp4 waren veel zwakker dan die van de moederstam en toonden geen correlatie met de productie van poly-n-acetylglucosamine, aanwezigheid van edna of expressie van de icaa en cida genen. Dit suggereert dat hechtingskrachten de productie van matrix moleculen, poly-n-acetylglucosamine, aanwezigheid van edna en icaa gen expressie moduleren door het induceren van vervorming van de celwand, waarbij waarneming van de hechtingskrachten door gecrosslinkte peptidoglycan lagen een grote rol speelt. Hechting van bacteriën aan biomaterialen en de daarmee geassocieerde gevoeligheid voor antibiotica is een belangrijke bedreiging voor de medische gemeenschap. Bacteriën vormen niet alleen biofilms, maar ze worden ook tot 1000 keer meer resistent voor antibiotica wanneer ze als biofilm groeien. Om het mechanisme dat deze sterke resistentie veroorzaakt te onthullen, hebben we in Hoofdstuk 5 de regulatie van een recent ontdekt 2- componenten systeem bestaande uit een met nisine geassocieerde gevoeligheidsrespons regulator (NsaRS) en de bijbehorende transporter NsaAB in S. aureus onderzocht in de aanwezigheid van chemische en mechanische stress. NsaRS is belangrijk voor hechting, biofilm formatie en resistentie tegen chemische factoren in S. aureus. Het bestaat uit een in 142

5 het membraam gelegen sensor NasS en een in het cytoplasma voorkomende respons regulator NsaR, welke geactiveerd wordt wanneer het een fosfaat groep ontvangt van de NsaS sensor. De aanwezigheid van de NsaS sensor in het membraam leidt tot onze hypothese die stelt dat het NsaRS systeem niet alleen chemische, maar ook mechanische stress kan waarnemen om zo de antibiotica resistentie via de NsaAB efflux pomp te moduleren. Om deze hypothese te verifiëren vergeleken we de expressie van de NsaS sensor en de NsaA efflux pomp in S. aureus SH1000 in de hechtende ( mechanische stress ) en de planktonische toestand, terwijl de aanwezigheid van nisine werd gebruikt als chemische stress. NsaS en NsaA expressie door S. aureus SH1000 was verhoogd onder mechanische stress, in de gehechte toestand. Chemische stress verhoogde de gen expressie van NsaS en NsaR ook. Gen expressie was het hoogst wanneer de bacteriën een combinatie van chemische stress en een sterke mechanische stress ondergingen, in de huidige studie gekwantificeerd als de hechtingskrachten die ontstaan door een substraat oppervlak en gemeten met behulp van AFM. Dit bevestigd onze hypothese dat het NsaRS systeem zowel chemische als mechanische stress kan waarnemen. In Hoofdstuk 6 hebben we de verschillen besproken tussen het gebruik van AFM en SEF in het kwantificeren van celwand vervorming. Daarnaast bespreken we ook de moleculaire basis voor het waarnemen van oppervlakken in S. aureus in vergelijking met andere bacteriën en eukaryote cellen. Tenslotte, met de resultaten van dit proefschrift, bevelen we toekomstige studies aan om de rol van mechanische sensoren bij antibiotica gevoeligheid te onderzoeken. 143

6 144

Analysis of bacterial adhesion forces Chen, Yun

Analysis of bacterial adhesion forces Chen, Yun Analysis of bacterial adhesion forces Chen, Yun IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below.

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de achtergronden van biomateriaalgerelateerde infecties (BAI) en de mogelijke strategieën om deze infecties te voorkomen. De lezer wordt meegenomen in het onderwerp

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Staphylococcus epidermidis is een ziekenhuisgerelateerde pathogeen die geassocieerd wordt met infecties van inwendige medische implantaten. De mogelijkheid van S. epidermidis om te hechten

Nadere informatie

Visco-elastic properties of biofilms Peterson, Brandon

Visco-elastic properties of biofilms Peterson, Brandon Visco-elastic properties of biofilms Peterson, Brandon IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/36530 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pratiwi, Sylvia U.T. Title: Anti-microbial and anti-biofilm compounds from Indonesian

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Chapter 9 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Geschat wordt dat ongeveer 20-30% van de bevolking drager is van Staphylococcus aureus (S. aureus), een Gram-positief

Nadere informatie

Intermezzo, De expressie van een eiwit.

Intermezzo, De expressie van een eiwit. Samenvatting Bacteriën leven in een omgeving die voortdurend en snel verandert. Om adequaat te kunnen reageren op deze veranderingen beschikken bacteriën over tal van sensor systemen die de omgeving in

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29816 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29816 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29816 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hoorn, Hedde van Title: Cellular forces : adhering, shaping, sensing and dividing

Nadere informatie

Multi-Omics Analyses of the Molecular Physiology and Biotechnology of Escherichia Coli and Synechocystis sp. PCC6803 O. Borirak

Multi-Omics Analyses of the Molecular Physiology and Biotechnology of Escherichia Coli and Synechocystis sp. PCC6803 O. Borirak Multi-Omics Analyses of the Molecular Physiology and Biotechnology of Escherichia Coli and Synechocystis sp. PCC6803 O. Borirak Samenvatting O. BORIRAK Het hoofddoel van het onderzoek beschreven in dit

Nadere informatie

Het bestuderen van specifieke metabole processen en innovatieve doelstellingen ter bestrijding biofilms

Het bestuderen van specifieke metabole processen en innovatieve doelstellingen ter bestrijding biofilms Het bestuderen van specifieke metabole processen en innovatieve doelstellingen ter bestrijding biofilms Md. Mizanur Rahman IPMB, Vrije Universiteit Brussle, CMPG Lab, KU Leuven Dit proefschrift richt zich

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44297 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Valk, Ramon van der Title: Responding to environmental cues : the adaptive qualities

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 De vorming van een orale biofilm, ofwel tandplak, is de oorzaak van de meeste orale ziekten, waaronder cariës, gingivitis en parodontitis. Om deze ziekten te voorkomen is het noodzakelijk om de biofilm

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Boks, N. P. (2009). Bacterial interaction forces in adhesion dynamics Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Boks, N. P. (2009). Bacterial interaction forces in adhesion dynamics Groningen: s.n. University of Groningen Bacterial interaction forces in adhesion dynamics Boks, Niels IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please

Nadere informatie

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases).

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases). Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 geeft een algemene introductie tot de immuunresponsen die worden opgewekt door helminthen; wormen, waarvan de meeste soorten parasitair zijn. Twee typen zijn te onderscheiden:

Nadere informatie

9. Nederlandse Samenvatting

9. Nederlandse Samenvatting 9. Nederlandse Samenvatting Cellen in ons lichaam zitten niet alleen. Iedere cel is omgeven door andere cellen en een fiber netwerk genaamd de extracellulaire matrix (ECM). Dit netwerk geeft structuur

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting

Chapter 8. Samenvatting Chapter 8 Samenvatting SAMENVATTING Actinobacillus pleuropneumoniae is een Gram-negatieve bacterie die longontsteking veroorzaakt bij varkens. Deze besmettelijke ziekte komt over de gehele wereld voor

Nadere informatie

Samenvatting De kleurverandering van bladeren is een van de opvallendste kenmerken van de herfst voordat ze afsterven en afvallen. Tijdens de herfst worden de bouwstoffen die aanwezig zijn in het blad

Nadere informatie

Algemene Samenvatting

Algemene Samenvatting Algemene Samenvatting e vitamine metaboliet 1,25-dihydroxyvitamine ( ) speelt een sleutelrol bij het handhaven van de calcium homeostase door middel van effecten op de darm, het bot en de nier. e metaboliet

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Hoofdstuk 8 Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Alle levende wezens zijn opgebouwd uit cellen. Het menselijk lichaam heeft er 10 14 oftewel rond de 100 biljoen, terwijl bacteriën

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 157 N ederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting 158 Nederlandse samenvatting Het aantal gevallen van huidkanker, waaronder melanoom, neemt nog steeds toe in de westerse

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/43990 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hiemstra, Steven Title: High throughput microscopy of mechanism-based reporters

Nadere informatie

MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING

MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING Nederlandse samenvatting MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING Tuberculose Tuberculose (TBC) is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. Infectie

Nadere informatie

peptidoglycaan macromoleculen of andere celoppervlakstructuren, lijken het hydrofobe gedrag van het anders hydrofiele L. lactis celoppervlak te

peptidoglycaan macromoleculen of andere celoppervlakstructuren, lijken het hydrofobe gedrag van het anders hydrofiele L. lactis celoppervlak te Samenvatting Gram-positieve bacteriën vervullen een belangrijke rol in de voeding en gezondheid van de mens. Deze bacteriën komen onder andere voor als commensalen in het maagdarmkanaal, worden gebruikt

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18671 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Albers, Harald Title: Development of ATX and DUSP inhibitors : inhibiting phosphate

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De fitness en overleving van planten hangt af van efficiënte mechanismen om te reageren op bedreigende omstandigheden aanwezig in de natuurlijke leefomgeving. Bij het aanschakelen van de verdediging

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Gottenbos, B. (2001). The development of antimicrobial biomaterial surfaces Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Gottenbos, B. (2001). The development of antimicrobial biomaterial surfaces Groningen: s.n. University of Groningen The development of antimicrobial biomaterial surfaces Gottenbos, Bart IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from

Nadere informatie

Samenvatting en toekomst visie

Samenvatting en toekomst visie 9 Samenvatting en toekomst visie 143 SAMENVATTING Voor meer dan een eeuw zijn miljoenen man uren aan onderzoek zijn gespendeerd in het oplossen van de fundamentele werktuigkundige problemen ten aanzien

Nadere informatie

Samenvatting voor de leek

Samenvatting voor de leek Samenvatting voor de leek 185 186 Bacteriën zijn overal.. Bacteriën zijn overal om ons heen aanwezig. Geregeld zijn deze kleine beestjes negatief in het nieuws, zodra bepaalde soorten bacteriën weer een

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlandse samenvatting

Samenvatting. Nederlandse samenvatting Page 143 Samenvatting Onder normale omstandigheden inhaleert een volwassen menselijke long zo n 11.000 liter lucht per dag. Naast deze normale lucht worden er ook potentieel toxische stoffen en micro-organismen,

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Encounters with Oxygen. Aerobic Physiology and H2O2 Production of Lactobacillus johnsonii R.Y. Hertzberger

Encounters with Oxygen. Aerobic Physiology and H2O2 Production of Lactobacillus johnsonii R.Y. Hertzberger Encounters with Oxygen. Aerobic Physiology and H2O2 Production of Lactobacillus johnsonii R.Y. Hertzberger Samenvatting (voor breed publiek) Melkzuurbacteriën zijn belangrijke organismen in het leven van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden

Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden De rol van dendritische cellen in de afweerreactie tegen infecties Het immuunsysteem is in de loop van de evolutie

Nadere informatie

Molecular Characterization of Candida in the Oral Cavity and Factors Involved in Biofilm Formation and Virulence E.A. Kraneveld

Molecular Characterization of Candida in the Oral Cavity and Factors Involved in Biofilm Formation and Virulence E.A. Kraneveld Molecular Characterization of Candida in the Oral Cavity and Factors Involved in Biofilm Formation and Virulence E.A. Kraneveld Samenvatting Dit proefschrift beschrijft onderzoek gerelateerd aan orale

Nadere informatie

Biofilm & Diabetische voet. Ellie Lenselink, MSc, RN Wond Expertise Centrum Medisch Centrum Haaglanden/Bronovo

Biofilm & Diabetische voet. Ellie Lenselink, MSc, RN Wond Expertise Centrum Medisch Centrum Haaglanden/Bronovo Biofilm & Diabetische voet Ellie Lenselink, MSc, RN Wond Expertise Centrum Medisch Centrum Haaglanden/Bronovo IIII Inhoud Biofilm Diabetische voet infectie Behandeling Wat is een biofilm Een populatie

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 137 138 Samenvatting Hoewel de toepassing van biomaterialen binnen de geneeskunde de kwaliteit van leven van patiënten heeft verbeterd, kan het optreden van een biomateriaalgeassocieerde infectie

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) On the intracellular ph of baker s yeast Orij, P.J. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) On the intracellular ph of baker s yeast Orij, P.J. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) On the intracellular ph of baker s yeast Orij, P.J. Link to publication Citation for published version (APA): Orij, P. J. (2010). On the intracellular ph of baker

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting Hematopoiesis Een volwassen mens heeft ongeveer vijf liter bloed waarin zich miljarden cellen bevinden. Deze cellen zijn onder te verdelen op basis van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 171 172 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Met vaccinaties kunnen veel ziektes voorkomen worden, zoals de mazelen, de rode hond en de griep. Echter een vaccin voor het voorkomen van kanker

Nadere informatie

Bacterial adhesion forces and biofilm prevention on orthodontic materials Mei, Li

Bacterial adhesion forces and biofilm prevention on orthodontic materials Mei, Li University of Groningen Bacterial adhesion forces and biofilm prevention on orthodontic materials Mei, Li IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 145 Nederlandse samenvatting De nieren hebben een belangrijke functie in het menselijk lichaam: ze zijn onder andere verantwoordelijk voor het zuiveren

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

De historische ontwikkelingen in de mondverzorging worden in Hoofdstuk 1. beschreven. Ondanks dat tandenpoetsen en het gebruik van tandpasta en

De historische ontwikkelingen in de mondverzorging worden in Hoofdstuk 1. beschreven. Ondanks dat tandenpoetsen en het gebruik van tandpasta en SAMENVATTING 109 De historische ontwikkelingen in de mondverzorging worden in Hoofdstuk 1 beschreven. Ondanks dat tandenpoetsen en het gebruik van tandpasta en mondspoelmiddelen al eeuwen een bekend gebruik

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Analyse van chromosomale afwijkingen in gastrointestinale tumoren In het ontstaan van kanker spelen vele moleculaire processen een rol. Deze processen worden in gang gezet door

Nadere informatie

Virulentie van mycobacteriën - balanceren op een dun koord

Virulentie van mycobacteriën - balanceren op een dun koord SAMENVATTING Virulentie van mycobacteriën - balanceren op een dun koord Vele millennia lang veroorzaken mycobacteriën infectieziekten in de mens. De meest levensbedreigende van deze ziekten is tuberculose

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156 Appendices Nederlandse samenvatting 148 Dit proefschrift op één pagina 152 Dankwoord 153 About the author 155 List of publications 156 148 Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en macrofagen in

Nadere informatie

Samenvatting 149. Samenvatting

Samenvatting 149. Samenvatting Samenvatting Samenvatting 149 Samenvatting Constitutioneel eczeem is een chronische ontstekingsziekte van de huid gekenmerkt door rode, schilferende en bovenal jeukende huidafwijkingen. Onder de microscoop

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse Samenvatting

Appendix. Nederlandse Samenvatting Appendix Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting INLEIDING Cooperia oncophora is de voornaamste dunne darm nematode bij runderen in streken met een gematigd klimaat, zoals West Europa. Dieren

Nadere informatie

Chapter 8. Hoofdstuk 8. Nederlandstalige samenvatting

Chapter 8. Hoofdstuk 8. Nederlandstalige samenvatting Chapter 8 Hoofdstuk 8 Nederlandstalige samenvatting Chapter 8 Porphyromonas gingivalis is een Gram- negatieve anaerobe bacterie die geassocieerd is met periimplantitis. In geval van infectie reageren gastheercellen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting CHAPTER 7

Nederlandse samenvatting CHAPTER 7 Nederlandse samenvatting CHAPTER 7 Chapter 7 Chemotherapie is naast operatieve verwijdering en/of bestraling van tumoren de meeste toegepaste methode voor de behandeling van kanker bij kinderen. Hoewel

Nadere informatie

Samenvatting hoofdstuk 1 hoofdstuk 2

Samenvatting hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 SAMENVATTING Samenvatting Gelaatsdefecten kunnen adequaat worden hersteld met een prothese, maar de levensduur van deze gelaatsprotheses is beperkt. Doordat de binnenzijde van de gelaatsprothese in contact

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

Functional characterisation and cell walll interactions of peptidoglycan Steen, Anton

Functional characterisation and cell walll interactions of peptidoglycan Steen, Anton Functional characterisation and cell walll interactions of peptidoglycan Steen, Anton IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40905 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ateba Ngoa, U. Title: The effect of parasitic co-infections on immune responses

Nadere informatie

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 100.000 miljard cellen die we in grote groepen

Nadere informatie

Immuunreactie tegen virussen

Immuunreactie tegen virussen Samenvatting Gedurende de laatste eeuwen hebben wereldwijde uitbraken van virussen zoals pokken, influenza en HIV vele levens gekost. Echter, vooral in de westerse wereld zijn de hoge sterftecijfers en

Nadere informatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie Samenvatting Samenvatting Osteoporose Bot is een dynamisch weefsel en wordt voortdurend afgebroken door osteoclasten, de botafbrekende cellen, terwijl de osteoblasten (botvormende cellen) vervolgens weer

Nadere informatie

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 In Nederland ontvangen jaarlijks vele mensen een bloedtransfusie. De rode bloedcellen (RBCs) worden toegediend om bloedarmoede, veroorzaakt door ernstig bloedverlies of een probleem in de bloedaanmaak,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Nederlandse samenvatting

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 121 Dit proefschrift beschrijft een onderzoek naar nieuwe biomarkers voor het beter classificeren van rectumtumoren. Hoofdstuk 1 betreft een algemene inleiding. Rectum- of endeldarmkanker

Nadere informatie

Samenvatting. Heterogeniteit in onderkoelde vloeistoffen

Samenvatting. Heterogeniteit in onderkoelde vloeistoffen Samenvatting Heterogeniteit in onderkoelde vloeistoffen Begrijpen hoe een vloeistof een glas wordt is het centrale onderwerp in de studie van glasvormers. In oudere modellen van glasvorming wordt het bestaan

Nadere informatie

SAMENVATTING. Tuberculose

SAMENVATTING. Tuberculose SAMENVATTING Tuberculose Tuberculose (TBC) is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door bacteriën van het Mycobacterium tuberculosis complex, waaronder M.tuberculosisde belangrijkste veroorzaker is

Nadere informatie

VIII Samenvatting voor alle anderen

VIII Samenvatting voor alle anderen VIII Samenvatting voor alle anderen Voor het bestuderen van biologische processen, zoals die plaatsvinden in alle levende cellen van zowel flora als fauna, wordt vaak gebruik gemaakt van bacteriën. Bacteriën

Nadere informatie

Vervolgens wordt ook ingegaan op de hypothese dat patronen in fenotypische plasticiteit adaptief kunnen zijn. De eerste vraag was of natuurlijke

Vervolgens wordt ook ingegaan op de hypothese dat patronen in fenotypische plasticiteit adaptief kunnen zijn. De eerste vraag was of natuurlijke Variatie in abiotische factoren komt voor in alle natuurlijke omgevingen, zoals variatie in ruimte en tijd in temperatuur, licht en vochtigheid. Deze factoren kunnen vervolgens bijvoorbeeld voedselaanbod

Nadere informatie

Botcement wordt al ruim 40 jaar gebruikt voor het verankeren van gewrichtsprotheses aan bot. De laatste 30 jaar wordt ook botcement gebruikt, waaraan een antibioticum is toegevoegd, met het doel infecties

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40161 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Ledezma Yanez, Isis Title: The role of water in hydrogen electrocatalysis Issue

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Chapter 1 Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de toepassing van een wat ongewone soort van microscopie in de biologie: atomaire kracht microscopie. Atomair geeft hier aan wat het oplossend

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Ent, Wietske van der Title: In vivo modelling of Ewing sarcoma in zebrafish Issue

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Al sinds mensenheugenis is het mensen opgevallen dat infectieziekten bij de ene persoon veel ernstiger verlopen dan bij de andere. Terwijl

Nadere informatie

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken)

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) 13_Smakman.indd 173 10-02-2006 11:30:37 Het menselijk lichaam bestaat uit een groot aantal organen en weefsels die zijn opgebouwd uit miljarden cellen.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Eukaryotische cellen bevatten een celkern welke in hoge mate georganiseerd is. De celkern bevat naast genetische informatie,

Nadere informatie

Samenvatting de Wit :25 Pagina Optima Grafische Communicatie. Nederlandse Samenvatting

Samenvatting de Wit :25 Pagina Optima Grafische Communicatie. Nederlandse Samenvatting de Wit 30-01-2001 12:25 Pagina 121 - Optima Grafische Communicatie Nederlandse de Wit 30-01-2001 12:25 Pagina 122 - Optima Grafische Communicatie Onze atmosfeer bestaat voor 21% uit zuurstof en dit maakt

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Om uit te groeien tot een kwaadaardige tumor met uitzaaiïngen moeten kankercellen een aantal karakteristieken verwerven. Eén daarvan is het vermogen om angiogenese,

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35155 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hussaarts, Leonie Title: Immune modulation by schistosomes : mechanisms of T helper

Nadere informatie

(NEDERLANDSE SAMENVATTING)

(NEDERLANDSE SAMENVATTING) (NEDERLANDSE SAMENVATTING) 171 Introductie van een nieuwe techniek, zoals 3-dimensionale echografie, om de fysiologie van de maag en de rol van de maag in het opwekken van bovenbuiksklachten te bestuderen,

Nadere informatie

Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren.

Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren. 152 Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren. Door een reactie met het DNA veranderen deze factoren de moleculaire

Nadere informatie

Three-Dimensional Visualization of Contact Networks in Granular Material C.E. Carpentier

Three-Dimensional Visualization of Contact Networks in Granular Material C.E. Carpentier Three-Dimensional Visualization of Contact Networks in Granular Material C.E. Carpentier Samenvatting 10 190 Hoofdstuk 10 Driedimensionale visualisatie van contactnetwerken in granulair materiaal Het onderzoek

Nadere informatie

Coagulase-negatieve stafylokokken: opduikende mastitispathogenen

Coagulase-negatieve stafylokokken: opduikende mastitispathogenen Coagulase-negatieve stafylokokken: opduikende mastitispathogenen Els Van Coillie ILVO T&V Mastitis (uierontsteking) Wordt veroorzaakt door binnendringen van bacteriën in het uierweefsel via het slotgat

Nadere informatie

De hersenen en het ruggenmerg communiceren met spieren en zintuigen door middel van perifere

De hersenen en het ruggenmerg communiceren met spieren en zintuigen door middel van perifere De hersenen en het ruggenmerg communiceren met spieren en zintuigen door middel van perifere zenuwen die zich door het hele lichaam vertakken. Op deze manier zijn wij in staat informatie uit onze omgeving

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Het doel van dit proefschrift is de neurobiologische karakteristieken van depressieve stoornis en van depressie bij de ziekte van Alzheimer te identificeren. Depressie komt voor

Nadere informatie

Prevention and Treatment of Peri-Implant Diseases. Cleaning of Titanium Dental Implant Surfaces. A. Louropoulou

Prevention and Treatment of Peri-Implant Diseases. Cleaning of Titanium Dental Implant Surfaces. A. Louropoulou Prevention and Treatment of Peri-Implant Diseases. Cleaning of Titanium Dental Implant Surfaces. A. Louropoulou Thesis Prevention and Treatment of Peri-implant Diseases Cleaning of titanium dental implant

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter12

Samenvatting. Chapter12 Samenvatting Chapter12 Coinfectie met Mycobacterium Tuberculose tijdens HIV-infectie is een groot probleem in de derde wereld, daar dit leidt tot een grotere sterfte. (hoofdstuk I) In de studies beschreven

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Samenvatting K inkhoest is een ernstige infectie aan de bovenste luchtwegen, veroorzaakt door de bacterie Bordetella pertussis. Kinkhoest was in het begin van de 20 e eeuw een

Nadere informatie

Algemene Samenvatting

Algemene Samenvatting Algemene Samenvatting ALGEMENE SAMENVATTING De geringe biocompatibiliteit van holle vezels die worden toegepast in kunstmatige longen beperkt de klinische toepassing van deze apparaten in hoge mate. Het

Nadere informatie

Dutch Summary. Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary. Nederlandse Samenvatting Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting Voor het goed functioneren van een cel is het van groot belang dat de erfelijke informatie intact blijft. De integriteit van het DNA wordt

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Bij de ontwikkeling van metabole ziekten zoals overgewicht, type 2 diabetes en Anorexia Nervosa spelen omgevingsfactoren zoals dieet en fysieke activiteit een belangrijke rol. Er zijn echter grote individuele

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 19 Introductie glutamine De toegenomen wetenschappelijke belangstelling voor het aminozuur glutamine is mogelijk het gevolg van de ontwikkeling van complete parenterale voeding in de jaren 60 van de vorige

Nadere informatie

157 De ontdekking van de natuurlijke aanwezigheid van antisense oligonucleotiden in eukaryote cellen, die de expressie van specifieke eiwitten kunnen reguleren, heeft in de afgelopen tientallen jaren gezorgd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het menselijk lichaam heeft het maagdarmstelsel de belangrijke taak om het voedsel te verteren en voedingsstoffen tot zich te nemen. Om deze functie uit te voeren bestaat het

Nadere informatie

De extractie van bacterieel en fungaal DNA uit verschillende lichaamsvloeistoffen

De extractie van bacterieel en fungaal DNA uit verschillende lichaamsvloeistoffen Een grote verscheidenheid aan bacteriën, virussen, schimmels en parasieten is verantwoordelijk voor de naar schatting 15 miljoen sterfgevallen per jaar als gevolg van infectieziekten. Infectieziekten gaan

Nadere informatie

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Het menselijk lichaam, dat bestaat uit biljoenen cellen, wordt dagelijks blootgesteld aan gevaarlijke stoffen die

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Samenvatting Nederlandse samenvatting Oorsuizen zit tussen de oren Tussen de oren Behalve fysiek tastbaar weefsel zoals bot, vloeistof en hersenen zit er veel meer tussen de oren, althans zo leert een

Nadere informatie

Polymeren zijn grote moleculen die zijn opgebouwd uit een beperkt aantal soorten bouwblokken waarvan er een groot aantal in een molecuul zijn verwerkt. Meestal bestaat een polymeermolecuul uit een lange

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Poelwijk, F. J. (2008). Fitness landscapes of gene regulation in variable environments

Citation for published version (APA): Poelwijk, F. J. (2008). Fitness landscapes of gene regulation in variable environments UvA-DARE (Digital Academic Repository) Fitness landscapes of gene regulation in variable environments Poelwijk, F.J. Link to publication Citation for published version (APA): Poelwijk, F. J. (2008). Fitness

Nadere informatie

SAMENVATTING 149 Samenvatting In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven omtrent biomateriaal-gerelateerde infecties in de Orthopedie. Als doelstelling van dit proefschrift wordt geformuleerd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De afgelopen jaren heeft de ontwikkeling van vele nieuwe geneesmiddelen de behandelmogelijkheden voor patiënten met kanker aanzienlijk uitgebreid. Het grote aantal beschikbare

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 9 146 Nederlandse Samenvatting Chronische (niet-helende) wonden zijn wereldwijd een groot maatschappelijk probleem. De patiënten kunnen door hun fysieke achteruitgang emotionele

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37233 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tummers, Bart Title: Human papillomavirus targets crossroads in immune signaling

Nadere informatie

Mitochondriën en oxidatieve stress

Mitochondriën en oxidatieve stress Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Ons richten op oxidatieve stress bij de ziekte van Huntington Celschade

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie