RIJKSDIENST VOCR DE IJ3SELME RPC'LD..RS BREMERBERG C~EMISCHE SAMENSTELLING GRONDWATER BIJ - DE METHODE PIPER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RIJKSDIENST VOCR DE IJ3SELME RPC'LD..RS BREMERBERG C~EMISCHE SAMENSTELLING GRONDWATER BIJ - DE METHODE PIPER"

Transcriptie

1 RJKSDENST VOCR DE J3SELME RPC'LDRS C C~EMSCHE SAMENSTELLNG GRONDWATER BJ MBV DE METHODE PPER BREMERBERG

2 NHOUD V1 V2 v 1 v2 v3 V ~nlei'ding Geohydrologische geeevens De indelingsmethode van Piper Toepassing van de indelingsmethode van Piper Tritium Tritiumonderzoek Bremerberg Reistijden Empirische methoden Geohydrologische rekentechnieken Samenvatting Lijst van geraadpleegde literatuur Lijst van Bijlagen

3 CHEMSCHE SAMENSTELLNG GRONDWATER BJ BREMERBERG MBV DE METHODE VAN PPER nleiding Ten behoeve van de drinkwatervoorziening van Oostelijk Flevoland wordt op het pompstation Bremerberg grondwater opgepompt uit een watervoerend zand pakket gelegen op een diepte van 20 tot 180 m NAP De onttrekking bedroeg in m /jaar, in 1972 was de produktie a1 210 m /jaar: ~ ~ ~ Gezien het te vemachten waterverbruik in de polder,,wordt de produktie capaciteit thans uitgebreid tot maximaal 810~ m3/jaar De chemische en bacteriologische samenstelling van het water is zodanig, dat het na een eenvoudige behandeling beluchting en snelfiltratie ge distribueerd kan worden Het chloridegehalte van het water bedroeg in 1963 gemiddeld 0 mg ~111; dit gehalte was in 1972 opeelopen tot 60 mg ~111, terwijl het ~hloride~ehalte van het water uit sommige pompputten zelfs tot 130 mg cl/l was gestegen Om de oorzaak van het oplopende chloride gehalte te achterhalen is een onderzoek ingesteld door de Subafdeling Water huishouding van de Wetenschappelijke Afdeling Een van de hulprniddelen is geweest het bepalen van het Tritiumgehalte in 1971 en 1972 van het water uit sommige pompputten en waarnemingsfilters Uit dit onderzoek bleek dat het grondwater gemengd moet zijn met oppervl'aktewater van geringe ouder dom Geohydrologische overwegingen leidden er toe aan te nemen dat er spra ke moet zijn van menging met water uit het Veluwemeer Deze resultaten waren tot dusver slechts op beknopte wijze weergegeven Afgesproken werd :, dat door de schrijver, in het kader van een stage bij de Wetenschappelijke, Afdeling, een meer uitvoerige toelichting hierop zou worden opgesteld Naast het Tritiumonderzoek, kan aan de hand van bestaande chemische analyses van grondwatermonsters, met behulp van de methode van Piper, de gemaakte veronderstelling op haar juistheid worden getoetst 11 Geohydrologische gegevens De situering van het pompstation is aangegeven op bijlage ; bijlage 2 geeft een sterk geschematiseerd NWZOprofiel, waarin de geologische hoofdopbouw ' is geschetst Het watervoerende pakket waarin wordt gepompt, bestaat uit ~ 3 ;>roof zand (kd = 6000 m /etm) Dit pakket wordt op een diepte van 180 m <, ~, f NAP afgesloten door een ondoorlatende kleilaag en aan de bovenkant, ':

4 20 m NAP, wordt het pakket tegrensd door een vrij dunne laag Eemien klei Deze kleilaag, die slecht doorlatend is (c=500 etm), wordt niet over het gehele gebied aangetroffen, de verbreiding is op bijlage getekend Boven de kleilaag ligt een fijnzandig pakket dat wordt afge sloten door een laagje holocene klei Het water in het fijnzandige pak ket kan,als phreatisch worden beschouwd, omdat de klei in de polder a1 gerijpt is en onder het randmeer deels afwezig is, terwijl zij, waar: we1 aanwezig, door de scheepvaartgeul wordt doorsneden (6) Het verloop van de stijghoogten in het diepe en het ondiepe pakket is op bijlage 2 aangegeven (6) in Het blijkt dat alleen op het NWgedeelte van het randmeer het ondiepe water t0v het diepe water een overdruk heeft, zodat alleen over dit gebied inzijging kan plaatsvinden Aangenomen wordt dat in deze inzijging de oorzaak ligt van het toenemendechloridegehalte,,, van het opgepompte water in Bremerberg Het oorspronkelijk van de Veluwe afstromend infiltratiewater, dat eetl chloridegehalte van 10 mg ~111 heeft, wordt hier gemengd met water uit het randmeer dat een duidelijk ho ger chloridegehalte heeft (bijlage 3) Deze verzilting van het oorspronkelijk zoete grondwater werd door Volker (lit 1) reeds voorspeld Volgens deze veronderstelling kan het op Brernerberg opgepompte water nooit een chloridegehalte hoger dan dat van het randmeer bereiken Met deze constatering is dan tevens de betrouwbaar heid van Bremerberg als grondwaterwinpunt voor de toekomst verzekerd, aan gezien door een juiste waterbeheersing het chloridegehalte van het Veluwe rneer minder dan 100 mg ~1/l zal bedragen: Zou de toename van het chloridegehalte van het opgepompte water echter een gevolg zijn van bijmenging met fossiel zout, dan is over de betrouwbaar 6 3 heid van Bremerberg bij oppomping van 810 m /jaar geen uitspraak te doen 1111 De indelingsmethode van Piper De indelingsmethode van grondwater volgens Piper is gebaseerd op de chemi i mische samenstelling van het water Daarbij wordt uitgegaan van de belang rijkste in de natuur voorkomende kationen (Ca, Mg, Na en K ) en ani onen (SO, ~ 1, HCO ) (Lit 2, 4, 7) De concentratie van deze ionen 4 3 ~ 'A in mglliter wordt omgerekend tot milliequivalenten per liter (meq zie y f: bijl4) De nu verkregen concentratie van een bepaald ion wordt dan uit :' gedrukt in een percentage van de totale Foncentratie kationen of anionen De anionen resp kati~nensamenstellin~ wordt door 55n punt in een anionen resp kationendriehoek weergegeven, waarna deze beide punten worden over gebracht naar een ruitvormig veld; uiteindelijk wordt nu het grondwater gekarakteriseerd door 6Gn punt in deze ruit van Piper (bijl 4) Vaak wordt, ' als er sprake is van het Piperdiagram, alleen deze ruit bedoeld

5 Het Piperdiagram heeft als voordeel dat men in 6Zn oogopslag de samenstelling van verschillende grondwatermonsters onderling kan vergelijken Het nadeel van de methode is dat geen informatie wordt verkregen over de totale hoeveelheid opgeloste stof, omdat alles is uitgedrukt in percentages van deze totale hoeveelheid Om het interpreteren van het Piperdiagram te vergemakkelijken wordt het we1 ingedeeld in verschillende gebieden, waarbij ieder gebied een bepaald watertype definieert (bijl 4) Er zijn dan 5 watertypen: watertype 1 : calciumcarhonaat kenmerkend watertype 2 watertype 3 watertype 4 : alkalicarbonaat kenmerkend : nietcarbonaten hardheid kenmerkend : alkaliniet carbonaten kenmerkend watertype 5a en 5b : overgangstype ;, :, * Watertype 1 kan worden beschouwd als het normale eindprodukt vin geinfiltreerd regenwater De hardheid is, ten gevolge van het oplossen van kalk uit de bodem 0 vrij hoog (5 tot 15 D), terwijl door sulfaatreductie de sulfaten sterk zijn : verminderd of zelfs afwezig zijn Uit verschillende onderzoekingen (Lit 2, 3, 5) blijkt dat het diepe grondwater bij Bremerberg tot dit type hehoort, geheel in overeenstemming met de veronderstelling dat dit oorspronkelijk op de Veluwe geinfiltreerd water is Watertype 4 is NaC1water, het heeft een zeer hoog chloridegehalte en ver toont ook overigens een sterke gelijkenis met zeewater Watertype 5a: dit water kan ontstaan als menging tussen typen 1 en 4, of bestaat uit jonginfiltratiewater, met een hoog sulfaatgehalte en een lage hardheid (c5'~) Door stroming in de grond kan de chemische samenstelling en dus de plaats in het Piperdiagram veranderen Oorzaken hiervan zijn: a Kationenuitwisseling; water van type gaat over in type 2, of water van 8 type 4 gaat over in watertype 3 b Sulfaatreductie; hierdoor verandert watertype 5 in type 1 c Menging; type 5a en 5b ontstaan als menging tussen en 4, resp 2 en , Toepassing van de indelingsmethode volgens Piper Bij het samenstellen van dit rapport is gebruik gemaakt van bestaande che mische analyses van grondwatermonsters genomen uit de pompputten van het pompstation Bremerberg en enkele nabijgelegen waarnemingsputten De ligging : van deze putten is op bijlage 1 aangegeven De analyses zijn uitgevoerd door het Rijksinstituut voor Drinkwatervoorzie

6 ning en bestrijken een periode van'l0 jaar voor de pompputten en tot 15 jaar voor de waarnemingsputten De analysegegevens zijn vermeld op de bijlagen 5 tlm 16, hierop is tevens de omrekening van mg/l naar meq11 uitgevoerd n vele gevallen was de chemische analyse niet compleet, dw2 slechts de anionensamenstelling alsmede de totale hardheid was bekend Met behulp van de volgende omrekening is het echter mogelijk om vanuit deze analyses toch her water in de ruit van het Piperdiagram te typeren, de plaats in de kati onendriehoek kan nu echter niet worden bepaald Som anionen = Som kationen 0 ++ Totale hardheid in D/1,8 = Ca + M~++ in meq:/l (~a+ + K+) = Som kationen 2 (Ca + Mg ) Deze omrekening is slechts nauwkeurig indien naast de genoemdeionen geen andere ionen in belangrijke mate in het water voorkomen Aan deze voor waarde voldoet het grondwater dat in het beschouwde iebied geanalyseerd ; werd Met de gegevens van bijlagen 5 t/m 16 zijn drie Piperdiagrammen samengesteld (bijl 17 t/m 19) resp voorstellende de chemische watersamenstelling van het grondwater op een diepte van 6080 m NAP voor de periode v66r 1967, de periode van, 1967 L/m 1970 en de periode na 1970 V66r 1967 blijkt de grondwatersamenstelling vrij constant te zijn en steeds ~ te behoren tot watertype Het chloridegehalte is laag (10 tot 20 mg ~111) evenals het sulfaatgehalte De verhouding q(cl)/ T(N~+)* is altijd kleiner dan 1 De totale hoeveelheid opgeloste sto bedraagt ongeveer 150 mgfl n de periode tussen 1967 en 1970 treedt eenduidelijke verandering op in de watersamenstelling, met name voor wat betreft de monsters uit de pomp putten Na 1970 lijkt de samenstelling van het grondwater een meer stabiele situatie te hebben bereikt, het is nu steeds van het type 5a; de verhouding + 2 (~1)/2(~a ) is nu steeds groter dan Het chloridegehalte is opgelopen tot ongeveer 60 mg ~111, terwijl ook het sulfaatgehalte (in absolute zin) is toegenomen tot bijna het dubbele van v66r 1967 De hoeveelheid opge loste stof bedraagt nu 245 mg/l n de drie beschouwde tijdsintervallen is de ligging in de kationendriehoek ~ vrijwel niet gewijzigd n de anionendriehoek is echter we1 een duidelijke ;erschuiving merkbaar, er is sprake van een procentuele toename van ~ 1 t0v HC03 ; de verhouding ~(c~)/~(hco~) bedroeg v66r 967 0,2 tot 0,3 ~ * +,?(c1); 2 (Na ) etc, wil zeggen dat de hoeveelheden chloor, natrium etc zijn uitgedrukt,in meq11

7 en is na 1970 opgelopen tot 0,8 Z ), De hoeveelheid HCO blijft vrijwel 3 gelijk ( mg/l) Uit deze kationen enanionendriehoeken blijkt dat de veranderingen in de chemische samenstelling van het grondwater niet veroorzaakt zijn door kationenuitwisseling of sulfaatreductie Een verkla ring van deze veranderingen dient gevonden te worden in de veronderstelling dat er menging heeft plaatsgevonden Om aan te tonen dat een bepaald type waterontstaan is door menging van twee andere watertypen, moet voldaan worden aan twee voorwaarden: ln de ruit van het Piperdiagram moet het mengwater liggen op een rechte lijn tussen de punten die de samenstelling van de beide oorspronkelijke wateren weergeven 2 De volgende gelijkheid moet gelden: Em, Ea, Eb,: de hoeveelheid opgeloste stof in mg/l in resp rneng water, water A en water B a, b : de afstanden, gemeten in het Piperdiagram tussen mengwaterpunt en de punten met samenstelling A resp B (zie bij "lage 4) ~ Op grond van deze twee voorwaarden zal nu getoetst worden of de verandering in de chemische samenstelling van het opgepompte grondwater een gevolg is van bijmenging van het oorspronkelijke grondwater met Veluwemeerwater De chemische samenstelling van het randmeerwater is weergegeven op de bijlagen 20 en 21 en verwerkt tot het Piperdiagram van bijlage 22 De analyses hebben grotendeels betrekking op monsters genomen en geanalyseerd,: door bet Drovinciaal Waterleidingbedrijf'NoordHolland; de monsterplaats ligt west van Kampernieuwstad aan de Veluweoever De gegeven analyseresultaten zijn gemiddelden van drie tot vier monsters per jaar Het betreft hier geen, > volledige analysei,maar berekende waarden, zoals blijkt uit het feit dat de, ionenbasis precies kloppend is Vanaf 1967 zijn tevens analyses beschikbaar, afkomstig van het waterleiding bedrijf var de gemeente Amsterdam Ook hier zijn jaargemiddelden vermeld, de monsterneming geschiedt meerdere malen per maand Het betreft in dit geval ; volledige analyses; het verschil in de ionenbalans is een gevolg van een vrij kleine hoeveel'heid fosfaten (minder dan 1% van de totale hoeveelheid neg ionen) en van onvermijdelijke meetonnauwkeurighedep 3 monsterplaats is op bijlage aangegeven Uit het Piperdiagram blijkt dat er een verschil is tussen de analyses van het PWN en Amsterdam vocr gelijke jaren Ook d e ~ onderlinge spreidine is groter bij de analyses van het PWN dan bij die'van de gemeentewaterleidingen Amsterdam Mogelijke oorzaken hiervan zijn de min

8 der frequente bemonstering door her PWN, 'het verschil in tijdstip van be monstering en vooral de verschillen in afstanden tot lozingspunten (gemaal Lovink: uitslag zout polderwater, diverse poldergemalen op her oude land) Vergelijking van de bijlagen 20 en 21 met bijlage 3 leert dat er een goede i overeenkomst is tussen de waarnemingenvanbijlage 20 en 3 Deze overeenkomst is aanmerkelijk minder bij vergelijking van bijl 21 en 3 Rekening houdend met de geringe spreiding van de analyses van Amsterdam, en de overeenkomst : tussen de waarnemingenvan bijlage 3 en bijlage 20, is op bijlage 23 ZZn punt aangegeven dat de watersamenstelling van het infiltrerende randmeerwater b voorstelt Eveneens zijn de punten aangevende de samenstelling van het oorspronkelijke grondwater en van het opgepompte water na 1970 op bijlage 23 aangegeven Het blijkt dat deze punten zich vrijwel op een rechte lijn be vinden De hoeveelheid opgeloste stof in het randme,er,bedroeg, gemiddeld over,, de jaren mgll De hoeveelheid opgeloste stof in het'oorspronkelijke grondwater bedroeg 145 mg/l Uit het diagram wordt afgelezen: a = 1,95 cm 1 = 1,20 cm i f i! i i i Zoals eerder reeds werd vermeld bedroeg de hoeveelheld opgeloste stof gemiddeld over de periode na 1970 eveneens 245 mg/l Uit bovenstaande blijkt dat, met behulp van de indelingsmethode van Piper, de theorie over menging van het grondwater met jnzijgend randmeerwater bevestigd word t Een interessant aspect van de hierboven genoemde criteria bij het bepalen van menging is nog dat het nu ook mogelijk is iets te zeggen over de mogelijkheid dat de verzilting van het opgepompte water een gevolg is van het optrekken van diep zout water! i Water met een hoog chloridegehalte wordt aangetroffen in gebied 4 van het Piperdiagram, het kan echter door ionenuitwisseling met klei ook in gebied 3 ~ ~ voorkornen Het is dan ook mogelijk een Piperdiagram als in bijlage 23 te ver krijgen met het ~ors~ronkelijke grondwater, he; mengwater en diep zout grond Water Aan de tweede eis van menging kan nu echter niet voldaan worden, aange zien het diepe zoute grondwater een totale hoeveelheid opgeloste stof van tenminste enkele duizenden mg/l zal hebben Een Em van 245 mg/l, zeals wordt : : gemeten in het thans opgepompte water kan in dit geval niet voorkomen ' i, Met behulp van de gegeven mengformule kan tenslotte nag worden nagegaan hoe i i Y j i? i, 1 * t

9 de verhouding tussen Veluwemeerwater en oorspronkelijk grondwater is in het nu opgepompte water Gevonden wordt dat het nu opgepompte water voor 64% uit oorspronkelijk grondwater bestaat en voor,38% uit randmeerwater Bij een chloridegehalte van 10 mg ~111 voor het oorspronkelijke grondwater en gem 60 mg ~1/liter voor het nu opgepompte water, betekent dit een chloridege halte van hetrandmeerwat_er _van gem 149 mg Cl/l, V Tritium Tritium (T) is een instabiel isotoop van waterstof, het bestaat uit een \ proton en 2 neutronen Door het uiteenvallen van deze neutronen ontstaat p radioactiviteit Tritium wordt in de atmosfeer uit stikstof gevormd Het bereikt met de neerslag, gebonden in een watermolecuul HTO, het opper vlaktewater De natuurlijke concentratie van Tritium is 10 TU ( Tritium 18 Unit = 1 TU = atoom T per 10 atomen H = 3;2 piso C~irie (PC) per liter water) Ten gevolge van de kernexplosies in de atmosfeer nam deze concentra tie sterk toe en bedroeg in 1963 ruim hetduizendvoudige, in 1970 was de concentratie nog altijd 15 maal sterker dan de oorspronkelijke concentratie Overigens is de Tritiumconcentratie niet gelijk op aarde, zij varieert met het seizoen en met de geografischebreedte De tritiumconcentratie neat af volgens de vervalwet: A0 in waarin: T = halfwaarde tijd voor Tritium 12,26 jaar t = n 2 A Ao = oorspronkelijke concentratie A = concentratie op tijdstip t, t = tijd in jaren Voor Tritium kan dit geschreven worden als: t = 40,O log Ao/A Gezien de vrij korte halfwaardetijd en de kleine concentratie (10 TU) v66r de kernexplosies, is tritium niet geschikt om de ouderdom van grondwater te bepalen ~rondwater dat ouder is dan 82 jaar heeft a1 geen meetbare hoeveelheid (0, TU) Tritium meer We1 is Tritium hierdoor de aangewezen tracer V2 ', f om te bepalen of grondwater recent oppervlaktewater bevat Tritiumonderzoek bij Bremerberg 1 Gezien de geschiktheid van Tritium als tracer voor vermenging van grondwater met oppervlaktewater zijn in September 1971 en 1972 op initiatief van ir Meinardi (RD, Den Haag) tritiumgehaltes van het grondwater nabij Bremerberg bepaald De resultaten zijn in tabel 1 verzameld, waarbij tevens het chloridegehalte van de monsters is opgegeven <~

10 Tabel] Tritiumgehalten " Plaats September 1971 September 1972 T (pc/l) mg ~1/l T (pc1) mg ~111 Veluwemeer WP 2' PP 6 PP WP 9 filter 12 m 11,, 30 m m 11 t 80 m Z , ' 5 Uit de Tritiumbepaling van het diepe'grondwater uit WP 2 blijkt dat het oorspronkelijke grondwater in ieder geval een ouderdom van 80 jaar heeft Gezien de meetnauwkeurigheid kan iedere grotere ouderdom echter ook Opvallend is verder dat ook het ondiepe grondwater uit WP 9 van hoge ouderdom is Zoals uit tabel blijkt wordt een hoog tritiumgehalte steeds daar aangetrof fen waar ook het chloridegehalte hoog is, alleen het filter op 30 m diepte : van WP 9 is hierop een uitzondering Op grond van bovenstaande cijfers mocht dan ook de conclusie getrokken worden dat het toenemend chloridegehalte van het opgepompte water een gevolg is van infiltrerendve1uwemeerwater ~ Opvallend in tabel is de afname van het Tritiumgehalte van 1971 naar 1972 Volgens de vervalwet zou de concentratie in 1 jaar terug lopen van 330 tot 31 l pc/liter Dat de terugval veel groter is geweest betekent dat het water vermengd moet zijn met water met een laag tritiumgehalte Dit kan gedeel telijk regenwater geweest zijn, maar zeke~ zal ook de kwel van grondwater naar het Veluwemeer hierop van invloed zijn geweest V 1 Reistijden Nu in bovenstaande is aangetoond dat er inderdaad sprake is van inzijging van randmeerwater is het van belang na te gaan hoe lang een waterdeeltje onderweg / is van het randmeer naar de pompput Aan de hand van deze reistijd kan men dan bepalen binnen welke termijn voor vervangende waterwinning moet worden ge zorgd indien door een of andere calamiteit het randmeerwater ongeschikt wordt als grondstof voor drinkwater Tevens is het dan mogelijk zich een idee te vormen of de verblijftijd groot genoeg is om een gewenste graad van zuivering :' van het infiltrerende water te verkrijgen n principe staan twee methoden ter beschikking om de reistijd te bepalen:

11 Empirisch, op grond van de watersamenstelling van opgepompt water, rand meerwater en oorspronkelijk grondwater; 2 Met behulp van geohydrologische rekentechnieken V2 * Empirische methode Met behuip van het Piperdiagram kan een verhouding bepaald worden tussen de hoeveelheden randmeerwater en oorspronkelijk grondwater in het opgepompte water Aangezien het Tritiumgehalte van het opgepompte water bekend isen mag worden aangenomen dat het Tritiumgehalte van het oorspronkelijke grondwater nu1 is, zou met de vervalwet de reistijd bepaald kunnen worden, indien ook het Tritiumgehalte van het randmeer over de afgelopen jaren bekend is Dit laatste is helaas niet het geval, zodat een dergelijke berekeningswijze op dit moment niet mogelijk is Het zou 'aanbeveling verdienen x per jaar van het opgepompte water en het randmeerwater het Tritiumgehalte te bepalen op dat in de toekomst een dergelijke berekening kan worden uitgevoerd Men zou ook uit kunnen gaan van de gevonden verhouding meerwaterloorspronke lijk water en het chloridegehalte van het water Eerder (zie 1112) werd berekend dat bij een chloridegehalte van 60 mg ~111 in het opgepompte water het randmeer een chloridegehalte van 149 mg ~111 moet hebben gehad Volgens bijlage 3 is het gemiddelde chloridegehalte van het randmeer over de jaren, 1963 t/m mg CZ11 Omdat het chloridegehalte over de jaren sterk varieert en de reistijd afhanke lijk is van de plaats van inzijging (zie ook V3) tijd op deze globale gegevens moeilijk te verwezenlijken is een bepaling van de reis Beter is het om uit te gaan van duidelijk extreme waarden van het chloride gehalte van het opgepompte water, zoals de 150 mg van PP7 (tabel ) Bij de aangehouden mengwaterverdeling betekent dit een chloridegehalte van het randmeer van ongeveer 400 mg ~111, een waarde die sinds 1960 niet meer op het randmeer is voorgekomen Men mag echter aannemen dat in dit geval de eerder bepaalde verhouding tussen randmeerwater en oorspronkelijk grondwater niet ge heel opgaat omdat deze is bepaald voor gemiddelden over langere perioden en meerdere pompputten Gezien de verdeling van het Tritiungehalte in WP 9 op verschillende filterdiepten en het verschil ook in chloridegehalten niet alleen over de diepte maar ook over verschillende putten, moet een zekere gelaagdheid in de ondergrond worden verondersteld, waardoor de berekende gemiddelde ver houding niet in elk afzonderlijk geval kai worden toegepast Deze empirische methode is op het ogenblik dan ook nog niet geschikt ter bepaling van de reistijd Wanneer echter in de toekomst een gerichte monstername, en analyse kan plaatsvinden, dan zal deze methode we1 toepasbaar blijken ' i

12 Geohydrologische rekentechnieken Op bijlage 24 staan de isohypsen van het diepe grondwater in het gebied van de Jsselmeerpolders aangegeven, zoals die voor 1970 door ZZW zijn gemeten Om een indruk te krijgen van de orde van grootte waarbinnen de reistijd ligt kan een eenvoudige berekening dienen, waarbij wordt aangenomen'dat de stijg hoogtelijn van het diepe grondwater nabi j Bremerberg ee? constante helling heeft n werkelijkheid is dit niet het geval omdat er inzijging resp kwel plaatsvindt; gezien de later nog te noemen complicaties is deze veronder stelling op dit ogenblik echter geen bezwaar Uit de isohypsenkaart volgt 3 een verhang van 10, met k = 37,5 m/dag is dan de filtersnelheid: <= 37,5365 = 13,5 m/jaar ; de werkelijke snelheid bedraagt:?*=*j = 13,5/0,3 = 45 m/jaar ; (,Li = porositeit = 0,3) De afstand (+ op de isohypsen) van hart onttrekking'tbt randmeerdijk = 250 m, zodat de reistijd in het diepe watervoerende pakket 5,55 jaar bedraagt Van het randmeer naar het diepe zandpakket moet een waterdeeltje de Eemkleilaag passeren, hetgeen geschiedt onder invloed van het drukverschil boven en onder de kleilaag Boven de kleilaag wordt het water als phreatisch aangenomen en heeft dus een stijghoogte gelijk aan NAP = randmeerpeil De stijghoogte van het diepe grondwater tpv de dijk is 180 i NAP Met c=500 etm voor de kleilaag, is de filtersnelheid e= 1,80/500 = 1,34 mljaar De werke lijke snelheid (p = 0,5):\r* =,34/0,5 = 2,68 m/jaar Onder verwaarlozing van de reistijd door het ondiepe zandpakket is de reistijd door dekleilaag dan 0,75 jaar, en de totale reisduur van een waterdeeltje uit het randmeer bij de dijk tot aan de pompputten 6,3 jaar Voor een waterdeeitje uit het randmeer maar verder van de dijk loopt deze tijd snel op omdat zowel de reistijd in het diepe pakket toeneemt (1 jaar per 45 meter) als ook de passeertijd van de kleilaag als gevolg van het af nemend drukverschil Deze berekening kan slechts dienen om een indruk van de orde van grootte van de reistijd aan te geven, er is immers geen rekening gehouden met: het feit dat de op bijlage 24 geschetste isohypsen slechts een momentopname zijn,,na droogmaking van de polder in 1957 heeft zich nog geen evenwichts situatie ingesteld De helling van de stijghoogtelijn neemt sindsdien toe; door te rekenen met de isohypsen van 1970 zal dan ook een te kleine reistijd gevonden worden t0v een whterdeeltje dat in 1957 vanuit het randmeer in filtreerde her feit dat bij Bremerberg diep grondwater onttrokken wordt, waardoor de helling van de stijghoogtelijn groter wordt en ook het drukverschil over de kleilaag toeneemt, welke beide factoren een verkorting van de reisfijdver oorzaken, '

13 Het is mij niet gelukt om een reke&odel_ op te zetten waarin met deze in vloeden rekening werd gehouden De problemen die zich voordoen liggen in het feit dat deformules voor afpomping voor radiale stroming zijn afgeleid, en dat bij superpositie op een 66ndimensionale stroming (de afstroming om de Veluwe) de snelheid van een waterdeeltje op iedere plaats een andere grootte en richting krijgt V Samenvat ting n dit rapport is een onderzoek gedaan naar de chemische samenstelling van het grondwater in de omgeving van het grondwaterpompstation Bremerberg Hierbij is gebruik gemaakt van de grondwaterindelingsmethode volgens Piper Uit de re sultaten blijkt dat het grondwater tot 1967 van constante samenstelling was, en bestond uit van de Veluwe afstromend infiltratiewater Na 1967 treedt er een duidelijke verandering op in de chemische samenstelling, dat zich uit in een hoger chloridegehalte Uit ~ritihm~nderzoekin~en kwam vast te staan dat het grondwater met recent oppervlaktewater vermengd was Met behulp van de me thode van Piper wordt nu bevestigd dat het grondwater gemengd is met Veluwe meerwater Met een gericht bemonsteringsschema zal het mogelijk zijn om de reistijd van een waterdeeltje uit het randmeer naar de pompputten te bepalen met behulp van het Piperdiagram en chloridecijfers in combinatie met Tritiumbepalingen De zo bepaalde reistijd zal dan kunnen dienen als toetsing van een reistijdberekening aan de hand van een ge~h~drologisch rekenschema

14 Geraadpleegde literatuur A Volker ' Het randmeer langs de Veluwe ZZW, A Mente Toepassing indelingsmethode van Piper op grondwater van Jsselmeergebied en NOORDHOLLAND ZZW nota B FAM Claassen Geohydrologische opbouw van het gebied rondom het Veluwe meer tussen Harderwijk en Nijkerk, ZZW nota B W Geirnaert Brakwaterzones en zones met processen van ionenuitwisse ling Stichting postacademiale, vorping gezondheids, techniek , ~,7 ~~ 1~ 5 CR Meinardi Notabetreffende de chemische samenstelling van het Y' grondwater van de VELUWE, RD 1970 ~, 6 JA van den Berg Nora over de invloed van de waterwinning door het pomp en GA Ven 1 station "Bremerberg" op de grondwaterstanden in de nabije omgeving R1JP AM Piper "A Graphic Procedure in the Geochemical nterpretation of WaterAnalyses" ' Transactions Am Ge0phys Union; V 25; 1944!

15 Lijst van Bijlagefl 1 Situatiekaart met verbreiding Eemklei en de ligging van de waar nemingsputten 2 Geohydrologisch Profiel 3 Chloridegehalte Veluwemeer Piperdiagram, indeling naar watertype 5 t/m 15 Chemische samenstelling grondwater uit WP t/m Chemische samenstelling grondwater uit pompputten Bremerberg 17 Piperdiagram grondwater v66r Piperdiagram grondwater van 1967 t/m ' Piperdiagram grondwater na Chemische samenstelling Veluwemeer (PWN) 21 Chemische samenstelling veluwemeer (waterieidihg Amsterdam) 22 Piperdiagram Veluwemeerwater \ 23 Piperdiagram voor gemiddelde samenstelling Van oorspronkelijk grondwater,na 1970 opgepompt water en Veluwemeerwater 24 sohypsen diepe grondwater Jsselmeergebied in 1970

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600.

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600. Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van Ontwikkelingsverband Houten C.V. voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van de bouw van een parkeerkelder onder het nieuw realiseren

Nadere informatie

Projectnummer: D03011.000284. Opgesteld door: Ons kenmerk: Kopieën aan: Kernteam

Projectnummer: D03011.000284. Opgesteld door: Ons kenmerk: Kopieën aan: Kernteam MEMO Onderwerp Geohydrologisch vooronderzoek Amsterdam, WTC 5C, 2 oktober 2013 Van mw. M. Duineveld MSc. Afdeling IBZ Aan ZuidasDok Projectnummer D03011.000284. Opgesteld door mw. M. Duineveld MSc. Ons

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Ter plaatse van de instabiliteiten treedt op sommige plaatsen water uit het talud

Ter plaatse van de instabiliteiten treedt op sommige plaatsen water uit het talud ., Project Havens Terneuzen Overleg stabiliteitsprobleem Datum:. Tijd: Deelnemers: Archiefnummer: Opsteller verslag 22-03-2006 10.00 Ruud Bosters (DWW), Wilbur van Beijnen (PBZ), Harrie van Gils (PBZ),

Nadere informatie

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlage 1 Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlagel Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bodemopbouw en Geohydrologie Inleiding In deze bijlage wordt

Nadere informatie

OPZET VOOR HET CHEMISCH EN BACTERIO- LOGISCH ONDERZOEK T.B. V. DE DRINliiJATER- VOORZIENTNG. door. Ir. E.J.J. Cals. augustus.

OPZET VOOR HET CHEMISCH EN BACTERIO- LOGISCH ONDERZOEK T.B. V. DE DRINliiJATER- VOORZIENTNG. door. Ir. E.J.J. Cals. augustus. W E R K D O C U M E N T OPZET VOOR HET CHEMISCH EN BACTERIO- LOGISCH ONDERZOEK T.B. V. DE DRINliiJATER- VOORZIENTNG door Ir. E.J.J. Cals augustus I i2163 I 7150 1 I J K S D I E N S T V O O R D E I J S

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs

Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs Notitie Contactpersoon ir. J.M. (Martin) Bloemendal Datum 7 april 2010 Kenmerk N001-4706565BLL-mya-V02-NL Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs Tauw

Nadere informatie

Temperaturen in de Nederlandse ondergrond

Temperaturen in de Nederlandse ondergrond Temperaturen in de Nederlandse ondergrond April-2004, Introductie In de jaren 2002-2003 is er in samenwerking met de N.V. Tilburgsche Waterleiding-Maatschappij (TWM) door Victor Bense een serie temperatuurmetingen

Nadere informatie

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007 14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw 06-12-2007 Notitie Concept Contactpersoon Maaike Bevaart Datum 6 december 2007 Geohydrologie Zuidbuurt Eemnes 1 Inleiding Ter voorbereiding op de ontwikkeling van

Nadere informatie

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D.

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland D.B.W./RIZA nota 88046 Auteurs F.A.M. Claessen D. Endema. D.B.W./RIZA Hoofdafdeling WS STIJGHODGTE-VERANDERINGEN DOOR AANLEG WESTELIJK FLEVOLAND

Nadere informatie

1 Inleiding en projectinformatie

1 Inleiding en projectinformatie Project: Groenhorst College te Velp Onderwerp: hemelwater infiltratieonderzoek Datum: 9 november 2011 Referentie: 25.515/61341/LH 1 Inleiding en projectinformatie Het Groenhorst College, gelegen aan de

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Doorlatendheden van de ondergrond

Doorlatendheden van de ondergrond Doorlatendheden van de ondergrond Inleiding Voor veel doeleinden wordt gebruik gemaakt van de hoeveelheid water die per tijdseenheid door een bodem kan stromen. Deze doorlaatfactor, weergegeven door een

Nadere informatie

20 jaar radiaalput Roosteren

20 jaar radiaalput Roosteren 20 jaar radiaalput Roosteren Door Maria Juhász sz-holterman 1 Radiaalput Roosteren 2 lastig?... of valt het wel mee Inhoud Situatie Kengetallen Winplaats Kosten en reden RP Afwerkingsgegevens RP Kwaliteit

Nadere informatie

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water.

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water. Page 1 of 9 CT011 INLEIDING WATERMANAGEMENT (20082009 Q1) (9805080901) > TEST MANAGER > TEST CANVAS Test Canvas Add, modify, and remove questions. Select a question type from the Add dropdown list and

Nadere informatie

Grond water in Delfland

Grond water in Delfland Grond water in Delfland Een reis door de bodem Inhoud 1. Een reis door de bodem 3 2. Ons dagelijks grond water 4 3. De bodem nader bekeken 6 4.Duinen als unieke 8 drinkwatervoorziening 5. Polders: het

Nadere informatie

Notitie. De kamp. Figuur 1 Locatie De Kamp in Cothen. Referentienummer Datum Kenmerk 4 oktober 2010 300342. Betreft Geohydrologisch onderzoek Cothen

Notitie. De kamp. Figuur 1 Locatie De Kamp in Cothen. Referentienummer Datum Kenmerk 4 oktober 2010 300342. Betreft Geohydrologisch onderzoek Cothen Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 4 oktober 2010 300342 Betreft Geohydrologisch onderzoek Cothen 1 Inleiding De gemeente Wijk bij Duurstede is gestart met de ontwikkeling van een woningbouwprogramma

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Resultaten WAHYD Hoe zit het in elkaar: afkijken bij Noord-Brabant In het onderzoeksproject WAHYD (Waterkwaliteit op basis van Afkomst en HYDrologische systeemanalyse)

Nadere informatie

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 Notitie Contactpersoon Wietske Terpstra Datum 25 oktober 2011 Kenmerk N001-4817394TER-mfv-V01-NL Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 1 Inleiding Autobedrijf Van den

Nadere informatie

r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J

r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J DIENST DER ZUIDERZEEIYERKEN Uaterloopkundige afd. nr. B 67-6 ZANDPUTTEN ALS SPAARBEKKENS \'laterhuishoudkundige ASPECTEN. De

Nadere informatie

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten MEMO datum 18-3-211 van Ir Yves Plancke yves.plancke@mow.vlaanderen.be Ir. Marco Schrijver marco.schrijver@rws.nl titel Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Stoomketels. 13.0 Demineralisatie. toren

Stoomketels. 13.0 Demineralisatie. toren 13.0 Demineralisatie 13.1 Inleiding Ionenwisselaar Om het zogenaamde ruw leidingwater geschikt te maken voor ketel voedingwater, moet het water ontdaan worden van diverse hardheidvormers zoals Calcium

Nadere informatie

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken?

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? symposium zoetwatervoorziening in zilte delta's KWR, Nieuwegein, 4 april 2013 Amsterdam, 9 april 2013 Dienst Waterbeheer en Riolering Waterschap Amstel,

Nadere informatie

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Gemeente Goirle projectnr. 219713 revisie 3.0 12 juli 2010 Opdrachtgever Gemeente Goirle Afdeling Realisatie en beheer Postbus 17 5050 AA Goirle datum vrijgave

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag.

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. KEURING KUNSTGRASVELDEN Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. eindrapport Opdrachtgever / Client RecyBEM B.V. t.a.v. de heer drs. C. van Oostenrijk Postbus 418 2260 AK LEIDSCHENDAM

Nadere informatie

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008 12 Aanmaakwater 12 Aanmaakwater is een essentiële grondstof voor beton; zonder water geen hydratatie. Het is daarom belangrijk dat het aanmaakwater geen verontreinigingen bevat die: het hydratatieproces

Nadere informatie

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO Gesloten vragen 1. Carolien wil de zuurgraad van een oplossing onderzoeken met twee verschillende zuur-baseindicatoren en neemt hierbij het volgende waar: I de oplossing

Nadere informatie

SKB Project. Kunnen δ 18 O-PO 4 gebruikt worden om fosfaatbronnen te herkennen. Marc Verheul

SKB Project. Kunnen δ 18 O-PO 4 gebruikt worden om fosfaatbronnen te herkennen. Marc Verheul SKB Project Kunnen δ 18 O-PO 4 gebruikt worden om fosfaatbronnen te herkennen Marc Verheul Indeling Inleiding wat zijn isotopen? gedrag van fosfaat Fosfaatbronnen karakteriseren Pilotgebieden Conclusies

Nadere informatie

Stromingsbeeld Rotterdam

Stromingsbeeld Rotterdam Rotterdam centraal en Provenierswijk Bert de Doelder 17-4-2014 Stromingsbeeld Rotterdam Z Maas Freatische grondwaterstand N diepe polders NAP 6,2 m holocene deklaag NAP -5 m 1e watervoerend pakket 1e

Nadere informatie

Projectnummer: C01012.100139.0400/LB. Opgesteld door: Tristan Bergsma. Ons kenmerk: 078572453:0.2. Kopieën aan: Cees-Jan de Rooi (gd)

Projectnummer: C01012.100139.0400/LB. Opgesteld door: Tristan Bergsma. Ons kenmerk: 078572453:0.2. Kopieën aan: Cees-Jan de Rooi (gd) MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Beaulieustraat 22 Postbus 264 6800 AG Arnhem Tel 026 3778 911 Fax 026 4457 549 www.arcadis.nl Onderwerp: Beknopte watersysteemanalyse de Knoop, Doetinchem Arnhem, 29 juli 2015

Nadere informatie

De maaiveldhoogte is ca. NAP +0,5 m. In tabel 1 is een globale schematisatie van de bodemopbouw gegeven.

De maaiveldhoogte is ca. NAP +0,5 m. In tabel 1 is een globale schematisatie van de bodemopbouw gegeven. Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van Multi Veste 25 BV voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van een koude- en warmteopslag (KWO) systeem in de bodem voor het koelen

Nadere informatie

Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark. Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen. Projectnr.: Datum rapport: 17 december 2012. Postbus 1 6400 AA Heerlen

Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark. Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen. Projectnr.: Datum rapport: 17 december 2012. Postbus 1 6400 AA Heerlen Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen Opdrachtnummer: Versie: Uw referentie: Projectnr.: GA-120338-2 V01 Definitief HL091704901 79A Datum rapport: 17 december 2012

Nadere informatie

Geohydrologische situatie Burg. Slompweg

Geohydrologische situatie Burg. Slompweg Notitie Contactpersoon Johannes Weemstra Datum 21 november 2012 Kenmerk N003-1210450WEJ-rrt-V01-NL Geohydrologische situatie Burg. Slompweg 1 Inleiding In opdracht van de gemeente Steenwijkerland heeft

Nadere informatie

Doetinchem, 21 juli 2014

Doetinchem, 21 juli 2014 Doetinchem, 21 juli 2014 Deze notitie over het risico op verzakking van bebouwing als gevolg van de plannen is opgesteld in 2011. In de notitie wordt een verwachte grondwaterstandstijging in de bebouwde

Nadere informatie

De locatie Het ontwerp van het winkelcentrum en directe omgeving is opgenomen in figuur 1.

De locatie Het ontwerp van het winkelcentrum en directe omgeving is opgenomen in figuur 1. Notitie Datum: 17 juni 2015 Betreft: Afkoppelen nieuwbouw Handelstraat, Apeldoorn Kenmerk: BP30, NOT20150617 Bestemd voor: Bun Projectontwikkeling BV Ter attentie van: de heer J. Spriensma Opgesteld door:

Nadere informatie

Geohydrologische adviezen De Wehme a/d Nieuwstad te Vorden

Geohydrologische adviezen De Wehme a/d Nieuwstad te Vorden Geohydrologische adviezen De Wehme a/d Nieuwstad te Vorden Opdrachtnummer : 1220128 Opdrachtgever : Wooncorporatie ProWonen Postbus 18 7270 AA BORCULO Coördinaten: X = 218.040 Y = 457.210 Datum : 14 december

Nadere informatie

1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel 4 1.3 Gebruikte gegevens 4

1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel 4 1.3 Gebruikte gegevens 4 Pagina 2 van 12 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel 4 1.3 Gebruikte gegevens 4 2 Geologie 5 2.1 Opbouw 5 2.1.1 Boringen 5 2.1.2 Sonderingen 6 2.2 Doorlatendheden 7 2.3 Ondergrond van

Nadere informatie

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Onderzoek waterkwaliteit en Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Met behulp van kiezel, grof en fijn zand, actieve kool en wat watten werd het natuurlijk zuiveringssysteem van de bodem nagebootst.

Nadere informatie

: SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24

: SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24 Logo MEMO Aan : Henrike Francken Van : Michiel Krutwagen Kopie : Dossier : BA1914-112-100 Project : SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24 Ons

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2001-II

Eindexamen scheikunde havo 2001-II Eindexamen scheikunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Energievoorziening in de ruimte et (uiteenvallen van de Pu-38 atomen) levert energie dus het is een exotherm proces. er komt energie vrij aantal protonen:

Nadere informatie

van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde nabij Bergen op Zoom

van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde nabij Bergen op Zoom -..-.. -- - -. =?at +< J'N pttn RIdKSolt-';,ri:~l \/UC>R 08 Srnedinghuls. Leiystad van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde

Nadere informatie

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 Memo Aan Port of Rotterdam, T.a.v. de heer P. Zivojnovic, Postbus 6622, 3002 AP ROTTERDAM Datum Van Johan Valstar, Annemieke Marsman Aantal pagina's 5 Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 E-mail johan.valstar

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2

Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2 Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2 Projectbureau A2 Eindrapport 9P2534 000... 0...,.._0---- 000 HASKONING NEDERLAND BV RUIMTELlJKE ONTWIKKELING Randwycksingel 20 Postbus 1754 6201

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 202 tijdvak donderdag 24 mei 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 9 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Wat is grondwater Grondwater is water dat zich in de ondergrond bevindt in de ruimte tussen vaste deeltjes, zoals zandkorrels. Indien deze poriën geheel met water

Nadere informatie

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten 1 Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten Bijeenkomst Boren zonder zorgen Martin van der Schans, Martin Bloemendal 2 Wie maakt zich druk om boorgatafdichting? Deep Water Horizon

Nadere informatie

Het centrum van het gebied is gelegen op de coördinaten: X = 168.480 en Y = 448.450

Het centrum van het gebied is gelegen op de coördinaten: X = 168.480 en Y = 448.450 Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van het Ontwikkelingsbedrijf Veenendaal-Oost voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van het bouwrijp maken van deelgebied De Buurtstede

Nadere informatie

Memo effect van ingrepen aan Grote Zeesluis Terneuzen op zoetwaterlenzen.

Memo effect van ingrepen aan Grote Zeesluis Terneuzen op zoetwaterlenzen. Memo effect van ingrepen aan Grote Zeesluis Terneuzen op zoetwaterlenzen. Van : Goswin van Staveren (Goswater) Aan : Marieke Pfaff, Jasper Schuur (LievenseCSO) Datum : 6 augustus 2014 Status : Definitief

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II Vmbo 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II 1. Bouw van materie 2. Verbranding 3. Water, zuren en basen 4. Basis chemie voor beroep

Nadere informatie

Onderzoek naar de oorzaak van eep. Onderzoek naar de oorzaak van een drassige plaats in de noordwestelijke kade van de Schinkelpolder

Onderzoek naar de oorzaak van eep. Onderzoek naar de oorzaak van een drassige plaats in de noordwestelijke kade van de Schinkelpolder Onderzoek naar de oorzaak van een drassige plaats in de noordwestelijke kade van de Schinkelpolder CENTRUM VOOR ONDERZOEK WATERKERINGEN Onderzoek naar de oorzaak van een drassige plaats in de noordwestelijke

Nadere informatie

BODEMONDERZOEK GROEI- LOCATIE GLASTUINBOUW KLEINE HEITRAK, ASTEN

BODEMONDERZOEK GROEI- LOCATIE GLASTUINBOUW KLEINE HEITRAK, ASTEN Bijlage 2 bij de toelichting BODEMONDERZOEK GROEI- LOCATIE GLASTUINBOUW KLEINE HEITRAK, ASTEN i BODEMONDERZOEK GROEILOCATIE GLASTUINBOUW KLEINE HEITRAK, ASTEN In opdracht van: Tuinbouw Ontikkelings Maatschappij

Nadere informatie

Brabantwater en uw kraanwater

Brabantwater en uw kraanwater Brabantwater en uw kraanwater Uw kraanwater wordt geleverd door Brabant Water. Wij winnen en zuiveren grondwater, wat u later als drinkwater van hoge kwaliteit uit de kraan haalt. In totaal maken 2,4 miljoen

Nadere informatie

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.125 en Y = 455.100.

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.125 en Y = 455.100. Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van de Gemeente Utrecht voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van het tot stand brengen van de Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) baan

Nadere informatie

http://www.kuurwater.nl/gebruik.html

http://www.kuurwater.nl/gebruik.html http://www.kuurwater.nl/gebruik.html Overgewicht, vermoeidheid, veel zitten, stress, dat zijn problemen die vaak te maken hebben met het leven van vandaag. De hydroxydase kuur kan u helpen deze problemen

Nadere informatie

grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast?

grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast? grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast? grondwater doorgrond Grondwater bestaat uit regenwater en oppervlaktewater dat in de bodem is weg gezakt en kwelwater dat onder druk uit lager

Nadere informatie

Het commentaar van "Uitwaterende Sluizen" op nota a. 286 van ZZW, RIZA en RIJP (Waterstaatkundige werken. het Westelijk Randmeer

Het commentaar van Uitwaterende Sluizen op nota a. 286 van ZZW, RIZA en RIJP (Waterstaatkundige werken. het Westelijk Randmeer p x RIJKSWATERSTAAT DIRECPIE ZUIDERZEEWERKEN Afd. AN-Planstudie. Memorandum ZZAP-M-77.00.03 \\\ Het commentaar van "Uitwaterende Sluizen" op nota a (,1589 286 van ZZW, RIZA en RIJP (Waterstaatkundige werken

Nadere informatie

ZZWB-M-760017- PROBLEMEN WATERKWALITEITS- ONDERZOEK. \ J

ZZWB-M-760017- PROBLEMEN WATERKWALITEITS- ONDERZOEK. \ J > ZZWB-M-760017- PROBLEMEN WATERKWALITEITS- ONDERZOEK. \ J DIRECTIE ZUIDERZEEWERKEN. directie IJsselmeergebied bibliotheek postbus 600 Problemen waterkwaliteitsonderzoek. Binnen afzienbare tijd zal het

Nadere informatie

: M. Scheffers en mevr. G.P.M. Scheffers - de Jong Oliviersweg achter 9A 5061 PL Oisterwijk

: M. Scheffers en mevr. G.P.M. Scheffers - de Jong Oliviersweg achter 9A 5061 PL Oisterwijk VERKENNEND MILIEUKUNDIG BODEMONDERZOEK AAN DE OLIVIERSWEG ACHTER 9A TE OISTERWIJK Opdrachtgever : M. Scheffers en mevr. G.P.M. Scheffers - de Jong Oliviersweg achter 9A 5061 PL Oisterwijk Adviesbureau

Nadere informatie

Fugro GeoServices B.V. Hydrologie. BK Bodem bv T.a.v. de heer E. van der Most Koraalrood 131 2718 SB ZOETERMEER : 1112-0132-000.

Fugro GeoServices B.V. Hydrologie. BK Bodem bv T.a.v. de heer E. van der Most Koraalrood 131 2718 SB ZOETERMEER : 1112-0132-000. Fugro GeoServices B.V. Hydrologie Veurse Achterweg 10 Postbus 63 2260 AB Leidschendam tel.: 070-3111333 BK Bodem bv T.a.v. de heer E. van der Most Koraalrood 131 2718 SB ZOETERMEER Onze ref : 1112-0132-000.B01/VL/HGW

Nadere informatie

DOOR DR. IR. G. J. H. MOLENGRAAFF

DOOR DR. IR. G. J. H. MOLENGRAAFF A. KORTE UITEENZETTING VAN DE DESTIJDS DOOR DEN MIJNBOUWKUNDIGEN DIENST OPGESTELDE PLANNEN TOT WATERVOOR- ZIENING VAN DE HAVEN VAN WILLEMSTAD EN VAN DIE STAD ZELVE OP HET EILAND CURASAO DOOR DR. IR. G.

Nadere informatie

ZEEVISSEN NRC 24 01 2009

ZEEVISSEN NRC 24 01 2009 ZEEVISSEN NRC 24 01 2009 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 Zeevissen blijken zo veel kalk-korrels uit te scheiden, dat ze 3 tot 15 procent bijdragen

Nadere informatie

Rela%e drinkwaterkwaliteit en klan.evredenheid

Rela%e drinkwaterkwaliteit en klan.evredenheid Rela%e drinkwaterkwaliteit en klan.evredenheid Mar$jn Tas, Marcel Lips (Vitens) Nederlands drinkwater is het beste drinkwater van de wereld. Een uitspraak die je regelma%g hoort als het gaat over de kwaliteit

Nadere informatie

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding BUFFEROPLOSSINGEN Inleiding Zowel in de analytische chemie als in de biochemie is het van belang de ph van een oplossing te regelen. Denk bijvoorbeeld aan een complexometrische titratie met behulp van

Nadere informatie

HUISSENSCHE WAARDEN AANVULLENDE GRONDWATERBEREKENING

HUISSENSCHE WAARDEN AANVULLENDE GRONDWATERBEREKENING HUISSENSCHE WAARDEN AANVULLENDE GRONDWATERBEREKENING BASAL TOESLAGSTOFFEN BV 12 december 2013 077461453:0.1 - Definitief C01012.100037.0120 Inhoud 1 Inleiding... 4 2 Rivierwaterstanden... 5 2.1 Rivierwaterstanden

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

Kernteam overleg. Jouke Velstra en Sieger Burger A PRIL 2016

Kernteam overleg. Jouke Velstra en Sieger Burger A PRIL 2016 Kernteam overleg Jouke Velstra en Sieger Burger A PRIL 2016 1 Hoe zat het ook al weer met de neerslaglens Duinen Een grondwaterstand van 1m boven drainageniveau resulteert in 42m zoete bel eronder. Perceel

Nadere informatie

ACHTERGRONDDOCUMENT. Ontwikkelingsvisie en Beheerplan voor de landgoederen Nieuw- en Oud Amelisweerd en Rhijnauwen. Juni 2008

ACHTERGRONDDOCUMENT. Ontwikkelingsvisie en Beheerplan voor de landgoederen Nieuw- en Oud Amelisweerd en Rhijnauwen. Juni 2008 ACHTERGRONDDOCUMENT Ontwikkelingsvisie en Beheerplan voor de landgoederen Nieuw- en Oud Amelisweerd en Rhijnauwen Juni 2008 Inhoud deel I BASISGEGEVENS 1. Bodem, grondwater en hydrologie 2. Historie van

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2008-I

Eindexamen scheikunde havo 2008-I Beoordelingsmodel Uraan 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal neutronen: 146 aantal protonen: 92 1 aantal neutronen: 238 verminderen met het aantal protonen 1 2 maximumscore 2 UO 2 + 4 HF UF 4 +

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen SAMENVATTING Aanleiding In het westelijke deel van het Schilderskwartier zijn de woningen gefundeerd op houten palen met betonopzetters. Uit onderzoeken in de jaren 90 is gebleken dat de grondwaterstand

Nadere informatie

Question Geef in de onderstaande figuur aan waar welk type grondwater zich bevindt.

Question Geef in de onderstaande figuur aan waar welk type grondwater zich bevindt. Page 1 of 7 CT3011 INLEIDING WATERMANAGEMENT (2008-2009 Q1) (9805-080901) > TEST MANAGER > TEST CANVAS Test Canvas Add, modify, and remove questions. Select a question type from the Add Question drop-down

Nadere informatie

The Freshmaker. 1. Inleiding. 2. Beschrijving van de maatregel. 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen. 4.

The Freshmaker. 1. Inleiding. 2. Beschrijving van de maatregel. 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen. 4. The Freshmaker 1. Inleiding 2. Beschrijving van de maatregel 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen 4. Resultaten 1 1 Inleiding The Freshmaker Zoetwateroverschotten inzetbaar bij droogte

Nadere informatie

Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden. Kans op hittestress. Kans op overstroming. Kans op wateroverlast. Kans op blauwalg

Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden. Kans op hittestress. Kans op overstroming. Kans op wateroverlast. Kans op blauwalg Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden Kans op hittestress Kans op overstroming Hittestress komt voor bij een periode van uitzonderlijk warm weer en wordt versterkt door het hitte-in-de-stad of urban heat

Nadere informatie

VERWIJDERING VAN ZWEVEND EN DRIJVEND WIL MET BEHULP VAN STAAFROOSTERS OP DE R.W.Z.I. TE LELYSTAD. door. november. 1982-290 Abw 1644 I

VERWIJDERING VAN ZWEVEND EN DRIJVEND WIL MET BEHULP VAN STAAFROOSTERS OP DE R.W.Z.I. TE LELYSTAD. door. november. 1982-290 Abw 1644 I W E R K D O C U M E N T VERWIJDERING VAN ZWEVEND EN DRIJVEND WIL MET BEHULP VAN STAAFROOSTERS OP DE R.W.Z.I. TE LELYSTAD door f- 1982-290 Abw november 1644 I n - - X N I S T E R I E V A N V E R K E E R

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Monitoring De Zilk

Voortgangsrapportage Monitoring De Zilk Voortgangsrapportage Monitoring De Zilk Meetnet provincie Zuid-Holland; meetperiode november 2006 - september 2007 (ronde 1) Definitief Opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland Grontmij Nederland bv Alkmaar,

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Inleiding Werkwijze

Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Inleiding Werkwijze Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Theunis Osinga, Wetterskip Fryslân Wiebe Terwisscha van Scheltinga, Wetterskip Fryslân Johan Medenblik, Provincie Fryslân Leeuwarden,

Nadere informatie

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig.

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig. Waterparagraaf Algemeen Huidige situatie De Ir. Molsweg tussen de Pleijweg en de Nieland bestaat uit een enkele rijbaan met twee rijstroken. Via een rotonde sluit de Ir. Molsweg aan op de Nieland. De rijbaan

Nadere informatie

de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Geachte heer Schimmel,

de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Geachte heer Schimmel, Aan: Dekker grondstoffen BV de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Betreft: Notitie bodemkwaliteit Locatie: Waalbandijk te IJzendoorn Projectnummer: 123561.02 Ons kenmerk: JEGI\123561.02 Behandeld

Nadere informatie

Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost

Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost Opsteller: Gemeente Helmond (N. ter Linde en A. van Empel) Datum: 19 juni 2014 In het kader van het

Nadere informatie

Verzadigingsindex of Langelier index

Verzadigingsindex of Langelier index Verzadigingsindex of Langelier index Water dat gebruikt wordt om het zwembad te vullen en het suppletiewater is gewoonlijk leidingwater met een constante en bekende samenstelling. Door toevoeging van chemische

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE CORRECTIEMODEL VOORRONDE 1 (de week van) woensdag 6 februari 2008 Deze voorronde bestaat uit 25 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 4 open vragen met in totaal

Nadere informatie

Bodemgeschiktheidseisen stedelijk gebied

Bodemgeschiktheidseisen stedelijk gebied Bodemgeschiktheidseisen stedelijk gebied uit: Riet Moens / Bouwrijp maken http://team.bk.tudelft.nl/publications/2003/earth.htm Uit: Standaardgidsen (1999) 1.7.3 Uitwerking voor stedelijke functies De

Nadere informatie

Voorburg, 21 januari 197~ Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV

Voorburg, 21 januari 197~ Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV CONSULT aan Rijkswaterstaat MOGELIJKE VERMINDERING VAN HET BENZINEVERBRUIK DOOR DE INSTELLING VAN SNELHEIDSBEPERKINGEN R-7~-3 Voorburg, 21 januari 197~ Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

Nadere informatie

Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten

Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten Module 3 Uitwerkingen van de opdrachten Opdracht 1 a De trekkracht volgt uit: F t A f s 10 100 235 235000 N 235 kn b De kracht kan als volgt worden bepaald: 1 l l l E l F E A F EA l 2,1 10 5 10 100 10/2000

Nadere informatie

Overdaad Schaadt. Onderzoek naar vervuild water. Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07.

Overdaad Schaadt. Onderzoek naar vervuild water. Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07. Overdaad Schaadt Onderzoek naar vervuild water Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07. 1 inleiding Inleiding: Vroeger was alles beter. Dus niet. Neem bijvoorbeeld drinkwater. Tot ver in de vorige

Nadere informatie

Risico s van kortsluitstroming bij oude pompputten. December 2011 BTO 2011.117(s)

Risico s van kortsluitstroming bij oude pompputten. December 2011 BTO 2011.117(s) Risico s van kortsluitstroming bij oude pompputten December 2011 Risico s van kortsluitstroming bij oude pompputten December 2010 2011 KWR Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Kengetallen. E-5 MPR-Kwaliteit. Inleiding. MPR 24 uur. 4 Betekenis van MPR 24 uur

Kengetallen. E-5 MPR-Kwaliteit. Inleiding. MPR 24 uur. 4 Betekenis van MPR 24 uur Kengetallen E-5 MPR-Kwaliteit Inleiding Via Melkproductieregistratie (MPR) worden gegevens over de melk-, vet en eiwitproductie van de veestapel verzameld. Deze gegevens zijn de basis van managementinformatie

Nadere informatie

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Eric van der Swaluw & Hans Verboom, Centrum voor Milieu Monitoring (CMM),

Nadere informatie

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen.

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. SO Straling 1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. 2 Waaruit bestaat de elektronenwolk van een atoom? Negatief geladen deeltjes, elektronen. 3 Wat bevindt zich

Nadere informatie

Vergunningverlening. Besluit

Vergunningverlening. Besluit Vergunningverlening Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Tel. 030-2589111 Fax 030-2583140 www.provincie-utrecht.nl Besluit Datum 17 februari 2009 Team Groen, Grond en Water Nummer 2009int238011

Nadere informatie

Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht.

Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht. Memo Dossier Zaaknummer 200433 Kenmerk D-16-1539473 Datum 17 maart 2016 Onderwerp Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht. Inleiding In deze memo wordt uitleg gegeven

Nadere informatie

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern. 1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit

Nadere informatie