Mijn Kosovo dagboek. (Kosovo anno 2009)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mijn Kosovo dagboek. (Kosovo anno 2009)"

Transcriptie

1 Mijn Kosovo dagboek (Kosovo anno 2009) In de komende pagina s zal ik een poging wagen om je onze, en dus niet alleen mijn, opdracht te schetsen. Dit kan zeer nuttig zijn wil je de situatie en de komende weken begrijpen. Er zit natuurlijk een stukje geschiedenis is (ja Amber zo zie je dat geschiedenis toch zijn belang heeft), maar het meeste gaat over het hoe en wat van de hedendaagse situatie. Wat is Kosovo? Kosovo is een stukje land in de Balkan dat ligt tussen Servië, Albanië, Montenegro en Macedonië (een voormalige Joegoslavische republiek afgekort als FYROM). Het heeft geen kust en dus geen toegang tot de zee (nee, het woord duiken kennen ze er niet). Groot is het niet. Het is amper 140 km breed en 160 km lang met een totale oppervlakte van, amper km² of één derde België (dit is aardrijkskunde =;-). Opmerking: Dit dagboek is een persoonlijk document van mijn ervaringen in Kosovo.

2 140 PRISTINA 160 Je ziet, groot is Kosovo niet. Haar problemen echter wel. 60% van de oppervlakte van Kosovo bestaat uit bergreliëf. De rest bestaat uit vlakten en valleien. Het gebergte wordt verdeeld in omliggende en centrale gebergten. De omliggende gebergten zijn het hoogst en hebben toppen van boven de 2000 m: in het noorden en het westen de Albanese Alpen; in het oosten de bergen van Kopaonik en Golfjak; in het zuiden de bergen van Sar Planina en van Crna Gora. De centrale gebergten die zich boven de 1000m verheffen, verdelen Kosovo in twee kommen: de Metohija in het westen en de Kosovo Polje in het oosten. Kosovo beschikt over een relatief dicht waternet. Natuurlijke meren bestaan er niet. Enkele stuwmeren zorgen voor bevloeiing en stroomvoorziening. Kosovo anno

3 Het klimaat is een typisch continentaal klimaat met warme zomers en koude winters. Het zal dus bibberen worden, maar beter dat dan de hitte van de zomermaanden. En aangezien er in de winter ook veel vochtigheid in de lucht zit, mag ik veel sneeuw verwachten. Witte Kerst is daar geen uitzondering, hoewel ik betwijfel dat er in die periode veel gevierd wordt. De bevolking Kosovo telde in 1995 ongeveer 2,1 miljoen inwoners (België 10 miljoen). De bevolkingsdichtheid is ongeveer 194 inwoners/km². Door de hoge bevolkingsconcentratie in de bekkens ligt de bevolkingsdichtheid hier ver boven het gemiddelde. Het aandeel van de stadsbevolking ligt op meer dan 30 %. Kosovo is na de Joegoslavische oorlog een allegaartje geworden van Kosovaarse Albanezen (KOA), Kosovaarse Serven (KOS) en Bosniërs. De bevolkingsstructuur is in de jaren 90 sterk veranderd. In 1953 vormden de Serviërs nog 24% van de bevolking in Kosovo. De etnische Albanezen vertegenwoordigden toen slechts 65 %. In 1991 was het aandeel van de Servische bevolking tot ongeveer 10 % gezonken terwijl het aantal etnische Albanezen ongeveer tot 82 % gestegen was. Deze verandering is niet alleen het gevolg van het zeer hoog geboortecijfer bij de etnische Albanezen (25 per 1000) maar ook van de verhuis van talrijke Serviërs uit Kosovo. Hiervan ligt de oorzaak hoofdzakelijk bij het groot tekort aan arbeidsplaatsen en bij de onzekere politieke situatie. De etnische Albanezen zijn overwegend sunitische Moslims, daar waar de anderen overwegend Servisch-Orthodoxe christenen zijn. De twee talen die hoofdzakelijk gebruikt worden: Albanees en Servo-Kroatisch. Het Albanees wordt geschreven zoals bij ons door middel van het Latijns alfabet. Het Servo-Kroatisch wordt geschreven door middel van het Cyrillisch alfabet, zoals het Russisch. Kosovo bestaat uit 30 Municipalities, een beetje zoals onze gemeentes, met elk hun eigen burgemeester. Deze zijn dan nog eens samengebracht in 5 Districten (provincies?). De hoofdplaatsen van deze districten zijn Pristina, Pec, Prizren, Kosovska, Mitrovica en Gnjilane. Een aantal van die steden zullen later zeker opduiken. Geschiedenis en het huidige conflict Wanneer je over Kosovo spreekt, komt vroeg of laat de datum van 28 juni 1389 aan bod. Op die dag vond de veldslag op het Merelveld (Kosovo Polje) plaats. Deze veldslag tussen Serviërs en de Ottomanen (de huidige Turken) eindigde onbeslecht, maar de oprukkende Moslims werden gestopt. Voor de Turken was dit een Pyrrius overwinning (voor diegene die niet weten wat dit betekent, zoek het maar eens op). Deze nederlaag ligt gedeeltelijk aan de basis van het huidig Servisch gevoel dat ze alleen op zichzelf kunnen rekenen en dat ze door de internationale gemeenschap in de steek worden gelaten. Ook voor de etnische Albanezen heeft Kosovo een symbolische waarde. Zo kwamen in juni 1878 meer dan 300 etnische Albanezen uit Kosovo en de omliggende landen bijeen om de Liga van Prizren op te richten. Het was de bedoeling van de liga om de Ottomanen te steunen als bescherming tegen de Slavische buurlanden. Geleidelijk aan is daaruit het gedachtegoed ontstaan om alle Albanese gebieden te verenigen in een Groot-Albanië. Kosovo anno

4 In Kosovo bestaat de huidige bevolking voor meer dan 85% uit etnische Albanezen (afstammelingen van de Illyriërs, de oerbevolking van de Balkan) die een vergaande autonomie of zelfs onafhankelijkheid nastreven. Sinds het begin van de jaren 80 is het herhaaldelijk tot bloedige gevechten tussen de etnische Albanezen en de Servische politie gekomen. Ondanks economische steun van de beter gegoede Joegoslavische deelrepublieken (Slovenië en Kroatië) zijn de etnische Albanezen er niet in geslaagd, door het uiteenvallen van het land in 1991, hun economische situatie te verbeteren. Het hen toegestane zelfbeschikkingsrecht leidde tot een Albanisering van Kosovo. De etnische Albanezen wensen niet in de Joegoslavische staat te worden geïntegreerd. Het doel van de meeste etnische Albanezen was niet een nieuw autonoom statuut binnen Joegoslavië, maar een volledige onafhankelijkheid. Omwille van een ogenschijnlijke onderdrukking van de Servische minderheid werd de autonomie van Kosovo in 1989 opgeheven en namen de Serviërs de leidinggevende functies in de politiek, de administratie en de economie over. Het Servisch werd de enige officiële taal. De Albanezen verrechtvaardigen hun aanspraak op Kosovo door hun grote bevolkingsmeerderheid tegenover de Serviërs en hun grote kolonisatie van Kosovo in de 18de eeuw, nadat meer dan Serviërs het, toen Ottomaans gebied, verlaten hadden. Voor de Serviërs is Kosovo van belang omdat het middeleeuws stamland van het koninkrijk Servië met verscheidene nationale heiligdommen, o.a. het Patriarchaal klooster van Pec; het van groot strategisch belang als doorgang naar het zuiden is; het een economische betekenis heeft omwille van de minerale grondstoffen; en het over een Servische minderheid beschikt waarvan de rechten moeten worden beschermd. KFOR En waar horen wij thuis in dit plaatje? De Kosovo Force (KFOR) (Cyrillisch alfabet: КФОР) is een door de NAVO geleide internationale vredesmacht die de vrede en veiligheid bewaakt in Kosovo. Het is niet alleen de NAVO die deelneemt aan KFOR. Ook niet-navo landen nemen deel, waarbij Rusland wel de grootste en opmerkelijkste is. KFOR werkt met VN mandaat onder resolutie 1244: Whilst continuing to maintain and develop a climate of safety and security, KFOR is to support UNMIK in promoting the transfer of increased responsibility to the civil authorities, in order to facilitate the withdrawal from large-scale framework operations in Kosovo. Deze resolutie is door de zelf verklaarde, maar nog niet door alle landen erkende onafhankelijkheid van Kosovo niet echt meer van toepassing. Het probleem is echter dat een nieuwe resolutie niet mogelijk is door het veto van Rusland. De Russen houden dit tegen omdat hun vrienden de Serven de onafhankelijkheid van Kosovo niet willen erkennen. Er is volgens hen dus geen nood aan een nieuwe resolutie. Misschien wordt Servië soepeler omdat ze tot de EU (Europese Unie) willen toetreden? Wij, Belgen hebben de onafhankelijkheid van Kosovo wel erkend. Hieronder zie je ook in het lichtgrijs de achtergebleven Servische bevolking in Kosovo. Je merkt onmiddellijk dat er in het Noorden een grote hoop zijn en daar ligt dus net het probleem. Servië erkent de onafhankelijkheid van Kosovo niet en wenst tenminste het noordelijk gedeelte Kosovo anno

5 bij Servië houden. De stad Mitrovica ligt aan de onderste grens van dit gedeelte en concentreert daardoor alle problemen. MITROVICA KFOR (Kosovo Forces) heeft de provincie opgedeeld in 5 gebieden waarin ze opereert. Ik zit in het Noorden. Het hoofdkwartier van KFOR zit in de hoofdstad Pristina (de rode cirkel). Elk van de 5 gebieden van KFOR hebben ook hun eigen hoofdkwartier. Ik zit in MNTF(N) wat staat voor Multi National Task Force (North), dus het hoofdkwartier van de noordelijke taak macht van verschillende nationaliteiten. Dit hoofdkwartier staat in Novo Selo. We hebben ongeveer een 4000 man onder ons bevel, allemaal in de regie Noord. Tegen het eind van 2009 worden het aantal troepen van naar verminderd. Tegen eind 2010 zou dit nog maar 4500 zijn. Dit is duidelijk een operatie die op haar einde loopt. Operatietoneel Noord-Kosovo Voor militairen heeft een operatietoneel niets met medische ingrepen, noch met kunst te maken. Het is de zone waarvoor we verantwoordelijk zijn. Onze Task Force beweegt zich in het Noord- Kosovo. De kaart hierna is belangrijk voor het volgen van mijn verhaal in de komende weken. Ze is extra groot en op één blad. Ik heb ook, in wat ik hierboven heb verteld, de stippellijn getrokken zoals Servië het nog Servisch gebied ziet. Dit resulteert in de observatie dat wij in onze operatiezone eigenlijk de helft van beiden hebben. Duidelijk is dat hierdoor onze regio de meeste problemen kent. Algemene geografische kaart regio Noord. De rode stippellijn toont de omstreden grens tussen Serven en Albanezen in Kosovo Noord. Kosovo anno

6 Kosovo anno

7 Je merkt dat de beide lijnen elkaar ontmoeten in Mitrovica. Deze stad is inderdaad DE lont aan het kruitvat. De Albanezen en de Serven worden daar gescheiden door de Ibar rivier waarover een 3 tal bruggen lopen in de stad. Onthoud goed dat het noordelijk gedeelte Servisch is en het zuidelijk Albanees. Zie de Ibar maar als onze taalgrens maar dan met meer strijdbare bevolkingsgroepen aan weerszijden. De volgende kaart moet dit duidelijk maken. Je herkent de Ibar (de breedste rivier van boven naar onder links) en de 3 bruggen (gele cirkels). Ibar Ik heb bovendien 3 van de zo vele probleempunten aangeduid (rode ovaal of cirkel), zodat je het multi-etnisch probleem van Mitrivica zou kunnen vatten. Van links naar rechts zie je de Tree Towers aangeduid (3 appartementsgebouwen met Albanezen aan Servische kant), een orthodoxe kerk aan Albanese kant en Little Bosnië een wijk van achtergebleven islamitische Bosniërs (natuurlijk aan de Servische kant). Hoewel het nu rustig is, kan de vlam snel in de pan slaan. De Serven zijn in staat om in minder dan anderhalf uur een optocht van 30 man naar een paar duizenden te vergroten, en enkel door GSM en mond-aan-mond reclame. Kosovo anno

8 Op de algemene kaart hierboven heb ik ook een aantal grenspunten met Servië aangeduid. Ook deze worden door ons permanent bewaakt voor allerhande zaken: wapen en drugssmokkel, personensmokkel, enz. Het probleem was misschien theoretisch op te lossen indien de Serven in het Noorden en de Albaniërs in het Zuiden waren, maar de verspreiding is echter algemeen in Kosovo. De kaart hieronder schetst het volledig plaatje. Belo Brdo Lesak Koporice Leposavic Duboka Socanica PE Rausic Dacane Prilep Juni Durakovac Krusevac Rznic Budsavci Klina MITROVI Orahova Djakovic Rogovo Zubin Potok Zvecan Josanica Iglarevo Zur Vrbrica Rudrik G Klina Malisevo Suvo Reka V Krusa Musuiste D - Ljubinje Bajgora Srbica Priluzje Trstenik Vuctr Obilic Komorane Slatina Golgovac Lapusnik Magura Belanica Prizre Musrjikov Brodosavce Stimlj Krpimej Podujevo Uroseva Strpce Brod Glavnik Batlava Orlane Prugovac Kacikol PRISTIN Kosovo Polje Gracarica Lipljan Kacianik Strevovce G Karacevo Kosovska - Koretin Kamenica Brasaljce GNJILAN Mucibaba Prozaranje Zegra Vitina K Serb (KOS) Brod K Albanian (KOA) Others Verder bewaken we ingesloten enclaves (bv. enkele Albanezen binnen een Servische gemeenschap, of omgekeerd) en belangrijke monumenten of gebouwen. Kosovo beschikt over pareltjes van oude abdijen en orthodoxe kerken, en de Serven willen die liever niet zien afbranden (is gebeurd in Mitrovica). Onthoud ook dat de Serven orthodoxe christenen zijn en de Albanezen gematigde moslims. Op de foto s zal je dus kerken en minaretten zien Dit verschil in godsdienst maakt de zaak niet eenvoudiger. Ziezo, wie dit allemaal begrijpt zal straks ook alle reportages en eventuele voorvallen beter begrijpen in de regio. Ik heb het nog niet over de politieke situatie gehad maar die is eigenlijk door niemand goed te begrijpen. Aan de Servische kant in Mitrovica wordt de Servische wet Kosovo anno

9 (gestuurd door Belgrado) uitgevoerd en aan de Albanese kant wordt de Kosovaarse wet uitgevoerd. Vandaar dat voertuigen soms twee nummerplaten hebben: velen vijzen hun Servische plaat af vooraleer ze in Albanees gedeelte komen (hebben we zelf zien gebeuren). Groetjes, Hoesy De wereld is al ingewikkeld genoeg laten we het nog ingewikkelder maken! Subwerkgroep CSS 18 November 2004 Verdere lectuur op: Kosovo anno

10 Kosovo anno

De nieuwe landen in het oosten

De nieuwe landen in het oosten De nieuwe landen in het oosten Sinds het einde van de Koude Oorlog is de kaart van Europa ingrijpend gewijzigd. Sommige staten zijn verdwenen om op te gaan in een groter geheel ( denk aan de DDR), maar

Nadere informatie

3 Oppervlakte De oppervlakte van Kosovo is 10.908 vierkante kilometer. Nederland is bijna 4 keer groter.

3 Oppervlakte De oppervlakte van Kosovo is 10.908 vierkante kilometer. Nederland is bijna 4 keer groter. LANDEN VAN EUROPA Kosovo 1 Vlag 2 Ligging op Europese kaart Kosovo grenst aan Montenegro, Albanië en Macedonië. 3 Oppervlakte De oppervlakte van Kosovo is 10.908 vierkante kilometer. Nederland is bijna

Nadere informatie

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia)

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia) Cyprus Inleiding Cyprus ligt in Zuidoost Europa. Het is het derde grootste eiland in de Middellandse Zee. Het bevindt zich ongeveer op 70 km onder de zuidkust van Turkije, en op 150 km van Syrië. Voor

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Kosovo: instabiel en niet soeverein

Kosovo: instabiel en niet soeverein Niels van Willigen Kosovo: instabiel en niet soeverein De Europese Unie staat voor een grote uitdaging in het op 17 februari 2008 onafhankelijk geworden Kosovo. De eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Algemeen ambtsbericht Kosovo

Algemeen ambtsbericht Kosovo Algemeen ambtsbericht Kosovo Juni 2009 Directie Personenverkeer, Migratie- en Vreemdelingenzaken afdeling Asiel- en Migratiezaken Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Landeninformatie 5 2.1 Land en volk 5 2.1.1

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Samenvatting (Summary)

Samenvatting (Summary) Zijn de internationale besturen in Bosnië-Herzegovina (Bosnië) en Kosovo er in geslaagd om in beide gebieden duurzame politieke instituties op te zetten die los van verdere buitenlandse bemoeienis zelf

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie 1 Les 1 en 2 Mijn provincie 1 Mijn provincie op kaart Voer eerst volgende opdrachten uit op de kaart van je provincie - Kleur de gemeente waarin je school staat rood - Kleur je provinciehoofdstad geel,

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan Afghanistan NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan KABUL - In het zuiden van Afghanistan is dinsdag een militair van de internationale vredesmacht ISAF gedood. Dat maakte een woordvoerder van de troepen

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

Derde Balkanoorlog is in voorbereiding De brandweerman als pyromaan

Derde Balkanoorlog is in voorbereiding De brandweerman als pyromaan Derde Balkanoorlog is in voorbereiding De brandweerman als pyromaan BART TROMP DE Eerste Balkanoorlog brak uit op 8 oktober 1912. Montenegro verklaarde het Osmaanse Rijk de oorlog, binnen een week gevolgd

Nadere informatie

Canada. Inleiding. Het Land

Canada. Inleiding. Het Land Canada Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over Canada ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er meer van wilde weten en dat ik het leuk vond om over Canada te doen Het Land 1 / 8 Canada is het één na grootste

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan afhankelijk van de feitelijke vraag bijvoorbeeld vermelden: dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in:

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in: Congo De Democratische Republiek Congo is nu vaak in het nieuws. Er is een verschrikkelijke burgeroorlog aan de gang. Verschillende groepen in het land vechten met elkaar. De Europese Unie wil misschien

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF

DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF Vanaf 1 september 2011 Moeten cursisten die voldaan hebben aan de deeltijdse leerplicht (18 jaar) bij inschrijving het bewijs leveren te beschikken over de Belgische nationaliteit

Nadere informatie

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN e-book Deze serie bestaat uit... 978-94-6175-209-3 (HB) 978-94-6175-153-9 (HB) 978-94-6175-963-4 (e-book) 978-94-6175-967-2 (e-book) 978-94-6175-210-9 (HB) 978-94-6175-155-3 (HB) 978-94-6175-154-6 (HB)

Nadere informatie

EVS. European Voluntary Service

EVS. European Voluntary Service EVS European Voluntary Service Youth in Action Vrijwilligerswerk in het kader van Youth in Action Youth in Action www.youthinaction.be JINT vzw www.jint.be Nationaal Agentschap (NA) voor Vlaanderen Waarom

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken

Ministerie van Binnenlandse Zaken Ministerie van Binnenlandse Zaken Binnenlandse Veiligheidsdienst Aan geadresseerde (zie verzendlijst) Bijlagen Uw kenmerk Ons kenmerk Datum 1 2154375 7 juli 1992 Onderwerp Dienstonderdeel In november 1991

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Europese Regelgeving voor Winter uitrusting op vrachtwagens en bussen. Winter 2013/2014

Europese Regelgeving voor Winter uitrusting op vrachtwagens en bussen. Winter 2013/2014 ALBANIË Sneeuwkettingen voor de aandrijfas dienen aan boord te zijn. Hun gebruik wordt BELGIË Geen plicht. Er wordt symmetrie vereist bij uitrusting met M+S of BOSNIË HERZEGOVINA Winterbandenplicht van

Nadere informatie

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten.

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten. 0 1 Werkblad: Geografie van Europa. Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. -a-geef de landen van Europa allemaal een eigen kleurtje. (je mag dezelfde kleur vaker gebruiken) -b-zet

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Directoraat-generaal infrastructuur en logistiek Directoraat C - Middelen L - 2929 LUXEMBURG AFDELING CONTRACTEN EN AANBESTEDINGEN LUXEMBURG

Directoraat-generaal infrastructuur en logistiek Directoraat C - Middelen L - 2929 LUXEMBURG AFDELING CONTRACTEN EN AANBESTEDINGEN LUXEMBURG Directoraat-generaal infrastructuur en logistiek Directoraat C - Middelen L - 2929 LUXEMBURG AFDELING CONTRACTEN EN AANBESTEDINGEN LUXEMBURG AANBESTEDING Nr. INLO.AO-2013-019-LUX-UTB-02 DIENSTVERLENING

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Arrondissement Oostende Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 521 Nederlandse deelname aan vredesmissies Nr. 190 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN DEFENSIE EN VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE

Nadere informatie

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart?

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart? N O P Thuistopo. Noem de letter en zeg welk land, welke zee of welke plaats het is. A = IJsland, B = Noorwegen, = Zweden, = inland, E = Rusland, = enemarken, G = Oslo, H = Stockholm, I = Helsinki, J =

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Aarde Opgave 3 Klimaat in Siberië Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas. In zowel Chatanga als Ojmjakon valt weinig neerslag

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Rijksdienst voor Sociale zekerheid Dienst Internationale Betrekkingen www.rsz.fgov.be Onderwerp Tabel Belgische bilaterale socialezekerheidsverdragen Datum Februari 2013 Copyright

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Rijksdienst voor Sociale zekerheid Directie Internationale Betrekkingen www.rsz.fgov.be Onderwerp Belgische bilaterale socialezekerheidsverdragen. Bepalingen voor werknemers Datum

Nadere informatie

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport Standard Eurobarometer EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie Najaar 2010 Nationaal Rapport Nederland Representation of the European Commission to Netherlands Inhoud Inleiding Context

Nadere informatie

Over Turkije. Officiële naam van het land Capital City Overheid

Over Turkije. Officiële naam van het land Capital City Overheid Over Turkije Officiële naam van het land Capital City Overheid Republiek Turkije Ankara Parlementaire democratie Bevolking 74 miljoen (2010) Beroepsbevolking (de bevolking) 25900000 (oktober 2010) Mediaan

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Kosovo verdeelt internationale gemeenschap Beleid en belangen

Kosovo verdeelt internationale gemeenschap Beleid en belangen Kosovo verdeelt internationale gemeenschap Beleid en belangen László Marácz De onafhankelijkheid van Kosovo wordt nog altijd niet erkend door een minderheid van zeven lidstaten van de Europese Unie. Wat

Nadere informatie

Bijzondere reis door ex Joegoslavië 2015

Bijzondere reis door ex Joegoslavië 2015 Bijzondere reis door ex Joegoslavië 2015 Speciale rondreis langs het heden en het verleden van ex-joegoslavië, een land dat niet meer bestaat. Joegoslavië was tussen 1918 en 2003 de naam van meerdere opeenvolgende

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

De poorten van Jeruzalem

De poorten van Jeruzalem De poorten van Jeruzalem De huidige imposante muren van Jeruzalem zijn afkomstig uit verschillende bouwperioden. Zij werden in hun hedendaagse vorm door de Turken onder leiding van hun beroemde sultan

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 HONDERD JAAR GELEDEN aflevering 12 Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 Een vast onderwerp waaraan in de kranten aandacht werd besteed, was de oorlog op de Balkan. Turkije was er bij betrokken

Nadere informatie

Kosovo: vele scenario s, één oplossing Europese eensgezindheid gevraagd

Kosovo: vele scenario s, één oplossing Europese eensgezindheid gevraagd Tatjana Meijvogel-Volk Kosovo: vele scenario s, één oplossing Europese eensgezindheid gevraagd Op 28 september begonnen in New York de eerste directe onderhandelingen over de status van Kosovo: een uiterste

Nadere informatie

Joegoslavië Onverminderd brandhaard in Europa

Joegoslavië Onverminderd brandhaard in Europa Joegoslavië Onverminderd brandhaard in Europa Z INHOUDSOPGAVE pag. VOORWOORD 5 1. SAMENVATTING 7 2. JOEGOSLAVEN IN NEDERLAND 13 2.1 INLEIDING 13 2.1.1 SLOVENEN 14 2.1.2. MACEDONIËRS 15 2.1.3 MONTENEGRIJNEN

Nadere informatie

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden. AARDRIJKSKUNDE 4ASO B e d a b > c f 6 Figuur 1: Afrika staatkundig DEEL 3: AFRIKA, PAGINA 1 1 Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.! DE EVENAAR (rood)! DE KREEFTSKEERKRING

Nadere informatie

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld Hoofdstuk 3 Socio- economische verscheidenheid 1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld 1.1 De wereldblokken Noteer per reeks welk gemeenschappelijk thema je kan herkennen. REEKS 1 Thema:.. REEKS

Nadere informatie

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica Nederlandse troepen in Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden? Korte lesomschrijving Leerlingen verwerven in deze les informatie over de burgeroorlog in Joegoslavië. Ook onderzoeken ze de

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Byzantine Empire & Beyond

Byzantine Empire & Beyond Byzantine Empire & Beyond 15 daagse cruise ms Minerva Inschepen: 30 september 2015 in Piraeus Ontschepen: 14 oktober 2015 in Istanbul BYZANTINE EMPIRE & BEYOND FACE2FACE TRAVEL 1 PROGRAMMA Dag 1+2: Piraeus,

Nadere informatie

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka.

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. !!! inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. Sri-Lanka en de en de weetjes & Kenmerken. 3. Sri Lanka en de Geschiedenis. 4. bevolking.

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Aarde, werk van onze handen?

Aarde, werk van onze handen? Stichting Oecumenische Vieringen Eindhoven (SOVE) Aarde, werk van onze handen? Zaterdag 1 november 2014 18.30 uur Toespraak: Rijkdom in onze aarde: bron voor ontwikkeling en conflict: Olie in Zuid-Soedan

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan

Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en in september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen

Nadere informatie

Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag.

Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag. Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de medaille-uitreiking op 7 november 2013 te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Minister Opstelten,

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

www.degrootefabrieke.be

www.degrootefabrieke.be www.degrootefabrieke.be Deze oude spinnerij die sinds 1907 het dorpsgezicht van Avelgem meebepaalt en een halve eeuw geleden nog de belangrijkste werkgever was in de gemeente, is in een zeldzaam goede

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Bijzondere reis door ex Joegoslavië

Bijzondere reis door ex Joegoslavië Bijzondere reis door ex Joegoslavië Langs het heden en het verleden van ex-joegoslavië, een land dat niet meer bestaat. Joegoslavië was tussen 1918 en 2003 de naam van meerdere opeenvolgende staten in

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt.

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Grote klus van : Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Laat de opdrachten aftekenen door een juf. Je mag natuurlijk

Nadere informatie

Italië. 'Staat niet op de kaart'

Italië. 'Staat niet op de kaart' Italië Seborga ma 06 jan 2014, 15:37 5 reacties 9 Europese landen die officieel niet bestaan 'Staat niet op de kaart' Het zijn magische micronaties of radicale republieken. Officieel vind je ze niet terug

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Eerste druk: maart 1999 Tweede druk: april 1999

Eerste druk: maart 1999 Tweede druk: april 1999 KOSOVO Copyright Raymond Detrez/ Uitgeverij Houtekiet, 1999 Uitgeverij Houtekiet, Vrijheidstraat 33, B-2000 Antwerpen Zetwerk Intertext, Antwerpen Omslag Herman Houbrechts Foto Nick Hannes Met dank aan

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Mijn Kosovo weekboek (Week 14: Einde en vertrek)

Mijn Kosovo weekboek (Week 14: Einde en vertrek) Mijn Kosovo weekboek (Week 14: Einde en vertrek) Maan 04 Jan 10: Fast Pelican Vandaag de dag dat het snel interventieteam FAST PELICAN van start moet gaan. In feite is het een combinatie van de Deense

Nadere informatie

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen Les 5 Peru actueel VAKKEN Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Deze les draagt bij tot de algemene kennis

Nadere informatie

REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN

REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN REDENEN OM EEN WERELDERFGOED STAD TE BEZOEKEN FEITEN EN CIJFERS Hoofdstad van het district Porto, stad die door UNESCO sinds 1996 als werelderfgoed erkend is Ligging:: zuidwesten van Europa, aan de Atlantische

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Thema: verdwenen rivieren en de Limes 1. Ligt landgoed De Haar binnen het projectgebied? o ja o nee 2. Wat is zavel? 3. Zet de woorden zand, zavel

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Letland. Geschiedenis In 2012 is het zuidelijke deel gemoderniseerd over 26 kilometer.

Letland. Geschiedenis In 2012 is het zuidelijke deel gemoderniseerd over 26 kilometer. De autoceļš is een galvenā ceļš in Letland. De weg vormt een oost-westroute in noordoostelijke richting in het noordoosten van het land. De weg takt een kilometer of 35 buiten de hoofdstad Rīga af van

Nadere informatie

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Uitgangspunt is definitie art. 1 Verdrag status staatlozen 1954: Staatloze is een persoon die door geen enkele Staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd

Nadere informatie