Brochure over mensenrechten & milieu

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brochure over mensenrechten & milieu"

Transcriptie

1 Brochure over mensenrechten & milieu Beginselen uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L'EUROPE

2

3 Brochure over mensenrechten & milieu Beginselen uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens

4 02 Inhoudsopgave Inleiding 05 Deel I: Beginselen uit de rechtspraak van het Hof 09 Hoofdstuk I: Recht op leven en het milieu 10 Hoofdstuk II: Recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en van de woning en het milieu 12 Hoofdstuk III: Bescherming van eigendom en het milieu 14 Hoofdstuk IV: Informatie en communicatie bij milieuaangelegenheden 15 Hoofdstuk V: Besluitvormingsprocessen over milieuaangelegenheden en inspraak daarbij 17 Hoofdstuk VI: Toegang tot de rechter en andere rechtsmiddelen bij milieuaangelegenheden 18 Deel II: Grondbeginselen uit de rechtspraak van het Hof, met toelichting 21 Hoofdstuk I: Recht op leven en het milieu 22 Hoofdstuk II: Recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en van de woning en het milieu 29 Hoofdstuk III: Bescherming van eigendom en het milieu 38 Hoofdstuk IV: Informatie en communicatie bij milieuaangelegenheden 44 Hoofdstuk V: Besluitvormingsprocessen over milieuaangelegenheden en inspraak daarbij 51 Hoofdstuk VI: Toegang tot de rechter en andere rechtsmiddelen bij milieuaangelegenheden 53 Bijlagen: 67 Bijlage I: Verklarende woordenlijst 68 Bijlage II: Overzicht van uitspraken en beslissingen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens die betrekking hebben op het milieu 76 Bijlage III: Nuttige websites 79 Meer informatie 82

5 03 Wat is het doel van deze brochure? Met deze brochure wordt beoogd inzicht te verschaffen in de relatie tussen de bescherming van de rechten van de mens die zijn neergelegd in het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden ( het Verdrag ) en het milieu, en zo bij te dragen aan de verbetering van de bescherming van het leefmilieu op nationaal niveau. Om dat doel te bereiken wordt in deze brochure informatie verstrekt over de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens ( het Hof ) op dit gebied 1. Voor wie is deze brochure bestemd? De brochure is, als praktische leidraad, bestemd voor de overheid (op alle niveaus), besluitvormers, juristen en overige belangstellenden. Wordt het milieu beschermd door het verdrag? Het Verdrag is niet opgesteld ter bescherming van het milieu als zodanig en het waarborgt ook niet uitdrukkelijk het recht op een duurzame, rustige en gezonde leefomgeving. Indirect biedt het Verdrag echter wel een zekere mate van bescherming in milieuaangelegenheden, zoals blijkt uit de ontwikkeling van de rechtspraak van het Hof. Het Hof krijgt namelijk steeds vaker zaken voorgelegd waarin wordt geklaagd over schending van door het Verdrag beschermde rechten als gevolg van schadelijke milieufactoren. Milieufactoren kunnen deze rechten op drie verschillende manieren raken: Ten eerste kunnen de rechten die het Verdrag beschermt rechtstreeks worden aangetast door schadelijke milieufactoren. In dergelijke gevallen kan de overheid verplicht zijn maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat deze rechten niet ernstig worden geschaad. Ten tweede kunnen aan het Verdrag bepaalde procedurele rechten worden ontleend indien sprake is van factoren die nadelig zijn voor het milieu. Het Hof heeft namelijk bepaald dat de overheid in milieuzaken moet voldoen aan vereisten op het gebied van informatie en communicatie, op het gebied van inspraak in besluitvormingsprocessen, alsmede aan het vereiste van toegang tot de rechter. 1 Deze brochure is een vertaling van de Manual on human rights and the environment. Uitspraken van na de datum van het verschijnen van die uitgave zijn niet meegenomen in deze brochure. Deze zijn te vinden op de website van het Hof,

6 04 Ten derde kan de bescherming van het leefmilieu ook een legitiem doel zijn dat inmenging in bepaalde individuele mensenrechten rechtvaardigt. Zo heeft het Hof bepaald dat het recht op het ongestoord genot van iemands eigendom beperkt kan worden indien dit noodzakelijk is voor de bescherming van het leefmilieu. Welke door het verdrag beschermde rechten kunnen worden geraakt door milieufactoren? Het Hof heeft inmiddels kwesties op het gebied van het milieu behandeld in relatie tot het recht op leven (artikel 2), het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en de woning (artikel 8), het recht op een eerlijk proces en toegang tot de rechter (artikel 6), het recht inlichtingen of denkbeelden te ontvangen en te verstrekken (artikel 10), het recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel (artikel 13) en het recht op het ongestoord genot van eigendom (artikel 1 van het Eerste Protocol bij het Verdrag).

7 05 Inleiding Het Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden werd in 1950 ondertekend door de Staten die de Raad van Europa hadden opgericht. Deze internationale organisatie is gevestigd in Straatsburg en telt momenteel 47 lidstaten. 2 Alle lidstaten hebben het Verdrag bekrachtigd en daarmee de rechtsmacht van het Hof aanvaard, waardoor de naleving van het Verdrag wordt gewaarborgd. 3 De kracht van het Verdrag is gelegen in het effectieve toezichtmechanisme. Eenieder die meent slachtoffer te zijn van een schending van één van de gewaarborgde rechten of vrijheden, kan een klacht indienen bij het Hof, mits voldaan is aan bepaalde, in het Verdrag omschreven voorwaarden 4. Het Hof kan oordelen dat Staten het Verdrag hebben geschonden, en kan in dat geval aan de slachtoffers schadevergoeding toekennen. In het Verdrag zijn voornamelijk burgerlijke en politieke rechten en vrijheden vastgelegd. Sinds de goedkeuring van het Verdrag zijn via protocollen (het eerste, vierde, zesde, zevende, twaalfde en dertiende protocol) andere rechten opgenomen, maar geen daarvan bevat het recht op een gezond milieu. In 1950 werd aan het milieu nog niet zoveel politiek belang gehecht als vandaag de dag. In die tijd waren wederopbouw van de economie en duurzame vrede de eerste prioriteiten. In het tijdsbestek van de daaropvolgende halve eeuw groeide het milieu echter uit tot een belangrijk onderwerp. Algemeen aanvaard wordt dat het milieu een breed scala elementen omvat zoals lucht, water, land, flora en fauna, maar ook de gezondheid en veiligheid van de mens, en dat het milieu als onderdeel van het bredere doel van duurzame ontwikkeling beschermd moet worden. 2 Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan, België, Bosnië-Herzegovina, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Georgië, Griekenland, Hongarije, Ierland, IJsland, Italië, Kroatië, Letland, Liechtenstein, Litouwen, Luxemburg, Malta, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Moldavië, Monaco, Montenegro, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Russische Federatie, San Marino, Servië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechische Republiek, Turkije, Oekraïne, Verenigd Koninkrijk, Zweden, Zwitserland. 3 Monaco heeft het Verdrag wel ondertekend maar nog niet bekrachtigd. De bekrachtigingsprocedure was ten tijde van de aanneming van deze publicatie gestart maar nog niet afgerond. 4 De toelatingseisen worden genoemd in artikel 35 van het Verdrag.

8 06 Op internationaal en Europees niveau zijn juridisch bindende instrumenten op dit gebied aangenomen, zoals het Verdrag van Aarhus. 5 Daarnaast worden instrumenten op het gebied van de rechten van de mens, zoals het herziene Europees Sociaal Handvest zodanig uitgelegd dat ze verplichtingen bevatten op het gebied van de bescherming van het milieu; zo heeft het Europees Comité inzake Sociale Rechten artikel 11 van het Europees Sociaal Handvest over het recht op bescherming van de gezondheid uitgelegd als een waarborg van het recht op een gezond leefmilieu 6. Tijdens de derde top, gehouden in Warschau in mei 2005, hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de Raad van Europa opnieuw toegezegd dat zij de duurzame ontwikkeling zullen bevorderen 7. Uit de rechtspraak van het Hof komt ook naar voren dat het milieurecht en mensenrechten steeds vaker met elkaar verweven raken. Het Hof is niet gebonden door zijn eerdere beslissingen en hanteert bij het uitvoeren van zijn taak een evolutieve benadering. De interpretatie van rechten en vrijheden ligt niet vast, dus het Hof kan rekening houden met de sociale context en veranderingen in de maatschappij. 8 Als gevolg daarvan laat de rechtspraak van het Hof zien dat, ook al voorzien het Verdrag en de protocollen niet in een uitdrukkelijk recht op een gezond leefmilieu, het verband tussen mensenrechten en milieu in toenemende belangstelling staat. Doordrongen van deze ontwikkeling heeft het Comité van Ministers van de Raad van Europa 9, naar aanleiding van een aanbeveling van de Parlementaire Vergadering 10, besloten dat het nu tijd is om deze rechtspraak toegankelijk te maken voor het grote publiek, hetgeen geleid heeft tot het opstellen van deze brochure. 5 Het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak in besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (op 25 juni 1998 aangenomen in Aarhus, Denemarken) werd opgesteld binnen de Economische Commissie voor Europa van de VN (UN/ECE). Het is tot dusver bekrachtigd door 26 lidstaten van de Raad van Europa. Het is in 2001 in werking getreden. Voor meer informatie zie: 6 zie met name de Conclusies XV-2, 2001 van het Europees Comité inzake Sociale Rechten. 7 Plan van Aanpak, 17 mei 2005, Warschau: sectie II, punt 7. 8 Het Hof noemt het Verdrag vaak een levend instrument. 9 De opdracht om deze publicatie op te stellen is gegeven door het Comité van Ministers in een besluit van 21 januari 2004 (869e vergadering). 10 Aanbeveling (2003) 1614 van de Parlementaire Vergadering, aangenomen op 27 juni 2003.

9 07 Het Hof benadrukt dat het daadwerkelijk genot van de in het Verdrag vervatte rechten in belangrijke mate afhankelijk is van een duurzame, rustige en gezonde leefomgeving die bijdraagt aan het algemene welzijn. Uit de door het Hof behandelde zaken blijkt dat een reeks van milieufactoren van invloed kan zijn op de individuele verdragsrechten, zoals geluidsniveaus van luchthavens, vervuiling door de industrie of ruimtelijke ordening. In het kader van milieuaangelegenheden is ook het subsidiariteitsbeginsel van bijzonder belang. Volgens dit beginsel dienen schendingen van het Verdrag op nationaal niveau te worden voorkomen of ongedaan gemaakt, met inschakeling van het Hof als ultieme remedie. Het Hof heeft onderkend dat de nationale overheid bij uitstek in de positie verkeert om beslissingen te nemen over milieukwesties, waar vaak ingewikkelde sociale en technische aspecten aan kleven. Bij zijn uitspraken kent het Hof de nationale overheid daarom in beginsel een ruime beoordelingsvrijheid toe - in de terminologie van het Hof aangeduid als de margin of appreciation - bij haar besluitvorming op dit gebied. Met deze publicatie wordt beoogd mensen - op lokaal, regionaal of nationaal niveau - te helpen bij het oplossen van de problemen waarmee zij geconfronteerd worden bij hun streven naar een duurzame, rustige en gezonde leefomgeving, zonder tijd en geld te moeten steken in een procesgang naar het Hof, en daardoor bij te dragen aan het versterken van de bescherming van het leefmilieu op nationaal niveau. De brochure bestaat uit twee delen. Het eerste deel is gewijd aan de beginselen die kunnen worden afgeleid uit de relevante rechtspraak van het Hof. In het tweede deel worden deze beginselen toegelicht. In de toelichting bij het tweede deel wordt verwezen naar concrete zaken, waarbij de context wordt geschetst waarin de beginselen een rol hebben gespeeld. Het gaat hier weliswaar slechts om een greep uit de zaken, maar de auteurs hebben getracht de meeste relevante zaken te selecteren. In beide delen worden de beginselen verdeeld over zes thematische hoofdstukken. Ter wille van de duidelijkheid worden in de eerste hoofdstukken van beide delen de materiële rechten behandeld (hoofdstukken I tot en met III) en in de daarna volgende hoofdstukken de procedurele rechten (de hoofdstukken IV tot en met VI). Er is geprobeerd het taalgebruik zo helder mogelijk te houden, maar wel juridisch correct en getrouw aan de wijze van redeneren

10 08 van het Hof. Ingeval technisch jargon onvermijdelijk bleek te zijn, zijn beknopte definities te vinden in de bijgevoegde verklarende woordenlijst (bijlage I). Ook is een lijst opgenomen van de meest relevante uitspraken en beslissingen van het Hof over milieuvraagstukken (bijlage II). In deze publicatie wordt niet getracht iets toe te voegen of af te doen aan de rechten uit het Verdrag zoals het Hof ze in zijn rechtspraak uitlegt. Er wordt slechts getracht inzicht te geven in deze rechtspraak. Meer informatie over het Verdrag en het Hof, alsmede de volledige tekst van het Verdrag en de praktische voorwaarden om een klacht in te dienen bij het Hof, zijn te vinden op de website van het Hof: echr. Ook is er een database (HUDOC) met de integrale teksten van alle uitspraken van het Hof en de meeste beslissingen ervan: Case-Law/HUDOC/HUDOC+database/.

11 Deel I. Beginselen uit de rechtspraak van het Hof 09

12 10 Hoofdstuk I. Recht op leven en milieu a. Artikel 2 van het Verdrag beschermt het recht op leven. Deze bepaling ziet niet alleen op situaties waarin overheidsfunctionarissen een persoon onrechtmatig van het leven beroven, maar legt Staten ook de positieve verplichting op om passende maatregelen te treffen om het leven van personen die zich onder hun rechtsmacht bevinden te beschermen. b. Het Hof heeft vastgesteld dat deze verplichting ook geldt in het kader van gevaarlijke activiteiten, zoals kernproeven, de exploitatie van chemische fabrieken met giftige emissies of vuilstortplaatsen, ongeacht of deze activiteiten verricht respectievelijk beheerd worden door de overheid zelf of door private ondernemingen. Over het algemeen hangt de omvang van de overheidsverplichting af van verschillende factoren, zoals de schadelijkheid van de gevaarlijke activiteiten en de mate waarin de gevaren voor het leven voorzienbaar zijn. c. In de eerste plaats kan de overheid ingevolge artikel 2 verplicht zijn preventieve maatregelen te treffen om inbreuken op het recht op leven als gevolg van gevaarlijke activiteiten te voorkomen. Daartoe dient de Staat een afdoende juridisch en administratief kader te scheppen waarbij onder meer wordt voorzien in: het opstellen van regelgeving met betrekking tot het verlenen van vergunningen voor het opzetten en beheren van gevaarlijke activiteiten, en met betrekking tot het toezicht op de veiligheid van die activiteiten, waarbij de specifieke kenmerken van de activiteiten en de omvang van de potentiële risico s in aanmerking moeten worden genomen; het informeren van het publiek over dergelijke activiteiten; het creëren van passende procedures voor het vaststellen van tekortkomingen in de betreffende technische processen en het ter verantwoording roepen van de verantwoordelijke personen. d. Ten tweede dient de betrokken overheid, indien iemand mogelijk als gevolg van het optreden, of juist het nalaten op te treden, door de overheid om het leven is gekomen, op een adequate manier te reageren, hetzij langs gerechtelijke weg, hetzij langs andere wegen. Zij dient te waarborgen dat

13 11 het wetgevende en administratieve kader op de juiste wijze is geïmplementeerd en dat schendingen van het recht op leven op passende wijze worden bestreden en bestraft. Dit omvat ook de plicht om bij een incident terstond een onafhankelijk en onpartijdig onderzoek in te stellen. Het onderzoek moet het mogelijk maken om de omstandigheden vast te stellen waaronder het incident heeft plaatsgevonden en om de tekortkomingen in de regelgeving of de toepassing daarvan op te sporen. Ook moet het mogelijk zijn na te gaan welke overheidsfunctionarissen of organen betrokken waren bij de gebeurtenissen in kwestie. Indien de schending van het recht op leven niet opzettelijk plaatsvond, kan mogelijk worden volstaan met een civiele, administratieve of tuchtrechtelijke maatregel. Het Hof heeft echter vastgesteld dat, indien de overheid op de hoogte was van bepaalde risico s die een gevaar voor het leven meebrengen maar desondanks geen maatregelen heeft getroffen, uit artikel 2 kan voortvloeien dat degenen die verantwoordelijk waren voor dat gevaar strafrechtelijk vervolgd dienen te worden.

14 12 Hoofdstuk II. Recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en van de woning & het milieu a. Het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en van de woning wordt beschermd door artikel 8 van het Verdrag. Dit recht behelst ook eerbiediging van de kwaliteit van het privé-leven alsmede van het woongenot. b. Aantasting van het milieu behoeft niet noodzakelijkerwijs tot een schending van artikel 8 te leiden, aangezien dit artikel niet voorziet in een uitdrukkelijk recht op milieubescherming of natuurbehoud. c. Om een zaak op grond van artikel 8 aan de orde te stellen, dienen de milieufactoren het privé-, familie- en gezinsleven of (het genot van) de woning rechtstreeks en in ernstige mate aan te tasten. Met andere woorden: de schadelijke gevolgen moeten een bepaalde drempel overschrijden. Wanneer dat punt is bereikt, hangt af van alle omstandigheden van het geval, zoals de intensiteit en de duur van de overlast, de fysieke of mentale gevolgen ervan en het algemene milieukader. d. Het doel van artikel 8 is weliswaar met name de bescherming van (natuurlijke) personen tegen willekeurige inmenging door de overheid, maar in bepaalde gevallen kan artikel 8 de overheid ook verplichten tot het treffen van positieve maatregelen om de in deze bepaling vervatte rechten te waarborgen. De verplichting bestaat niet alleen in gevallen waarin de milieuschade direct door activiteiten van de Staat wordt veroorzaakt, maar ook wanneer deze voortvloeit uit activiteiten van de private sector. De overheid moet er in dat geval op toezien dat zodanige maatregelen worden getroffen dat de door artikel 8 beschermde rechten worden gewaarborgd. Het Hof heeft voorts uitdrukkelijk erkend dat uit artikel 8 een plicht voortvloeit om burgers te informeren over milieurisico s. e. Indien de beslissingen van de overheid het leefmilieu zodanig aantasten dat sprake is van een inmenging in het recht op eerbiediging van het privé, familie- of gezinsleven of de woning, moeten die beslissingen voldoen aan de voorwaarden bedoeld in artikel 8, tweede lid. Ze moeten dus bij wet zijn voorzien en een legitiem doel dienen, zoals het economisch welzijn van het land of de bescherming van de rechten

15 13 en vrijheden van anderen. Daarnaast moeten zij proportioneel zijn ten opzichte van het beoogde legitieme doel: er moet dus een evenwicht worden gevonden tussen de belangen van het individu en die van de gemeenschap als geheel. Aangezien het vaak moeilijk is de sociale en technische aspecten van milieukwesties vast te stellen, zijn de betrokken overheden bij uitstek in staat om te bepalen welke aanpak de beste is. Zij hebben daarom in beginsel een ruime margin of appreciation, of beoordelingsvrijheid, bij het maken van die afweging. Niettemin kan het Hof toetsen of de overheid het probleem met de nodige zorgvuldigheid heeft aangepakt en alle concurrerende belangen in haar afweging heeft meegenomen. f. Daarnaast heeft het Hof erkend dat het behoud van natuur en milieu, met name in het kader van de ruimtelijke ordening, een legitiem doel is op grond waarvan enige beperking van het recht van individuen op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en de woning door de overheid wordt gerechtvaardigd.

16 14 Hoofdstuk III Bescherming van eigendom & het milieu a. Artikel 1 van het Eerste Protocol bij het Verdrag bepaalt dat iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon recht heeft op het ongestoord genot van zijn eigendom, met inbegrip van bescherming tegen onrechtmatige onteigening. Dat recht omvat echter in beginsel niet het recht op ongestoord genot van eigendom in een aangename leefomgeving. In het artikel wordt verder bepaald dat de overheid bevoegd is het gebruik van eigendom te reguleren in overeenstemming met het algemeen belang. Het Hof heeft overwogen dat het leefmilieu in dit verband een steeds belangrijkere rol speelt. betrokken belangen zorgvuldig afwegen. c. Anderzijds kan de bescherming van het recht van het individu op het ongestoord genot van zijn eigendom vergen dat de overheid bepaalde milieunormen waarborgt en handhaaft. Ook uit artikel 1 van het Eerste Protocol kan dus een positieve verplichting voor de overheid worden afgeleid. Het Hof heeft bepaald dat een dergelijke verplichting kan ontstaan bij gevaarlijke activiteiten. b. Het algemeen belang bij de bescherming van het leefmilieu kan een rechtvaardiging vormen voor het beperken door de overheid van het recht op het ongestoord genot van eigendom. Die beperking moet dan wel rechtmatig zijn en proportioneel ten opzichte van het legitieme doel dat wordt nagestreefd. De overheid heeft een ruime margin of appreciation, of beoordelingsvrijheid, bij het bepalen welke maatregelen in het algemeen belang dienen te worden genomen. Bij het nemen van deze maatregelen moet zij echter alle

17 15 Hoofdstuk IV Informatie en communicatie & milieu Het recht op het ontvangen en verstrekken van informatie en denkbeelden over milieuaangelegenheden a. Artikel 10 van het Verdrag waarborgt het recht informatie en denkbeelden te ontvangen en te verstrekken. Het Hof heeft overwogen dat het met name in het kader van milieuaangelegenheden van groot belang is dat individuen en groepen in staat worden gesteld om deel te nemen aan het publieke debat daaromtrent. Daarvoor is het noodzakelijk dat een ieder toegang heeft tot relevante informatie. b. Beperkingen die de overheid stelt aan dit recht moeten in de wet zijn vastgelegd en een legitiem doel dienen. Bovendien moeten de maatregelen die dit recht beperken proportioneel zijn ten opzichte van het beoogde legitieme doel en derhalve dient een zorgvuldige afweging plaats te vinden tussen het belang van het individu en dat van de gemeenschap als geheel. c. Het recht informatie te ontvangen als bedoeld in artikel 10 kan echter niet worden uitgelegd als een algemene verplichting voor de overheid om uit eigen beweging informatie over het leefmilieu te verzamelen en te verspreiden. Toegang tot informatie over milieuaangelegenheden d. Onder bepaalde omstandigheden kan op de overheid een specifieke verplichting rusten om informatie over milieuaangelegenheden toegankelijk te maken. Deze verplichting vloeit voort uit de door de artikelen 2 en 8 van het Verdrag beschermde rechten. Het Hof heeft geoordeeld dat bij gevaarlijke activiteiten die vallen onder de verantwoordelijkheid van de Staat bijzondere nadruk moet worden gelegd op het recht van het publiek op informatie. e. Als de overheid betrokken is bij gevaarlijke activiteiten waarvan zij weet dat er gezondheidsrisico s aan verbonden zijn, moet zij door middel van een effectieve en toegankelijke procedure mensen in de gelegenheid stellen toegang te verkrijgen tot alle relevante en aangewezen informatie.

18 f. Het Hof onderstreept daarbij het belang van personen bij toegang tot informatie die de angst kan wegnemen voor de gevolgen van gevaarlijke activiteiten en informatie op grond waarvan betrokkenen in staat worden gesteld de omvang te bepalen van het milieugevaar waaraan zij mogelijk worden blootgesteld. De overheid is verplicht dergelijke informatie te verstrekken aan personen wier recht op leven als bedoeld in artikel 2 of het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en van de woning als bedoeld in artikel 8 wordt bedreigd. 16

19 17 Hoofdstuk V Besluitvormingsprocessen over milieuaangelegenheden en inspraak daarbij a. Bij besluitvormingsprocessen die betrekking hebben op het leefmilieu moet de overheid rekening houden met de belangen van degenen die daardoor mogelijk worden geraakt. Daarvoor is het noodzakelijk dat betrokkenen hun bedenkingen aan de overheid kenbaar kunnen maken. b. Als de overheid beslissingen neemt over complexe kwesties op het gebied van milieu- en economisch beleid, dient het besluitvormingsproces gepaard te gaan met adequaat onderzoek en dito studies, waarbij de gevolgen voor het leefmilieu in kaart worden gebracht om zodoende een zorgvuldige afweging te kunnen maken tussen de betrokken belangen. Het Hof heeft het belang benadrukt van publieke toegang tot de resultaten van dergelijk onderzoek en tot informatie op grond waarvan individuen kunnen bepalen hoe groot het gevaar is waaraan zij worden blootgesteld. Dit betekent evenwel niet dat alleen beslissingen kunnen worden genomen indien er allesomvattende en meetbare gegevens beschikbaar zijn die betrekking hebben op elk aspect van de betrokken aangelegenheid.

20 18 Hoofdstuk VI Toegang tot de rechter en andere rechtsmiddelen bij milieuaangelegenheden a. Diverse bepalingen van het Verdrag waarborgen dat individuen procedures kunnen instellen om hun rechten veilig te stellen. Artikel 6 waarborgt het recht op een eerlijk proces, dat ook, zo heeft het Hof geoordeeld, het recht op toegang tot de rechter omvat. Artikel 13 garandeert een effectief rechtsmiddel voor een nationale instantie voor een ieder die stelt dat zijn rechten en vrijheden onder het Verdrag zijn geschonden. Bovendien heeft het Hof procedurele vereisten afgeleid uit een aantal bepalingen van het Verdrag, zoals de artikelen 2 en 8. Deze bepalingen kunnen allemaal van toepassing zijn in zaken waarbij mensenrechten en milieuaangelegenheden een rol spelen. b. Het recht op toegang tot de rechter als bedoeld in artikel 6 komt in de regel in beeld wanneer burgerlijke rechten of verplichtingen in de zin van het Verdrag voorwerp zijn van een geschil. De bepaling omvat mede het recht op tenuitvoerlegging van definitieve en afdwingbare rechterlijke beslissingen en impliceert dat alle partijen, met inbegrip van de overheid, beslissingen van de rechter dienen te eerbiedigen. c. Het recht op toegang tot de rechter als bedoeld in artikel 6 is van toepassing indien er een voldoende rechtstreeks verband bestaat tussen bedoeld milieuprobleem en het burgerlijke recht dat iemand aanvoert; een zwak verband of ver verwijderde gevolgen zijn onvoldoende. Bij een ernstig, specifiek en dreigend milieurisico kan artikel 6 worden aangevoerd indien het gevaar zich met enige waarschijnlijkheid zal manifesteren, waardoor het resultaat van de procedure rechtstreeks doorslaggevend wordt voor de rechten van betrokkenen. d. Milieuorganisaties die volgens het nationale rechtsstelsel bevoegd zijn procedures in te stellen teneinde de belangen van hun leden te verdedigen, kunnen zich eveneens op het recht op toegang tot de rechter beroepen indien zij de economische belangen van hun leden (bijv. hun persoonlijke bezittingen en leefwijze) willen behartigen. Zij genieten echter niet noodzakelijkerwijs het recht op toegang tot de rechter indien zij alleen opkomen voor een algemeen belang. e. Wanneer de overheid beslissingen moet nemen over complexe aangelegenheden inzake milieubeleid en economisch beleid,

21 19 dient ze te waarborgen dat bij de besluitvorming rekening wordt gehouden met de rechten en belangen van degenen van wie de rechten bedoeld in artikel 8 mogelijk in het geding zijn. Indien betrokkenen menen dat bij de besluitvorming onvoldoende gewicht is toegekend aan hun belangen, moeten zij beroep kunnen instellen bij een rechter. en niet-economische schade mogelijk te zijn als vorm van rechtsherstel. Artikel 13 noch enige andere bepaling van het Verdrag garandeert echter dat kan worden bewerkstelligd dat de verantwoordelijken strafrechtelijk worden vervolgd en veroordeeld. f. Naast het recht op toegang tot de rechter zoals hiervoor beschreven waarborgt artikel 13 dat een ieder die op een onderbouwde wijze stelt dat zijn rechten en vrijheden bedoeld in het Verdrag zijn geschonden een daadwerkelijk rechtsmiddel heeft voor een nationale instantie. g. De bescherming bedoeld in artikel 13 gaat echter niet zo ver dat een specifiek rechtsmiddel is voorgeschreven. De Staat heeft een margin of appreciation, of beoordelingsvrijheid, bij het bepalen van de wijze waarop hij zijn verplichtingen op grond van deze bepaling nakomt. De aard van het betrokken recht is van invloed op de vorm van rechtsherstel waarin de Staat dient te voorzien. Indien bijvoorbeeld geklaagd wordt over schending van de rechten bedoeld in artikel 2, dient in beginsel ook vergoeding van economische

22 20

23 Deel II. Grondbeginselen uit de rechtspraak van het Hof, met toelichting

24 22 Hoofdstuk I Recht op leven en het milieu Artikel 2 - Recht op leven 1. Het recht van een ieder op leven wordt beschermd door de wet. Niemand mag opzettelijk van het leven worden beroofd, behoudens door de tenuitvoerlegging van een gerechtelijk vonnis wegens een misdrijf waarvoor de wet in de doodstraf voorziet. 2. De beroving van het leven wordt niet geacht in strijd met dit artikel te zijn geschied ingeval zij het gevolg is van het gebruik van geweld, dat absoluut noodzakelijk is: a. ter verdediging van wie dan ook tegen onrechtmatig geweld; b. teneinde een rechtmatige arrestatie te bewerkstelligen of het ontsnappen van iemand die op rechtmatige wijze is gedetineerd, te voorkomen; c. teneinde in overeenstemming met de wet een oproer of opstand te onderdrukken. a. Artikel 2 van het Verdrag beschermt het recht op leven. Deze bepaling ziet niet alleen op situaties waarin overheidsfunctionarissen een persoon onrechtmatig van het leven beroven, maar legt Staten ook de positieve verplichting op om passende maatregelen te treffen om het leven van personen die zich onder hun rechtsmacht bevinden te beschermen. 11 b. Het Hof heeft vastgesteld dat deze verplichting ook geldt in het kader van gevaarlijke activiteiten, zoals kernproeven, de exploitatie van chemische fabrieken met giftige emissies of vuilstortplaatsen, ongeacht of deze activiteiten verricht respectievelijk beheerd worden door de overheid zelf of door private ondernemingen 12. Over het algemeen hangt de omvang van de overheidsverplichting af van verschillende factoren, zoals de schadelijkheid van de gevaarlijke activiteiten en de mate waarin de gevaren voor het leven voorzienbaar zijn L.C.B. tegen het Verenigd Koninkrijk, uitspraak van 9 juni 1998, paragraaf 36; Paul en Audrey Edwards tegen het Verenigd Koninkrijk, uitspraak van 14 maart 2002, paragraaf 54; Öneryıldız tegen Turkije, uitspraak van 30 november 2004 (Grote Kamer), paragraaf Öneryıldız tegen Turkije, paragraaf Öneryıldız tegen Turkije, paragraaf 73; L.C.B. tegen het Verenigd Koninkrijk, paragrafen

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Vragen en Antwoorden

Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Vragen en Antwoorden Europese Hof voor de Rechten van de Mens Vragen en Antwoorden Vragen en Antwoorden WAT IS HET EUROPESE HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS? Deze vragen en antwoorden zijn opgesteld door de griffie van het

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST AF/EEE/BG/RO/DC/nl 1 BETREFFENDE DE TIJDIGE BEKRACHTIGING VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Faculteit der Rechtsgeleerdheid First results of a study into social policies for divorced families in the United States Mandatory parenting plans, mediation and parental divorce education Het ouderschapsplan

Nadere informatie

21.10.2015 A8-0249/139. Door de Commissie voorgestelde tekst

21.10.2015 A8-0249/139. Door de Commissie voorgestelde tekst 21.10.2015 A8-0249/139 139 Jens Rohde e.a. Artikel 4 lid 1 1. De lidstaten beperken op zijn minst hun jaarlijkse antropogene emissies van zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), vluchtige organische

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST 443 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 91 niederländische Erklärungen (Normativer Teil) 1 von 13 EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE

Nadere informatie

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 54/14 Luxemburg, 8 april 2014 Pers en Voorlichting Arrest in gevoegde de zaken C-293/12 en C-594/12 Digital Rights Ireland en Seitlinger e.a. Hof

Nadere informatie

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING I. Introductie 1. De toekenning van billijke genoegdoening is geen automatisch gevolg van de vaststelling door het Europees Hof voor

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Tarieven. Internationale Merken Overeenkomst Van Madrid En Protocol o.b.v. een Benelux Registratie

Tarieven. Internationale Merken Overeenkomst Van Madrid En Protocol o.b.v. een Benelux Registratie Tarieven Internationale Merken Overeenkomst Van Madrid En Protocol o.b.v. een Benelux Registratie MERKDEPOT Depot van een merk voor 1 t/m 3 klassen voor een periode van 10 jaar: Basisbedrag (eenmalig bedrag)

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir I 'J~ ~ ~ :-.~? Vlaamse Regering DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir Omzendbrief betreffende de toepassing van de Vlaamse zorgverzekering voor Belgisch sociaal verzekerden met:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

Het Sociaal Handvest. in vogelvlucht

Het Sociaal Handvest. in vogelvlucht Het Sociaal Handvest in vogelvlucht Het Europees Sociaal Handvest Een Verdrag van de Raad van Europa ter waarborging van Mensenrechten 5 In het Europees Sociaal Handvest (hierna te noemen: het Handvest

Nadere informatie

VERTALING. Amendement op het protocol van Montreal inzake substanties die de ozonlaag aantasten ARTIKEL 1

VERTALING. Amendement op het protocol van Montreal inzake substanties die de ozonlaag aantasten ARTIKEL 1 VERTALING Amendement op het protocol van Montreal inzake substanties die de ozonlaag aantasten ARTIKEL 1 Wijziging A. Artikel 2, vijfde lid In artikel 2, vijfde lid, van het Protocol worden de woorden

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie?

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie? DE PROBLEMATIEK VAN DE AANHANGWAGENS De eerste Europese richtlijn betreffende verplichte verzekering van de burgerlijke aansprakelijkheid voor motorrijtuigen 1 bepaalt dat alle Lidstaten de nodige maatregelen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2014 Berekening zorgtoeslag 2014 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2015 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af van: de standaardpremie de

Nadere informatie

de minister van Economische Zaken, de heer mr L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Ministeriële regeling afsluitingen

de minister van Economische Zaken, de heer mr L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Ministeriële regeling afsluitingen POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN de minister van Economische Zaken,

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde nader inhoud te geven aan het beginsel van openbaarheid van de behandeling van zaken betreffende personen- en familierecht MEMORIE VAN

Nadere informatie

TARIEVEN MERKRECHT per 1 januari 2010 conform bijgaande voorwaarden merkenrecht

TARIEVEN MERKRECHT per 1 januari 2010 conform bijgaande voorwaarden merkenrecht TARIEVEN MERKRECHT per 1 januari 2010 conform bijgaande voorwaarden merkenrecht TARIEVEN MERKREGISTRATIE BENELUX (België, Nederland, Luxemburg) Kosten BBIE* Depot individueel merk (incl. vooronderzoek

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen?

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen? Dienst Voogdij Hoe zal deze dienst je helpen? Aankomst in België Je bent nog geen 18 en in België aangekomen zonder je vader of moeder. Je zoekt hulp of opvang, of je werd door de politie onderschept.

Nadere informatie

Berekening zorgtoeslag 2013

Berekening zorgtoeslag 2013 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2013 ib 998 - ib*7pl Berekening zorgtoeslag 2013 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant

Nadere informatie

Europees Arrestatiebevel

Europees Arrestatiebevel Europees Arrestatiebevel Managementgegevens over de periode: Het jaar 009 Inhoudsopgave Gevraagde wettelijke gegevens op basis van artikel 70 van de Overleveringswet pagina. Het aantal ontvangen EAB's

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig

BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig BMW i MOBILE CARE REGLEMENT. 1. Algemene bepalingen BMW i Service Card De houder van een geldige BMW i Service Card, hierna de houder, en de gevolmachtigde gebruiker

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Arrondissement Oostende Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 27 JUNI 2012 P.12.0873.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. P.12.0873.F I. P. D. V., II. III. IV. P. D. V., P. D. V., P. D. V., V. P. D. V., Mrs. Cédric Vergauwen en Olivia Venet, advocaten bij de

Nadere informatie

Bij die gelegenheid hebben zij akte genomen van de volgende eenzijdige verklaringen:

Bij die gelegenheid hebben zij akte genomen van de volgende eenzijdige verklaringen: PROCES-VERBAAL VAN ONDERTEKENING VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

VERORDENINGEN. 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1

VERORDENINGEN. 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1 I (Besluiten op grond van het EG- en het Euratom-Verdrag waarvan publicatie verplicht is) VERORDENINGEN VERORDENING (EG) Nr. 469/2009 VAN HET EUROPEES

Nadere informatie

Mobiliteitsservice. Gratis SEAT-pechhulp 0800-0242500

Mobiliteitsservice. Gratis SEAT-pechhulp 0800-0242500 Mobiliteitsservice Gratis SEAT-pechhulp SEAT SERVICE 0800-0242500 SEAT houdt je mobiel Bij een nieuwe SEAT krijg je gratis Mobiliteitsservice. Die helpt je bij pech snel weer op weg, 24 uur per dag en

Nadere informatie

De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI. woensdag 11 maart 2015

De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI. woensdag 11 maart 2015 De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI woensdag 11 maart 2015 1 Quaedvlieg 2006 Het lijkt geen goed idee dat iedere individuele rechter in ieder individueel geval een eigen afweging

Nadere informatie

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE Brussel, 31 maart 2005 (OR. en) AA 23/2/05 REV 2 TOETREDINGSVERDRAG: SLOTAKTE ONTWERP VAN WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE

Nadere informatie

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE De rechtsgrondslag voor de grondrechten op EU-niveau is lange tijd voornamelijk gelegen geweest in de verwijzing in de Verdragen naar het Europees Verdrag tot

Nadere informatie

overal en altijd... 2

overal en altijd... 2 Gerust op reis 2 overal en altijd... Overal en altijd... Wat er ook gebeurt, Inter Partner Assistance staat u bij met raad en daad, waar u ook bent, de klok rond, het jaar rond. Thuis, op reis of onderweg,

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort

Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort I Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen

Nadere informatie

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen

Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen Algemene Dienstvoorwaarden Vodafone BloX Postpaid voor Sizz abonnementen 1. Vodafone BloX Postpaid zijn een voorraad (bundel) van specifieke diensten of een recht op gereduceerde tarieven die afgesloten

Nadere informatie

Op grond van de verstrekte informatie concludeert het CBP dat de FAD voornemens is het Protocol op een aantal punten te wijzigen.

Op grond van de verstrekte informatie concludeert het CBP dat de FAD voornemens is het Protocol op een aantal punten te wijzigen. POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl Besluit inzake de verklaring omtrent de

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF

DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF DOCUMENTEN WETTIG VERBLIJF Vanaf 1 september 2011 Moeten cursisten die voldaan hebben aan de deeltijdse leerplicht (18 jaar) bij inschrijving het bewijs leveren te beschikken over de Belgische nationaliteit

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Bewerkersovereenkomst Datum: 25-04-2015 Versie: 1.1 Status: Definitief Bewerkersovereenkomst Partijen De zorginstelling, gevestigd in Nederland, die met een overeenkomst heeft gesloten in verband met het

Nadere informatie

Artikel 1. Verplichting tot eerbiediging van de rechten van de mens

Artikel 1. Verplichting tot eerbiediging van de rechten van de mens Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden zoals gewijzigd door Protocol Nrs. 11 en 14 met de aanvullende Protocollen Nrs. 1 en 12. Dutch version/version néerlandaise

Nadere informatie

Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving?

Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? I Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen hebben kinderen vanaf 26 juni 2012 een eigen paspoort of Nederlandse

Nadere informatie

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Algemeen Als u vermoedt dat een beroepsbeoefenaar uw rechten heeft geschonden, kunt u hem of de zorginstelling waarbinnen hij werkt aansprakelijk stellen. Volgens

Nadere informatie

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites #sweep2013 Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites Brussel, 14 april 2014 In 2013 bleek uit een gezamenlijke, door de Europese Commissie gecoördineerde

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70 13 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 70 A. TITEL Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de regering

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

7,50 9,50 16,00 11,50 16,00 22,00 26,78 59,50 77,35

7,50 9,50 16,00 11,50 16,00 22,00 26,78 59,50 77,35 Posttarieven 2012 Post versturen binnen Nederland of naar het buitenland? Voor al uw postzaken hebben wij een passende oplossing. In deze folder vindt u de tarieven van onze meest gebruikte producten.

Nadere informatie

Rolnummer 4045. Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T

Rolnummer 4045. Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T Rolnummer 4045 Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van artikel 468, 3, van het Gerechtelijk Wetboek, zoals gewijzigd bij artikel 21

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2015-2016

Procedure Erasmus+ 2015-2016 Procedure Erasmus+ 2015-2016 ons kenmerk Erasmus+ beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum september 2015 telefoon + 3 1 88 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2015-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Met een bijschrijving kan na 26 juni 2012 niet meer gereisd worden.

Met een bijschrijving kan na 26 juni 2012 niet meer gereisd worden. Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen hebben kinderen vanaf 26 juni 2012 een eigen paspoort of Nederlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 353 Wijziging van enige bepalingen van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het geregistreerd partnerschap, de geslachtsnaam

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Rijksdienst voor Sociale zekerheid Directie Internationale Betrekkingen www.rsz.fgov.be Onderwerp Interimakkoorden en Europese Overeenkomst inzake Sociale Zekerheid: achterhaald?

Nadere informatie

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Paul Ponsaers 1 1. De EU is niet enkel een economische, politieke en sociale gemeenschap, maar evenzeer een waardengemeenschap.

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6.11.2007 SEC(2007) 1425 WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad tot wijziging

Nadere informatie

Brussel, 16 april 2003 (23.04) SECRETARIAAT

Brussel, 16 april 2003 (23.04) SECRETARIAAT EUROPESE CONVENTIE Brussel, 16 april 2003 (23.04) SECRETARIAAT CONV 689/1/03 REV 1 CERCLE I 16 VERSLAG van: aan: Betreft: de voorzitter van de studiegroep Hof van Justitie de leden van de Conventie Aanvullend

Nadere informatie

Vreemdelingen op wie het Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand van toepassing is

Vreemdelingen op wie het Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand van toepassing is Vreemdelingen op wie het Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand van toepassing is B6 Vreemdelingen op wie het Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand van toepassing

Nadere informatie

64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9

64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9 64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9 PROCES-VERBAAL VAN ONDERTEKENING VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK,

Nadere informatie

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Zaak T-205/99 Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Douanerechten Invoer van televisietoestellen uit India Ongeldige certificaten van oorsprong Verzoek tot kwijtschelding van invoerrechten

Nadere informatie

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE [EUROPA] SCADPlus BELANGRIJKE JURIDISCHE KENNISGEVING - Op de informatie op deze site is een verklaring van afwijzing van aansprakelijkheid en een verklaring inzake het auteursrecht van toepassing. HET

Nadere informatie

Richtlijn 98/59/EG van de Raad van 20 juli 1998 betreffende de aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake collectief ontslag

Richtlijn 98/59/EG van de Raad van 20 juli 1998 betreffende de aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake collectief ontslag Richtlijn 98/59/EG van de Raad van 20 juli 1998 betreffende de aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake collectief ontslag Publicatieblad Nr. L 225 van 12/08/1998 blz. 0016-0021 DE RAAD VAN

Nadere informatie

Instantie. Onderwerp. Datum

Instantie. Onderwerp. Datum Instantie Hof van Cassatie Onderwerp Overeenkomst - Bestanddelen - Toestemming - Gebrek - Geweld - Morele dwang - Gebrekkige wil - Voorwaarde - Artt. 1109 en 1112, BW Datum 23 maart 1998 Copyright and

Nadere informatie

PUBLIC LIMITE L RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) 7645/06 LIMITE JUR 119 JUSTCIV 77 CODEC 272

PUBLIC LIMITE L RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) 7645/06 LIMITE JUR 119 JUSTCIV 77 CODEC 272 Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 22 maart 2006 (29.03) (OR. fr) PUBLIC 7645/06 LIMITE 119 JUSTCIV 77 CODEC 272 ADVIES VA DE IDISCHE DIE ST * Betreft: Voorstel voor een verordening van het Europees

Nadere informatie

het college van bestuur van de Hogeschool van Amsterdam (hierna: de hogeschool), verweerder.

het college van bestuur van de Hogeschool van Amsterdam (hierna: de hogeschool), verweerder. Zaaknummer : 2013/249 Rechter(s) : mrs. Troostwijk, Lubberdink, Borman Datum uitspraak : 9 mei 2014 Partijen : Appellant tegen CvB Hogeschool van Amsterdam Trefwoorden : Bedreigingsgevaar, belangenafweging,

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Wanneer gebruiken? Deze instructie is alleen van nut indien u een aanvraag wilt indienen voor een jongere die langer dan 3 maanden in Nederland

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de aanneming van

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25.4.2007 COM(2007) 217 definitief 2007/0077 (CNS) Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen.

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen. Preambule Deze regeling is vastgesteld door het bestuur van Deloitte Holding B.V. (hierna: het Bestuur ) en geldt voor Deloitte Holding B.V. en al haar (directe of indirecte) volledige dochtermaatschappijen

Nadere informatie

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb. PROTOCOL KINDSOLDATEN Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.htm Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34233 28 november 2014 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 november 2014, kenmerk 680920-128478-Z,

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

1 PB nr. C 24 van 31. 1. 1991, blz. 3. 2 PB nr. C 240 van 16. 9. 1991, blz. 21. 3 PB nr. C 159 van 17. 6. 1991, blz. 32.

1 PB nr. C 24 van 31. 1. 1991, blz. 3. 2 PB nr. C 240 van 16. 9. 1991, blz. 21. 3 PB nr. C 159 van 17. 6. 1991, blz. 32. Richtlijn 91/533/EEG van de Raad van 14 oktober 1991 betreffende de verplichting van de werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn arbeidsovereenkomst of -verhouding van toepassing

Nadere informatie

Beleid voor internationale sponsoring. 1 april 2015 Amway

Beleid voor internationale sponsoring. 1 april 2015 Amway Beleid voor internationale sponsoring 1 april 2015 Amway Beleid voor internationale sponsoring Dit beleid geldt per 1 april 2015 voor alle Europese markten (België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Estland,

Nadere informatie

SWPBS vanuit juridisch oogpunt

SWPBS vanuit juridisch oogpunt SWPBS vanuit juridisch oogpunt Samenvatting uit: De Wilde M., en Van den Berg A. (2012), SWPBS, vanuit juridisch oogpunt, afstudeerrapport juridische afdeling Christelijke Hogeschool Windesheim, Zwolle

Nadere informatie

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten,

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten, Vonnis RECHTBANK LEEUWARDEN Sector kanton Locatie Heerenveen zaak-/rolnummer: 371218 CV EXPL i 1-5231 vonnis van de kantonrechter d.d. 14 maart 2012 inzake X wonende te eiser. procederende met toevoeging.

Nadere informatie

RENAULT ROUTE SERVICE & RENAULT ROUTE SERVICE+ ALGEMENE VOORWAARDEN

RENAULT ROUTE SERVICE & RENAULT ROUTE SERVICE+ ALGEMENE VOORWAARDEN RENAULT ROUTE SERVICE & RENAULT ROUTE SERVICE+ ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN RENAULT ROUTE SERVICE GRATIS SERVICE ALGEMENE VOORWAARDEN PAGINA 1 VAN 9 1. ALGEMEEN Dit document geeft een beschrijving

Nadere informatie

Uit: Jurisprudentie Gemeente, 14 mei 2014 (JG. 2014/40)

Uit: Jurisprudentie Gemeente, 14 mei 2014 (JG. 2014/40) Uit: Jurisprudentie Gemeente, 14 mei 2014 (JG. 2014/40) Noot bij: Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State 14 mei 2014, 201303996/1/A3 en ECLI:NL:RVS:2014:1708 door: I.M. van der Heijden en E.E.

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie verzoekschriften 24.6.2010 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzoekschrift 1614/2009, ingediend door Marinella Colombo (Italiaanse nationaliteit), gesteund door 134

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling REGELING INZAKE HET OMGAAN MET EEN VERMOEDEN VAN EEN MISSTAND HOOFDSTUK 1. DEFINITIES Artikel 1. Definities In deze regeling worden de volgende definities gebruikt: betrokkene: degene die al dan niet in

Nadere informatie

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT DE RAAD Brussel, 22 januari 2010 (OR. en) 2010/0801 (COD) PE-CONS 1/10 DROIPEN 6 COPEN 22 CODEC 41 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Initiatief voor

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie