Hoe worden we bewust onbewust bekwaam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe worden we bewust onbewust bekwaam"

Transcriptie

1 Hoe worden we bewust onbewust bekwaam Het onderwijzen van NLP door Richard Bolstad, NLP-trainer. Vertaling:-Prasadam Als je echt leert hoe je moet onderwijzen, onderwijs je hoe je moet leren Ik woon in een kleine stad in Nieuw Zeeland, Christchurch genaamd. Op de Leraren Opleiding werkte een aantal jaren geleden een vrij excentrieke leraar, John Moffit. John stond be kend om zijn duidelijke zienswijze wat betreft de rol van de leraar. Op weg naar zijn eigen klas, kwam op een dag een collega van John langs de grote collegezaal. Zijn blik viel naar binnen en hij zag hoe John geestdriftig aan het lesgeven was. John gesticuleerde enthousiast en schreef verwoed op het bord. Maar toen de collega even verder de collegezaal inkeek, bleek die helemaal leeg te zijn. Wat bezorgd om John s geestelijk welzijn besloot hij dit voorval tijdens de koffiepauze voorzichtig aan te snijden. John, merkte hij op, ik zag je van-ochtend lesgeven in de collegezaal. Yeees, antwoordde John breed glimlachend met zijn dik Nieuw Zeelands accent. Maar John, ik zag ook dat er geen studenten bij aanwezig schenen te zijn. Yeees, da s waar. Niemand is komen opdagen. En ik zag ook, ging de ander verder, dat je gewoon door bleef gaan met lesgeven. Hij hoopte duidelijk op een uitleg. En jawel. John atwoordde: Yeees, da s waar. Dat komt omdat ze me hier betalen om les te geven. Dat deed ik dus. Het was op dat moment, vertelde de andere leraar mij, dat ik einde-lijk begreep dat leren als onderwijzen en leren als kennis opdoen, twee afzonderlijke dingen zijn. De eerste avonturen in het lesgeven van NLP NLP werd ontwikkeld door het modelleren van enkele mensen die opvallend goed konden communi-ceren. Zo was o.a.virginia Satir zo n bijzonder bekwaam voorbeeld. Maar in een van de vroege NLP-teksten, De Struktuur van de Magie, bekent zij dat, voordat ze met Bandler en Grinder ging werken,... ik me weliswaar bewust was dat er veran-dering plaatsvond, maar ook dat ik me niet bewust was van de specifieke elementen in de interactie die veran-dering mogelijk maakten. In het zelfde boek zegt Milton Erickson: Bij het lezen van dit boek heb ik veel geleerd over dingen die ik doe zonder dat ik me daar van bewust was. Anders gezegd, Satir en Erickson waren bekwaam, maar zij waren, zoals de meeste experts, onbewust bekwaam. Zij wisten niet hóe zij deden, wát zij deden. Dat was zeker het geval met hun vaardigheid om anderen die vaardigheden te helpen aanleren. Die bleek beperkt. Wel konden zij lesgeven, maar niet op een wijze dat anderen makkelijk

2 konden leren. Er gaat zelfs een verhaal dat Satir op een dag voor een groep studenten psychotherapie aan het demonstreren was. Op een bepaald moment stopte zij met praten met het paar waarmee ze werkte, en vroeg of een van de studenten het over wilde nemen, met gebruik making van haar methode. Een voor een probeerden de studenten het paar te helpen, maar geen van allen bleek te weten hoe Virginia haar woordkeus maakte. Achter in de zaal zat een jongeman met een bandrecorder de sessie op te nemen. Dat was Richard Bandler, een computer programmeur en afstuderend stu-dent linguïstiek aan de Universiteit van Californië. Hij was niet getraind in psychologie. Toen de studenten van Satir het uiteindelijk hadden laten afweten, kwam Bandler naar voren en stelde voor met het paar te praten. Vreemd genoeg bleek hij precies te weten hoe Virginia haar vragen en suggesties voor het paar formuleerde. Luisteren naar hem was als luisteren naar haar. De psycho-therapeuten waren verbaasd. Hoe had deze jongeman de methode van Satir zo exact kunnen leren? NLP is een systeem waarmee vaardigheden kunnen worden over-gedragen van experts naar leerlingen, waarvan sommigen beginners zijn en sommigen zèlf bijna expert zijn. In dit artikel wil ik drie eenvoudige modellen presenteren om dit proces van aanbieden en leren te gaan begrijpen. (Het 4MAT-model van McCarthy, het leerstadia-model van Maslow en het Expertise-model van Dreyfus), naast enkele belangrijke implicaties voor leraren (inclusief leraren NLP). Het 4MAT-model van Bernice McCarthy Bernice McCarthy ontwikkelde het 4MAT-model als uitvloeisel van haar studie van enkele andere leer-modellen, waaronder NLP en de Leerstijl-theorie van David Kolb. Kolb had opgemerkt dat leerlingen verschillen in hun voorkeur voor leerstijlen. Eenvoudig gezegd: leer-lingen vragen 4 verschillende vragen in relatie tot het leerproces: Waarom? Deze leerlingen willen de reden om te leren kennen. Kolb noemt deze groep de Divergers. Wat? Deze leerlingen willen feiten en concepten kennen. Kolb noemt hen Assimilators. Hoe? Deze leerlingen willen practisch handelen. Kolb noemt ze Convergers. Wat als? Deze leerlingen willen varianten uitproberen. Kolb noemt ze Accommodators. Kolb merkt op dat elk van deze vier typen studenten zich voornamenlijk richt op slechts één van deel van de leercyclus. Deze cyclus begint met het identificeren en vaststellen van de reden tot leren, het formuleren van concepten over het onderwerp, het actief gebruikmaken van de con-cepten, het speculeren over de resultaten van het gebruik van de concepten samen met het uitpro-beren elders in het leven, en het identificeren van nieuwe redenen om meer te leren. Uit Kolb s onderzoek bleek dat leerlingen zich over deze vier typen verdelen. McCarthy laat zien dat er ver-schillende onderwijsstijlen nodig zijn voor elke fase in dit leerproces en dat modellen voor versneld leren, zoals NLP, de gereedschappen leveren om de behoeften van al deze vier groepen in te vullen. De informatie over de vier kwadranten wordt kort in de tabel weergegeven:

3 4. Wat als? - Accomodators Deze studenten willen overwegingen maken over toekomstige toepassingen van de leer stof. Voor hen zijn leraren raadgevers voor wanneer vragen rijzen over wat zich allemaal kan voordoen op tijden dat zij zichzelf of anderen bijstaan. Vraag na een oefening: Welke vragen en opmerkingen heb je nog? 32,7% vrouwen en 19,6% mannen 3. Hoe? - Convergers Deze studenten willen ervaringen en practische oefeningen uitvoeren met de gegeven informatie. Leraren kunnen hen een oefening geven en hen daarbij begeleiden. Om na te gaan of ze genoeg informatie hebben om de oefening uit te voeren, vraag: Wat heb je nog meer nodig om de oefening te doen? 14,8% vrouwen en 23,5% mannen Leertypen volgens Kolb 1. Waarom? - Divergers Deze studenten willen weten waarom ze iets moeten leren. Leraren kunnen hen motiveren door aan het begin van de training(sessie) redenen te geven. Om hun bereidheid tot leren te onderzoeken kun je vragen: Kun je hier iets mee? 25% vrouwen en 19,4% mannen 2. Wat? - Assimilators Deze studenten willen de informatie kennen en daar concepten over formuleren. De leraar kan informatie geven en daar uitleg over geven. Om te zien of zij alles begrijpen, vraag: Wat wil je nog meer weten? 27,5% vrouwen en 37,5% mannen Het gebruik van de 4MAT in NLP-training Hoe kan het 4MAT-model door NLP-trainers worden toegepast? Dat kan, eenvoudig gezegd, door: Uit te leggen waarom het onder-werp waard is om geleerd te worden. Er kan dan nagegaan worden of de waarom -vraag voor de divergers is beantwoord door te vragen: Is dit bruikbaar voor je? Mocht dit niet het geval zijn, dan is het zinvol door te gaan met het waarom verder uit te leggen en aan te tonen, tot de studenten gemotiveerd zijn. Leer hen feiten over het onderwerp en de opzet van het proces, mochten die bestaan. Men kan checken of die informatie adekwaat is overgekomen door de assimilators te vragen: Wat wil je nog meer weten? Het demonstreren van het gebruik van deze informatie (b.v. door het proces te demonstreren) wat de studenten indirecte ervaring ver-schaft ( Hoe ). Daarna door hen een oefening te geven waarin de informatie practisch wordt toege-past. Check dan of zij convergers zijn en de oefening willen beginnen met de vraag: Wat heb je nog meer nodig om deze oefening te doen? Vermeid voorlopig vragen over dingen die misschien

4 zouden kun-nen gebeuren, of die iets suggereren als: wat als...? Deze vragen zijn zinvoller ná de oefening. Uitnodigende vragen en opmer kingen na de oefening. Tijdens deze fase kunnen vragen over toepas singen buiten de trainingsruimte worden beantwoord, naast vragen over wat er anders had kunnen ver-lopen dan werd verwacht van het gedemonstreerde proces. Dit voedt speciaal de behoeften van de accomodators. Ook is het belangrijk te beseffen dat mensen sterk hechten aan één enkele leerstijl, en dat zij zich prettig voelen om tijdens de gehele training alleen hun eigen soort van vragen te beant-woorden. Divergers willen een ge-motiveerde spreker: zij kunnen altijd zelf achter de feiten komen en die later uitproberen. Als je ze nu maar inspireert. De ideale leersituatie voor een assimilator is in collegevorm. Convergers willen niet praten, want zij willen aan de slag, meteen al vanaf het begin, zelfs nog voordat ze er helemaal achter zijn wat de oefening precies inhoudt. Hun ideale leerstof is een pakket laboratoriumvaardigheden, om gewoon de dingen uit te proberen, inplaats van erover te theoretiseren. Accomodators willen hypotheseren over wat er zou gebeuren in een ondoorzichtige situatie, zelfs voordat ze weten wat het basisproces precies inhoudt. Zij willen je als collega om erover te speculeren. Het is aan de trainer om te zorgen dat alle vier vragen beantwoord worden en om de volgorde te coördineren volgens de natuurlijke leercyclus (waarom-wat-hoe-wat als). Het 4MAT is practisch gesproken de strategie-op-grote-schaal van lesge-ven. In termen van NLP kan elk proces gezien worden als een strategie in vier stappen: Trigger: (datgene dat de stoot geeft), iets dat je laat weten dat het tijd is om te beginnen en dat de uitkomst definiëert. Operation: het actief vergaren van informatie. Test: het vergelijken van de resultaten uit de Operation-fase met die uit de Trigger-fase. Exit: het resultaat van het vergelijken, de indicatie dat het afgerond is of dat de strategie herhaald moet worden. Het beantwoorden van de Waarom -vraag is de Trigger die de operatie van het lesgeven laat be-ginnen (het Wat? ) Als je daarna de studenten een oefening laat uitvoe-ren kun jij, als docent, de resultaten vergelijken met de verwachte resul-taten, en de resultaten van deze Test worden bevestigd in het eind-overzicht, in de Wat als? -fase. Dit laatste houdt de Exit in. De leerstadia van Maslow bieden weer een ander raamwerk om het proces van leren te begrijpen. Maslow beschrijft hoe leren uit vier stappen bestaat: Stap 1. Onbewust-onbekwaam Het is jammer dat wanneer mensen voor het eerst horen over het leren van NLPvaardigheden, zij vaak ver-wachten dat er niets te leren valt. Per slot van rekening kun je goed met andere mensen praten, of je kunt dat niet. Je bent òf vindingrijk, of je bent dat

5 niet. Is het niet natuurlijk dat mensen goed zijn in sommige dingen en niet in andere? En is alles eigenlijk niet alleen maar theorie? Deze vragen rijzen altijd in de eerste fase van het leerproces. Tad James noemt dit verschijnsel voorbarige afweer. We hebben waarschijnlijk allemaal wel mensen ontmoet die het eerste hoofdstuk uit Frogs into Princes hebben gelezen, en die dan denken alles van NLP te weten. Nou, dat weten ze niet, maar zij weten niet dat ze niet weten! In termen van 4MAT heeft de onbewustonbekwame mens de waarom -vraag nog niet beantwoord. Ik vertel hier altijd graag een verhaal bij om het leerproces van mijn studenten vóór te kaderen. Herinner je je nog hoe je leerde fietsen? Vaak willen kleine kinderen maar al te graag fietsen. Misschien hebben ze al een driewielertje gehad: da s net zoiets, nietwaar? Niet waar. Over-stappen van drie op twee wielen blijkt een groot probleem. Het kind dat zich voorstelde probleemloos de zon achterna te fietsen krijgt te maken met het akelige vermoeden dat hij of zij het nooit echt onder de knie zal krijgen. Misschien is fietsen gewoon niet hun leven. Zij hebben nu de tweede leerfase bereikt. Stap 2. Bewust-onbekwaam Je kunt het niet en dat weet je ook. Veel mensen geven het in deze fase op, maar voor diegenen die door-zetten werd fietsen langzaam maar zeker toch mogelijk. Eerst duwde iemand je, maar je vreesde voor je leven. De geringste zijwaardse bewe-ging, en je viel. Stap 3. Bewust-bekwaam Je kunt het, maar je moet er wel de hele tijd met je gedachten bij zijn om het te kunnen. In 4MAT-termen ben je dan in de fase van Wat?, en sommigen in de fase van Hoe?, maar nog niet in de fase van Wat als? Er zijn er die in deze fase opgeven en zeggen: Goed, ik kan het, maar het is veel eenvoudiger om op een gewone manier door het leven te gaan - op de manier die ik gewend was. Misschien werkt het wel voor sommige mensen, maar ik voel me er niet echt lekker bij. Als je NLP-trainer bent, en je studenten doen hun eerste NLP-oefeningen, hoor je soms van dit soort dingen. En daar schuilt een waarheid in, want wat ze doen en hoe ze doen is waarschijnlijk vrij star, meer gebon-den aan de regels dan hoe een expert het zou doen. Het is belangrijk om het hier noch mee eens te zijn noch om er tegen in te gaan (tegen de klachten), maar om die opmer-kingen met dit model uit te ka-deren, want uiteindelijk bereiken ze: Stap 4. Onbewust-bekwaam Het is gewoon oefening en prac-tische ervaring die je tot stap 4 brengen: expertise. Heb je het met fietsen kunnen doen? Kun je fietsen terwijl je aan iets anders denkt?, terwijl je een tas vasthoudt, of naar iemand wuift? Als je dat kunt dan is het eigenlijke werk van jezelf op de fiets in balans houden iets wat je zo goed kunt, dat het onbewust gaat. Je kunt het zonder er aan of over te denken. In 4MAT-termen ben je zo ver om Wat als -vragen te stellen. Wat als je een tas bij je hebt; wat als je door het grind fietst; wat als je een ogenblik het stuur zou loslaten. Het leren van NLP-vaardigheden is precies zo. Het is interessant te weten dat men dit in het oude Japan goed begreep. De 16de eeuwse Zen-leraar Takuan legt de gang uit die leidt van onbewuste onbekwaamheid, door

6 bewuste onbekwaamheid en bewuste bekwaamheid naar bewuste be-kwaamheid: Laat me uitleggen in termen van de vechtkunst, zegt hij. Als beginneling weet je niets van houding of van zwaardpositie, dus heb je van jezelf niets om mentaal op te steunen. Als iemand een slag op je zou richten, zou je gewoon vechten, zonder ergens aan te denken. Wan-neer je meerdere dingen leert, zoals positie, hoe met het zwaard te zwaa-ien, waar de aandacht op te richten, enzovoort, dan stokt je aandacht op meerdere punten en voel je jezelf verstrikt wanneer je wilt toeslaan. Maar als je dag na dag oefent, en maand na maand, hangen positie en zwaardspel uiteindelijk niet meer aan je geest, en ben je als een beginner die niets weet. De kenniszijde van je verstand zal verdwijnen en je raakt in een staat van rust waarin zorgen geen plaats meer hebben. Heb je ooit iemand gekend die ging trouwen maar nog onbewust-onbekwaam was in het opbouwen van een relatie, iemand die vond dat er niets te leren viel? Let maar eens op hoe snel zij nieuw gedrag aanleren! Waarschijnlijk voelt het voor hun eerst wat onecht aan wanneer zij proberen op een nieuwe manier te handelen: zij zijn dan bewustbekwaam. Er is veel oefening voor nodig om helemaal te veranderen. Vast en zeker zullen ze af en toe van de fiets vallen, in de beginfase. Maar uitein-delijk zullen zij succes oogsten. De vraag voor ons als trainers, is hoe we mensen kunnen begeleiden in hun gang van bewust-bekwaam naar onbewust-bekwaam. En dat is waar het Expertisemodel van Deyfrus, zoals hierna beschreven, inpast. John Overdurf en Julie Silverthorn tonen aan dat er nog een stap bestaat ná onbewust-bekwaam: Stap 5 Bewust-onbewust-bekwaam Dit is het niveau wat je bereikt moet hebben om les te geven. Je kunt de vaardigheid onbewust uitvoeren, en je weet bewust hoe je dat onbewust doet. Dit is het niveau waar Satir en Erickson zo hard voor werkten om te bereiken, in de begintijd van NLP. In termen van hun therapeutische bekwaamheden bestond geen pro-bleem, maar wat betreft het leren van die bekwaamheden aan anderen bestond de noodzaak om zich meer bewust te worden van wat (onbe-wust) gebeurde wanneer zij therapie gaven.op zijn minst op twee niveaus, daar gaat het in dit artikel over: je bewust worden van je onbe-wuste bekwaamheden. Een model om algemeen onbewuste bekwaamheid te begrijpen. Stuart Dreyfus en Hubert Dreyfus (University of California, 1980) bestudeerden schaakspelers en lucht-vaartpiloten om specifieke verschil-len te kunnen identificeren in strategie, zintuiglijke alertheid en voorovertuigings-systemen bij begin-ners en experts. Patricia Benner onderzocht pas geslaagde verpleeg-kundigen naast ervaren clinische verplegers en bevestigde daarmee het Dreyfus-model door de verschillen tussen beide groepen aan te tonen. De studie van Dreyfus onderscheidt vijf duidelijke fasen in de ontwikkeling die leidt van bewuste vaardig-heid naar onbewuste vaardigheid. Ik zal die fasen hier beschrijven vanuit n één-op-één-situatie, zoals die bestaat tussen een NLP-er met zijn cliënt. 1. Beginner (b.v. vroeg in een NLP-practitioners cursus) Beginners hebben geen ervaring met situaties die zij in in hun training gaan leren. Als

7 leidraad wordt hen een aantal contextvrije regels aan-geleerd waarmee zij aan de slag kun-nen. (pas je stem aan aan de toon van die van de cliënt; identificeer de submodaliteiten; voor verandering in overtuiging ga je door deze vragen-lijst; wanneer een cliënt komt voor een trauma, gebruik de trauma-kuur, enz.) Wanneer een beginner alleen op zichzelf gelaten wordt, kan van hem geen succes worden verwacht, want zij kennen nog niets van de prioriteiten uit de regels of wan-neer er uitzonderingen op de regels gemaakt dienen te worden. In dit stadium is het moeilijk genoeg om je de regels als zodanig te herinneren! 2. Gevorderde beginner (aan het einde van een succesvolle NLP-practitioners cursus) De gevorderde beginner kan herken-nen wat het model van Dreyfus de richtlijnen voor een situatie noemt. Die zijn als regels, behalve dan dat ze niet gewoon zwart/wit te beschrijven zijn. Een gevorderde beginner zou kunnen zeggen: Ik begon te vragen naar submodaliteiten over afstand, want de cliënt bleef maar zeggen dat haar probleem op haar af bleef komen, of Hij vertelde me dat de situatie traumatisch was, maar hij had een hele kalme langzame stem, en toen ik wat verder vroeg bleek dat zijn vorige counsellor hem dat verteld had, dus besloot ik om collapse ankers te gebruiken. Richtlijnen kunnen, en worden ook geleerd bij een practitioners cursus, maar zijn afhankelijk van op zijn minst enige ervaring bij de leerling, van wat er gewoonlijk gebeurt, om opmerkzaam te zijn wanneer zo n richtlijn toepasbaar zou kunnen zijn. In een practitioners cursus kunnen regels worden gegeven bij aanvang van een praktische oefening, richtlijnen kunnen beter achteraf worden uitgelegd. 3. Competent (b.v. na enige weken NLP-praktijk, of na een masters cursus, Dit niveau werd door ver-plegers uit de Benner-studie na 2-3 jaar bereikt). De competente practitioner kan ingewikkelde situaties van cliënten overzien en heeft de vaardigheid om processen te combineren. Hij kan interventies ontwerpen als deel van een groter scala aan doelen, wordt niet langer ontspoord door onverwachte reakties op NLP-processen en heeft een algeheel gevoel het wel aan te kunnen. De competente practitioner voelt zich met het toepassen van een grote schakering aan richtlijnen op zijn gemak en kan zo genieten van minder gestructureerde inductieve simulatie-stijl trainingen. De compe-tente practitioner heeft alles bij de hand om het verloop van het NLP-proces in het onbewuste te plaatsen; hij staat op de drempel van onbewustbekwaam. 4. Bekwaam De bekwame practitioner is onbewust bekwaam op gebieden die de competente practitioner voor elkaar krijgt. Wanneer hij te maken krijgt met een zeer gecompliceerde cliënt-situatie hoeft hij maar bewust te zijn van een paar typerende aspecten om te kunnen beslissen wat zijn volgende stap moet zijn. Het is niet enkel een kwestie van het onbewust toepassen van de regels en richtlijnen. De bekwame practitioner heeft in plaats van richtlijnen keuze uit een uitgebreide voorraad ervaringen uit eigen praktijk. Hier-door kan hij misschien niet eens zijn manier van besluitvorming onder woorden brengen. Een besluit komt als antwoord op honderden waarge-nomen VAKOGAd-herinneringen in plaats van uit het Ad- principe waarvan een competente practitioner op de hoogte is en zich daar in thuisvoelt. Een bekwame practiti-oner zal, indien daar naar wordt gevraagd, zijn stappen vaak uitleggen als maximen (stelregels),

8 die beschrij-ven wat voor de beginner onbegrij-pelijke nuances van de situatie zouden zijn; die op het ene moment iets anders schijnen te beduiden dan op het andere. Een paar van Richard Bandlers laatste video s laten goede voorbeelden zien van deze maximen : suggesties die kelijkheid, en, aan de andere kant, het on-holistisch reduceren van de taak tot afzonderlijke brokken. Beginnen De studie van Dreyfus liet zien dat het meest formele (bewuste) van de training zich neigt te richten naar de eerste drie stadia van expert-ontwikkeling. Dat is bijzonder praktisch voor nieuwe studenten, en zeer frustrerend voor hen die al gevormd of zelf expert zijn, een situatie waar we later in dit artikel op terugkomen. Aan de andere kant is het lesgeven van de eerste drie stadia frustrerend voor de leraar, als die zelf een expert is. Bedenk dat zij, als experts, intuïtieve maximen hanteren als leidraad voor hun gedrag, en putten uit volledige voorgaande VAKODad-ervaringen. Zij zijn onbewust bekwaam, en ze willen hun studen-ten ook onbewust bekwaam maken. Dit is het probleem waar zowel Satir als Erickson mee te maken hadden. Beiden hadden enige tijd psycho-therapeuten lesgegeven toen Grinder en Bandler hen begon te modelleren. Maar beiden hadden geprobeerd les te geven vanuit de expert-positie. Dit, zoals later bleek, is een veel tragere manier om iemand door de eerste stadia op weg naar expertise te loodsen. John Grinder zegt dat Erickson, tijdens hun eerste telefoongesprek, zeer onder de indruk was toen John een inductie opleverde met gebruikmaking van de eigen patronen van Erickson. Erickson had zelf veel minder succes met het iemand bijbrengen van die patronen (regels en aanwijzingen) dan Bandler en Grinder met hun linguïstisch model. Buiten NLP-kringen waren er nog veel therapeuten die met het schrijven, leren en opzeggen van Erickson-scripten probeerden de recht-streekse sprong te maken van onbe-kwaam naar expert, zonder de regels, de aanwijzingen en maximen te leren die de expertise laten werken. Beginners willen geen vlotte bespraaktheid, maar regels Ik denk dat succesvol lesgeven aan beginners te maken heeft met het kunnen beheersen van iemands expertise, die te reduceren tot een hoeveelheid richtlijnen, en nog ver-der tot een aantal eenvoudige regels. Anders gezegd heeft lesgeven te maken met bewust kunnen zijn van de processen die voorkomen wan-neer je onbewust bekwaam bent in wat je doet. Leraren die dit niet doen worden geweldige demonstrateurs van hun eigen expertise, maar hun studenten zullen hen meer bewon-deren dan zelf leren. Het kan wel zijn dat studenten vinden dat Erickson de beste therapeut van de wereld is, maar dat is heel iets anders dan zelf doen wat Erickson doet. Voor het met succes lesgeven aan beginners is het van belang om het leven te vereenvoudigen tot een aantal punten (zeven plus of min twee, per keer). Voor de expert is de eigen bekwaamheid een vloeiende beweging. Voor de trainer van beginners moet die bekwaamheid opgedeeld worden in afzonderlijke en specifieke delen die in volgorde moeten worden aangeleerd, een volg-orde waarin zij het meest waarschijn-lijk zullen worden gebruikt. In plaats van het overspringen van onderwerp naar onderwerp trekken leraren van beginners profijt van het creëren van overzichtelijke stapsgewijze instruc-ties, daarbij de voornaamste punten accentuerend ten koste van het overgaan van de ene

9 waarheid in de andere. Dit houd het opstellen van specifieke lijsten van voornaamste punten in (idealiter niet meer dan zeven per lijst) en het zich houden aan het in de les aanbieden van die punten. U en ik kunnen als NLP-expert bijvoorbeeld weten dat ankeren gewoon een manier is om ervaringen bij associatie te herkaderen, en dat alle rapport te maken heeft met het ankeren van een staat; we weten dat in NLP alles met alles te maken heeft. Maar lesgeven aan beginners houdt in: praten alsof het afzon-derlijke dingen zijn. Alsof ankeren iets op zichzelf staand is, iets wat je gebruikt nadat je rapport hebt opge-zet en een uitkomst hebt bepaald, en oproept door vier grondelementen van ankeren te gebruiken. Bij het lesgeven van NLP-onder-werpen aan beginners, bepaal ik eerst wat de regels zijn en die bied ik de studenten aan (de Wat?-fase van de 4MAT). Dan demonstreer ik het gebruik van die regels (we komen dan in de Hoe?-fase van de 4MAT). Ik demonstreer die processen niet op een manier zoals ik ze als expert gebruik. Dat is gewoon als een showman zou doen. Mocht ik besluiten iets buiten mijn regels te gebruiken, tijdens een demonstratie, dan pro-beer ik die extra vaardigheid naad-loos in die regels in te passen. Ik de-monstreer, (toon voor de groep) wat ik ze leerde: de regels. Als iemand de regels aanvecht in dit stadium, dan vraag ik meestal of ze daarmee willen wachten tot nadat zij het proces zelf hebben uitgeprobeerd. Gevorderde beginners willen richtlijnen Nadat de leerlingen de oefening hebben afgerond, bepraten we wat er precies is voorgevallen, en dan komen we erachter dat de regels niet altijd helemaal kloppen. Wanneer we nagaan Wat gebeurt er als... (de laatste fase van de 4MAT), leer ik hen de richtlijnen; wanneer de regels aan te passen, wanneer de ene regel de voorkeur geniet boven de andere, wanneer de regels helemaal los te laten. In relatie tot die taak zijn de leerlingen nu gevorderde beginners. Bij het plannen van deze fase in mijn lesgeven bedenk ik zorgvuldig hoe de regels met elkaar in verband staan en waar de ene regel de voorkeur krijgt, of wanneer een andere irrelevant wordt. Als ik deze dingen eerder had aangeroerd zou ik overgekomen zijn als had ik mijn eigen regels ontkend (en daarmee de studenten gestimuleerd onbewust onbekwaam te blijven). Bijvoorbeeld, wanneer een leerling inbrengt dat het niet altijd nodig is om iemand vóór het anke-ren in een staat te associëren, zelfs voordat er oefeningen in ankeren zijn gedaan, dan ga ik niet in discussie over de richtlijnen. Ik bedank ze gewoon voor hun idee, zeg dat we er later op terugkomen, en vraag hen de oefening te doen. Bij een volgende keer dat ik dit proces weer aanbied, ontwerp ik een voorkader (zie mijn artikel over voorka-deren) om zeker te zijn dat de regel geaccepteerd wordt. Voorbij bewust trainen A) Voorbeelden van praktijkgevallen. Bekwame en expert-practitioners zullen de neiging hebben de trainingen en zelfs de vereenvoudigde simulaties te reductionistisch te vinden (het reduceren van het echte leven tot een set patronen). En competente prac-titioners krijgen soms het gevoel dat ze zoveel richtlijnen hebben opgedaan dat ze ervan uitelkaar barsten. Zij zoeken nog iets

10 anders. Hoe kan een training hen dus steunen om hun competentie verder te laten ontwikkelen tot expertise. Hoe kan zo n training hen helpen de sprong te maken van het verzamelen van richtlijnen naar het kunnen putten uit eigen ervaring en het kunnen vertrouwen op het eigen onbewuste bij het kiezen van richtlijnen? De drie antwoorden die ik hier ga beschrijven zijn het praktijkgeval, het onbewust installeren en de begeleide praktijk. Bij praktijkgeval bedoel ik hier een voorbeeld dat door een expert is geleverd als studiemateriaal voor practitioners. Een dergelijke studie voorziet practitioners van voorbeelden van richtlijnen voor gevorderde beginners, of voor competente practitioners. Het levert ook plaats-vervangende leerervaring voor prac-titioners die zich aan het ontwik-kelen zijn van het niveau van practitioner naar dat van expert. Voorbeelden van NLP-literatuur zijn o.a.: Virginia Satir: The Pattern of her Magic, van Steve Andreas, Magic in Action van Richard Bandler, en de beschrijvingen van de voorbeelden van Milton Erickson in diens essays en in NLP-boeken zoals: Phoenix, van David Gordon en Maribeth Meyers-Anderson. Video s en audio-banden van gevorderde NLP-sessies zijn ook een zeer mooie bron. Studies van prak-tijkgevallen geven veel meer dan alleen maar richtlijnen. Een student kan er op terugkomen en er eigen, nieuwe richt-lijnen in gaan ontdekken, of hij kan intuïtieve connecties maken naar andere situaties. Vanuit die invalshoek zijn video s en audiobanden verpakte ervaringen. Veel verhalen die we als metafoor vertellen zijn in dit opzicht zoiets als praktijkstudies. Ook zij worden plaatsvervangende ervaringen. Zelf zou je een ervaring kunnen hebben gehad waarbij je onder het werken met iemand plotseling dacht: Hé, deze persoon is net als die-en-die, waar Erickson mee heeft gewerkt. Door intuïtief verbanden te ontdekken tussen twee gevallen, handel je niet vanuit regels en richtlijnen of door het simpelweg herhalen van een script, maar je stemt af op een diepe vorm van gelijksoortigheid. B. Onbewust installeren Anders dan regels en richtlijnen worden de maximen die experts hanteren op een onbewuste manier geïnstalleerd. Wanneer een expert ze bewust uitlegt, klinken ze vaak duister of tegenstrijdig. In NLP-trainingen moet ik patronen als het Milton-model op een onbewust niveau installeren. Wanneer ik de patronen in de vorm van regels en richtlijnen heb gepre-senteerd, gaat mijn meeste aandacht tijdens een training uit naar hoe ze telkens weer opnieuw gebruikt worden in de staat (trance) waarin ik mijn studenten graag wil hebben en waar ze er toegang toe krijgen. Op deze manier bouwen de studenten een vertrouwd gevoel van herkenning op met het geluid van de patronen: de ver-trouwdheid die expertise genoemd wordt. De hoeveelheid VAKOGAd-ervaringen uit het Milton-model die nodig bleek om dit te bereiken is veel en veel kleiner dan werd verwacht van de tijd die er traditioneel nodig was voor een Ericksonian therapeut om te leren praten als Erickson. Verslagen over het succes van onbe-wust installeren d.m.v. Photorea-ding duidt er ook op dat enige vorm van expertise mogelijk is, zonder dat de persoon in kwestie zich er van bewust is wat hij allemaal leert. C. Begeleiding Bij begeleide praktijk bedoel ik de soort ervaringen die practitioners krijgen bij het

11 bepraten van hun eigen werk (speciaal bij sessies die zijn opgenomen op video of audio) met een begeleider op hun eigen of op een hoger niveau van expertise. Begeleiding is geen training maar, na de training, een extra stap in de ontwikkeling naar expertise. Eenvoudigweg meer trainingen bijwonen en meer richtlijnen leren maakt geen expertise. Begeleiding kan dat wel. Counsellors en andere begeleiders maken regelmatig sche-ma s waarin zij gelijk getrainde beroeps-beoefenaars ontmoeten (mis-schien eens per veertien dagen, voor een uur of twee) om hun veldwerk onderling te bespreken. Ik vind dit ethisch correct voor NLP-practi-tioners, en daarbij beveel ik de volgende richt-lijnen aan: 1. Doe het in groepsvorm. Groepen geven een grotere schakering aan ervaringen om uit te wisselen en van te leren, wat kan leiden tot een kruis-bestuiving van ideeën en vaardigheden. Dingen die door de een beschreven worden kunnen bij de ander leiden tot inzichten in eigen gevallen. 2. Geef er een struktuur aan, zodat iedereen de tijd krijgt om iets bij te dragen uit de eigen werkervaring op basis van persoon tot persoon-werk. 3. Richt je op het doel van expertise. Traditioneel richt begeleiding zich op problemen, net zoals traditionele counselling. Vier de successen net zo goed als je puzzels over onopgeloste zaken. 4. Richt de begeleiding bij de volgende stap van de practitioners op expertise. Benadruk de regels met nieuwe prac-titioners en wissel richtlijnen uit met hen die de regels blijken te kennen en die de uitzonderingen erop hebben gevonden. Belangrijk voor competente practitioners blijft de unieke uitdagingen elke cliëntrelatie te blijven onderzoeken en die verhalen uit te wisselen met andere, vergelijkbare relaties. Bestudeer de typische wijze waarop de practitioner zich gedraagt t.a.v. zijn cliënt en gebruik dat als aanwijzingen waarmee zij hun succes zouden kunnen verbeteren. Praktijkstudie: A: Introductie-niveau Niet lang geleden hield onze organisatie een serie korte (1,5 uur) trainingsessies. Een paar sessies voor 100 nieuwelingen in NLP en een paar 50 NLP-practitioners. Met het vergelijken van mijn twee sessies (een op elk niveau) kan veel van wat ik hierboven heb beschreven worden geïllustreerd. In mijn sessie met nieuwelingen onderzochten we het onderwerp Visionair Leiderschap. Omdat ik in de eerste plaats te maken had met mensen die onbewust-bekwaam waren op het gebied van NLP-verfijningen, zoals Tijdlijn, eerste, tweede en derde positie, mission setting en het gebruik van waarnemingssystemen, moest ik wel de helft van de tijd de waarom -vragen beantwoorden. Ik vertelde verhalen over een aantal visionaire voorgangers: Walt Disney, Steven Spielberg, Kate Sheppard (die van Nieuw Zeeland het eerste land wist te maken met vrouwenstemrecht), Steve Gurney (NZ top triahleet, die onze NLP-diensten een warm hart toedraagt), Kate White (uitgeefster van Redbook Magazine) en Ted Turner. Daarmee legde ik uit hoe elk van deze mensen een bepaalde basiskwaliteit van visionair leiderschap vertegenwoordigt, wat hen in staat stelt succes te oogsten. Ik kadere NLP als een systematische studie en reproductiesysteem van deze

12 uitmuntende eigenschappen. Toen ik daarna vroeg of zij geïnteresseerd zouden zijn te leren dit zelf ook te kunnen, waren ze maar al te gretig (wat ik als een positieve respons beschouw). Op de uitgereikte stencils stonden negen sleutels tot visionair leiderschap. Dat zijn de regels van het Dreyfus-model, en behelsden zaken als: setting a mission, het hebben van een verre-toekomstlijn, en het kunnen gebruiken van de drie waarnemingsposities. Zij stelden voor dat visionair leiderschap een stapsgewijs proces is: Doe A, B en C en dan krijg je D. Ik belichtte elk van de regels door telkens terug te refereren naar mijn oorspronkelijke voorbeelden (dit is de wat? -fase). Daarna ging ik dieper in op een van de negen (sense of mission) en vroeg alle deelnemers vier vragen te beantwoorden die leidden naar het vasstellen van hun persoonlijke mission (een voorbeeld van het hoe? van visionair leiderschap). Zij bespraken hun antwoorden in paren en we sloten af met enkele korte vragen ( wat als? ). Het was een ontroerende ervaring. Een man stond op en zei dat hij eindelijk iets had gevonden waarnaar hij zijn hele leven al had gezocht. Meerdere waren in tranen bij het beschrijven van dit krachtige proces. Praktijkstudie: B: Niveau van gevorderden Mijn workshop voor NLP-prac-titioners richtte zich op het opstellen van taken voor cliënten. Er was niet veel tijd nodig om de waarom? -vraag te beantwoorden, want deze deelnemers hadden zelf al met cliënten gewerkt en kenden de voordelen wanneer cliënten overtuigd zijn van het belang van een eigen verantwoordelijkheid in hun veranderingsproces. Ik mengde me in de sessie met het vertellen van een paar inspirerende verhalen van het werk van Milton Erickson betreffende de taakstelling van cliënten. Ik ging in het kort door een aantal preframing punten over taakstelling en liet hen toen in paren zich voorbereiden voor de oefening. Iedereen werd daarna gevraagd de partner te vertellen over de verandering die zij in hun leven wilden maken (idealiter een verandering die zij eerder hadden proberen te bereiken, maar daar niet in waren geslaagd). Zij maakten gebruik van de preframing die ik even daarvoor had uitgelegd om een overeenkomst met hun partner op te stellen, het opzetten van een taak voor de veranderingszaak van hun partner. Daarna gingen zij uit elkaar en ik ging met ze door en aantal algemene categoriën van therapeutische taken, nauwgezet aangevend waar elk van die bruikbaar waren, en gaf voorbeelden uit mijn eigen prak-tijk en die van anderen. Terwijl dit de wat? -vraag beantwoordde was dit ook deel van het hoe?, want iedereen was aan het zoeken naar een bruikbare taak voor hun partner. Na mijn presentatie over de vormen van taken, kregen de deelnemers tien minuten de tijd om voor hun partner een taak te zoeken, die op te zetten en dan aan te bieden. Er werd afgesproken om elkaar binnen een maand op te bellen om de resultaten te checken. We sloten af met een korte periode van vragen om de wat als? -zaken af te handelen. Bij deze workshop ging mijn aan-dacht niet in de eerste plaats naar regels. Ik gaf wat richtlijnen om taken te selecteren, maar vertrouwde op mijn voorbeelden om het gevoel aan te geven hoe ik taken kies. En de deelnemers waren bezig met waar-achtige voorbeelden uit het leven. Het grootste deel van de sessie werd besteed aan het wat? en het hoe?. Mijn doel was om de studenten verder te bewegen over het pad dat leidt van bewust-bekwaam naar expertise. De deelnemers zeiden achteraf dat zij zich beter uitgerust voelden in het gebruik van taakwerk voor hun praktijk.

13 We voegen de drie modellen tezamen Robert Dilts benadrukt de waarde van het maken van drie verschillende beschrijvingen van iedere situatie. In dit artikel hebben we onderwijzen en leren bekeken vanuit het perspectief van drie verschillende modellen. Het eerste is het 4MAT van Bernice McCarthy, een leercyclus waarin individuele studenten zich richten op vragen als Waarom?, Wat?, Hoe? en Wat als? In het tweede model, het leerfase-model van Abraham Maslow wordt het leerproces gezien als een ontwikkeling die verloopt van onbewust-onbekwaam naar bewustonbekwaam, naar bewust-bekwaam, naar onbewust-bekwaam. Julie Silverthorn en John Overdurf voegen aan deze reeks nog de houding van de trainer aan toe: bewustonbewust-bekwaam. Het derde model is het expertise-model van Stuart en Herbert Dreyfus, wat inhoudt dat expertise zich ontwikkelt via de niveaus van beginner (regels), gevorderde (richtlijnen), competent (geïntegreerde richtlijnen), bekwaam (toegang tot ervaringen uit het verleden en onbewuste maximen) en expert (intuïtief). Ik beveel praktijkstudies, onbewust installeren en begeleiding aan voor competente, bekwame en expert-practitioners. Deze modellen zijn alleen maar richtlijnen. Maar door ze te laten integreren en eigen maximen te ontwikkelen, zul je het lesgeven verrijken. Voor meer praktijkstudies en hun gebruik adviseer ik twee processen: 1. Bekijk meerdere video s van NLP-trainingen (b.v. die van Tad James over Ericksonian Hypnosis, of mijn eigen Power NLP video set) 2. Maak opnamen van je volgende training op video of op audioband en bespreek die met een collega met deze richtlijnen in het achterhoofd. John Moffit zou best eens gelijk kunnen hebben. Hij werd betaald om les te geven, en dat deed hij. Er zijn veel dingen die we over lesgeven kunnen leren, maar daar gaat dit artikel eigenlijk niet over. Het gaat over leren. Daarom geef je les. Literatuurlijst: Andreas, Steve Virginia Satir, The Patterns of Her Magic, Science and Behaviour, Palo Alto, California, 1991 Bandler, Richard Magic In Action, Meta Publications, Cupertino, 1984 Benner, Patricia. "From Novice to Expert" in "American Journal of Nursing, March 1982, p Bolstad, Richard; with Hamblett, Margot; Ohlson, Te Hata; and Hardie, Jan. Communicating Caring. Longman Paul, Auckland, Cleary, Thomas The Japanese Art of War, Shamballa, Boston, 1992

14 Dreyfus, Stuart "Formal Models vs Human Situational Understanding: Inherent Limitations on the Modeling of Business Expertise". 1981, University of California, Berkeley. Dreyfus, Stuart and Dreyfus, Hubert. "A five Stage Model of the Mental Activities Involved in Directed Skill Acquisition" Gordon, David and Meyers-Anderson, Maribeth Phoenix Meta Publications, Capitola, 1981 Hawkins, Peter and Shohet, Robin "Approaches to the Supervision of Counsellors" in Dryden, Windy and Thorne, Brian ed Training and Supervision for Counselling in Action, Stage, London, McCarthy, Bernice. The 4MAT System, Excel Inc., Barrington, Illinois, 1987 Scheele, Paul Natural Brilliance Learning Strategies Corporation, Wayzata, Minnesota, 1996

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

NLP MASTER PRACTITIONER

NLP MASTER PRACTITIONER 2016 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERDIEPEND De NLP Master Practitioner opleiding is een verdieping in je professionele ontwikkeling. In deze opleiding wordt je meester in communicatie- en gedragsverandering.

Nadere informatie

NLP Practitioner: De weg naar succes!

NLP Practitioner: De weg naar succes! NLP Practitioner: De weg naar succes! Kracht ervaren en gebruiken Sneller en diepgaander communiceren Emoties leren beheersen Onderscheidend zijn Genieten van het leven Jouw eigen weg leren gaan Waarom

Nadere informatie

Geschiedenis van NLP

Geschiedenis van NLP Geschiedenis van NLP Neuro Linguïstisch Programmeren is een communicatie systeem dat is ontwikkeld door een groep mensen in de jaren 70 in Amerika. NLP was oorspronkelijk bedoeld om de componenten, die

Nadere informatie

Onderwijzen van de Verbeter Kata. COACHING CYCLi. Oefen deze Routine. Verbeter Kata Handboek Coaching Cycli 1

Onderwijzen van de Verbeter Kata. COACHING CYCLi. Oefen deze Routine. Verbeter Kata Handboek Coaching Cycli 1 Onderwijzen van de Verbeter Kata Oefen deze Routine COACHING CYCLi Verbeter Kata Handboek Coaching Cycli 1 COACHING CYCLI Is één van de vier te oefenen routines om de Verbeter Kata te leren Begrijpen huidige

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Faculteit Economie en Management Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner NLP NLP staat voor Neuro Linguïstisch Programmeren (Bandler en Grinder,

Nadere informatie

De opleiding tot NLP Practitioner

De opleiding tot NLP Practitioner De opleiding tot NLP Practitioner Wat is Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP)? Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP ) wordt gedefinieerd als: de structuur van de subjectieve ervaring en wat daaruit verwacht

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Exameneisen NLP Practitioner

Exameneisen NLP Practitioner Exameneisen NLP Practitioner Het examen Onze opleiding wordt afgesloten met een toetsmoment. Wij vinden het belangrijk dat elke deelnemer voor zichzelf helder heeft waar hij/zij staat ten opzichte van

Nadere informatie

NLP & Communicatie (31 okt. 2014) Schrijf je nu in op onze website www. newlifeuniversity.com. Public Speaking (13 sept. 2014)

NLP & Communicatie (31 okt. 2014) Schrijf je nu in op onze website www. newlifeuniversity.com. Public Speaking (13 sept. 2014) NLP & Communicatie (31 okt. 2014) De opleiding van je leven Schrijf je nu in op onze website www. newlifeuniversity.com Public Speaking (13 sept. 2014) Maak impact voor en op een groep New Life University

Nadere informatie

Training Cruciale Gesprekken; Vervolgtraject en nazorg

Training Cruciale Gesprekken; Vervolgtraject en nazorg Training Cruciale Gesprekken; Vervolgtraject en nazorg De training is achter de rug, maar hoe veranker ik het geleerde nu eigenlijk? 1. Aanbevelingen om uw vaardigheden te verbeteren Als u drie maanden

Nadere informatie

Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming)

Wat is N.L.P.?  NLP (Neuro-Linguistic-Programming) Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming) is de studie van de structuur der menselijke ervaring en meer specifiek daarin de communicatie. Ontstaan uit nauwkeurige observaties en diepgaande interviews

Nadere informatie

Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen

Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen Heeft trainen zin? De coachende benadering in trainingen Training is voor een groot deel verspilde energie! Dat was de boodschap van een kort artikel dat ik onlangs vertaalde voor de Nieuwsbrief van de

Nadere informatie

& Academie voor NLP. Business NLP Basics. Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit

& Academie voor NLP. Business NLP Basics. Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit & Business NLP Basics Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit hovelingsjanse is de interdisciplinaire organisatie die meerwaarde biedt op het gebied van veranderen: door van dichtbij die verandering

Nadere informatie

kinderen keuzes leren maken

kinderen keuzes leren maken tekst: Mike Barrell vertaling: Edwin Murre 1 Het is vooral de leeftijd die het leuk maakt om les te geven aan Tenniskids (5-12 jaar). Maar regelmatig moet je je als trainer ook bezinnen en jezelf afvragen

Nadere informatie

01 Kritische zelfreflectie Een coach of manager of leidinggevende die anderen naar verandering of groei wil stimuleren of brengen moet ook de bereidheid hebben naar zijn of haar eigen functioneren te

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

19. NLP Business Practitioner Test

19. NLP Business Practitioner Test 19. NLP Business Practitioner Test Test je kennis... Inleiding Je bent zover dat je de test kunt maken. Het is de bedoeling dat je een 10 haalt en daarom mag je hem zo vaak inleveren als je wilt. Het boek

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming Studieprogramma 2015 Lelystad, april 2015-1 - Inleiding... 3 Hoe en waarom NLP leren?... 4 Subjectiviteit en ervaring... 4 Trainen en ervaren... 4

Nadere informatie

Leermeester & Leerling. Ravenskeep Adventures spelregelsysteem

Leermeester & Leerling. Ravenskeep Adventures spelregelsysteem Leermeester & Leerling Ravenskeep Adventures spelregelsysteem AUGUSTUS 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Leermeesters en leerlingen 2 2.1 Nieuwe vaardigheden leren 2 2.2 Leermeester 2 3. Vaardigheden

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Wat is leercoaching?

Wat is leercoaching? Wat is leercoaching? 2 zelfstandig sturen Leercoaching is een programma dat als doel heeft leren en ontwikkelen te stimuleren. Diegene die leert, wordt begeleid door een coach. De coach onderzoekt samen

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

D.O.E.N. Oefening. 1. De eerste stap is een doel stellen.

D.O.E.N. Oefening. 1. De eerste stap is een doel stellen. D.O.E.N. Oefening D.O.E.N. is de afkorting voor Doelen Opstellen en Effectief bereiken via je Netwerk. Met deze oefening ga je het fundament leggen van je LinkedIn strategieën. Ze vraagt maar 10 minuten

Nadere informatie

Bijeenkomst 1. Opdracht 1 Doel: Aansluiten bij voorkennins en ervaring van studenten.

Bijeenkomst 1. Opdracht 1 Doel: Aansluiten bij voorkennins en ervaring van studenten. Bijeenkomst 1 Leerdoelen: Studenten kunnen Uitleggen waarom sommige informayie makkelijk vergeten wordt en welke factoren een rol spelen Expliciteren hoe hij zelf leert Opdracht 1 Doel: Aansluiten bij

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004

IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004 `PRESENTEREN VANUIT EEN ENERGIEVELD VAN RUST` IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004 Waarom heb ik dit gemodelleerd? Ik ben nu ruim 6 jaar werkzaam als sporttrainer, tijdens dit werk sta ik veel voor groepen mensen

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Congres Bij voorkeur leren

Congres Bij voorkeur leren Congres Bij voorkeur leren Congres Bij voorkeur leren Eerst kijken we naar het gedrag van de opleider Gedrag van de opleider: 1. Taakgericht gedrag (sturing geven): activiteiten die leiden tot concrete

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2015

NLP PRACTITIONER 2015 2015 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van the Sphere is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET OEFENEN

RICHTLIJNEN VOOR HET OEFENEN RICHTLIJNEN VOOR HET OEFENEN Leren van Nieuwe Vaardigheden Mike Rother / Verbeter Kata Handboek Richtlijnen voor Oefenen 1 Lean Management Teachers Deze Nederlandse vertaling wordt u aangeboden door: Lean

Nadere informatie

U levert maatwerk, wij ook. Zakelijke taaltrainingen op maat.

U levert maatwerk, wij ook. Zakelijke taaltrainingen op maat. Klantbeoordelingen 2015 - zakelijke taaltrainingen januari t/m december 2015, n = 1.247 Klantenwaardering Vraagstelling Uitstekend Goed Voldoende Onvoldoende Slecht Wat vindt u van het gebruikte lesmateriaal?

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Professioneel Effectief & Persoonlijk

Professioneel Effectief & Persoonlijk Professioneel Effectief & Persoonlijk Academie voor NLP NLP Master Practitioner Beweeg mee met je Perspectief Academie voor NLP De Academie voor NLP staat voor persoonlijke ontwikkeling van mensen. Wij

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les twee Welkom bij les twee van deze e-cursus waarin we je willen laten zien hoe je groter kunt worden zodat je problemen

Nadere informatie

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach 2 Wat is het EOCP Het Europees Opleidingscentrum Paardencoaches is hét opleidingcentrum voor mensen die willen coachen met paarden of al paardencoach zijn. Het

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Informatie voor cliënten Inleiding Als iemand zich onveilig heeft gevoeld tijdens de jeugd of later in een intieme relatie, kan dat in zijn of haar verdere leven klachten

Nadere informatie

Biljarten: één zijn met de bal

Biljarten: één zijn met de bal Biljarten: één zijn met de bal Modelleringproject Masters Practioners NLP opleiding IEP Judith Machielsen Januari 2007 Pagina 1 Index 1. Waarom heb ik dit gemodelleerd?... 3 2. Wat is het doel van deze

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Het bepalen van je waarden: Stap voor stap

Het bepalen van je waarden: Stap voor stap Het bepalen van je waarden: Stap voor stap Het Demartini Waardebepaling Proces TM is een multi-step proces waarin je je antwoorden blijft verfijnen tot je hiërarchie van waarden uiteindelijk glashelder

Nadere informatie

Cursus werkbegeleiding

Cursus werkbegeleiding Cursus werkbegeleiding Naam: Joyce Stuijt Studentnr: 500635116 Klas: 3IKZ1 Opleiding: 3 e jaar HBO-V Studiedeelnummer: 3512TRWBOP Studieonderdeel: Cursus werkbegeleiding Aantal woorden: 1800 Docent: Y.

Nadere informatie

2012-2013. ervaringsdeskundige. Mensen met een licht verstandelijk beperking. Opleiding tot

2012-2013. ervaringsdeskundige. Mensen met een licht verstandelijk beperking. Opleiding tot 2012-2013 Opleiding tot ervaringsdeskundige Mensen met een licht verstandelijk beperking Uit eigen ervaring... Ik wil mijn stem laten horen, in een groot aantal werkvelden wordt er steeds meer gebruik

Nadere informatie

52 responses in 260 results

52 responses in 260 results Van: Secretariaat Vrouw&Zorg Onderwerp: Evaluatie CTG Scholingsdag --3 Datum: 3 februari 4 9:5:45 GMT+: EVALUATIE CTG scholingsdag -3 No data to display. Huidige functie 5 responses

Nadere informatie

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 Doe workshop ABA Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 1 Inhoud Historie ABA Instituut Wat is ABA? Versterken van gewenst gedrag Uitdoven van ongewenst gedrag Gewenst gedrag opwekken door omgeving aan te passen

Nadere informatie

Training met persolog profielen

Training met persolog profielen Training met persolog profielen Verkrijg de beste resultaten op het werk en in uw dagelijks leven Ontdek een praktische manier om uw persoonlijkheid te ontwikkelen: U leert verschillende gedragstendensen

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business)

Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business) Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business) Design Human Engineering Trance en Hypnose Professioneel coachen en leidinggeven Presenteren en Storytelling Systemisch werken Master uw communicatie

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

Voorbereiding assessment

Voorbereiding assessment Voorbereiding assessment 1. Zelfportret gemaakt door malou... 1 2. Samenvatting... 3 3. Zelfportret door een docent... 5 4. Zelfportret door Slc er... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 5. Aanvullende

Nadere informatie

Brochure studenten vaardigheidstrainingen

Brochure studenten vaardigheidstrainingen Brochure studenten vaardigheidstrainingen LEERSTIJLTEST 1. Inleiding Mensen ontwikkelen in hun leven een stijl van handelen die past bij hun persoonlijkheid. Die eigen stijl komt tot uiting in de manier

Nadere informatie

TRAINING WERKBEGELEIDING

TRAINING WERKBEGELEIDING TRAINING WERKBEGELEIDING Door Martje Kuijlenburg Student no: 500618854 Jaar 3 Hogere Beroepsopleiding Verpleegkunde In opdracht van: de Hogeschool van Amsterdam Docent: Yvonne van Marle INHOUDSOPGAVE Inleiding...

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Help, mijn team doet het niet!

Help, mijn team doet het niet! Help, mijn team doet het niet! Haal als leidinggevende het beste uit je team WERKBOEK Help, mijn team doet het niet! Haal als leidinggevende het beste uit je team Gefeliciteerd met de aankoop van het boek.

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2016

NLP PRACTITIONER 2016 2016 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van ISEMI is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

R E F L E C T I E V A N KORTHAGEN

R E F L E C T I E V A N KORTHAGEN 1/5 Reflectievragen van Korthagen Fase 1: Handelen / ervaring opdoen Wat wilde ik bereiken? Ik wilde een leerling gaan begeleiden bij haar huisartsenstage, van het begin tot het eind van de stage en als

Nadere informatie

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Jongerenraad Wageningen Adviesnr. : 1 Datum : 29-05-2013 Colofon De Jongerenraad, een adviesorgaan van de gemeente Wageningen, is geïnstalleerd in

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Februari 2012 Workshop Eviont

Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE...2 LEESWIJZER...3 INLEIDING...4 STAP 1: HET KADER...5 STAP 2: STATE, GEDRAG EN

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling

Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling De Impact van een Groeimindset Bewust worden van je overtuigingen over leren en ontwikkeling Liny Toenders KBBT organisatieadviseurs onderwijzen opvoeden - leren KBB &T Overtuigingen bepalen je gedrag

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht:

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht: Adoptiemethode Om een verandering in werkgedrag op een juiste manier bij mensen te bewerkstelligen kan gebruik gemaakt worden van onderstaande methodiek. De methodiek is opgebouwd uit zes fases met als

Nadere informatie

Bijlage 4 De meterstanden-lijst voor begeleiders

Bijlage 4 De meterstanden-lijst voor begeleiders 7 Bijlage De meterstanden-lijst voor begeleiders De bijlagen in dit boek zijn invulformulieren, deze zijn ook te downloaden op: www.boomnelissen.nl/begeleid ontdekkendleren. Kijk eens in de spiegel De

Nadere informatie

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100 Go 100 Leer 100 Chinese karakters Handleiding Go 100 Go 100 is samen met de website www.go-malmberg.nl een volledig geïntegreerde Chinese taalmethode die een eenvoudige, aanstekelijke en effectieve leerervaring

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Contact maken: test u zelf!

Contact maken: test u zelf! Contact maken: test u zelf! Arjan Lautenbach. SITUATIE Twee mensen ontmoeten elkaar. Bijna direct is er al een ondefinieerbare verbondenheid, een magisch gevoel van vertrouwen en écht contact. Gedachten

Nadere informatie

Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos

Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos Studie plan Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos Totale duur van de opleiding 3 dagen Totaal aantal dagen 3 Totaal aantal uren 24

Nadere informatie

Complexiteitreductie door het gebruik van Metaforen in Business situaties door Frank N.M. Groot. Versie 13 november 2002

Complexiteitreductie door het gebruik van Metaforen in Business situaties door Frank N.M. Groot. Versie 13 november 2002 Modelleren Complexiteitreductie door het gebruik van Metaforen in Business situaties door Frank N.M. Groot. Versie 13 november 2002 Waarom is dit gemodelleerd? In een business situatie wordt er vaak als

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Doorzetten: is het leren van geduld om te blijven proberen. Moed hebben om niet op te geven.

Doorzetten: is het leren van geduld om te blijven proberen. Moed hebben om niet op te geven. 1 KARAKTER DOELSTELLING Kiezen voor Doorzetten Doorzetten: is het leren van geduld om te blijven proberen. Moed hebben om niet op te geven. Het doel is de kracht en de noodzaak om veel fouten te maken

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel?

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Blad 1 van 20 Hoe goed ben jij momenteel? Iedereen kan zijn leiderschapsvaardigheden aanzienlijk verbeteren met een beetje denkwerk en oefening. Met deze test krijg je

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk

Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk Hoe stop je negatieve gevoelens snel en gemakkelijk Met eenvoudige NLP technieken Bas Smeets Introductie De mens is in staat tot emoties. Helaas wil ons brein wel eens aan de haal gaan met onze emoties

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Lééf je dag. Prikkelende workshops om samen te leren

Lééf je dag. Prikkelende workshops om samen te leren Lééf je dag Prikkelende workshops om samen te leren Vier je dag, vier het moment Wilt u een personeelsbijeenkomst organiseren waarbij u ontspanning combineert met leren? Kies dan voor de workshops van

Nadere informatie

Communicatieworkshops

Communicatieworkshops Communicatieworkshops De invulling van de zorg en de dienstverlening aan cliënten verandert en daarmee veranderen ook de taken van de begeleider en verzorgende: Van zorg in ondersteuning Van aanbodgestuurd

Nadere informatie