rapport - 2 Provincie Gelderland Beantwoording van vragen naar aanleiding van het afschot van wilde zwijnen binnen de bebouwde kom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "rapport - 2 Provincie Gelderland Beantwoording van vragen naar aanleiding van het afschot van wilde zwijnen binnen de bebouwde kom"

Transcriptie

1 Nederlands Forensisch Instituut Ministerie van Veiligheid en Justitie - 2 IE. Provincie Gelderland Beantwoording van vragen naar aanleiding van het afschot van wilde zwijnen binnen de bebouwde kom 28 december Zaaknummer Aanvraagnummer 002 Opdrachtgever Gedeputeerde Staten, Provincie Gelderland Postbus GX ARNHEM t.a.v. dhr. H.M. Holterman S rapport Nederlands Forensisch Instituut Postadres Postbus AA Den Haag Bezoekadres Laan van Ypenburg GB Den Haag T (070) F (070)

2 . 28 december (002) Zaakgegevens Zaaknummer Aanvraagnummer 002 Datum aanvraag 30 november 2011 Referentienummer Provincie Gelderland Contactpersoon Afhandeling stukken van overtuiging van dit (deel)onderzoek Overige informatie H.M. Holterman Niet van toepassing Bijlage Algemene inlichtingen T (070) Inhoudelijke inlichtingen W. Kerkhoff T (070) Pagina 2 van 18

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Vraagstelling 2 Verkregen informatie 3 Over de beantwoording van de vragen 4 Algemene informatie over wondballistiek (vraag 1) 4.1 De wijzen waarop een dier kan sterven aan een schotverwonding 4.2 De snelheid van verbloeding 5 Mogelijke middelen binnen de Flora- en faunawet (vraag 2) 5.1 De praktijk van het afschot 5.2 De kalibers 5.3 Wondballistische analyse 5.4 Omgevingsgevaar 6 Mogelijke middelen binnen de aanwijzing (vraag 3) 6.2 De praktijk van het afschot 6.2 De kalibers 6.3 Wondballistische analyse 6.4 Omgevingsgevaar 7 Vergelijking van de middelen (vraag 4) 7.1 Hagelkalibers versus middelen binnen de Flora- en faunawet 7.2 kogelkalibers versus middelen binnen de Flora- en faunawet Ondertekening Pagina 3 van 18

4 1 Vraagstelling 1. algemene informatie over (wond) ballistiek, met daarbij de aspecten die op zichzelf en/of in onderlinge samenhang bepalen hoe snel een dier sterft door een schotverwonding; 2. opsomming van middelen die kunnen worden gebruikt binnen de normale regels van de Flora- en faunawet, met de relevante kenmerken van deze middelen in relatie tot wondballistiek en omgevingsgevaar; 3. opsomming van de middelen die kunnen worden gebruikt binnen het kader dat momenteel is geformuleerd bij de aanwijzing, met de relevante kenmerken van deze middelen in relatie tot wondballistiek en omgevingsgevaar; 4. een vergelijk van deze middelen.. 2 Verkregen informatie Op 15 november 2011 werd door ondergetekende een hoorzitting bijgewoond in Arnhem, betreffende het afschieten van wilde zwijnen in de bebouwde kom van Epe. In de uitnodiging voor deze hoorzitting en bij de hoorzitting zelf werd (verkort weergegeven) de volgende informatie verkregen over de achtergrond van de vraagstelling: Op 20 september 2011 gaven Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland een aanwijzing in de zin van artikel 67 van de Flora- en faunawet tot het afschot van wilde zwijnen in de bebouwde kom van Epe. Bij de aanwijzing werd gesteld dat voor het afschot gebruik moet worden gemaakt van een: o o geweer met gladde loop en kaliber van ten minste 24 en ten hoogst 12 en hagelpatronen; geweer met getrokken loop met een nominaal kaliber van ten minste.22 inch of 5,58 millimeter. In de meer reguliere praktijk van het afschieten van wilde zwijnen buiten de bebouwde kom, binnen de regels van de Flora- en faunawet moet gebruik worden gemaakt van een: o geweer met ten minste één getrokken loop en kogelpatronen van ten minste 6,5 millimeter voor getrokken loop waarvan de (tref)energie ten minste 2200 Joule op 100 meter afstand van de loopmond bedraagt. In de aanwijzing is ruimte gelaten voor het gebruik van 'lichtere' middelen dan bij de reguliere praktijk, om de uitvoerders de mogelijkheid te geven het gevaar voor personen en goederen in de omgeving van het afschot te beperken. Het afschot onder de aanwijzing vindt doorgaans 's nachts plaats. Hierbij wordt soms kunstlicht gebruikt en/of richtkijkers met restlichtversterking. Als afstand tot het wild werd 40 meter opgegeven. Pagina 4 van 18

5 3 Over de beantwoording van de vragen De gestelde vragen zijn beantwoord aan de hand van bestaande kennis binnen het deskundigheidsgebied Wapens en Munitie van het NFI. De kennis over (wond)ballistiek is verkregen door eerdere onderzoeken aan schietincidenten waarbij personen waren betrokken, proeven op weefselsimulanten en proeven op delen van geslachte varkens. Verder is gebruik gemaakt van de onderstaande literatuur. 1 V.J.M. Di maio, 'Gunshot Wounds', second edition, CCR Press LLC, 1999, ISBN B. Forker, 'Ammo & Ballistics', second edition, Safari Press Inc., 2003, ISBN S 3 B.P. Kneubuehl e.a., 'Wundballistik Grundlagen und Anwendungen', 3e Auflage, Springer Medizin Verlag, 2008, ISBN D. MacPherson, 'Bullet Penetration', Lightning Powder Co., Inc.' 1994, ISBN W. Lampel, G. Seitz, 'Jagdballistik', 3e Auflage, Verlag J. Neumann-Neudamm, 1983, ISBN Voor het verkrijgen van informatie over de reguliere praktijk van het afschot van wilde zwijnen in Nederland, met name over welke wapens en patronen daarbij gebruikt worden, is informatie ingewonnen bij vijf verschillende wapenwinkels in Nederland. Hierbij is niet verteld wat de reden van de vragen was. Pagina 5 van 18

6 . 28 december (002) 4 Algemene informatie over wondballistiek (vraag 1) 4.1 De wijzen waarop een dier kan sterven aan een schotverwonding Onderverdeeld naar de snelheid waarmee een dier sterft is een verdeling in vieren te maken. Deze verdeling is opgenomen tabel 1. Tabel 1 Verdeling in wijzen waarop een dier kan sterven als gevolg van een schotverwonding Snelheid Tijdsindicatie Plaats van treffen Manier van sterven Onmiddellijk enkele seconden delen van de hersenen en het acute uitval belangrijke verlengde merg centra Snel tien seconden tot één minuut hart en/of grote (slag)aderen daarom heen snelle verbloeding Middel lang één tot tien goed doorbloedde organen, minuten (slag) aderen langzame verbloeding Langzaam tien minuten tot minder doorbloede organen, zeer langzame verbloeding, dagen spieren uitputting, infecties Toelichting bij 1 Vanuit het welzijn van het dier beschouwd zou een onmiddellijke dood door een kogel in de hersenen en/of het verlengde merg de voorkeur verdienen. Bij zwijnen zijn de hersenen echter klein en zeer goed beschermd door de botstructuren van de schedel. Bovendien zitten de hersenen in de kop van het dier. Dit deel van het lichaam wordt vaak bewogen tijdens het eten of het opnemen van de omgeving. Hierdoor zijn de hersenen moeilijk te raken. Toelichting bij 2 Het hart van een zwijn is groter dan de hersenen en bevindt zich meer in de buurt van het lichaamszwaartepunt, waardoor het in het algemeen minder beweegt dan de hersenen. Om deze redenen is het hart van oudsher de plaats waarop gericht wordt bij het afschot van wilde zwijnen. Een goed ontworpen kogel die het hart met voldoende energie treft, zal dit grotendeels openscheuren. De pompwerking van het hart stopt en de bloeddruk daalt. Hierdoor treedt de dood in tussen ca. tien seconden en één minuut. Bewusteloosheid treedt echter al eerder in. Idealiter valt het dier om door de schok van de kogel en de schrik en raakt het bewusteloos voor het goed en wel op kan staan. De Duitse term voor dit jachtideaal is 'im Knal] verenden'. Het dier sterft met het wegsterven van het schotgeluid. Toelichting bij 3 Als het hart gemist wordt, maar de kogel doorboort wel de borstholte, dan treedt een langzamere verbloeding op. Bewusteloosheid blijft uit en het dier rent weg. In dit geval moet het zwijn gezocht worden. Meestal kan de jager dit zelf doen, door het deel van de vluchtweg dat zichtbaar was na te lopen en/of door het (bloed)spoor van het dier te volgen. Als het dier niet gevonden wordt, kan eventueel gezocht worden met honden. Als het dier levend wordt gevonden kan het van dichtbij met een zogenaamd vangschot worden gedood. Toelichting bij 4 Een langzame dood, door verbloeding, uitputting en infecties is, vanuit het welzijn van het dier beschouwd, te vermijden. Zeker als het dier dermate ver kan vluchten dat het niet meer gevonden wordt, kan het lange tijd duren voor het sterft. Pagina 6 van 18

7 Samenvattend In de praktijk van het afschieten van wilde zwijnen met vuurwapens is een onmiddellijke dood door een treffer in de hersenen en/of het verlengde merg praktisch meestal niet haalbaar. Een snelle verbloeding door een treffer in het hart en/of de grote (slag)aderen is de snelste wijze waarop een dier kan worden gedood in de jachtpraktijk. Een langzamere verbloeding door een treffer in de goed doorbloedde organen en (slag)aderen van de borstholte komt ook voor. Een langzame dood door een zeer trage verbloeding, uitputting en/of infecties is zoveel mogelijk te voorkomen. In de praktijk zullen de meeste getroffen wilde zwijnen dus sterven aan verbloeding. 4.2 De snelheid van verbloeding De snelheid van de verbloeding is afhankelijk van de plaats van treffen en van de grootte van de wond. In het algemeen is de plaats echter meer bepalend dan de grootte van de wond. Plaats van treffen Onder de 'plaats van treffen' wordt hier de plaats van het schotkanaal in het lichaam van het zwijn bedoeld. Hier is de lengte van het schotkanaal bij inbegrepen, niet alleen de plaats van het inschoten de richting van de kogel. De lengte van het schotkanaal is zeer belangrijk. Een kogel die precies in de richting van het hart wordt afgevuurd, maar onvoldoende diep penetreert om het hart te raken is vele malen minder effectief dan een kogel die het hart wel bereikt. Volume van de wond Bij gelijke plaats van treffen is de snelheid van de verbloeding afhankelijk van de volume van de wond, uitgedrukt in de hoeveelheid beschadigd weefsel. Bij een schotwond scheurt het weefsel door de zogenaamde 'tijdelijke wondholte'. Deze ontstaat als een kogel een zacht materiaal penetreert en opzij duwt. Als het materiaal niet elastisch is dan blijft deze holte in het materiaal aanwezig. Dit is te zien op foto 1. S - 7 Foto 1. Schotkanaal in blok zeep Het afgebeelde (doorgesneden) blok zeep is van links naar rechts doorboord door een kogel. De grootste diameter van de holte heeft een diameter van ongeveer 9 cm. Dit is circa twaalf keer zo veel als de diameter van de kogel die het blok doorboorde. Pagina 7 van 18

8 Als het materiaal wel elastisch is, zoals bij dierlijk weefsel, dan veert het grotendeels terug. Als de tijdelijke holte groot genoeg was blijft een gebied over met gescheurd materiaal. Dit is te zien bij het schotkanaal in het blok gelatine op foto 2. Foto 2. Schotkanaal in blok gelatine Dit gebeurt ook als een kogel met voldoende energie een dier doorboort. Rond het wondkanaal ontstaat dan een gebied met gescheurd en bloedend weefsel. Sommige weefsels, als bijvoorbeeld dat van de lever, scheuren al bij een zeer kleine tijdelijke wondholte. Spier- en longweefsel is taaier en elastischer en scheurt pas bij grotere tijdelijke wondholten. Bij gelijksoortig weefsel is de hoeveelheid van het gescheurde weefsel recht evenredig met het volume van de tijdelijke wondholte en met de hoeveelheid afgegeven (kinetische) energie.' Recht evenredig wil hier zeggen dat als de hoeveelheid afgegeven energie verdubbelt ook het volume van de tijdelijke wondholte en de hoeveelheid gescheurd weefsel verdubbelt. Afgegeven energie De hoeveelheid (kinetische) energie van een afgevuurde kogel wordt bepaald door de massa en de snelheid van de kogl, volgens de formule 1/2mv 2. In deze formule is m de massa in kilogram en v de snelheid in meter per seconde. De energie wordt uitgedrukt in Joule (3). De afgegeven energie is het verschil tussen de energie van de kogel v66r en na het penetreren van een materiaal. Als een kogel bijvoorbeeld een energie heeft van 1500 Joule bij het treffen van een blok gelatine, en 500 Joule bij het verlaten van het blok, is de afgegeven energie 1000 Joule. Deze energie wordt vooral gebruikt voor de vervorming en de opwarming van de kogel en het blok. Bij gelatine en weefsel wordt de meerderheid van de afgegeven energie gebruikt voor de blijvende verandering van het getroffen materiaal, in de vorm van scheurvorming. Als een kogel niet door het materiaal heen schiet maar er in blijft zitten is alle energie aan het materiaal afgegeven. Samenvattend Bij het afschot van wilde zwijnen wordt de snelheid waarmee een getroffen dier sterft vooral bepaald door de snelheid van de verbloeding. Dit wordt weer bepaald door de plaats waar het dier getroffen wordt, en in mindere mate ook door de energie die door een kogel wordt afgegeven. 1 De literatuur is hierover eenduidig. Alleen bij de lagere snelheden van pistool- en revolvermunitie is hierover een discussie, tussen onder meer de auteurs van de boeken [3] en [4]. In [4] wordt gesteld dat de hoeveelheid gescheurd weefsel bij lagere snelheden beter gemodelleerd kan worden aan de hand van een 'crush channel'. Dit model is in de Verenigde Staten gangbaar bij het beoordelen van politiemunitie. Wereldwijd gezien neemt de auteur van [4] echter een minderheidsstandpunt in. Om deze reden, en vanwege het feit dat dit rapport zich vooral richt op munitie met hogere snelheden is dit model niet gebruikt. Pagina 8 van 18

9 28 december (002) 5 Mogelijke middelen binnen de Flora- en faunawet (vraag 2) 5.1 De praktijk van het afschot De gedreven jacht op wilde zwijnen is momenteel in Nederland verboden. Wat overblijft zijn de zogenaamde drukjacht en de aanzitjacht. Hiervan wordt de aanzitjacht op wilde zwijnen het meest beoefend. Bij de aanzitjacht wordt een voerplek gemaakt of een plek gezocht waar zwijnen vaak komen. In de buurt hiervan wordt een plek ingericht voor de jager. Vaak is dit een zogenaamde hoogzit. Als de wilde zwijnen op de voerplek of andere plek aankomen kiest de jager een zwijn en schiet het af. Het zwijn staat hierbij meestal stil op het moment van het schot. De afstand tussen de jager en de voerplek varieert meestal tussen de 25 en 50 meter. Zowel kortere als langere afstanden komen echter voor. De kortste afstand bedraagt zelden minder dan 15 meter en de langste afstand zelden meer dan 75 meter. Het afschot vindt meestal 's nachts plaats. 5.2 De kalibers Wettelijk moet een vuurwapen, dat binnen de normale regels wordt gebruikt voor het afschot van wilde zwijnen, een geweer zijn met ten minste één getrokken loop en kogelpatronen van ten minste 6,5 millimeter voor getrokken loop waarvan de (tref)energie ten minste 2200 Joule op 100 meter afstand van de loopmond bedraagt. Tabel Er bestaan geweren in tientallen verschillende kalibers waarmee aan deze norm kan worden voldaan. Momenteel worden in Nederland de kalibers 7x64mm Brenneke;.308 Winchester en Springfield het meest gebruikt bij het afschot van wilde zwijnen. Maar ook de kalibers.270 Winchester; 7 mm Winchester Short Magnum; 9,3x74R; 9,3x62;.243 Winchester en 8 x 57 mm Mauser komen voor. In tabel 2 zijn een afbeelding, de diameter van de kogel en een indicatie van de energie op 100 meter afstand van de loopmond gegeven, van de drie meest gebruikte kalibers, aangevuld met het kaliber.270 Winchester. - 2 Vier patronen die worden gebruikt binnen het kader van de Flora- en faunawet Kaliber Afbeelding Diameter Indicatie energie kogel op meter.308 winchester 7,6 mm Joule Winchester - 6,7 mm Joule Springfleld 7,6 mm Joule 7x64mm Brenneke 7,0 mm Joule Dat in tabel 2 niet één energie per kaliber is opgegeven komt doordat er binnen deze kalibers patronen van meerdere merken en typen leverbaar zijn. Deze hebben allemaal verschillende typen kogels en ladingen, die hun eigen energie genereren. De indicatie in tabel 2 geeft het interval aan waarbinnen de meeste patronen zitten. Pagina 9 van 18

10 Wat opvalt is dat alle kalibers uit tabel 2 ruim boven de norm van 2200 Joule zitten. De krachtigste patronen in kaliber Springfield halen zelfs het dubbele van deze norm. Er konden een aantal argumenten worden achterhaald voor dit surplus aan energie: Een jachtgeweer wordt voor verschillende soorten wild gebruikt Veel jagers kiezen er voor om een beperkt aantal 'all-round' geweren voorhanden te hebben en deze te gebruiken voor verschillende soorten wild. Wel worden vaak verschillende typen patronen gebruikt voor de verschillende soorten wild. Het kaliber van het geweer wordt zo gekozen dat het grootste en zwaarste soort wild er mee bejaagd kan worden. Verschil in grootte van everzwijnen Er wordt vaak gekozen voor een kaliber dat is berekend op het grootste en zwaarste. wilde zwijn. De vier genoemde kalibers lijken samen een soort consensus te vormen van kalibers waarmee ook bij een volwassen ever een snelle verbloeding kan worden bereikt. Om deze reden worden binnen de genoemde kalibers ook vaak patronen met relatief zwaardere kogels gekozen. Deze kogels worden geacht de dikke huid, spieren, kraakbeen en botstructu ren van een volwassen ever te kunnen doorboren. Wens van een uitschotwond Een deel van het surplus aan energie wordt door sommige jagers wenselijk geacht om naast een inschotwond ook een uitschotwond te kunnen maken. Hierbij treedt (een deel van) de kogel uit. Het veroorzaken van een uitschotwond zou zowel een snellere verbloeding bewerkstelligen als het nazoeken met honden makkelijker maken. De laatste zijn namelijk afgericht op het volgen van een bloedspoor. De wens om ook een uitschotwond te genereren is ook te herkennen in het ontwerp van veel kogels die voor de jacht bedoeld zijn. Ze zijn vaak gemaakt om te deformeren en/of te fragmenteren, maar ook zo ontworpen dat ten minste een deel van de kogel zeer diep in het wild penetreert of door een uitschotwond weer uittreedt. Andere redenen Er zijn soms ook andere redenen waarom voor een bepaald kaliber gekozen wordt. Jagers die ook in het buitenland jagen zien vaak af van de kalibers.308 Winchester en Springfield omdat dit van oorsprong militaire kalibers zijn. Sommige landen, waaronder België, verbieden het gebruik van militaire kalibers. Als laatste kunnen ook minder rationele gronden een rol spelen bij de keuze van een bepaald kaliber, zoals traditie. Pagina 10 van 18

11 28 december (002) 5.3 Wondballistische analyse Zoals vermeld is de snelheid waarmee een dier sterf als gevolg van een schotverwonding afhankelijk van de snelheid van de verbloeding. Deze snelheid i vooral afhankelijk van de plaats van treffen en daarnaast ook van het volume van de wond. Het volume van de wond wordt rechtstreeks bepaald door de afgegeven energie. Ie Plaats van treffen Op afstanden van 25 tot 50 meter zijn vanaf een hoogzit of een andere, voorbereidde plaats voor schutter, de kansen voor het raken van het hart of ten minste de borstholte van een stil staand wild zwijn zeer gunstig. De kogels van de kalibers.308 Winchester;.270 Winchester; 7x64mm Brenneke en Springfield dringen in het algemeen diep genoeg door om het hart van een wild zwijn te kunnen bereiken. De enige beperking is het zicht, als het afschot 's nachts plaats vind. De op het goed raken van het zwijn wordt dan sterk bepaald door de zichtomstandigheden, het gebruik van kunstlicht en/of de gebruikte richtmiddelen. Afgegeven energie Afhankelijk van het gekozen kaliber en het gekozen kogeltype zal de afgegeven energie bij de vier genoemde kalibers bij de meeste wilde zwijnen op de afstanden tussen de 25 en 50 meter tussen de 3200 en 4200 Joule bedragen. Dit is groot genoeg voor een vrij massale (inwendige) verbloeding. 5.4 Omgevingsgevaar Kogels van de kalibers.308 Winchester;.270 Winchester; 7x64mm Brenneke en Springfield kunnen zo'n 2,5 tot 5 kilometer afleggen als het wapen onder een hoek van 30 0 tot 35 0 omhoog wordt afgevuurd. De kogels kunnen op deze afstanden nog dodelijk letsel veroorzaken bij een volwassen persoon, ook als deze dikke kleding draagt of zich achter bijvoorbeeld een (auto)ruit bevindt. Een schot onder een hoek van 30 0 tot 35 0 omhoog zal in de jachtpraktijk echter alleen bij ongelukken en/of zeer onverantwoordelijk gedrag plaatsvinden. Maar ook als het wapen horizontaal wordt afgevuurd, op een hoogte van 1,5 meter boven de grond (schouderhoogte gemiddelde schutter, staand) kunnen grote afstanden worden afgelegd. In tabel 3 is een indicatie van deze afstand gegeven. Tabel 3 Maximale afstand horizontaal, opi 15rnhoogte Kaliber Afstand.308 Winchester meter.270 Winchester meter Springfueld meter 7x64mm Brenneke meter De genoemde afstanden zijn een indicatie van de afstand tot de schutter waar de kogel de grond raakt. Na het raken van de grond is het gevaar nog niet geweken. In veel gevallen zal de kogel ricocheren. Dit kan ook bij een zachte ondergrond en soms zelfs op water. Na het ricochet zal de kogel, of fragmenten ervan, doorvliegen. Ook deze gericocheerde kogels en fragmenten kunnen tot op honderden meters na het ricochet dodelijk letsel veroorzaken. Pagina 11 van 18

12 6 Mogelijke middelen binnen de aanwijzing (vraag 3) 6.1 De praktijk van het afschot Volgens de verkregen informatie vindt het afschot 'S nachts plaats. Hierbij wordt soms kunstlicht gebruikt en/of richtkijkers met restlichtversterking. Als afstand werd 40 meter opgegeven. De genoemde afstand is als indicatie opgevat, in die zin dat niet elk schot vanaf een afstand van precies 40 meter zal worden gelost. Als interval is een afstand van 35 tot 45 meter gekozen. 6.2 De kalibers Bij de aanwijzing van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland werd gesteld dat voor het afschot gebruik moet worden gemaakt van een: Geweer met gladde loop en kaliber van ten minste 24 en ten hoogst 12 en hagelpatronen; Geweer met getrokken loop met een nominaal kaliber van ten minste.22 inch of 5,58 millimeter. Wat opvalt is dat de mogelijkheid tot het schieten met hagel is opengelaten en dat bij het schieten met een kogel geen energiegrens is gegeven. Dit maakt de keuze aan middelen ruimer dan binnen de regels van de Flora- en faunawet. Hagelkalibers De ballistische eigenschappen van een hagelpatroon worden niet alleen door het kaliber gedefinieerd (bijvoorbeeld kaliber 20 of 12). De lengte van de patroon (bijvoorbeeld 12x70 of 12x75) en de daarmee samenhangende massa en mondingsnelheid van de hagellading spelen ook een rol. Maar ook de korrelgrootte en het feit of het geweer waarmee de patroon verschoten wordt, voorzien is van een choke spelen een rol. Hagelpatronen van kaliber 20 en 24 lijken op voorhand nauwelijks geschikt voor het afschot van volwassen evers. In tabel 4 op de volgende pagina is één patroon opgenomen van het kaliber 12x70, ter vergelijk met de kogelpatronen. Kogelkalibers Er bestaan patronen met een kaliber van.22 inch die de energieën benaderen van de kalibers die worden gebruikt bij het afschot binnen het kader van de Flora- en faunawet. Deze kalibers zijn in Nederland niet gangbaar. Bovendien is de keuze van deze kalibers niet voor de hand liggend, omdat de aanwijzing bewust gecreëerd is om lichtere middelen in te kunnen zetten dan de reguliere. Er is een selectie gemaakt van drie kalibers die zowel gangbaar zijn als minder energie genereren dan bij het reguliere afschot. Dit zijn de kalibers.22 Magnum;.22 Hornet en.223 Remington. Het kaliber.22 Long Rifle is niet behandeld. Dit kaliber is zeer gangbaar en het genereert weinig energie. De energie is echter dermate laag dat het gebruik voor het afschot van wilde zwijnen niet aannemelijk lijkt. In tabel 4 zijn een afbeelding, de diameter van de kogel en een indicatie van de energie op 100 meter afstand van de loopmond gegeven. Pagina 12 van 18

13 L.

14 Tabel 4 Vier patronen die kunnen worden gebruikt binnen het kader van de aanwijzing Kaliber Afbeelding Diameter Indicatie energie kogel op 100 meter.22 Magnum 5,6 mm Joule.22 Homet.223 Remington 5,6 mm Joule 5,6 mm Joule kaliber 12 x 70, lading 36 gram hagel nr.4 3,25 mm Joule (hagel) S 6.3 Wondballistische analyse De aanwijzing laat ruimte voor zowel hagel- als kogelgeweren. De wondballistiek van deze twee soorten wapens is wezenlijk verschillend. Daarom zal de analyse gesplitst worden in hagel- en in kogelgeweren. Hagelkalibers. Plaats van treffen De 'plaats van treffen' is bij een hagelgeweer niet zo eenduidig te bepalen als bij een kogelgeweer. Bij een schot hagel worden meerdere korrels verschoten, die elk hun eigen weg volgen. De patroon uit tabel 4 bevat bijvoorbeeld ca. 180 korrels. Bij een schot hagel is dan ook meer sprake van een 'trefferbeeld' dan van een 'plaats van treffen'. Het trefferbeeld wordt bepaald door de spreiding van de hagelkorrels en het denkbeeldige midden er van. De kans om het midden van het schot hagel op de gewenste plaats op het doel te krijgen is vergelijkbaar met die van een kogelkaliber. Zie pagina 16, bij 'Kogelkalibers. De kans kan eventueel negatief worden beïnvloed door de richtmiddelen van het hagelgeweer, die in het algemeen eenvoudiger zijn dan bij de meeste kogelgeweren. De 'plaats van treffen', als vertaald naar de diepte van de schotkanalen van de hagelkorrels is zeer afhankelijk van de afstand tussen de schutter en het wild. Op korte afstand is de spreiding gering en zullen meer hagelkorrels hetzelfde schotkanaal volgen. Bij deze korrels zal de doordringdiepte veel groter zijn dan bij hagelkorrels die alleen indringen. Pagina 13 van 18

15 Hagelspreiding De spreiding wordt in grote mate bepaald door de afstand en de eventuele 'choke' van het hagelgeweer. Een choke is een vernauwing aan het einde van de loop van een hagelgeweer, bedoeld om de spreiding van de hagel te verminderen. De spreiding neemt niet recht evenredig met de afstand tot het doel toe. Als de afstand tot het doel verdubbeld zal de spreiding echter meer dan verdubbelen. In tabel 5 is een indicatie gegeven van de diameter van de cirkel, waarbinnen zo'n 90 tot 95% van de hagelkorrels zullen vallen. Er is uitgegaan van de afstanden die genoemd zijn onder 6. 1, 'De praktijk van het afschot'. En van een loop zonder choke en met volchoke. Tabel 5 Hagelspreiding, bij verschillende afstanden en chokes - [IJ Choke Afstand 35 meter Afstand 40 meter Afstand 45 meter Geen 140 cm 155 cm 180 cm vol 90 cm 110 cm L140 cm Zoals te zien in tabel 5 is de spreiding bij een wapen met vol-choke op een afstand van 30 meter al ca 90 cm. Als deze cirkel wordt geprojecteerd op een gemiddeld wild zwijn zal een fors deel van de hagel het zwijn niet raken, of indirect via de grond. Afgegeven energie De totale hoeveelheid afgegeven energie is afhankelijk van de hoeveelheid hagelkorrels die het wild raken. Bij afstanden verder dan 30 meter zal de spreiding meestal zo groot zijn dat een deel van de hagelkorrels het wild zal missen. In tabel 6 is een indicatie gegeven van de afgegeven energie op 0, 10, 20 en 30 meter, voor de hagelpatroon uit tabel J Tabel 6 Afgegeven energie op_ verschillende afsinden_ Afstand 0 meter 10 meter 20 meter 30 meter Energie 2330 Joule 1935 Joule 1370 Joule 1000 Joule Zoals te zien is in de tabel is de energie vlak voor de loopmonding bij de gekozen voorbeeldpatroon hoger dan de norm van 2200 Joule (op 100 meter) uit de Floraen faunawet. De energie halveert echter al na ca. 25 meter. Dit komt omdat de luchtweerstand van de totale hoeveelheid hagelkorrels vele malen groter is dan die van een kogel uit een kogelpatroon. Pagina 14 van 18

16 Kogelkalibers Plaats van treffen Op afstanden van 35 tot 45 meter is uit een stabiele houding de kans op het raken van het hart of ten minste de borstholte van een stilstaand wild zwijn met een geweer van het kaliber.22 Magnum;.22 Hornet of.223 Remington zeer gunstig. Kogels van het kaliber.223 Remington zullen in het algemeen diep genoeg doordringen om het hart van een wild zwijn te kunnen bereiken. Bij kogels van de kalibers.22 Magnum en.22 Hornet is dit veel meer afhankelijk van de grootte van het zwijn en de massa en het type van de gekozen kogel. Het is twijfelachtig of een hollow-point of soft-point kogel met een massa die voor deze kalibers gebruikelijk is (respectievelijk ca 2,6 en 3 gram) het hart van een groot wild zwijn altijd zal kunnen bereiken. S Afgegeven energie Bij de kalibers.22 Magnum en.22 Hornet is de kans klein dat de kogel een uitschotwond veroorzaakt. De kogel blijft dus in het lichaam, waarbij alle energie wordt afgegeven. Bij het kaliber.223 Remington is de kans op een uitschot iets groter, afhankelijk van de massa en het type van de gekozen kogel. In tabel 7 is de afgegeven energie van de drie gekozen kogelkalibers opgenomen. Tabel 7 Afgegeven energie op35 tot 45 meter rkaliber Afgegeven energie Magnum Joule 22 Hoet Joule - Remington Joe - De afgegeven energie van de.22 Magnum patroon ligt in de orde van grootte van lichte pistoolkalibers. Deze genereren in het algemeen een wondkanaal met een bescheiden volume. De afgegeven energie van de.223 Remington patroon is vergelijkbaar met die van een modern legergeweer. Deze geven vaak een fors wondkanaal. De afgegeven energie van de.22 Hornet patroon is vergelijkbaar met zware revolverkalibers en ligt tussen de andere twee kalibers in. Pagina 15 van 18

17 6.4 Omgevingsgevaar Hagelkalibers Hagelpatronen zijn bekend om hun veel geringere omgevingsgevaar, ten opzichte van kogelpatronen. Zoals ook al te zien was onder 6.3 bij 'Afgegeven energie' neemt de energie van de hagelkorrels zeer snel af door de luchtweerstand. Ter vergelijk met de kogelpatronen is in tabel 8 de maximale afstand gegeven van hagelkorrels van hagel nr. 4 (het hagelnummer van de gekozen voorbeeldpatroon) die met een mondingssnelheid van 360 m/s horizontaal uit een geweer worden afgevuurd, op een hoogte van 1,5 meter boven de grond (schouderhoogte gemiddelde schutter, staand). Tabel 8 Maximale afstand horizontaal, op 1,5 m hoogte Kaliber - - Afstand 12x70, hagel nr meter Ook al kunnen de hagelkorrels op 100 nog een onderbeen raken, ze kunnen op deze afstand nauwelijks meer door de menselijke huid dringen. Bij kleding is de afstand nog minder. Ook de kans op schade aan goederen wordt klein boven de 100 meter. Alleen kans op geringe schade, zoals aan autolak, blijft aanwezig tot ca. 150 meter. Kogelkalibers Kogels van het kaliber.223 Remington kunnen zo'n 2 tot 2,5 kilometer afleggen, als het geweer onder een hoek van tussen 30 0 en 35 0 omhoog wordt afgevuurd. Kogels van de kalibers.22 Magnum en.22 Hornet kunnen onder deze omstandigheden zo'n 1 tot 2 kilometer afleggen. De kogels van alle drie de kalibers kunnen op deze afstanden nog dodelijk letsel veroorzaken bij een volwassen persoon. Bij het kaliber.223 Remington zal dit meestal ook het geval zijn als de persoon dikke kleding draagt of zich achter een (auto)ruit bevindt. Bij de kalibers.22 Magnum en.22 Hornet is deze kans gering. Zoals eerder vermeld zal een schot onder een hoek van 30 0 en 35 0 omhoog in de. jachtpraktijk zelden voorkomen. Als het wapen horizontaal wordt afgevuurd, op een hoogte van 1,5 meter boven de grond, kunnen echter ook nog tamelijk grote afstanden worden afgelegd. In tabel 7 is van de drie genoemde kalibers een indicatie van deze afstand gegeven. Tabel 9 Maximale afstand horizontaal, p,5 m hoogte Kaliber 1 Afstand 22 Magnum meter.22 Homet meter.223 Remington meter Kogels van alle drie de kalibers kunnen na het raken van de grond ricocheren, ook bij een zachte ondergrond en zelfs op water. Kogels van het kaliber.223 Rem ington zullen waarschijnlijk ook fragmenteren. Deze fragmenten kunnen nog op honderden meters na het ricochet dodelijk letsel veroorzaken. Bij de kalibers.22 Magnum en.22 Hornet is de kans op fragmenteren veel geringer. De intacte, gericocheerde kogel kan ook bij deze kalibers nog op honderden meters na het ricochet dodelijk letsel veroorzaken. Pagina 16 van 18

18 7 Vergelijk van de middelen (vraag 4) 7.1 Hagelkalibers versus middelen binnen de Flora- en Faunawet Met hagelkalibers kunnen onder bepaalde omstandigheden de afgegeven energieën worden benaderd van de kogelkalibers die bij het reguliere afschot worden gebruikt, met veel minder omgevingsgevaar. De hagellading die als voorbeeld in dit rapport is gebruikt, heeft een min of meer 'gemiddelde' massa en snelheid. Het verhogen van de massa van de hagellading, bij gelijkblijvende mondingssnelheid, verhoogt de mondingsenergie recht evenredig (als de massa verdubbelt, verdubbelt ook de energie), zonder verhoging van het omgevingsgevaar. Het verhogen van de mondingssnelheid verhoogt de mondingsenergie kwadratisch (als de snelheid verdubbelt, verviervoudigt de energie) met verhoudingsgewijs slechts een kleine stijging van het omgevingsgevaar. Grote mondingssnelheden en vooral grote hagelmassa's worden gevonden bij grote hagelkalibers. In zekere zin werkt het genoemde maximum van kaliber 12 in de aanwijzing hier dus contraproductief. Wellicht zou het beter zijn om geen maximumkaliber te noemen. Het maximum zal dan bepaald worden door de terugstootimpuls die de schutter wil accepteren. Deze wordt rechtstreeks bepaald door de massa en de snelheid van de hagellading. Dit zal voor veel schutters overigens liggen bij de zwaardere (jacht)ladingen in kaliber 12x75, waardoor de aanwijzing in de huidige vorm in de praktijk geen groot beletsel vormt. Het vergroten van de diameter van de hagelkorrels verhoogt de penetratie, zodat de korrels dieper in de borstholte of het hart kunnen doordringen. Het vergroten van de diameter vergroot het omgevingsgevaar wel aanzienlijk, vergeleken met het verhogen van de mondingssnelheid. Verreweg de beste verbetering zou een verkleining van de afstand tot het wild zijn, op het moment van afschot. Als dit van 40 meter naar 25 of, nog beter 20 meter zou kunnen worden teruggebracht levert dit zowel een vergroting van de afgegeven energie op als van de penetratie. Dit laatste komt omdat door de verkleinde spreiding meer hagelkorrels hetzelfde wondkanaal zullen volgen. Verder bestaan er waarschijnlijk ook schotelproppen die de spreiding van hagel verminderen. Deze zouden aan te raden zijn. Als laatste kan het wapen genoemd worden. Dit moet een zo nauw mogelijke chokeboring hebben en eventueel aanvullende richtmiddelen. Als tot afschot van wilde zwijnen met hagelkalibers in de bebouwde kom moet worden besloten is het raadzaam om de combinatie van wapen en munitie met zorg te kiezen en voor gebruik te testen op energieafgifte en spreiding. Verder bestaan er nog speciale patronen in hagelkalibers die in dit verband een eventuele verbetering zouden kunnen betekenen, zoals sommige soorten 'frangible' patronen en de zogenaamde 'encapsulated shotgun ammunition'. Het bespreken van deze opties valt buiten het bereik van dit rapport. Pagina 17 van 18

19 7.2 Kogelkalibers versus middelen binnen de Flora- en Faunawet Bij het gebruik van kogelkalibers is de vergelijking eenvoudiger dan bij de hagelkalibers. Het omgevingsgevaar kan beperkt worden door de keuze van een patroon met minder energie. Dit verlaagt echter ook de kans op een snelle verbloeding van het aangeschoten wild. In het algemeen is het zo dat de kans op een snelle verbloeding stijgt met het toenemende omgevingsgevaar, en vice versa, op een min of meer continue (denkbeeldige) schaal. Het kiezen van een bepaald kaliber berust hier dus min of meer op een keuze tussen gevaar voor personen en goederen enerzijds en dierenwelzijn anderzijds. Deze tegenstelling overstijgt de technisch/ballistische competentie van ondergetekende. Om deze reden zal hier in dit rapport niet op in worden gegaan. Mogelijk bestaat er een ontsnapping van technisch/ballistische aard uit de tegenstelling door het gebruik van speciale munitie. In de (van oorsprong militaire). kalibers.308 Winchester en Springfield is bijvoorbeeld zogenaamde 'frangible' munitie beschikbaar die een eventuele verbetering zouden kunnen betekenen. Ondertekening Ik verklaar dit rapport naar waarheid, volledigheid en opgesteld als NFI-deskundige 2 wapens en muniti beste inzicht te hebben Plaats Den Haag Datum 28 ec er 2011 Naam rapporteur W» Kerkhoff 2 Een NFI-deskundige is opgeleid en getoetst door het NFJ, waarna het NFI hem/haar de bevoegdheid heeft toegekend om deskundigenrapporten op te stellen en te ondertekenen. Hij/zij maakt bij het onderzoek gebruik van de infrastructuur, voorschriften en kwaliteitsborgingssystematiek van het NFI. Pagina 18 van 18

20 ..

- Vooral jacht op kleinwild, waterwild en overig wild (bestaat ook gladloopkogelpatroon 'Brenneke' voor grofwild).

- Vooral jacht op kleinwild, waterwild en overig wild (bestaat ook gladloopkogelpatroon 'Brenneke' voor grofwild). Samenvatting wapens Indien je de mogelijkheid hebt: leer deze met een wapen bij de hand (ongeladen welteverstaan) Hoofdstuk 11: Hagel 1. Het hagelgeweer - Vooral jacht op kleinwild, waterwild en overig

Nadere informatie

26 APR. 2016. rj) provinsje fryslân provincie frys1.n. Partij voor de Dieren T.a.v. mevrouw Van der Zanden. Leeuwarden, 26 april 2016 Verzonden,

26 APR. 2016. rj) provinsje fryslân provincie frys1.n. Partij voor de Dieren T.a.v. mevrouw Van der Zanden. Leeuwarden, 26 april 2016 Verzonden, Partij voor de Dieren T.a.v. mevrouw Van der Zanden provinsje fryslân provincie frys1.n postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 www.fryslan.nl

Nadere informatie

Kogelgeweren. Indeling van Buksen. 1. Buksen met 1 loop. 2. Buksen met meer dan een loop. 1 kogel tegelijk Honderden projectielen

Kogelgeweren. Indeling van Buksen. 1. Buksen met 1 loop. 2. Buksen met meer dan een loop. 1 kogel tegelijk Honderden projectielen Kogelgeweren Buksen Hagelwapens Getrokken loop Gladde Loop 1 kogel tegelijk Honderden projectielen Lichtere kogel (7 mm = 10g) Zwaardere kogel (12 kal = 32g) Sneller (850 m/s) Trager (380 m/s) preciezer,

Nadere informatie

Nog een eindexamen met veel vaardigheden Eindexamen Wiskunde A havo 2009-I 2 tabel 1 -getal Draagvermogen (kg)

Nog een eindexamen met veel vaardigheden Eindexamen Wiskunde A havo 2009-I 2 tabel 1 -getal Draagvermogen (kg) Nog een eindexamen met veel vaardigheden Eindexamen Wiskunde A havo 2009-I Autobanden Er bestaan veel verschillende merken autobanden en per merk zijn er banden in allerlei soorten en maten. De diameter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 29 628 Politie Nr. 93 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Recreatieve- of Sportschutter worden via Sint-Barnabas Zwevegem

Recreatieve- of Sportschutter worden via Sint-Barnabas Zwevegem Recreatieve- of Sportschutter worden via Sint-Barnabas Zwevegem Inleiding De schutterssport kan in Vlaanderen beoefend worden door zowel recreatieve schutters als sportschutters. Vanaf de leeftijd van

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 dinsdag 19 mei 13.30-16.30 uur

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 dinsdag 19 mei 13.30-16.30 uur Examen HAVO 2009 tijdvak 1 dinsdag 19 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A Dit examen bestaat uit 22 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met

Nadere informatie

De.308, comfortabel en dodelijk nauwkeurig

De.308, comfortabel en dodelijk nauwkeurig HVV De.308, comfortabel en dodelijk nauwkeurig De hulzen zijn klaar Met de.308 Winchester gaan we naadloos over van het ene wereldkaliber naar het andere. Vorige maand namen we de.30-06 onder de loep,

Nadere informatie

Voor geen gat te vangen

Voor geen gat te vangen Voor geen gat te vangen opvang van en zorg voor patiënten met schotwonden Pascal Hannemann traumachirurg MUMC NAZL symposium 29 januari 2015 Omvang van het probleem Omvang van het probleem Gemiddeld 0,9/100.000

Nadere informatie

3 Veranderende krachten

3 Veranderende krachten 3 Veranderende krachten B Modelleren Een computermodel van bewegingen in SCYDynamics NLT-module Het lesmateriaal bij deze paragraaf vormt een onderdeel van de NLT-module Dynamische Modellen VWO. Wat gaan

Nadere informatie

Jachtexamen 2016. Eerste antwoord is juiste. Wetgeving. 1. Wie kan het Jachtverlof intrekken Arrondissementscommissaris ANB.

Jachtexamen 2016. Eerste antwoord is juiste. Wetgeving. 1. Wie kan het Jachtverlof intrekken Arrondissementscommissaris ANB. Jachtexamen 2016 Eerste antwoord is juiste Wetgeving 1. Wie kan het Jachtverlof intrekken Arrondissementscommissaris ANB Burgemeester 2. Wanneer opent in het huidige jachtseizoen de jacht op canadagans

Nadere informatie

Circulaire afgifte jachtakten Flora- en faunawet

Circulaire afgifte jachtakten Flora- en faunawet Circulaire afgifte jachtakten Flora- en faunawet Paragraaf 1 Aanleiding In het kader van de afgifte jachtakten Flora- en faunawet is er een aantal onduidelijkheden ontstaan ten aanzien van de wapens die

Nadere informatie

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed?

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed? Naam: BLOEDSOMLOOP Bloed Een volwassen persoon heeft 5 á 6 liter bloed. Dat bloed bestaat uit bloedplasma, bloedcellen (rode en witte) en bloedplaatjes. Als bloed een paar dagen heeft gestaan, zakken de

Nadere informatie

Dermatologie. Open been. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Dermatologie. Open been. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Dermatologie Open been Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Wat is een open been? Een open been of ulcus cruris is een wond of zweer aan het onderbeen.

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A 1-2 havo 2009 - I

Eindexamen wiskunde A 1-2 havo 2009 - I Autobanden Er bestaan veel verschillende merken autobanden en per merk zijn er banden in allerlei soorten en maten. De diameter van de band hangt af van de diameter van de velg en de hoogte van de band.

Nadere informatie

UITWENDIGE BALLISTIEK. ur r. Formule 1

UITWENDIGE BALLISTIEK. ur r. Formule 1 UITWENDIGE BALLISTIEK. De wet van Newton zegt ons dat: ur r F = m a Formule 1 In gewone mensentaal kan men dat vertalen als: een voorwerp (hier aangeduid door zijn massa m) zal slechts een versnelling

Nadere informatie

Syncope. Uitleg en adviezen

Syncope. Uitleg en adviezen Syncope Uitleg en adviezen Syncope Syncope is het moeilijke woord voor aanvallen van kortdurend bewustzijnsverlies dat veroorzaakt wordt doordat de bloeddruk even weg valt. De meest voorkomende oorzaak

Nadere informatie

Opmerking. Het schietpatroon is samengesteld voor een rechtse schutter. De linkse schutter moet alles identiek doen, maar wel in spiegelbeeld.

Opmerking. Het schietpatroon is samengesteld voor een rechtse schutter. De linkse schutter moet alles identiek doen, maar wel in spiegelbeeld. Het schietpatroon is samengesteld voor een rechtse schutter. De linkse schutter moet alles identiek doen, maar wel in spiegelbeeld. De houding moet tijdens het volledig schietpatroon behouden blijven.

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (PvdD) en J.A.R.M. van Egmond (GroenLinks) (d.d. 12 februari 2014) Nummer 2900

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (PvdD) en J.A.R.M. van Egmond (GroenLinks) (d.d. 12 februari 2014) Nummer 2900 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PvdD) en J.A.R.M. van Egmond (GroenLinks) (d.d. 12 februari 2014) Nummer 2900 Onderwerp Ontheffing doden knobbelzwanen Aan de leden van Provinciale

Nadere informatie

TeTech. De TeTech Lijnwerpservice Eerste publicatie: juni 2011, Wim Telkamp oktober 2011, Versie 1.3 Copyright (c) 2011, TeTech.

TeTech. De TeTech Lijnwerpservice Eerste publicatie: juni 2011, Wim Telkamp oktober 2011, Versie 1.3 Copyright (c) 2011, TeTech. De TeTech Lijnwerpservice. TeTech M.H. Trompstraat 6 3601 HT Maarssen Nederland Tel: + 31 (0) 346 284004 Fax: + 31 (0) 346 283691 Email: info@tetech.nl Web: www.tetech.nl KvK: 30169033 De TeTech Lijnwerpservice

Nadere informatie

DEEL VII - HISTORISCHE WAPENS

DEEL VII - HISTORISCHE WAPENS POSTUS 303, 3830 J LUSN L VII - HISTORISH WPNS KNS Schiet- en Wedstrijdreglement, deel VII, 01-10-2015, pagina 1 INHOU eel VII HISTORISH WPNS Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde opgave (blz 4) Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde De zwaarte-energie wordt gegeven door de formule W zwaarte = m g h In de opgave is de massa m = 0(kg) en de energie W zwaarte = 270(Joule)

Nadere informatie

Het Schietpatroon INHOUDSOPGAVE

Het Schietpatroon INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE Overzicht... 3 De Houding aan de lijn... 4 Pijl opzetten (Kepen)... 5 Booghand en koordhand plaatsen... 6 Concentratie... 7 Vooraantrek... 8 Aantrek... 9 Ankeren... 10 Mikken... 11 Doortrekken

Nadere informatie

Betreft: Indienen burgerinitiatief Van Vogelvrij naar Kogelvrij, Stop de Hobbyjacht

Betreft: Indienen burgerinitiatief Van Vogelvrij naar Kogelvrij, Stop de Hobbyjacht Leden van Provinciale Staten van de Provincie Gelderland Postbus 9090 6800 GX Arnhem Arnhem, 30 maart 2016 Betreft: Indienen burgerinitiatief Van Vogelvrij naar Kogelvrij, Stop de Hobbyjacht Geachte leden

Nadere informatie

Verzoek om ontheffing op grond van de Wet wapens en munitie

Verzoek om ontheffing op grond van de Wet wapens en munitie Verzoek om ontheffing op grond van de Wet wapens en munitie Datum aanvraag Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een verzoek indienen bij de Minister van Veiligheid en Justitie om een ontheffing

Nadere informatie

Aanvraag ontheffingverlening ex art. 68 van de Flora- en faunawet

Aanvraag ontheffingverlening ex art. 68 van de Flora- en faunawet Aanvraag ontheffingverlening ex art. 68 de Flora- en faunawet A AANVRAGER 1. Naam aanvrager: M/V* Adres: Postcode en plaats: Telefoonnummer: Faxnummer: E-mailadres: Relatienummer: (indien bekend) Indien

Nadere informatie

DEEL IV - GROOT KALIBER GEWEER

DEEL IV - GROOT KALIBER GEWEER POSTBUS 303, 3830 AJ LEUSDEN DEEL IV - GROOT KALIBER GEWEER KNSA Schiet- en Wedstrijdreglement, deel IV, 01-10-2015, pagina 1 INHOUD DEEL IV GROOT KALIBER GEWEER Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

De haarvaten bundelen zich tot aderen en het bloed, nu arm aan zuurstof en voedingsstoffen, wordt teruggevoerd naar het hart.

De haarvaten bundelen zich tot aderen en het bloed, nu arm aan zuurstof en voedingsstoffen, wordt teruggevoerd naar het hart. Open been Wat is een open been? Een open been of "ulcus cruris" is een wond of zweer aan het onderbeen. Vaak is de wond met een geelbruin beslag of een korst bedekt. De wond kan in het begin ook zwart

Nadere informatie

Het schieten op een 5-visuelen schijf

Het schieten op een 5-visuelen schijf Het schieten op een 5-visuelen schijf Het schieten op een 1-visueel schijf is een relatief eenvoudige zaak. Je lijnt uit op het centrum van het visueel en daarna schiet je de benodigde proef- en wedstrijdschoten.

Nadere informatie

AANVRAAG VAN EEN VERGUNNING TOT HET VOORHANDEN HEBBEN VAN EEN VUURWA PEN

AANVRAAG VAN EEN VERGUNNING TOT HET VOORHANDEN HEBBEN VAN EEN VUURWA PEN AANVRAAG VAN EEN VERGUNNING TOT HET VOORHANDEN HEBBEN VAN EEN VUURWA PEN A. IDENTITEIT VAN DE AANVRAGER (in vullen in drukletters aub) Naam:. Voornaam:.. Geboorteplaats en -datum:.. Nationaliteit: Rijksregisternummer:...

Nadere informatie

Op basis van de tweede wet van Newton kan onderstaand verband worden afgeleid. F = m a = m Δv Δt

Op basis van de tweede wet van Newton kan onderstaand verband worden afgeleid. F = m a = m Δv Δt Inhoud en stoot... 2 Voorbeeld: Kanonschot... 3 Opgaven... 4 Opgave: Tennisbal... 4 Opgave: Frontale botsing... 5 Opgave: Niet-frontale botsing... 5 1/5 en stoot Op basis van de tweede wet van Newton kan

Nadere informatie

Vrijdag 8 juni, 9.00-12.00 uur

Vrijdag 8 juni, 9.00-12.00 uur EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1979 Vrijdag 8 juni, 9.00-12.00 uur NATUURKUNDE Dit examen bestaat uit 4 opgaven ft Deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van

Nadere informatie

HARTSLAGSENSOR 027I GEBRUIKERSHANDLEIDING

HARTSLAGSENSOR 027I GEBRUIKERSHANDLEIDING HARTSLAGSENSOR 027I GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Beschrijving Met de Hartslagsensor kan de hartslag bestudeerd worden via plaatsing van een clip

Nadere informatie

Vragenlijst theoretische proef

Vragenlijst theoretische proef UNION NATIONALE DE L'ARMURERIE, DE LA CHASSE ET DU TIR NATIONALE UNIE VAN DE WAPENMAKERIJ EN DER JACHT - EN SPORTSCHUTTERS Vragenlijst theoretische proef De FOD Justitie bezorgde aan de politiediensten

Nadere informatie

Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit Beschikking

Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit Beschikking VUURWERKBESLUIT Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit Beschikking Aanvrager Aangevraagde activiteiten Locatie Datum evenement : 21 juni 2016 Datum beschikking : 19 april 2016 : Katan Vuurwerk : Vuurwerkevenement

Nadere informatie

De R.-K. Parochie H. Augustinus p/a R.-K. Begraafplaats Buitenveldert A. Vink Fred Roeskestraat 103 1076 EE AMSTERDAM

De R.-K. Parochie H. Augustinus p/a R.-K. Begraafplaats Buitenveldert A. Vink Fred Roeskestraat 103 1076 EE AMSTERDAM > Retouradres De R.-K. Parochie H. Augustinus p/a R.-K. Begraafplaats Buitenveldert A. Vink Fred Roeskestraat 103 1076 EE AMSTERDAM Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Postbus 19530 2500 CM Den Haag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 020 Wijziging van een aantal bepalingen van de Flora- en faunawet in verband met een verbod op de drijfjacht Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING Algemeen

Nadere informatie

FARE consultants Independent consultants in the field of Firearms, Ammunition and Related Equipment

FARE consultants Independent consultants in the field of Firearms, Ammunition and Related Equipment FARE consultants Independent consultants in the field of Firearms, Ammunition and Related Equipment P.O.box 22276, 3003 DG Rotterdam, the Netherlands contact@fareconsultants.com Onderzoek aan een geweer

Nadere informatie

Vragenlijst theoretische proef geldig voor alle wapencategorieën

Vragenlijst theoretische proef geldig voor alle wapencategorieën Vragenlijst theoretische proef geldig voor alle wapencategorieën Voorbereiding Kandidaten kunnen zich voorbereiden door het document de sportschutterslicentie te raadplegen. Dit document kan geconsulteerd

Nadere informatie

Mr S.M. Diekstra Herenstraat 65 2313 AG Leiden. Datum 0''2 AUG. 2015 Onderwerp Beslissing op uw Wob-verzoek. Geachte heer Diekstra,

Mr S.M. Diekstra Herenstraat 65 2313 AG Leiden. Datum 0''2 AUG. 2015 Onderwerp Beslissing op uw Wob-verzoek. Geachte heer Diekstra, Ministerie van Defensie > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag Mr S.M. Diekstra Herenstraat 65 2313 AG Leiden Bestuursstaf Directie Communicatie Kalvermarkt 32 MPC 58 9 Postbus 20701 2500 ES Den

Nadere informatie

OMTBRAMDINGSTOESTEIVIiVlIMG VAM GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND

OMTBRAMDINGSTOESTEIVIiVlIMG VAM GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Omgevingsdienst Regio Arnhem OMTBRAMDINGSTOESTEIVIiVlIMG VAM GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Aanvrager Onderwerp Plaatsnaam Zaaknummer Datum besluit Vuurwerk 24 U.G. Vuurwerkbesluit Wageningen 00025575

Nadere informatie

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur 1 RONDDRAAIENDE MASSA 5pt Een massa zit aan een uiteinde van een touw. De massa ligt op een wrijvingloos oppervlak waar het

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Nummer 6 van 2003 PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Verordening Flora- en faunawet Zeeland Provinciale Staten van Zeeland overwegende dat een aantal beschermde inheemse diersoorten in de provincie Zeeland veelvuldig

Nadere informatie

Universiteit Utrecht, Faculteit Diergeneeskunde Prof. Dr. A. Pijpers Yalelaan 7 3584 CL UTRECHT

Universiteit Utrecht, Faculteit Diergeneeskunde Prof. Dr. A. Pijpers Yalelaan 7 3584 CL UTRECHT > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Universiteit Utrecht, Faculteit Diergeneeskunde Prof. Dr. A. Pijpers Yalelaan 7 3584 CL UTRECHT Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F

Nadere informatie

Deelrapportage ontheffing artikel 68 Flora- en faunawet

Deelrapportage ontheffing artikel 68 Flora- en faunawet Deelrapportage ontheffing artikel 68 Flora- en faunawet Ontheffing: Wilde eend (Anas platyrhynchos) Specificatie: (gelegerde) granen Periode: 1-7-2015 tot 15-8-2015 Zaaknummers: 2010-011997 en 2010-012002

Nadere informatie

Met vriendelijke groeten, verblijf ik...

Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Over erven, 30 km en 60 km zones Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum 1 Langzamer rijden waar mensen verblijven In het verkeer

Nadere informatie

Deskundigenverklaring. Knalvuurwerk met lont. Versie 1, 12 oktober 2005

Deskundigenverklaring. Knalvuurwerk met lont. Versie 1, 12 oktober 2005 EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT Deskundigenverklaring Knalvuurwerk met lont Versie 1, 12 oktober 2005 Aanvrager Functioneel Parket Postbus 19518 2500 CM Den Haag De deskundigenverklaringen van het NFI geven

Nadere informatie

Evolutie: De ontwikkeling van het leven op aarde waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen.

Evolutie: De ontwikkeling van het leven op aarde waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen. Evolutie: De ontwikkeling van het leven op aarde waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen. Evolutietheorie: Vanaf de 18 de eeuw. Het is niet te bewijzen, maar er zijn genoeg argumenten die

Nadere informatie

Onderwijsassistent REKENEN BASISVAARDIGHEDEN

Onderwijsassistent REKENEN BASISVAARDIGHEDEN Onderwijsassistent REKENEN BASISVAARDIGHEDEN Verhoudingstabel Wat zijn verhoudingen Rekenen met de verhoudingstabel Kruisprodukten Wat zijn verhoudingen * * * 2 Aantal rollen 1 2 12 Aantal beschuiten 18

Nadere informatie

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde theorietoets. 13 juni 2006. beschikbare tijd: 2x2 uur. Deel 1

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde theorietoets. 13 juni 2006. beschikbare tijd: 2x2 uur. Deel 1 NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE Eindronde theorietoets 3 juni 006 beschikbare tijd: x uur Deel . Een gat in een emmer (3 pt) Een hoge cilinder is gevuld met water. In de zijwand is een gaatje gemaakt waardoor

Nadere informatie

Veiligheidsreglement Vogelschieten

Veiligheidsreglement Vogelschieten Artikel 1: Algemeen 1. Het bestuur van de organiserende vereniging verplicht zich de veiligheid in en om de schietinrichting te allen tijde te waarborgen. 2. Ter handhaving van de veiligheid heeft één

Nadere informatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Inleiding Energie-efficiëntie is zelden de primaire zorg bij het programmeren van een robot. Hoewel er in onderzoek reeds methodes werden ontwikkeld

Nadere informatie

Sportschutter worden in Vlaanderen

Sportschutter worden in Vlaanderen Sportschutter worden in Vlaanderen Hoe beginnen met de schietsport? FROS amateursportfederatie is in Vlaanderen één van de 4 erkende federaties die een volmacht ontvingen om sportschutterslicenties uit

Nadere informatie

AVJ-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw AANSPRAKELIJK- HEIDSVERZEKERING JAGER

AVJ-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw AANSPRAKELIJK- HEIDSVERZEKERING JAGER AVJ-0116 Bijzondere voorwaarden bij uw AANSPRAKELIJK- HEIDSVERZEKERING JAGER 1 INHOUDSOPGAVE WAAROM DEZE VOORWAARDEN BELANGRIJK VOOR U ZIJN 3 MIJN VERZEKERING 1. Wat verzeker ik met de Aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Gegevens bevoegd gezag BEM1500105. Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 1605039. Ingediend op 06-01-2015.

Gegevens bevoegd gezag BEM1500105. Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 1605039. Ingediend op 06-01-2015. Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst BEM1500105 gemeente Steenbergen Formulierversie Aanvraaggegevens Publiceerbare aanvraag/melding Aanvraagnummer 1605039 Aanvraagnaam Assumburgweg

Nadere informatie

Infrastructuur en vleermuizen

Infrastructuur en vleermuizen Infrastructuur en vleermuizen Perspectief van de opdrachtgever Victor Loehr Opbouw presentatie Natuurwetgeving Vleermuizen, onderzoek en aanbevelingen Aanleiding voor kennisontwikkeling 2 Natuurwetgeving

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Orthostatische hypotensie Geriatrie Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit zich door verschillende klachten zoals zich niet lekker voelen, licht in het hoofd voelen, onzekerheid bij het opstaan

Nadere informatie

De schouder. Anatomie De schouder bestaat uit 3 botstukken: - het schouderblad met de schouderkom - de bovenarm met schouderkop - het sleutelbeen

De schouder. Anatomie De schouder bestaat uit 3 botstukken: - het schouderblad met de schouderkom - de bovenarm met schouderkop - het sleutelbeen De schouder De schouder is een relatief complex gewricht. De vorm van het gewricht laat het toe om onze arm in alle richtingen te bewegen. Zolang alle componenten normaal functioneren kan de schouder perfect

Nadere informatie

Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding

Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding Verkeerde lichaamshoudingen veroorzaken klachten. Eén van de meest voorkomende verkeerde houdingen, wordt veroorzaakt door een naar vorend hangend hoofd,

Nadere informatie

Arbeid & Energie. Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be. Assistent: Erik Lambrechts

Arbeid & Energie. Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be. Assistent: Erik Lambrechts Introductieweek Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Arbeid & Energie Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik Lambrechts

Nadere informatie

SOORTEN JACHT. Drijfjacht Bersjacht (kogelwapen wordt geladen gedragen) Loerjacht Verdelging Grootwildjacht. Bosjacht

SOORTEN JACHT. Drijfjacht Bersjacht (kogelwapen wordt geladen gedragen) Loerjacht Verdelging Grootwildjacht. Bosjacht WAPENS SOORTEN JACHT Drijfjacht Bersjacht (kogelwapen wordt geladen gedragen) Loerjacht Verdelging Grootwildjacht Bosjacht 1 inch= 25,4 mm BUKS VS HAGEL 1 kogel 10gr/schot Getrokken/gedraaide loop 850m/s

Nadere informatie

vonnis van de meervoudige strafkamer van 13 februari 2013

vonnis van de meervoudige strafkamer van 13 februari 2013 RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Strafrecht Zittingslocatie Utrecht Parketnummer: 16/800203-12 (P) vonnis van de meervoudige strafkamer van 13 februari 2013 in de strafzaak tegen [verdachte], geboren

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 202 tijdvak donderdag 24 mei 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 9 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Faunaf onc l s 11 JAN 2006 PROVINCIAL^ STATEN VAN OVERU^SEL. Provinciale Staten Overijssel Postbus 10078 8000GB ZWOLLE. lojanuari 2006 bijlagen

Faunaf onc l s 11 JAN 2006 PROVINCIAL^ STATEN VAN OVERU^SEL. Provinciale Staten Overijssel Postbus 10078 8000GB ZWOLLE. lojanuari 2006 bijlagen PROVINCIAL^ STATEN VAN OVERU^SEL Reg.nr. Faunaf onc l s Dat. ontv.: Routing 11 JAN 2006 a.d. Bijl:: Provinciale Staten Overijssel Postbus 10078 8000GB ZWOLLE uw brief van uw kenmerk onderwerp FF/2006.009

Nadere informatie

Agentschap voor Natuur en Bos

Agentschap voor Natuur en Bos Agentschap voor Natuur en Bos Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 BRUSSEL Jachtexamencommissie van het Vlaamse Gewest Reglement van het praktisch jachtexamen voor het jaar 2014 Hoofdstuk I: Algemene bepalingen

Nadere informatie

Onderwerp : ontheffing art. 68 Flora- en faunawet; nr. Frl. 68.002.2013

Onderwerp : ontheffing art. 68 Flora- en faunawet; nr. Frl. 68.002.2013 De Jong en Zoon Beesd bv t.a.v. dhr. E.C.W. van Mil Postbus 91 4153 ZH BEESD Leeuwarden, 18 april 2013 Verzonden, Ons kenmerk : 01053702 Afdeling : Sted en Plattelan Behandeld door : S. Marra / (058) 292

Nadere informatie

DNV KEMA Energy & Sustainability. Rapport. Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-533-19 Kromslootpark te Almere

DNV KEMA Energy & Sustainability. Rapport. Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-533-19 Kromslootpark te Almere DNV KEMA Energy & Sustainability Rapport Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-533-19 Kromslootpark te Almere Groningen, 12 december 2012 74101463-GCS 12.R.53340 Kwantitatieve Risicoanalyse

Nadere informatie

Regels voor de Baancommandant

Regels voor de Baancommandant Regels voor de Baancommandant Als er geen baancommandant in de accommodatie aanwezig is, mag er niet geschoten worden. Eventueel wordt er een nieuwe baancommandant aangewezen. De baancommandant mag tijdens

Nadere informatie

Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-521-18

Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-521-18 Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-521-18 Groningen, 16 augustus 2012 74101761-GCS 12.R.53034 Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-521-18 Groningen, 14 augustus Auteur M.H.

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde b 1-2 havo 2002 - II

Eindexamen wiskunde b 1-2 havo 2002 - II Pompen of... Een cilindervormig vat met een hoogte van 32 dm heeft een inhoud van 8000 liter (1 liter = 1 dm 3 ). figuur 1 4p 1 Bereken de diameter van het vat. Geef je antwoord in gehele centimeters nauwkeurig.

Nadere informatie

Samenvatting snelheden en 6.1 6.3

Samenvatting snelheden en 6.1 6.3 Samenvatting snelheden en 6.1 6.3 Boekje snelheden en bewegen Een beweging kan je op verschillende manieren vastleggen: Fotograferen met tussenpozen, elke foto is een gedeelte van een beweging Stroboscopische

Nadere informatie

DNV KEMA Energy & Sustainability. Rapport. Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-520-01. i.v.m. verlegging van de leiding

DNV KEMA Energy & Sustainability. Rapport. Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-520-01. i.v.m. verlegging van de leiding Rapport Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-520-01 i.v.m. verlegging van de leiding Groningen, 22 november 2013 74102436 - GCS 13.R.54017 Kwantitatieve Risicoanalyse Gastransportleiding W-520-01

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen

Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Kracht, snelheid, versnelling,

Nadere informatie

Wat zijn wapen s en hoe werken ze

Wat zijn wapen s en hoe werken ze Pantarijn Rhenen Wat zijn wapen s en hoe werken ze Sector werkstuk Joost Cornelisse 4M 2014/2015 Voorwoord Hallo, ik ben Joost Cornelisse en dit is mijn sector werkstuk. Ik doe mijn sector werkstuk over

Nadere informatie

BENCHRESTSCHIETEN? WAAROM NIET. Voordelen. Guido Davids

BENCHRESTSCHIETEN? WAAROM NIET. Voordelen. Guido Davids WAAROM NIET BENCHRESTSCHIETEN? Guido Davids De meeste schutters hebben er al van gehoord, sommigen hebben er zich al aan gewaagd, maar voor een vrij grote groep schutters is het benchrestschieten nog steeds

Nadere informatie

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Figurenlijst... 1 Inleiding... 2 Gedrag van het zonnepaneel gekoppeld aan een weerstand... 2 Gedrag van de DC-motor

Nadere informatie

Bij de keuze van een dobber spelen een aantal zaken een belangrijke rol.

Bij de keuze van een dobber spelen een aantal zaken een belangrijke rol. Bij de keuze van een dobber spelen een aantal zaken een belangrijke rol. a. De diepte van het water. b. Is het een stilstaand, langzaam stromend of sterk stromend water? c. Wat zijn de weersomstandigheden?

Nadere informatie

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2)

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Snelheid en gemiddelde snelheid Met de grootheid snelheid geef je aan welke afstand een voorwerp in een bepaalde tijd aflegt. Over een langere periode is de snelheid

Nadere informatie

Sauna Schiedam B.V. / Thermen Holiday Via de heer P. van Blerck Prinses Beatrixlaan 10 3121 JN SCHIEDAM. Geachte heer Van Blerck,

Sauna Schiedam B.V. / Thermen Holiday Via de heer P. van Blerck Prinses Beatrixlaan 10 3121 JN SCHIEDAM. Geachte heer Van Blerck, Dienst Regelingen Sauna Schiedam B.V. / Thermen Holiday Via de heer P. van Blerck Prinses Beatrixlaan 10 3121 JN SCHIEDAM uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 3 februari 2006 ff75.06.toek.007.rc 27

Nadere informatie

Klimaatverandering & schadelast. April 2015

Klimaatverandering & schadelast. April 2015 Klimaatverandering & schadelast April 2015 Samenvatting Het Centrum voor Verzekeringsstatistiek, onderdeel van het Verbond, heeft berekend in hoeverre de klimaatscenario s van het KNMI (2014) voor klimaatverandering

Nadere informatie

Kijkoperatie van de knie

Kijkoperatie van de knie Kijkoperatie van de knie Wat gebeurt er bij een kijkoperatie van de knie? De knie is een scharnierverbinding in het been die het scheenbeen en kuitbeen (onderkant) verbindt met het dijbeen (bovenkant).

Nadere informatie

wiskunde B Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

wiskunde B Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Eamen VWO 04 tijdvak dinsdag 0 mei 3.30 uur - 6.30 uur wiskunde B Bij dit eamen hoort een uitwerkbijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit eamen

Nadere informatie

Klonen van dieren. Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Klonen van dieren. Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Klonen van dieren Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 2 Klonen van dieren Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie I: Wat is klonen? Klonen is het ongeslachtelijk voortplanten

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Geriatrie Orthostatische hypotensie Lage bloeddruk bij het staan Algemeen Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit

Nadere informatie

Datum 4 december 2015 Betreft Beantwoording van vragen over misstanden in de nertsenhouderij en massale uitbreidingen door nertsenhouders

Datum 4 december 2015 Betreft Beantwoording van vragen over misstanden in de nertsenhouderij en massale uitbreidingen door nertsenhouders > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

DE GESCHIEDENIS VAN DE HANDBOOGSPORT

DE GESCHIEDENIS VAN DE HANDBOOGSPORT DE GESCHIEDENIS VAN DE HANDBOOGSPORT De pijl en boog is waarschijnlijk een der oudste wapens, die de mensheid kent ( de enige plaats waar de pijl en boog onbekend is gebleven is Australië ). Reeds in de

Nadere informatie

Holle vloerplaten van spanbeton. Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis!

Holle vloerplaten van spanbeton. Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis! Holle vloerplaten van spanbeton Holle vloerplaten zijn onmisbaar bij het ontwerpen van een modern huis! 1. Algemeen Betonnen vloeren, die men holle vloerplaten noemt, zijn tegenwoordig onmisbare elementen

Nadere informatie

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Colofon Titel Subtitel : Verslag Boominspectie : Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Projectnummer : 1.115 Datum : 6 februari 01 Veldonderzoek

Nadere informatie

VUURWERKBESLUIT. Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit. Beschikking

VUURWERKBESLUIT. Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit. Beschikking VUURWERKBESLUIT Ontbrandingstoestemming Vuurwerkbesluit Beschikking Aanvrager Aangevraagde activiteiten Locatie : Wagenvoort Vuurwerk B.V. : Vuurwerkevenement : Hoek Luttenbergerweg-Heuvelweg in Luttenberg

Nadere informatie

RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE

RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE 1 Uitkomsten van de Groot Wild enquête Dank u wel! In 2013 organiseerde Natuurmonumenten een landelijke ledenraadpleging over het beheer van wilde dieren zoals edelherten,

Nadere informatie

Ontbrandingstoestemming. Onderwerp Aanvraag van Vuurwerk 24 U.G. om een ontbrandingstoestemming ingevolge het Vuurwerkbesluit.

Ontbrandingstoestemming. Onderwerp Aanvraag van Vuurwerk 24 U.G. om een ontbrandingstoestemming ingevolge het Vuurwerkbesluit. Ons kenmerk 2016-0299 Maastricht 18 april 2016 Zaaknummer Bijlage(n) 1 Verzonden Besluit van Gedeputeerde Staten van Limburg Ontbrandingstoestemming Onderwerp Aanvraag van Vuurwerk 24 U.G. om een ontbrandingstoestemming

Nadere informatie

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Trommelvliesbuisjes Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Het plaatsen van trommelvliesbuisjes is - vooral bij kinderen - één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. BMX race fiets

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. BMX race fiets BMX race fiets Koop een fiets die zo goed mogelijk bij jouw lichaam past. Dat wil zeggen dat hij niet te klein maar ook niet te groot moet zijn. Hij moet aangepast zijn voor jouw lichaamslengte en kracht.

Nadere informatie