Pijn en het brein Nieuwe inzichten in analyse en aanpak van chronische pijn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pijn en het brein Nieuwe inzichten in analyse en aanpak van chronische pijn"

Transcriptie

1 Opbouw van de avond Instituut voor toegepaste Neurowetenschappen Faculteit der Bewegingswetenschappen Pijn en het brein Nieuwe inzichten in analyse en aanpak van chronische pijn 1. Algemeen kader pijn 2. CRPS, wat is dat? 3. Pijneducatie 4. Aanpak Dr Ben van Cranenburgh RGF Amsterdam Algemeen kader pijn Oorzaak en/of doel Niveaus Basisvormen van pijn Historie: evolutie van denken Neuraal pijnensemble De man met de hamer Nociceptieve pijn: duidelijke relatie met weefselschade Pijn heeft een oorzaak 1

2 De vrouw met de brillen: weefselschade? Pijn heeft een doel Niveaus van het pijnfenomeen Geen één op één relatie tussen pijn en weefselschade (ongelukkig, maar goed bedoeld diagram) Pijn somatisch of psychisch? Simplistisch dualisme! Heeft veel kwaad gedaan Patiënten worden gestigmatiseerd Zenuwstelsel vergeten Zwaar verouderd Pijn is een bio-psycho-socio fenomeen Racefietsongeluk Sportieve man van 42 jaar. Mijn papa is de sterkste!. Wervel verplaatst, sterke rugpijn. Baalt dat hij nu niet meer kan sporten, wordt depressief. Ziet zijn sportvrienden niet meer. Zijn rol thuis verandert. Neemt geen initiatief meer en moet vaak geholpen worden. 1 Bio wervel? 2 Psycho depressie? 3 Socio familie en vrienden? 2

3 Basisvormen van pijn: Historie: mijlpalen in het denken over pijn (verouderd: somatisch of psychisch) somatogeen neurogeen psychogeen 1. Kabelmodel 2. Gate control 3. Pijn-modulerende systemen 4. Plasticiteit Kabelmodel: snij door, blokkeer De achterhoorn: gate control? Of en hoe een prikkel wordt doorgegeven hangt van vele factoren af: 1 heden, bv context 2 verleden, bv weefselschade 3 toekomst, bv verwachting Belangrijk voor: Anesthesie bij operaties (tandarts!) Neurologische diagnostiek Echter niet voor: Chronische pijn Vier toestanden: Normaal Inhibitie Sensitisatie Reorganisatie 3

4 Oorsprongvan pijnmodulerende systemen Neurale reorganisatie: sensibele training leidt tot vergroting van corticale projectiegebieden De lichaamskaart in de hersenen is plastisch Vanuit de hersenen kan de gevoeligheid van het pijnsysteem gewijzigd worden. Er zijn pijn-inhiberende en pijn-faciliterende systemen (Jenkins en Merzenich 1987) Corticale reorganisatie na amputatie Wegval van input veroorzaakt denervatieovergevoeligheid ten gevolge van de-afferentatie Plasticiteit op vele niveaus bij carpale tunnelsyndroom Verlies van input leidt tot overgevoeligheid: centrale sensitisatie (Immobilisatie, neuropathie, compressie, CVA, eenzijdig gebruik etc) Het hele systeem verandert! 4

5 fmri activatiepatroon bij carpale tunnelsyndroom (Napadow e.a. 2007) Pijn in het brein: het neurale pijnensemble. Ieder participerend gebied vertegenwoordigt een deel van het complexe pijnfenomeen Tactiele stimulatie middelvinger Neurale reorganisatie Neurale reorganisatie 2 CRPS Nociceptieve pijn Chronische pijn 5

6 Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS): synoniemen en gerelateerde termen Sympathische reflexdystrofie (SRD) Sudeck`s dysdrofie Posttraumatisch pijnsyndroom Schouder-hand syndroom Chronisch traumatisch oedeem Causalgie (= CRPS 2) en minor causalgia (= CRPS 1) Posttraumatische arthrose Algodystrofie Sympathetically maintained pain (SMP) Epidemiologie In NL ong nieuwe gevallen per jaar Prevalentie: een veelvoud hiervan Groot verschil in uitingsvorm en verloop Niet geregistreerde gevallen CRPS: symptomen (+ of ) 1. Pijn, sensibiliteitsstoornissen, allodynie 2. Autonome verschijnselen: temperatuur, doorbloeding, oedeem, zweten(smp = sympathetically maintained pain) 3. Motorische verschijnselen: mobiliteit, spierkracht, tremor, dystonie 4. Trofischestoornissen(spieren, huid, botten, gewrichten): dystrofie/atrofie (5 Veranderde lichaamsperceptie) Ontstaan van CRPS (Payne 1990) Trauma Ontsteking Immobilisatie (hartinfarct, CVA) Gewrichtsziekten Bevriezing Verbranding Carcinoom Barbituraten 35%???? Gemeenschappelijke factor: abnormale input? 6

7 1. Ontsteking? Oorzaak CRPS? 2. Persoonlijkheidsstoornis? 3. Veranderdpijnsysteem? 1 en 2 hebbengeleidtot velezinloze behandelingen CRPS: fasen (discutabel!) 1. Acuut: spontane pijn, allodynie, hyperpathie. Wisselende sympathische verschijnselen (warm/rood vs koud/cyanotisch). Gelokaliseerd (in perifeer zenuwgebied) 2. Dystrofisch stadium: ong. 3 maanden. Uitbreiding verschijnselen, arthropathie, mobiliteit vermindert 3. Atrofisch stadium: ong. 6 maanden. Huidveranderingen, osteoporose, koud/cyanotisch Onomkeerbaar??? Veldman criteria (1993) Minimaal4 van de 5: 1. Pijn 2. Verschil in huidskleur 3. Oedeem 4. Verschil in huidtemperatuur 5. Verminderde actieve mobiliteit Afwijkingen in een groter gebied dan verwacht Verergering na inspanning Bruehl et al. criteria (1999) Pijn (dysproportioneel) Minstens 1 symptoom in 3 van de volgende 4 groepen: - sensorisch (allodynie, sensibiliteitsstoornis) - vasomotoor (temperatuur, kleur, oedeem) - sudomotoor (meer/minder zweten) - motorisch (dystonie, mobiliteit) Geen andere diagnose die de symptomen kan verklaren 7

8 CRPS linker hand Bilateraal osteoporose bij CRPS CRPS: pathofysiologie 1. Perifere mechanismen sensitisatie van perifere afferenten onder invloed van chemische stoffen die bij weefselschade vrijkomen beschadiging van afferenten veroorzaakt sprouting resp. ectopische prikkelvorming. Afwijkende innervatiepatronen C en A-delta-vezels aangetoond (huid, vaten) 2. Centrale mechanismen Sensitisatie van centrale neuronen (o.a. achterhoorn) door abnormale input Neurale reorganisatie: duurzame verandering van het neurale pijnensemble Vicieuze cirkels via sympathische efferenten en motoneuronen Bloeddoorstroming bij een patient met koude CRPS Koudeprikkel in normale omgevingstemp.. Koudeprikkel in warme omgeving 8

9 CRPS: warm en koud type X-as: cyclus van 2 uren afkoeling resp. verwarming Gedenerveerde arteriolen Overgevoelige receptoren Hypertrofie Veranderingen in de centrale prikkelverwerking Brain processing during mechanical hyperalgesia in complex regional pain syndrome: a functional MRI study. C. Maihofner et al, Pain, 114 (2005) Stimulatie aangedane zijde S1 cortex S2 cortex Insula Cortex cingularis Parietale cortex Frontale cortex 9

10 3 Pijn-educatie Ons pijnsysteem Rolvan hetbrein Stress en stress Context Cognitie Gebruik plaatjes! 1. Patiënt 2. Therapeut 3. Interventie 4. Context Lijnen: interacties Cirkels: context, micro, meso, macro NR 250 De therapeutische situatie Effectiviteit is niet een kenmerk van de interventie alleen! Ons pijnsysteem Alarmsysteem metafoor: wat doen we met vals alarm? Voorbijgaande en duurzame veranderingen: logisch of patho-logisch? Pijnpoorten: wijd open, dicht, of op een kier Controlekamer: de regie! Eigenschappen deels genetisch, deels ervaring/verleden Rol van het brein In het brein komt alles samen: denken doen; voorstellen waarnemen; emotie (re)actie; psyche lichaam Neuraal pijnensemble: ieder gebied heeft zijn aandeel aan het complexe pijnfenomeen Strijd om neurale ruimte: het brein kiest 10

11 Stress en stress Psychosomatisch reageren: individueel 1 concreet doel dat gehaald moet worden: pijn wordt opzij gezet (survival, fear ) 2 onbestemde dreiging: zintuiglijke vensters open, maximaliseren van informatie-opvang, meer pijn ( anxiety ) Voorbeelden: baring, marathon, oorlog, sociale uitsluiting, ontslagdreiging etc. Individueel grote verschillen, die niets met psychische stoornis te maken hebben Bij stress-reactie zijn pijn-modulerende systemen betrokken Fear: reëel object: stress-analgesie, d.i. survival ipv pijn PRIORITEIT ELDERS Anxiety: veronderstelde of verwachte dreiging, dwz geen concreet object, activatie van alle zintuiglijke systemen ALLE VENSTERS OPEN Bijv. Angst voor bevalling 11

12 Context Net niet pijnlijke prikkel + negatieve plaatjes: pijn Pijnlijke prikkel + positieve plaatjes (foto geliefde, maagd Maria etc): pijn minder Effect duidelijk zichtbaar op hersenscan Voorbeeld context Werknemer op een groot bedrijf heeft net niet manifeste rugpijn. Zijn rug is het zwakke punt. Er gaan geruchten dat er 15% van het personeel ontslagen wordt. De vraag is of hij daar bij zit. De rugpijn wordt manifest Cognitie Aandacht: spannende film, leuke bezigheid Verwachting: de illusie van de vertrekkende trein Ideeën: mijn rug is versleten, pijn betekent dat het fout gaat (bevalling) De invloed van aandacht (attention) Wilt U dat ook? (NB distractie: akoestisch) 12

13 De kracht van de verwachting (expectation) Placebo Een afname van klacht of symptoom op basis van de perceptie van een therapeutische interventie. Bijv.: Ft geeft uitleg over het veranderde pijnsysteem bij CRPS. Maximaliseer placebo-effect! Nocebo Een toename van symptoom of klacht op basis van een bewuste of onbewuste perceptie van een nadelige factor of situatie Bijv.: De dokter zegt U moet uw aangedane CRPS-arm rust geven, zodat de ontsteking kan genezen. Minimaliseer nocebo-effect! Invloed van verwachting op het effect van therapie (Linde et al. 07) 864 patienten: migraine, spanningshoofdpijn, lage rugpijn, arthrose Krijgen acupunctuur of nep -acupunctuur Vooraf vragen: mening over acupunctuur, verwachting, vertrouwen Resultaat: verwachting sterk gerelateerd met effect (NB meer dan therapie zelf) Placebo-effect: naloxon-ophefbaar 13

14 4 CRPS: aanpak CBO richtlijn Weinig goed onderzoek Veel medicamenten worden genoemd, effectiviteit is teleurstellend Sympaticusblokkade: meer nadelen dan voordelen; intraveneus geen meerwaarde! Amputatie niet aanbevolen Mannitol geen bewijs van effect! Geen bewijs voor effectiviteit TENS! Actief oefenen/functieherstel! Behandelmogelijkheden: hi hi! Neurale reorganisatie: terugdringen, normaliseren? Nociceptieve pijn Chronische pijn 14

15 Neurale reorganisatie 1. Logisch en adaptief mechanisme, bijv. bij ontsteking, fractuur een zuiver perifere aandoening bestaat niet 2. Kan patho-logisch en mal-adaptief worden, bijv. bij CRPS, fibromyalgie, rugpijn, arthrose binnen pijngrens (1) of pijn negeren (2)? Lichaamsdeel ontzien of juist actieve functie? Neurale Reorganisatie Therapie (NRT) = terugdringen/normaliseren van neurale reorganisatie Nieuwe hoopgevende wegen? 1. Pijndemping door prikkeling: strijd om neurale ruimte 2. Pijn = loos alarm, dus cognities veranderen, pijn negeren en functionele activiteiten (Ek en van Gijn, Macedonie) 3. Mismatch tussen periferie en centrale representaties. Spiegel van Ramachandran activeert/normaliseert neurale sporen 4. Neurale re-organisatie terugdringen bijv. varierend oefenen bij focale dystonie (RSI), acupunctuur bij carpale tunnel, mental imagery bij CRPS en fantoompijn (McIver e.a. 2008, Moseley 2004) 5. Kracht van de verwachting? Placebo en nocebo. Rol van hulpverlener. Eerst gewone dingen! HERSENEN EN PSYCHE Informatie over pijn Positieve emoties Meditatie/yoga Ontspanningsoefeningen Belangrijkste verschillen in: -Thalamus -Insula (S-2) -Gyrus cinguli Meditatie en pijn (Kakigi e.a. 2005) INPUT ZINTUIGEN Muziek Uitzicht Massage Lekker eten Natuur Werkomgeving OUTPUT BEWEGING/ACTIE Beweging/sport Zinvolle bezigheden Leefstijl 15

16 INPUT ZINTUIGEN TENS Acupunctuur Needling SCS, MCS, TMS Spiegeltherapie HERSENEN EN PSYCHE Pijn-educatie Motor imagery Cognitieve gedragsmodificatie Exposure (angst-desensitisatie) ACT Relaxatie-training OUTPUT BEWEGING/ACTIE Graded activity Zinvolle actie (aanleren) Graded Motor Imagery (Moseley 2004, Veelbelovende benadering voor CRPS en fantoompijn: 1. Herkennen van li-en re-handen bij talrijke afgebeelde handen: herstel ichaamsschema? 2. In gedachten maken van bepaalde handbewegingen: bewegen op hersenniveau 3. Spiegeltherapie: hersenen krijgen weer feedback, activering geheugensporen Normaliseren van het pijnsysteem Neuromodulatie: spiegel van Ramachandran Dwars door de pijngrens? Anekdote in Macedonie bereikt via Hoogeveen Nederland (Ek e.a. 2009). Uitgangspunten: Pijn = loos alarm. Richtlijn Blijf binnen de pijngrens is onjuist Passief manipuleren en mobiliseren herstelt de feedback naar de hersenen Functie staat centraal, de pijn wordt genegeerd. Uitleg aan de patient. 16

17 Leren van de geschiedenis? Casus rugpijn: Jaren 60: ligkuur meer kwaad dan goed Schrikbeeld van multidisciplinaire teams Jaren 80: rugoperatie FBSS! Jaren 2000: hardlopen????? Wat moeten we daar van denken? Voor geinteresseerden: Cursus Pijn (5 dagen) in Haarlem (juni 2012) Informatie en inschrijven via Boeken: B. van Cranenburgh: Pijn, vanuit een neurowetenschappelijk perspectief (Elsevier Gezondheidszorg, 7 e editie 2009) B. van Cranenburgh: Pijn, waarom? Een gids voor mensen met pijn (ITON, 2012) 17

Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies

Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies Dr. Ben van Cranenburgh, neurowetenschapper Stichting ITON: www.stichtingiton.nl Symposium KNGF Scheutig met pijn 15 april Alkmaar, 20

Nadere informatie

Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg. Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011. www.stichtingiton.

Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg. Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011. www.stichtingiton. Instituut voor toegepaste Neurowetenschappen Faculteit der Bewegingswetenschappen Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011

Nadere informatie

Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen

Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen maar het zit toch niet tussen mijn oren John van der Meij Trilemma: Praktijk voor Training, Coaching en Therapie (Oegstgeest) Instituut voor

Nadere informatie

Praktijk. Pijn mechanisme 15-01-2012! Martini Hospital Groningen - innovation in desig! 1! Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn

Praktijk. Pijn mechanisme 15-01-2012! Martini Hospital Groningen - innovation in desig! 1! Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn Marielle Padberg (Hoofd)pijn pathofysiologie Hoofdpijndiagnose Multidisciplinaire behandeling Praktijk Pijn mechanisme 18-jarige man met ernstige hoofdpijn

Nadere informatie

Baringspijn vanuit een nieuw perspectief Pijnloze bevalling: optie, recht of mythe?

Baringspijn vanuit een nieuw perspectief Pijnloze bevalling: optie, recht of mythe? Baringspijn vanuit een nieuw perspectief Pijnloze bevalling: optie, recht of mythe? Irena Veringa en Ben van Cranenburgh De laatste decennia is veel onderzoek gedaan naar pijn, zowel klinische pijn als

Nadere informatie

Pijn, leg dat maar eens uit

Pijn, leg dat maar eens uit Pijn, leg dat maar eens uit Een how-to-manual voor fysiotherapeuten In opdracht van het rug-netwerk Ronald Kan Fysiotherapeut Heliomare Uitgangspunten Deze uitleg geldt voor patiënten met chronische benigne

Nadere informatie

Spiegeltherapie. Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum

Spiegeltherapie. Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum Spiegeltherapie Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum Plasticiteit v.d. hersenen 7 jarig Turks meisje Op drie-jarige leeftijd oa taalgebieden verwijderd Tweetalig

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

SENSITISATIE. Chronische pijn is een aandoening 23-10- 14. Pijn! Abe Lenstra AGENDA. Acute pijn is een symptoom

SENSITISATIE. Chronische pijn is een aandoening 23-10- 14. Pijn! Abe Lenstra AGENDA. Acute pijn is een symptoom PIJNEDUCATIE IN TRANSDISCIPLINAIRE ZORG IN DE EERSTE LIJN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE PIJN? Pijn! Prof. Dr. C. Paul van Wilgen Fysiotherapeut, Gezondheidspsycholoog, Epidemioloog AGENDA Abe Lenstra Hoe

Nadere informatie

Sensitisatie. Anesthesiologie

Sensitisatie. Anesthesiologie Sensitisatie Anesthesiologie Anesthesiologie Inleiding Wanneer pijn lang bestaat en er geen lichamelijke afwijkingen (meer) voor die pijn te vinden is, wordt pijn chronisch genoemd. Mensen met chronische

Nadere informatie

Zien bewegen doet bewegen? Spiegeltherapie, spiegelneuronen en motor imagery technieken in de revalidatie. R.W. Selles

Zien bewegen doet bewegen? Spiegeltherapie, spiegelneuronen en motor imagery technieken in de revalidatie. R.W. Selles Zien bewegen doet bewegen? Spiegeltherapie, spiegelneuronen en motor imagery technieken in de revalidatie R.W. Selles Onderzoeksgroep Hand Chirurgie en Hand Revalidatie Afdeling Revalidatiegeneeskunde

Nadere informatie

Wat zijn segmentale relaties?

Wat zijn segmentale relaties? 5 Wat zijn segmentale relaties? Samenvatting Tussen de ingewanden, het verborgene, en het waarneembare lichaam bestaan relaties en interacties die hun basis hebben in de segmentale innervatie. Een aandoening

Nadere informatie

Chronische pijn: enkele inzichten in een multifactoriële problematiek

Chronische pijn: enkele inzichten in een multifactoriële problematiek Chronische pijn: enkele inzichten in een multifactoriële problematiek Stefaan Van Damme - er is geen enkel belangenconflict of financiële band met de industrie - slaapproblemen angst werkverzuim/conflict

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

Neurorevalidatie ITON IN VOGELVLUCHT

Neurorevalidatie ITON IN VOGELVLUCHT Neurorevalidatie ITON IN VOGELVLUCHT ITON ITON: instituut voor toegepaste neurowetenschappen Hoofddocent: Dr. Ben van Cranenburgh Inhoud presentatie Cijfers t.a.v. CVA Anatomie,informatieverwerking e.d.

Nadere informatie

Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma

Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma 26 Verklaring voor chronische pijnaandoeningen Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma Tekst: Sanne van der Poel Voor mensen met chronische pijnklachten is het vaak lastig en frustrerend

Nadere informatie

ITDD intake. Algemeen Patientcode. Patientgegevens Patiëntnummer kliniek (bijv. ZIS-code) Behandelaars Naam anesthesiolo(o)g(en)

ITDD intake. Algemeen Patientcode. Patientgegevens Patiëntnummer kliniek (bijv. ZIS-code) Behandelaars Naam anesthesiolo(o)g(en) ITDD intake Patientcode Patientgegevens Patiëntnummer kliniek (bijv. ZIS-code) Geslacht (1) man (2) vrouw Geboortedatum Behandelaars Naam anesthesiolo(o)g(en) Naam revalidatiearts(en) ziekenhuis Naam revalidatiearts(en)

Nadere informatie

Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma

Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma 26 Verklaring voor chronische pijnaandoeningen Patiënten ervaren minder pijn met pijneducatieprogramma Tekst: Sanne van der Poel Voor mensen met chronische pijnklachten is het vaak lastig en frustrerend

Nadere informatie

Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren.

Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren. Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren. Carla Palmen, psychosomatisch fysiotherapeut Adelante Zorgroep, Volwassenen, Afd. pijn, Hoensbroek

Nadere informatie

Pijn en MS in de medische literatuur. Omschrijving probleem. Prevalentie. Prevalentie 63 % (nl populatie 19 %)

Pijn en MS in de medische literatuur. Omschrijving probleem. Prevalentie. Prevalentie 63 % (nl populatie 19 %) Pijn en MS in de medische literatuur Roger Haenen, Revalidatiearts Orbis Medisch Centrum Sittard - Geleen Omschrijving probleem Prevalentie 63 % (nl populatie 19 %) RRMS 50% PPMS 70% SPMS 70 % 25 % ervaart

Nadere informatie

Chronische Pijn. Een overzicht van onderzoeken en inzichten. There is more wisdom in your body than in your deepest philosophy. Friedrich Nietzsche

Chronische Pijn. Een overzicht van onderzoeken en inzichten. There is more wisdom in your body than in your deepest philosophy. Friedrich Nietzsche info@triggerpointcoach.nl www.triggerpointcoach.nl www.landelijketriggerpointdag.nl Kantoor: Impuls 9, Purmerend Chronische Pijn Een overzicht van onderzoeken en inzichten Chronische There is more wisdom

Nadere informatie

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel De psychologische aspecten van pijn Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel Wat is pijn? Definitie: pijnis eenonplezierige, zintuiglijkeen emotioneleervaring

Nadere informatie

Sandra Veenstra. www.bsl.nl

Sandra Veenstra. www.bsl.nl Sandra Veenstra www.bsl.nl De toepassing van EMDR bij somatische klachten zoals chronische pijn Sandra Veenstra Jaarbeurs Utrecht, 27-09-13 Lichamelijke klachten geschikt voor behandeling met EMDR Wanneer

Nadere informatie

INTER&PSY*Lente*Symposium*2013!

INTER&PSY*Lente*Symposium*2013! INTER&PSYLenteSymposium2013! Angst voor Pijn Paul van Wilgen PhD Gezondheidspsycholoog Fysiotherapeut Epidemioloog Workshop -Wat is pijn -Wat is chronische pijn -Sensitisatie -De rol van angst -Bewegingsangst

Nadere informatie

Onverklaarde klachten: een houdbaar concept? Guus Eeckhout Polikliniek Onverklaarde Klachten Afdeling Ziekenhuispsychiatrie VUmc

Onverklaarde klachten: een houdbaar concept? Guus Eeckhout Polikliniek Onverklaarde Klachten Afdeling Ziekenhuispsychiatrie VUmc Onverklaarde klachten: een houdbaar concept? Guus Eeckhout Polikliniek Onverklaarde Klachten Afdeling Ziekenhuispsychiatrie VUmc Netwerk OLK (NOLK) Conceptrichtlijn 2009: Somatisch Onvoldoende verklaarde

Nadere informatie

Oncologisch Centrum. Instructie en informatieboekje. Spiegeltherapie. Afdeling Revalidatie Geneeskunde

Oncologisch Centrum. Instructie en informatieboekje. Spiegeltherapie. Afdeling Revalidatie Geneeskunde Daniel Centrumlocatie den Hoed Oncologisch Centrum Instructie en informatieboekje Spiegeltherapie Afdeling Revalidatie Geneeskunde Inhoud Informatie over spiegeltherapie 3 Onderzoekers op het gebied van

Nadere informatie

Neuroimmunologische veranderingen in het Complex Regionaal Pijn Syndroom

Neuroimmunologische veranderingen in het Complex Regionaal Pijn Syndroom Samenvatting Hoofdstuk I Introductie Het Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) is een ziekte die kan optreden als een complicatie na chirurgie of trauma. Het spontaan ontstaan van de aandoening is ook

Nadere informatie

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Inhoud Cijfers Wat gebeurt er in het ziekenhuis? Typen hoofdpijn Spanningshoofdpijn

Nadere informatie

CHRONISCHE PIJN EN PIJNEDUCATIE, WAT IS DE ROL VAN DE MANUEEL THERAPEUT?

CHRONISCHE PIJN EN PIJNEDUCATIE, WAT IS DE ROL VAN DE MANUEEL THERAPEUT? CHRONISCHE PIJN EN PIJNEDUCATIE, WAT IS DE ROL VAN DE MANUEEL THERAPEUT? Prof. Dr. C. Paul van Wilgen Fysiotherapeut, Gezondheidspsycholoog, Epidemioloog Pijn! AGENDA De Belgische pijn in de kuip Sensitisatie

Nadere informatie

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie)

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Deze folder geeft u informatie over de behandeling van Complex Regionaal PijnSyndroom, type 1 (CRPS-1), ook wel bekend als posttraumatische dystrofie.

Nadere informatie

Welke strategie, bij wie en waarom?

Welke strategie, bij wie en waarom? Instituut voor toegepaste Neurowetenschappen Faculteit der Bewegingswetenschappen Welke strategie, bij wie en waarom? Dr. Ben van Cranenburgh Symposium De fysiotherapeut als bewegingsprofessional RGF 18

Nadere informatie

Fantoompijn. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Fantoompijn. Ziekenhuis Gelderse Vallei Fantoompijn Ziekenhuis Gelderse Vallei Na een amputatie kan er een bepaald gevoel of pijn ontstaan in het deel dat is verwijderd (= het fantoom). Dit wordt fantoompijn of fantoomgevoel genoemd. In deze

Nadere informatie

Chronische pijnpatiënt en zijn omgeving. Informatie over chronische pijn bij ouderen om samen met patiënt en/of omgeving te bespreken

Chronische pijnpatiënt en zijn omgeving. Informatie over chronische pijn bij ouderen om samen met patiënt en/of omgeving te bespreken Chronische pijnpatiënt en zijn omgeving Informatie over chronische pijn bij ouderen om samen met patiënt en/of omgeving te bespreken Chronische pijnpatiënt en zijn omgeving Verklaringsmodellen Model van

Nadere informatie

Methoden hersenonderzoek

Methoden hersenonderzoek Methoden hersenonderzoek Beschadigingen Meting van individuele neuronen Elektrische stimulatie Imaging technieken (Pet, fmri) EEG Psychofarmaca/drugs TMS Localisatie Voorbeeld: Het brein van Broca s patient

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

De rol van stress en verwachtingen bij chronische lichamelijke klachten: Op weg naar innovatieve therapievormen

De rol van stress en verwachtingen bij chronische lichamelijke klachten: Op weg naar innovatieve therapievormen Symposium 30 maart 2012 Pijn, jeuk, vermoeidheid. verschillende klachten, één behandeling? Recente ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van chronische lichamelijke klachten De rol van stress

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

(Re)Train the Brain Revalidatie voor mensen met chronische pijn

(Re)Train the Brain Revalidatie voor mensen met chronische pijn (Re)Train the Brain Revalidatie voor mensen met chronische pijn Jo Nijs, Margot De Kooning, Kelly Ickmans, Liesbeth Daenen, Deborah Van Cauwenbergh, Jessica Van Oosterwijck, Nathalie Roussel, Lennard Voogt,

Nadere informatie

Veilig. Effectief. Eenvoudig. Snelle werking. Geen bijwerkingen. www.takecare.nl www.takecare.be

Veilig. Effectief. Eenvoudig. Snelle werking. Geen bijwerkingen. www.takecare.nl www.takecare.be Veilig Effectief Eenvoudig Snelle werking Geen bijwerkingen www.takecare.nl www.takecare.be Pain heeft effect bij zowel acute als chronische pijnen. Opmerkelijk goede resultaten heeft de pen bij tenniselleboog/arm

Nadere informatie

Let s talk. Trea Broersma psychiater

Let s talk. Trea Broersma psychiater Let s talk about SOLK Trea Broersma psychiater SOLK??? Let s talk about..solk SOLK in de huisartsenpraktijk Lichamelijke klachten zonder somatische oorzaak SOLK en somatisatie Problemen bij SOLK en somatisatie

Nadere informatie

Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Agenda. Nociceptieve pijn 11/06/2014. Harkema. Dr. Doeke Keizer, huisarts

Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Agenda. Nociceptieve pijn 11/06/2014. Harkema. Dr. Doeke Keizer, huisarts Pijneducatie Chronische pijn: hoe leg je dat uit? Dr. Doeke Keizer, huisarts Harkema Geen sponsoring vanuit industrie Agenda Even voorstellen Soorten pijn Chronische pijn > sensitisatie Pijneducatie Anderhalvelijnszorg

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

De rol van stress en verwachtingen bij chronische lichamelijke klachten: Op weg naar innovatieve therapievormen

De rol van stress en verwachtingen bij chronische lichamelijke klachten: Op weg naar innovatieve therapievormen Symposium 30 maart 2012 Pijn, jeuk, vermoeidheid. verschillende klachten, één behandeling? Recente ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van chronische lichamelijke klachten De rol van stress

Nadere informatie

Pijn. Matthieu Berenbroek. Pijn 2 - Matthieu Berenbroek 1998-2008 PIJN. Wat is Pijn?

Pijn. Matthieu Berenbroek. Pijn 2 - Matthieu Berenbroek 1998-2008 PIJN. Wat is Pijn? Pijn Matthieu Berenbroek PIJN Wat is Pijn? 1 PIJN Pijn is een onaangename, sensorische en emotionele ervaring die gepaard gaat met feitelijke of mogelijke weefselschade of die wordt beschreven in termen

Nadere informatie

Het verlichte brein. Overzicht. Overzicht. Epidemiologie. Cannabis als veelbelovend antipsychoticum? Matthijs Bossong

Het verlichte brein. Overzicht. Overzicht. Epidemiologie. Cannabis als veelbelovend antipsychoticum? Matthijs Bossong Het verlichte brein als veelbelovend antipsychoticum? Matthijs Bossong Postdoctoral Research Fellow Institute of Psychiatry King s College London De grootte van het risico hangt samen met de mate van gebruik,

Nadere informatie

Sarkow. revalidatiehulpmiddelen. ExMocise therapeutisch kaartspel. Ter stimulering van de gezondheid van kinderen

Sarkow. revalidatiehulpmiddelen. ExMocise therapeutisch kaartspel. Ter stimulering van de gezondheid van kinderen ExMocise therapeutisch kaartspel Ter stimulering van de gezondheid van kinderen Gebrek aan lichaamsbeweging resulteert in fysieke, mentale en emotionele immobiliteit. Pasgeborenen hebben 230 miljoen stappen,

Nadere informatie

Het gevolgenmodel. SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag

Het gevolgenmodel. SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag Het gevolgenmodel Behandeling van kinderen en jongeren met Somatisch On-(voldoende) verklaarde Lichamelijke Klachten: SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag 6 november 2014 Lichamelijke

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen Samenvatting 125 126 SAMENVATTING De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in de middenhersenen, die de neurotransmitter dopamine produceren, afsterven.

Nadere informatie

Psychosomatische fysiotherapie als hulp voor zin in seks?

Psychosomatische fysiotherapie als hulp voor zin in seks? Psychosomatische fysiotherapie als hulp voor zin in seks? Jolanda Kragten Bekkenfysiotherapeut, psychosomatisch fysiotherapeut,haptonomisch werkend fysiotherapeut Zorggroep Almere, NPI 22-03-2013 Verwijzingen

Nadere informatie

Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede

Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede Dr. Kamiel A.J. Kuijpers Revalidatiearts ZGT Almelo/ MST Enschede/ Roessingh Enschede Wat te doen met chronische pijnklachten zich uitend in het houdings- en bewegingsapparaat? Inhoud van deze presentatie

Nadere informatie

Pijntherapie Identificeren van verschillende pijnsoorten. Peter Maes 15/03/2016

Pijntherapie Identificeren van verschillende pijnsoorten. Peter Maes 15/03/2016 Pijntherapie Identificeren van verschillende pijnsoorten Peter Maes 15/03/2016 Modules die aan bod komen Module 1: herkennen van de belangrijkste pijnsoorten Module 2: begrijpen van de objectieve en subjectieve

Nadere informatie

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol Angststoornissen Verzekeringsgeneeskundig protocol Epidemiologie I De jaarprevalentie voor psychische stoornissen onder de beroepsbevolking in Nederland wordt geschat op: 1. 5-10% 2. 10-15% 15% 3. 15-20%

Nadere informatie

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING JMJ KRUL NEUROLOOG TERGOOIZIEKENHUIZEN BLARICUM Cijfers over diabetes (1) Er zijn ongeveer 740.000 mensen met diabetes in Nederland; 250.000 mensen

Nadere informatie

Cognitieve Revalidatie. Dr S. Rasquin 17 september 2015

Cognitieve Revalidatie. Dr S. Rasquin 17 september 2015 Cognitieve Revalidatie Dr S. Rasquin 17 september 2015 Definitie Cognitieve Revalidatie CR can apply to any intervention strategy or technique which intends to enable clients or patients and their families

Nadere informatie

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking Na vanmiddag Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij ouderen met e Weet u hoe vaak angst en depressie voorkomen, Weet u wie er meer risico heeft om een angststoornis of depressie te ontwikkelen,

Nadere informatie

Psychosomatisch fysiotherapie

Psychosomatisch fysiotherapie Psychosomatisch fysiotherapie De psychosomatisch fysiotherapeut Tamara den Elzen Wat is psychosomatische fysiotherapie? Psychosomatische fysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie,

Nadere informatie

Somatoforme stoornissen

Somatoforme stoornissen Somatisch Onverklaarde Lichamelijke Klachten (SOLK) Somatoforme stoornissen Somatoforme stoornissen Somatoforme stoornissen Lichamelijke klachten Ziektegedrag Geen lichamelijke ziekte Er is een verschil

Nadere informatie

Enkele vragen: Deel I. Tussen de oren? Over Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) Inleiding MOK / SOLK

Enkele vragen: Deel I. Tussen de oren? Over Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) Inleiding MOK / SOLK PIV 22 maart 2013 Tussen de oren? Over Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) Dr. Jan Houtveen Universiteit Utrecht, Klinische en Gezondheidspsychologie Altrecht Psychosomatiek de

Nadere informatie

De combinatie van pijnbestrijding, herstel en energiebevordering maakt APS-therapie tot één van de meest succesvolle therapieën.

De combinatie van pijnbestrijding, herstel en energiebevordering maakt APS-therapie tot één van de meest succesvolle therapieën. Wat is APS? APS-therapie is een revolutionaire vorm van pijnbestrijding. APS-therapie is geheel pijnloos, volkomen veilig en positief effect is wetenschappelijk aangetoond. Met APS wordt de pijn niet onderdrukt,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Neurorevalidatie in de 1 e lijn

Neurorevalidatie in de 1 e lijn Neurorevalidatie in de 1 e lijn Weer thuis en toch problemen Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen Thema s 1. De patiënt met hersenbeschadiging 2. Het lerende brein 3. Het therapeutisch repertoire

Nadere informatie

Het onderzoek gepresenteerd in dit proefschrift is gericht op de diagnostiek en het meten van verschijnselen van CRPS 1, en de betrokkenheid van NMDA receptoren en de waarde van NMDA receptor antagonisten

Nadere informatie

Somatoforme stoornissen. Bert van Hemert, psychiater

Somatoforme stoornissen. Bert van Hemert, psychiater Somatoforme stoornissen Bert van Hemert, psychiater Somatoforme stoornissen Algemene typering Classificatie DSM-IV + DSM-5 1. Lichamelijke klachten stoornis 2. Ziekte-angst stoornis 3. Conversie stoornis

Nadere informatie

Fantoomsensatie. Oorzaken van fantoomsensaties

Fantoomsensatie. Oorzaken van fantoomsensaties Fantoomsensatie We geven u uitleg over de twee vormen van fantoomsensaties: fantoomgevoel en fantoompijn. U leest over het ontstaan van deze sensaties, hoe u ze kunt ervaren en welke behandelingen mogelijk

Nadere informatie

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN Naam: Klas: Datum: INLEIDING De hersenen kun je zien als het besturingssysteem van je lichaam. Ze ontvangen en verwerken informatie en sturen signalen uit naar

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 SAMENVATTING Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 Schiemanck_totaal_v4.indd 134 06-03-2007 10:13:56 Samenvatting in het Nederlands Beroerte (Cerebro Vasculair Accident; CVA) is een veel voorkomende

Nadere informatie

1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn

1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn 1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn Jo Nijs en C. Paul van Wilgen Om educatie over pijnfysiologie toe te passen bij patiënten met chronische pijn is een gedegen kennis van pijnfysiologie

Nadere informatie

Hoe verklaren we pijn en wat te doen bij chronische pijn

Hoe verklaren we pijn en wat te doen bij chronische pijn Hoe verklaren we pijn en wat te doen bij chronische pijn Jeroen de Jong, PhD Gedragstherapeut / Kinesioloog / Pijnbehandelaar Afdeling Revalidatie azm Vakgroep Revalidatiegeneeskunde UM jeroen.dejong@mumc.nl

Nadere informatie

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers 20 30 Willem Bossers - Kennis in Beweging 15 40 10 60 5 80 0 100 Bewegen door het leven heen Door: Dr. Willem Bossers @willembossers Bewegen Norm Gezond Bewegen: gericht op het onderhouden van gezondheid

Nadere informatie

Angststoornis bij ouderen

Angststoornis bij ouderen Angst bij besluitvorming Dr. Saskia Teunisse klinisch psycholoog, klinisch neuropsycholoog GERION & Amstelring Angststoornis bij ouderen Nederlands Kenniscentrum Ouderenpsychiatrie: Méést voorkomende psychiatrische

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

Dr. P. D Hondt Psychiater

Dr. P. D Hondt Psychiater Dr. P. D Hondt Psychiater algologisch lentesymposium 25/05/2013 In 1973 werd de International Association for the Study of Pain (IASP) opgericht De definitie van de IASP (1979) luidt als volgt: 'Pijn is

Nadere informatie

ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

ANATOMIE EN FYSIOLOGIE FUTURO DE POLS In een notendop De pols is wellicht het belangrijkste gewricht in het alledaagse en beroepsleven. De pols wordt niet alleen belast bij vele vormen van handarbeid maar ook bij het sporten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 203 Nederlandse samenvatting Wittere grijstinten Klinische relevantie van afwijkingen in de grijze stof in multipele sclerose, zoals afgebeeld met MRI Multipele sclerose (MS) is

Nadere informatie

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Stress en hart- en vaatziekten Indeling Het stressmechanisme Psychologische stress Stress en het ontstaan

Nadere informatie

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen CVS : forensisch psychiatrische overwegingen ZOL Genk 17 Februari 2011 Prof Dr Dillen Chris Forensisch Psychiater Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Recht - Criminologie Porseleinwinkel Etiologie Chronisch

Nadere informatie

UITNODIGING. Scholing RGF Noord-Holland 2015. Scholing Neurorevalidatie

UITNODIGING. Scholing RGF Noord-Holland 2015. Scholing Neurorevalidatie UITNODIGING Scholing RGF Noord-Holland 2015 Scholing Neurorevalidatie Deze scholing zal vooral gericht zijn op de problemen die de patiënt met hersenbeschadiging ervaart na ontslag uit de instelling. De

Nadere informatie

Plus Magazine, november 2011

Plus Magazine, november 2011 Plus Magazine, november 2011 Vroeger was de pijngrens heilig voor artsen. Nu weten ze dat je iemand soms eerst veel pijn moet doen om hem van zijn chronische pijn af te helpen. Waar komt deze omslag in

Nadere informatie

Kinesitherapie bij patiënten met centrale sensitisatie: The pain revival

Kinesitherapie bij patiënten met centrale sensitisatie: The pain revival Kinesitherapie bij patiënten met centrale sensitisatie: The pain revival Jo Nijs, Kelly Ickmans, Jessica Van Oosterwijck, Filip Struyf, Nathalie Roussel, Liesbeth Daenen & Mira Meeus ECT 23th September

Nadere informatie

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Bio (EEG) feedback Reflecties vanuit de klinische praktijk Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Neurofeedback -Een vraag uit de spreekkamer- Minimaal 1500 Literatuur 2008 literatuur search

Nadere informatie

Enkele vragen: Zitten medisch onverklaarbare klachten tussen de oren? Deel I. Klachten veinzen (malingering) Inleiding MOK / SOLK

Enkele vragen: Zitten medisch onverklaarbare klachten tussen de oren? Deel I. Klachten veinzen (malingering) Inleiding MOK / SOLK Supportbeurs 10 mei 2012 Zitten medisch onverklaarbare klachten tussen de oren? Enkele vragen: Zitten medisch onverklaarde lichamelijke klachten tussen de oren? Kun je daadwerkelijk pijn voelen zonder

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Rita Schiphorst Preuper DEPARTMENT OF REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION

Rita Schiphorst Preuper DEPARTMENT OF REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Rita Schiphorst Preuper DEPARTMENT OF REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Chronische pijn en hulpmiddelen, voorzieningen en aanpassingen Chronische pijn 3 miljoen Nederlanders Kosten Medische

Nadere informatie

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater 24 april 2014 Jaarvergadering KNO en HHH Disclosures Geen Hyperacusis

Nadere informatie

No brain, no (chronic) pain. Workshop revalidatiegeneeskunde 23-01-2014 Alina Teplova, revalidatiearts

No brain, no (chronic) pain. Workshop revalidatiegeneeskunde 23-01-2014 Alina Teplova, revalidatiearts No brain, no (chronic) pain Workshop revalidatiegeneeskunde 23-01-2014 Alina Teplova, revalidatiearts 1 Inhoud 1. Het doel 2. Casuïstiek (3 casussen) 3. Indicatie voor chronische pijn revalidatieprogramma

Nadere informatie

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Dr. Nienke Jabben Amsterdam 5 november 2011 Academische werkplaats Bipolaire Stoornissen GGZ ingeest n.jabben@ggzingeest.nl Overzicht Wat is cognitief functioneren?

Nadere informatie

ISPO NEDERLAND 23 september 2006. Algemene inleiding. Michael Brouwers, revalidatiearts. De Hoogstraat Utrecht.

ISPO NEDERLAND 23 september 2006. Algemene inleiding. Michael Brouwers, revalidatiearts. De Hoogstraat Utrecht. ISPO NEDERLAND 23 september 2006. Algemene inleiding. Michael Brouwers, revalidatiearts. De Hoogstraat Utrecht. Opzet. Inleiding. Epidemiologie. Fasen van behandeling. Weegfactoren behandeling. Algemene

Nadere informatie

Transcraniële magnetische stimulatie

Transcraniële magnetische stimulatie Transcraniële magnetische stimulatie S.F.W. Neggers (PhD) Hersencentrum Rudolf Magnus UMC Utrecht Transcraniële magnetische stimulatie Korte magnetische puls als gevolg van ~15cm grote spoel op het hoofd

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Hoofdpijnklachten Soorten hoofdpijn Oorzaken van hoofdpijn Symptomen van hoofdpijn

Hoofdpijnklachten Soorten hoofdpijn Oorzaken van hoofdpijn Symptomen van hoofdpijn Hoofdpijnklachten Hoofdpijnklachten komen veel voor en kunnen u ernstig belemmeren in uw dagelijks functioneren. Soms is het een vervelende, zeurende pijn die op de achtergrond aanwezig is, maar er zijn

Nadere informatie

Pijn is geen luxeprobleem! In Europa gaan er 500 miljoen werkdagen verloren als gevolg van chronische pijn, dat kost de economie 34 miljard euro.

Pijn is geen luxeprobleem! In Europa gaan er 500 miljoen werkdagen verloren als gevolg van chronische pijn, dat kost de economie 34 miljard euro. Lage Rugpijn en de diverse mogelijkheden van pijnbestrijding o.a door de neurostimulator. 17 februari 2007 Dokter J.P.Van Buyten, geneesheer anesthesist en coördinator van het multidisciplinair pijncentrum

Nadere informatie

Pijnrevalidatie. Orbis Revalidatie

Pijnrevalidatie. Orbis Revalidatie Pijnrevalidatie Orbis Revalidatie Inleiding U hebt al langere tijd last van pijn in uw houdings- en bewegingsapparaat, oftewel in uw spieren, pezen, botten of gewrichten. Er is sprake van lichamelijke

Nadere informatie

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be De rol van de psycholoog Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be Chronisch VermoeidheidsSyndroom Fukuda et al., 1994 Natuurlijk verloop 80% Costs 26% 17% 13% 8% 7 days 4 weeks 7 weeks 12 weeks 6

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn. Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA

Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn. Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA Eye Movement Desensitization and Reprocessing als therapeutische interventie bij chronische pijn Vera Callebaut Psycholoog Pijncentrum UZA EMDR - Francine Shapiro - traumabehandeling - geïntegreerde behandeling,

Nadere informatie

Om NAH te omschrijven maken we gebruik van de definitie van Horizon:

Om NAH te omschrijven maken we gebruik van de definitie van Horizon: Wat is NAH (niet aangeboren hersenletsel)? Om NAH te omschrijven maken we gebruik van de definitie van Horizon: "Niet-Aangeboren Hersenletsel is een hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak ook, anders

Nadere informatie