ONTDEK HET VERLEDEN. Heldere structuur. Volop variatie. columbus is overzichtelijk. columbus brengt het beste uit twee werelden samen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONTDEK HET VERLEDEN. Heldere structuur. Volop variatie. columbus is overzichtelijk. columbus brengt het beste uit twee werelden samen"

Transcriptie

1 columbus is overzichtelijk columbus brengt het beste uit twee werelden samen Heldere structuur. Volop variatie. Structuur: uniforme opbouw van de hoofdstukken heldere sturing vanuit het werkboek tijdbalk, begrippenlijst en leerdoelen aan het eind van elk hoofdstuk Variatie: gevarieerde werkvormen in elke paragraaf keuze uit zelfstandig of klassikaal werken projectopdrachten in elk hoofdstuk ONTDEK HET VERLEDEN

2 figuur 8 columbus is overzichtelijk Tekstboek en werkboek havo/vwo: basisparagraaf H :6 Pagina 54 In de basisparagrafen komt de leerstof aan bod. Een heldere paginaindeling maakt het lees- en leerwerk makkelijker. H :6 Pagina 55 In het werkboek vindt u gevarieerde opdrachten CB H-V WB-i A HF :52 Pagina 48 4 Over de grenzen Eenheid en verdeeldheid Bekijk de kaart van Alexanders tocht (bron 3.7). a Verdeeldheid hoort bij de periode voor/na Alexander de Grote. Eenheid hoort bij de periode voor/na Alexander de Grote. b Wat heeft Alexander goed gedaan en waarvan kennen we hem nu nog? c Welk voordeel had deze bewapening? d Wat heeft Alexander bereikt? Vul het schema in. gebied Griekenland Perzische rijk Egypte resultaat Bij elke opdracht wordt duidelijk verwezen naar de leerstof in het tekstboek CB H-V WB-i A HF :52 Pagina 49 b Hoe probeerde hij het grote rijk als een eenheid bij elkaar te houden? 2 De erfenis van Alexander c Bekijk de foto van het standbeeld in bron 3.9. Het beeld is in de twintigste eeuw gemaakt. Wat wilde de beeldhouwer laten zien? 6 a Wat heeft de wereld aan Alexander te danken? 2 De veroveringen van Alexander India e Welk land hoort er dus niet bij? Griekenland Perzische rijk Egypte India. 5 a Vind jij de vergelijking tussen Alexander en een beroemde jonge voetballer terecht? 3 b Wat wordt er bedoeld met denken op wereldschaal? 2 Gebruik een (historische) atlas of internet. a Kleur de volgende landen in op de kaart in figuur 8: Macedonië, Griekenland, Turkije, Egypte, Israël, Irak, Iran, Afghanistan, India, Pakistan, Syrië. b Zoek de verschillende tochten van Alexander op. Kleur elke tocht apart in op de kaart. Zet de jaartallen erbij. 3 a Teken de slag bij Issos in op de kaart in figuur 8. b Bekijk de wandschildering van de slag (bron 3.8) en lees de tekst in het tekstboek. Welke wapens gebruikte het leger van Alexander? Het bestuur onder Alexander 4 a Stelling: Alexander was wat betreft staatsinrichting zijn tijd vooruit. De stelling is juist/onjuist, want b Waarom is het zo bijzonder dat veel mensen in de c Kruis aan welke dingen hellenistisch zijn. oudheid Alexander al kenden? onderwerp hellenistisch ostracisme Griekse tempels in Turkije en Syrië leven in een polis Griekse boeken in de bibliotheek van Alexandrië 7 Trek pijlen tussen de oorzaken en gevolgen die bij elkaar horen. TOT SLOT oorzaken Philippus verenigt Griekenland en sterft. Alexanders leger is snel en wendbaar. gevolgen Hij wint slag na slag. Overal maakt men kennis met de Griekse cultuur. In de veroverde gebieden stelt Alexander inheemse bestuurders aan. Hellenisme wordt de nieuwe cultuur. Alexander onderhoudt contacten in zijn hele rijk. Volken nemen gewoontes en gebruiken van de Grieken over. Alexander de Grote wordt koning. De veroverde gebieden blijven hem trouw. 48 hoofdstuk 3 Je weet nu dat: Alexander de Grote de Perzen wilde verslaan en een wereldrijk wilde stichten; zijn snelle, wendbare legers hem veel overwinningen bezorgden; veel volken in de veroverde gebieden Alexander trouw bleven; de Griekse cultuur via Alexander werd verspreid en zich vermengde met de plaatselijke cultuur, en zo het hellenisme ontstond. Van Akropolis tot Alexander 49 bron 3.7 De veroveringstochten van Alexander de Grote brachten hem tot in India. In tien jaar legde hij duizenden kilometers af. 4 Over de grenzen Eenheid en verdeeldheid In de vierde eeuw voor Chr. werden tussen Griekse stadstaten vele oorlogen gevoerd. Deze conflicten verdeelden Griekenland, maar zorgden uiteindelijk ook voor de eenheid van het land. In 338 voor Chr. werd de Macedoniër Philippus als koning van heel Griekenland aangesteld. Eigenlijk is hij vooral bekend geworden door zijn zoon, Alexander. Wij kennen die zoon beter als Alexander de Grote, de bijnaam die hij kreeg door zijn veroveringen. Deze jongen was pas 20 jaar toen zijn vader overleed en hij de nieuwe koning werd. Met één doel voor ogen trok hij ten strijde: de Perzen verslaan en zo een wereldrijk stichten (bron 3.7). De veroveringen van Alexander Na de dood van Philippus probeerden veel legeraanvoerders en koningen hun macht weer terug te krijgen. Alexanders eerste opdracht was daarom zijn eigen gezag te vestigen. Iedereen moest weten dat hij de koning van de Griekse wereld was. Dat hem dit al snel lukte, kwam door de moderne legers waarover Alexander beschikte. De goed, maar licht bewapende soldaten konden snel oprukken en de perfect getrainde ruiters waren hun logge tegenstanders overal de baas. En hoewel bronnen uit het gevolg van Alexander niet altijd betrouwbaar zijn, waren vriend en vijand het erover eens dat Alexander een geniaal legeraanvoerder was, met een ongekende durf. In 334 begon de veldtocht die Alexander duizenden kilometers van huis zou brengen. Zijn leger bestond uit soldaten, ruim 6000 ruiters en 20 oorlogsschepen. De slag bij Issos (333 voor Chr.) zorgde ervoor dat het Perzische rijk werd verslagen en de Grieken wraak hadden genomen (bron 3.8). Maar Alexander wilde meer. Hij trok verder naar Egypte en werd daar tot farao gekroond. Het succes van Alexander maakte hem overmoedig: nu zou hij de hele (op dat moment bekende) wereld veroveren. Maar in India ging het mis. De aanhoudende regenval maakte zijn soldaten oorlogsmoe en Alexander moest zich terugtrekken. bron 3.8 Alexander (links) in gevecht met de Perzen Het bestuur onder Alexander In de vorige paragrafen heb je gelezen over de staatsinrichting van de Grieken. Alexander leefde in de tijd van de poleis, en veel van zijn vrienden en generaals vonden dat hij dat nooit mocht vergeten. Maar Alexander deed dat wel. Hij wilde dat de Griekse stadstaten hun zelfstandigheid opgaven en alleen nog maar aan hem gehoorzaamden. Ook vond hij dat hij als een god vereerd moest worden. De meeste Grieken vonden dat schandalig. In de veroverde gebieden deed Alexander het slimmer. Op hoge posten stelde hij inheemse edelen aan, die daarvoor dankbaar waren en hem trouw bleven. Ook benadrukte hij de eenheid van het nieuwe rijk door met twee Perzische prinsessen te trouwen. Bij die gelegenheid gaf hij tienduizend van zijn soldaten opdracht om ook een Perzische vrouw te kiezen. De erfenis van Alexander Wanneer je 7 jaar bent en je wordt uitgenodigd om bij Barcelona te komen voetballen, haal je de krantenkoppen. Internet en televisie verspreiden jouw naam razendsnel. In de oudheid was dat er allemaal niet. Toch was Alexander al tijdens zijn leven een legende. Over de jonge man die zo veel macht en aanzien verwierf, werden mythes doorverteld en opgeschreven. In de verhalen die ontstonden rond Alexander en zijn veroveringen, valt op dat de Grieken niet meer dachten vanuit hun eigen polis, maar op wereldschaal. Voortaan bekeken zij de wereld als een groot samenhangend geheel van werelddelen met eigen kenmerken, verschillen en overeenkomsten. Dat is ook niet zo vreemd. De tochten en veroveringen van Alexander zorgden voor een verspreiding van de Griekse cultuur over het Midden-Oosten en tot in Azië en Noord-Afrika. Andere volken namen elementen uit de Griekse cultuur over, en de Grieken maakten kennis met nieuwe producten, technieken en culturen. De versmelting van dat alles zorgde voor een unieke cultuur, die wij kennen als het hellenisme. Na de dood van Alexander, in 323 voor Chr., viel zijn rijk uiteen, maar het hellenisme bleef. En daarom is Alexander niet meer weg te denken uit de geschiedenis (bron 3.9). bron 3.9 Standbeeld van Alexander de Grote Elke paragraaf eindigt met een samenvattende opdracht. Na het maken van alle opdrachten kunnen de leerlingen hier controleren of ze alle stof goed bestudeerd hebben. Ook bij het leren voor een toets zijn de leerdoelen een handige steun. 54 hoofdstuk 3 EPN EPN Van Akropolis tot Alexander 55 Foto s, kaarten, tekeningen en tekstbronnen zijn allemaal goede historische bronnen. Elke bron wordt in het werkboek bevraagd. De begrippen zijn goed te herkennen door een vette markering. In de tekst ziet u duidelijke verwijzingen naar de bronnen.

3 columbus is spannend columbus brengt het beste uit twee werelden samen Compleet van stof. Prikkelend en uitdagend. Compleet: boeiende geschiedenis van de prehistorie tot nu behandelt de 0 tijdvakken en de canon traint de historische vaardigheden leerjaar én 2 leverbaar voor schooljaar Uitdagend: het gebruik van mooie bronnen maakt de leerstof aantrekkelijk leerlinggericht: prettig om te lezen, leuk om te bekijken historische smeuïge feitjes en wetenswaardig - heden prikkelen de leergierigheid ONTDEK HET VERLEDEN

4 columbus is spannend Tekstboek 2 havo/vwo: ontdekkingsparagraaf H :5 Pagina 08 In elk hoofdstuk vindt u één of twee paragrafen waarin uw leerlingen, net als Columbus, op ontdekking gaan. In de bijbehorende opdrachten in het werkboek worden zij gestimuleerd om meer te doen dan alleen vragen invullen. H :5 Pagina 09 De ontdekking van... De pracht en praal van pruiken Heb jij dat wel eens, dat je bij het opstaan ziet dat het met je haar niks wordt die dag? In de 7 e en 8 e eeuw speelde dat probleem niet zo. Veel mensen, zowel vrouwen als mannen, droegen een pruik. Sommige hadden er wel vijf of zes in de kast liggen, voor elke gelegenheid een andere. Aan de pruik kon je zelfs zien hoe belangrijk iemand was, of welke functie hij had. Er waren pruiken voor dokters, advocaten, kooplieden, militairen en zo meer. Soms werd de pruik versierd, bijvoorbeeld met strikken of linten, maar ook wel met een bloem, of zelfs vogelnestjes of fruitmandjes! de pruikentijd Colbert Jean-Baptiste Colbert (69-683) diende Lodewijk XIV maar liefst 22 jaar als minister van Financiën. Van maandag tot en met zondag werkte hij van 7 uur s morgens tot 0 uur s avonds voor de koning. Het was aan hem te danken dat Frankrijk een van de rijkste landen van Europa werd. Mensen keken behoorlijk tegen hem op, maar vonden hem ook wel een beetje excentriek: waarom droeg hij nou altijd zo n gek halflang jasje? 4 2 Naar buiten Hollandse bestuurders, regenten, vonden zichzelf heel chic en belangrijk. Hun vrije tijd brachten ze daarom liever niet door tussen het gepeupel in de stad. Wanneer de zomer naderde, namen ze hun gezin en alle bedienden mee naar hun buiten. Ver van de stank en het lawaai van de straat stond daar hun tweede huisje. Het was een bescheiden onderkomen waar ze rust en ruimte vonden. Daar jaagden en wandelden ze, of ontvingen ze gasten. Maar wat ze er óók deden, was zich vervelen... Na de zomer gingen ze weer lekker terug naar de stad! 3 Sire, voilà l heure... Koning, het is tijd. Koning Lodewijk wordt om half negen wakker gemaakt door zijn kamerknecht. De hofarts van Versailles komt samen met de rest van de koninklijke familie binnen in een van de mooiste van de zevenhonderd kamers van het paleis. Elke ochtend keurt de dokter de koning. Een rij lakeien komt binnen. Ze hebben allemaal één kledingsstuk van de koning bij zich. Zo wordt Lodewijk elke dag aangekleed. Dan loopt hij van zijn slaapkamer naar de kerk van het paleis. Onderweg door de lange gangen kunnen edelen de koning om allerlei gunsten vragen. Vaak antwoordt de vorst alleen maar met Ken ik u? en loopt hij door. Pas na de kerkdienst gaat de koning eten. Ook een erg ontspannen moment... 5 Eise Eisinga mei 774 Het is al bijna 8 mei. Heel Friesland is in rep en roer. De dominee uit Bozum heeft voorspeld dat Mercurius, Venus, Mars en Jupiter die dag op elkaar zullen botsen. De klap zal de aarde zo ver weg blazen dat deze tegen de zon te pletter vliegt. Maar ik zit hier in Franeker rustig aan de thee, en weet dat het onzin is. En dat zal ik iedereen bewijzen ook! Mijn schetsen zijn klaar, en vanmiddag begin ik met de bouw van een model van ons zonnestelsel, waarmee alle bewegingen van aarde, zon, maan en planeten worden nagebootst. Dat zal ze leren! 08 hoofdstuk 6 Voor vorst, volk of vaderland 09 Aparte bronnen, vreemde historische anekdotes en spannende feitjes. Wie wil nu niet iets horen over het graf van Toetanchamon, het ei van Columbus of de ridder met de ijzeren vuist? Uw leerlingen zullen zich deze verhalen herinneren en later de gebeurtenissen en begrippen van het hoofdstuk eraan verbinden. Ieder item is duidelijk herkenbaar, ook in het werkboek. U kunt een keuze maken uit de items óf ze allemaal behandelen. Bij de paragraaf kunt u natuurlijk ook goed uw eigen verhalen kwijt.

5 columbus is flexibel columbus brengt het beste uit twee werelden samen Traditioneel lesgeven. Digitaal lesgeven. Traditioneel: tekst- en werkboeken met aanvullende ICT toetsen, handleiding en antwoorden downloadbaar Digitaal: tekst- en werkboeken ook 00% curriculumdekkend digitaal leverbaar digitale werkboeken met feedback-functie online docentenkit met als extra de Studio: presentatietool voor het digitale schoolbord Het Boek&Web arrangement van columbus is aantrekkelijk geprijsd. Informeer bij onze account manager. ONTDEK HET VERLEDEN

6 columbus is flexibel Studio columbus Sleepvragen, klikvragen, video s en animaties maken de digitale stof afwisselend. i-werkboek Met Studio columbus kunt u alle bronnen uit het boek groot presenteren in de les. Bovendien kunt u er eigen materiaal in opslaan en met één muisklik in de les tevoorschijn toveren: powerpoints, extra bronnen, een link naar een interessant stukje film. Een prachtige aanvulling op uw eigen verhalen en anekdotes. Door de digitale oefeningen te maken beklijft de leerstof beter.

7 columbus is van nu columbus brengt het beste uit twee werelden samen Laat uw geschiedenislessen leven met Studio columbus. Studio columbus: digitale presentatietool voor beamer- of whiteboardgebruik bevat alle bronnen uit het tekstboek en extra materiaal zeer eenvoudig uw eigen bronnen toevoegen: filmpjes, foto s, websites, etcetera Studio columbus is onderdeel van de docentenkit. Ga voor een sneak preview naar: en klik op Studio bekijken?. ONTDEK HET VERLEDEN

8 columbus is van nu columbus, ontdek het verleden

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Tijd van Grieken en Romeinen

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Tijd van Grieken en Romeinen Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Alexander de Grote opvolger Philippos

Nadere informatie

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië.

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Kenmerkende aspecten: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur De ontwikkeling

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Tijdvakken Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid K.A. * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat * klassieke vormentaal

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Juul Lelieveld, Frederike Pals, Jacques van der Pijl Controle historische

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Wonen in een paleis sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie.

Wonen in een paleis sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie. Docentenhandleiding Welkom bij Paleis Het Loo! U gaat met uw klas het lesprogramma Wonen in een paleis volgen. Hierbij hoort een voorbereidende les op school (75 minuten), een bezoek aan Paleis Het Loo

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Rijk Romeins Leven. Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5. Handleiding voorbereidende les

Rijk Romeins Leven. Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5. Handleiding voorbereidende les Les Rijk Romeins Leven Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5 Handleiding voorbereidende les Rijk Romeins Leven INHOUD Inleiding Kader Begrippen Leerdoelen Aansluiting kerndoelen De lessen INLEIDING

Nadere informatie

Hartelijk Welkom bij

Hartelijk Welkom bij Hartelijk Welkom bij Tienduizend redenen Opwekking 733 De zon komt op, maakt de morgen wakker; mijn dag begint met een lied voor U. Heer, wat er ook gebeurt en wat mij mag overkomen, laat mij nog zingen

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van Maak hier de gaatjes voor in je multomap Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ Dit boekje is van Welkom bij de Romeinen! In Welkom bij de Romeinen maak je kennis met het Romeinse leven. Je zult merken

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Lesoverzicht. 1. Bidden p De Kerk p De priester p Vergeving p De Bijbel p Delen p Het offer p.

Lesoverzicht. 1. Bidden p De Kerk p De priester p Vergeving p De Bijbel p Delen p Het offer p. Lesoverzicht 1. Bidden p. 4 2. De Kerk p. 10 3. De priester p. 17 4. Vergeving p. 23 5. De Bijbel p. 28 6. Delen p. 35 7. Het offer p. 41 8. De H. Communie p. 48 9. Zingen voor God p. 55 10. Heilig worden

Nadere informatie

Training en Coaching met Paarden

Training en Coaching met Paarden Pagina2 Paard en Ruiter van Homerus tot Djenghis Khan De tentoonstelling in het Allard Pierson Museum: Paard & Ruiter - Van Homerus tot Djenghis Khan was werkelijk bijzonder de moeite waard om te bezoeken.

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel:

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: 0. De leerling leert historische bronnen te gebruiken om zich een beeld van een eigen

Nadere informatie

Specialisatie Geschiedenis van het jodendom en christendom

Specialisatie Geschiedenis van het jodendom en christendom Specialisatie Een religieuze periodisering 586 70 Jahwisme Vroeg- Jodendom Rabbijns Jodendom Voor de gewone jaartelling 1 Na de gewone jaartelling Een historisch kader (586 200 v. Chr.) 586-539 - Perzische

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN CHANOEKA

HET VERHAAL VAN CHANOEKA HET VERHAAL VAN CHANOEKA Op de 25e dag van de joodse maand Kislew begint Chanoeka, een feest dat acht dagen duurt. Met Chanoeka denken we terug aan een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis van het

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles CODE R Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles LESBRIEF CODE-R BASISLES In deze lesbrief staan tips en suggesties voor het gebruik van Code-R. Aan de hand van de voorbeeldles

Nadere informatie

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12.

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12. Inhoud Thema 5.1 Jagers en boeren 3 Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6 Thema 5.3 Monniken en ridders 9 Thema 5.4 Steden en staten 12 Eigentijds Eigentijds Toets Thema 5.1 Jagers en boeren 1. Rondtrekken 3.

Nadere informatie

Extra: Waarom hebben mensen paarden

Extra: Waarom hebben mensen paarden Extra: Waarom hebben mensen paarden In dit extra hoofdstuk leer je: Dat mensen paarden houden met een bepaald doel. Met welk doel mensen vroeger paarden hielden. Waarom mensen nu paarden hebben. Inleiding

Nadere informatie

Lucas 24: Geloof jij het?!

Lucas 24: Geloof jij het?! Lucas 24:13-35 - Geloof jij het?! Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

* = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen). Het Romeinse Rijk

* = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen). Het Romeinse Rijk Grieken en Romeinen LES 2 DE ROMEINEN JE LEERT hoe het Romeinse leger werkt; dat wegen belangrijk zijn voor de Romeinen; hoe Romeinen wonen. 5000 jaar * = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen).

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Floris Sieffers 07 October 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65623 Dit

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt Mening in 1618 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Uitspraken over Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt verdiende het om

Nadere informatie

2 U geeft mij moed, God! Ik wil muziek maken en zingen, met heel mijn hart.

2 U geeft mij moed, God! Ik wil muziek maken en zingen, met heel mijn hart. 108 1 Een lied van David. God geeft mij moed 2 U geeft mij moed, God! Ik wil muziek maken en zingen, met heel mijn hart. 3 Ik wil mijn harp laten klinken, ik wil de zon wakker maken met mijn lied. 4 Heer,

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Griekse beschaving hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Griekse beschaving hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62215 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De Onsterfelijke Alexander de Grote. Dit werkboekje is van:

De Onsterfelijke Alexander de Grote. Dit werkboekje is van: De Onsterfelijke Alexander de Grote Dit werkboekje is van: Hallo! Je bezoekt binnenkort het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - I Door de tijd heen De volgende historische gebeurtenissen hebben allemaal te maken met migratie en staan in willekeurige volgorde: 1 Afrikanen worden op slavenschepen naar Amerika gebracht om te werken

Nadere informatie

44 Daniël 8:1 45 Daniël 7:6-8:5

44 Daniël 8:1 45 Daniël 7:6-8:5 Hoofdstuk 6 310-349 voor Christus - schema 10 349-388 voor Christus - schema 11 388-427 voor Christus - schema 12 Alexander de Grote Met het verschijnen van Alexander de Grote op onze chronologische kaart

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus Toelichting Door deze ontmoeting met Heraclitus gaan we terug naar het begin van de westerse filosofie. Zo rond 600 voor Christus komen we in het KleinAziatische

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 DE MIDDELEEUWEN Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 INHOUDSOPGAVE Middeleeuwen. Karel de Grote. Middeleeuwse straffen. De pest. Dokters in de Middeleeuwen. Beroepen in de Middeleeuwen.

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Extra: Eise Eisinga hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Extra: Eise Eisinga hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 September 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/79598 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Albert I van België: Brussel, 8 april 1875 - Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Hij was prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg-Gotha, was van 23 december 1909 tot 17 februari 1934

Nadere informatie

ROBIN HOOD EN ZIJN VROLIJKE VRIENDEN

ROBIN HOOD EN ZIJN VROLIJKE VRIENDEN ROBIN HOOD EN ZIJN VROLIJKE VRIENDEN ond het einde van de twaalfde eeuw regeerde de goede koning Richard Leeuwenhart over Engeland. Toen hij koning werd, was de schatkist leeg en waren de knagers arm en

Nadere informatie

Geschiedenis en Techniek Groep 8

Geschiedenis en Techniek Groep 8 Geschiedenis en Techniek Groep 8 Oude elektriciteit Oudheid Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over oudheid. De

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

"Reis naar Jeruzalem"

Reis naar Jeruzalem Reis naar Jeruzalem Sabbat Hoe zou jij je voelen als je familie van plan Doe Lees alvast was om te verhuizen naar een plek waar jij nooit Ezra 1-3 en eerder geweest? Bang, opgewonden of beiden? Nehemia

Nadere informatie

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1 2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1! " #$% & #& '$' '& + ()" *% $, $ -% 1 H. Jagersma en M. Vervenne, Inleiding in het Oude Testament, Kampen, 1992. J. Bowker, Het verhaal

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment Groep BBL1 Mens & Maatschappij Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten. Verdieping op de basisdoelen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kleuren Inleiding Hallo allemaal. Ik hou mijn spreekbeurt over kleuren omdat ik het een leuk en interessant onderwerp vind en ook omdat kinderen er niet zo snel op komen denk ik. Ik heb mijn spreekbeurt

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 5 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Stenen

Nadere informatie

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt.

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Archeologie Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Inhoudsopgave Wat is een archeoloog? Bekende archeologen. Opleiding. Soorten archeologen. Tempel van Empel. Opgravingen. Mijn buurman. 1 Wat

Nadere informatie

LANG LEVE RO DE LINIE? ME. Docentenhandleiding VERBODEN KRINGEN

LANG LEVE RO DE LINIE? ME. Docentenhandleiding VERBODEN KRINGEN LNG LEVE RO DE LINIE? ME Docentenhandleiding W Lesdoelen LNG LEVE - Leerlingen kunnen beschrijven hoe de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de praktijk werkte vlak voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. -

Nadere informatie

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over:

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: Dit werkstuk werd online gezet door Griekenland. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: De inleiding Het bestuur. Middelen van bestaan. De kranten De eilanden De geschiedenis Het

Nadere informatie

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer Kamer e Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand

Nadere informatie

Samen met Jezus op weg

Samen met Jezus op weg Samen met Jezus op weg KERK & WERELD Korte Schipstraat 16 2800 Mechelen Tekst: Myrjam De Keyser 1. De laatste keer samen Jezus en zijn leerlingen willen graag het paasfeest vieren. Daarvoor zijn ze naar

Nadere informatie

Alles over. Tijdzaken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Tijdzaken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

Liturgie Kom-in-de-kerk-dienst/ aangepaste dienst Emmen, 9 oktober 2016 Thema: juich jij mee voor God?

Liturgie Kom-in-de-kerk-dienst/ aangepaste dienst Emmen, 9 oktober 2016 Thema: juich jij mee voor God? Liturgie Kom-in-de-kerk-dienst/ aangepaste dienst Emmen, 9 oktober 2016 Thema: juich jij mee voor God? 0. Inzingen: E&R 62 (Dit is de dag) en Gezang 160:1,2 1. Votum Onze hulp is in de naam van de HERE

Nadere informatie

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION HET TERRACOTTALEGER & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO 23.12.16 23.04.17 PEDAGOGISCH DOSSIER 11-14 JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION + 3 2 4 2 2 4 WWW. T E R R A C O T 4 9 3 8 TA - L I E

Nadere informatie

Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr.

Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr. Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr. Jesaja is de zoon van Amoz, de broer van Uzzia, koning van Juda. Uzzia werd op 16- jarige leeftijd koning, tijdens het 27 e regeringsjaar van Jerobeam

Nadere informatie

2 Samuël 7:1-16 - Jezus komt in het gewone leven

2 Samuël 7:1-16 - Jezus komt in het gewone leven 2 Samuël 7:1-16 - Jezus komt in het gewone leven Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Verhalen uit het. Midden-Oosten. naverteld door Sandra van der Stege

Verhalen uit het. Midden-Oosten. naverteld door Sandra van der Stege Verhalen uit het Midden-Oosten naverteld door Sandra van der Stege Moeilijke woorden staan schuin. Ze worden uitgelegd in de woordenlijst op pagina 63. Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen Inhoud

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Koning Juliana Inleiding Koningin Juliana werd geboren op 30 april 1909 in Den Haag. Haar volledige naam is: Koningin Juliana Louise Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau. Ze is een dochter Prins van Hendrik

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie