H2 - DE GRIEKS-ROMEINSE WERELD 1 - HET ONTSTAAN VAN DE POLIS, ATHENE ALS VOORBEELD

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "H2 - DE GRIEKS-ROMEINSE WERELD 1 - HET ONTSTAAN VAN DE POLIS, ATHENE ALS VOORBEELD"

Transcriptie

1 H2 - DE GRIEKS-ROMEINSE WERELD 1 - HET ONTSTAAN VAN DE POLIS, ATHENE ALS VOORBEELD Rond steden ontstaan staatjes 800 vc 200 aparte staatjes in Griekenland door natuurlijke omstandigheden. Polis - Staatje. Acropolis - Middelpunt van elke polis, een versterkte heuvel. Vaak met een tempel erbij. Agora - Plein waar burgers elkaar ontmoeten & handel dreven & het bestuur van de polis bespraken. De Grieken dachten verschillend over de soorten bestuur en de maten van betrokkenheid van de burgers. Autocratie - Bestuur door alleenheersers. Oligarchie - Bestuursvorm waaraan alleen de aanzienlijkste burgers deelnamen. Democratie - Bestuursvorm waaraan alle burgers deelnamen. De adel moet de macht gaan delen met andere bevolkingsgroepen Raad van edelen nam eerst altijd de beslissing. Er was ook een volksvergadering, maar die stond ook onder druk van de adel. Overbevolking & handelaren, maar weinig grond vc In het Middellandse Zeegebied werden koloniën gesticht. Kolonie - Nederzetting in vreemd gebied. Handelaren werden een belangrijke bevolkingsgroep en werden net zo rijk/rijker dan de edelen. Ze wilden ook een deel van de macht, de democratieën werden ingevoerd. Athene als voorbeeld 509 vc Kleisthenes v0erde de directe democratie in in Athene. Directe democratie - Alle beslissingen werden door de volksvergadering genomen. Volksvergadering - Voorstellen goed- of af te keuren & tegenvoorstellen indienen. Raad van vijfhonderd - Bereidt de vergaderingen voor en wordt aangewezen door een loting voor één jaar. Dagelijks bestuur van Athene is een wisselende groep van vijftig man. Vrouwen, slaven (1/3 deel van de bevolking) en buitenlanders hadden geen stemrecht. Alleen mannen vanaf 18 jaar. 2 - DE GRIEKEN VERSLAAN DE PERZEN EN STRIJDEN ONDERLING Tegenstellingen tussen Athene en Sparta Sparta werd geen democratie, Athene wel. Sparta veroverde het land van hun buren (de Messeniërs), Athene stichtte koloniën. Sparta had een sterk leger zodat ze mensen in bedwang konden houden, Athene had dit niet. Sparta werd meer een leger met staat, Athene was meer een staat met leger. Sparta had niet minder belangstelling voor de kunst en wetenschap, Athene meer. Sparta had een volksvergadering: aannemen of verwerpen. Raad van Edelen: voorstellen doen, anders als in Athene. De Grieken verslaan de Perzen Perzische rijk was een machtige staat in het Midden-Oosten, geen democratie, wel een machtige koning. Griekse kolonisten zaten in het westen van het Perzische rijk. 500 vc Opstand tegen de Perzische koning Darius, Grieken wilden onafhankelijkheid. Aanleiding tot de Perzische Oorlogen. Darius gebruikte de opstand als strafmaatregel om de Grieken te verslaan. 490 vc Aanval van Perzen (vanuit zee). Op het laatste moment samenwerking. Slag bij Marathon werd gewonnen door Athene, daarna arriveerde Sparta. 480 vc Aanval Perzen o.a. van Xerxes (over land en vanuit zee). Sparta op land. Athene op zee. Beroemde veldslag bij Thermopylae. Perzen veroverden heel Griekenland, behalve de Peloponnesos. Maar Griekse vloot versloeg de Perzische vloot bij Salamis. 479 vc En het Perzische landleger werd bij Plataeae verslagen. De Grieken strijden onderling Er ontstonden twee grote bondgenootschappen (Sparta & Athene) uit angst voor een nieuwe aanval. Ze probeerden beide het machtigste te worden. Sparta - Goed leger & geen schepen. Athene - Klein leger & grootste vloot vc Peloponnesische Oorlog. De Atheense Pericles had het hier al over gehad. 430 vc Beroemde toespraak van Atheense Pericles, ter herdenking aan gesneuvelden en over democratie in Athene. Spartanen wonnen uiteindelijk. Maar Atheense democratie bestond tot eind 4 e eeuw. 3- HET ONTSTAAN VAN WETENSCHAPPELIJK DENKEN Het Griekse wereldbeeld Eerst iedereen een mythisch wereldbeeld, toen het natuurwetenschappelijk wereldbeeld. Geen mythische verklaringen meer, maar filosofische verklaringen voor natuurverschijnselen. 4 e eeuw vc Aristoteles - Filosoof, aarde; onbeweeglijke bol in het centrum van het heelal. 2 e eeuw nc Ptolemaeus - Wiskundige en astronoom, aarde; onbeweeglijke bol door middel van berekeningen van banen. Maar de meeste mensen bleven de aarde zien als een platte onbeweeglijke schijf.

2 Een nieuwe manier van denken: voortdurend vragen en zoeken naar nieuwe kennis Een verschijnsel gebeurde niet door goden, maar als gevolg van bepaalde krachten in de natuur. Wetenschap - Systematisch geordend geheel van het weten en van de regels waarmee verdere kennis verkregen kan worden. Geboorte van de geneeskunde Hypocrates - Arts, niet door goden, maar door de natuur. Hij ging de ziekte precies opschrijven: hoe ontstond en hoe genezen. Geboorte van de geschiedenis Herodotus - Eerste geschiedschrijver, reisde veel en noteerde alles nauwkeurig. Hij schreef beide kanten en eigen mening op. Thucydides - Beschreef gebeurtenissen (Peloponnesische Oorlog), probeerde ze te verklaren en stond kritisch. Geboorte van de filosofie Filosofie - Zich bezighouden met de diepste levensvragen, zoals vragen over (on)geluk, (on)recht, rijkdom & armoede. Socrates - Filosoof, vragend achter dingen komen, mensen deden slechte dingen & dachten te weinig na; domheid. In theater. De bibliotheek van Alexandrië als centrum van de wetenschap Grootste bibliotheek van het Midden-Oosten, trok veel geleerden. De Grieken wilden een opleiding, vol wedijver Grieken willen in alles uitblinken (sport & kunst), overal de beste in zijn. De ideale Griek moet goed opgeleid zijn (kunnen schrijven & lezen), handel kunnen drijven, deelnemen aan democratie en goed zijn in een sport/muziek. Olympische Spelen waren dus erg beroemd (ter ere van Zeus). Aristoteles 4 e eeuw vc Filosoof Leermeester Alexander de Grote Wereld is een bol Ptolemaeus 4 1 e eeuw nc Wiskundige en astronoom Wereld is een bol Aarde in het midden Wereld en planeten volgen banen Hypocrates 5 e eeuw vc Arts/geneeskunde Waarnemen en medicijn Volk gelooft er niet in Hij ging de ziekte precies opschrijven Herodotus 5 e eeuw vc Eerste geschiedschrijver Zaken benaderen met een zekere afstand Hij schreef beide kanten en eigen mening op Reisde veel en noteerde alles nauwkeurig Socrates 5 e eeuw vc Vraagt dingen op straat Mensen krijgen last van diamonion (geweten) Ptolomeaeus 4 e eeuw vc Bouwt bibliotheek Alexandrië Natuurwetenschappelijk wereldbeeld: Waarnemen Observeren Concluderen Experimenteren Verklaren Gevolgen Alexander de Grote: Intensiever contact oost-west. Hellenisme (vergrieksing in het Mid-Oosten) Idee van wereldheerschappij ontstaat. 4- DE GRIEKEN EN HUN KUNST Het schone berust in de maat en de orde. - Aristoteles. Maat en evenwicht houden, maar niet exact (want dan is het doods). Ideaal benaderen. 5 e eeuw vc Polycletus - Voorbeeld in de beeldhouwkunst; hoofd is 1/7 deel. Kunst was het niet exact weergeven van de natuur of mens. Beeldhouwkunst uit de Gouden Eeuw -> vrijstaande beelden, beweging en een natuurlijke weergave van het lichaam. Tempels - Belangrijk in verband met het geloof; huizen van goden. Zuilen 3:8, maar niet precies. Zuilen waren van groot belang. Theaters - Belangrijk ivm geloof. Bouwkunst en natuur zijn ook verbonden. Hoe fraaier de natuur, des te dichterbij God. Dorische (simpel) - Ionische (overlapping) - Korinthische zuilen (versierd). 5- ALEXANDER DE GROTE, VEROVERAAR EN VERBREIDER VAN DE GRIEKSE CULTUUR 338 vc Griekenland veroverd door koning Philippus van Macedonië. Philippus wilde het Perzische rijk aanvallen, hoopt hierdoor de Grieken gunstig te stemmen en te verenigen. 336 vc Philippus dood. Alexander volgde hem op en voerde het plan uit. Eerst de orde herstellen. 334 vc Alexander met leger op pad. Niemand geloven. 9 jaar later had hij het Perzische leger 3x verslagen. Veel Grieken trokken naar het Midden-Oosten, hierdoor werd de cultuur verbreid. Alexander wilden de Grieken en Perzen laten verenigen. Dit was geen succes. Ook wilde hij Perzische gewoonten overnemen (bv. voet kussen). Dit was ook geen succes. 323 vc Alexander stierf. Zijn rijk viel uiteen door conflicten tussen generaals (die later delen gingen besturen). Alexander de Grote - Goede legeraanvoerder en door hem werd de Griekse cultuur over een veel groter gebied verbreid.

3 6 - ROME VEROVERT HEEL ITALIË Rome onder de Etrusken 800 vc De Etrusken (volk uit Midden-Oosten) veroverden een groot deel van Noord- en Midden-Italië, incl Rome. Rome leefde erg van de landbouw, handel nam toe door de Etrusken. Rome en andere dorpen groeiden uit tot steden. 500 vc Inwoners van een aantal steden in opstand tegen de Etrusken. Sommige vochten zich vrij, incl Rome. Rome verovert vasteland van Italië +2 eeuwen Romeinen veroverden de Italië (behalve uiterste noorden) 275 vc Onderwerping van Griekse kolonisten in zuid-italië. Verovering Italiaanse vasteland voltooid. Romeinen regeren bijna duizend jaar over Italië. Rome wordt een republiek Republiek - Regeringsvorm waarin telkens na verloop van tijd nieuwe bestuurders worden gekozen. Consuls - De belangrijkste twee bestuurders, elk jaar ververst. Elk zou een deel van het leger aanvoeren bij oorlog. Senaat - Raad van ouderen. Vroegere bestuurders en consuls. Geeft raad. Volksvergadering - Vergadering van romeinse mannen. Alleen weinig invloed op Rome. Vrouwen en slaven hadden geen invloed op het bestuur van Rome. 7 - DE ROMEINEN STICHTEN EEN IMPERIUM Waarom veroveren de Romeinen een imperium? 275 vc Romeinen kregen heel Italië in hun macht Daarna veroverde ze een imperium (Middellandse Zeegebied en een groot deel van Europa). Omdat een land een bondgenoot aanviel van de Romeinen. Omdat de bevolking van een land de handel of de veiligheid bedreigde van de Romeinen. Omdat de Romeinen meer grond wilden voor hun eigen bevolking. Of omdat sommige (bv. Vergilius) vonden dat ze de taak hadden in de hele wereld rechtvaardig bestuur te brengen. De gevolgen van de veroveringen Rijk verdeeld in provincies. Ze kregen allemaal een leger en een Romeins bestuur met een gouverneur aan het hoofd. Senaat werd machtiger. Besturen werd steeds ingewikkelder. De senaat had veel ervaring, hun raad werd opgevolgd. Invloed Griekse cultuur groter. Romeinen namen veel over (wetenschap & godsdienst). Aantal arme mensen groeide. Boeren trokken naar de stad. Boeren moeten in het leger. Achtergebleven familie kon niet blijven leven. Proletariër - iemand die alleen kinderen bezat. Aantal rijke mensen groeide. Door buit van veldtochten, groeiende handel, andere door te veel belasting vragen. Veel slaven. Meeste moesten werken op groot. Als vee behandeld, hierdoor kwamen veel opstanden teweeg. Leger werd minder sterk. Boeren werden proletariërs, en konden hun eigen wapenuitrusting niet betalen. 8 - DE ROMEINSE REPUBLIEK WORDT EEN KEIZERRIJK Beroepslegers brengen generaals aan de macht De legers werden te klein, dus er werd een beroepsleger ingevoerd. Proletariërs konden vrijwillig 16 jaar in het leger en kregen na hun diensttijd een stukje land in een provincie. Zij lieten geen boerderij en familie achter en hun bevelhebber zorgde voor hun soldij. Ze waren trouwer aan bevelhebber als aan Rome. Sommige probeerde de macht over Rome te krijgen (Julius Caesar). Van republiek tot keizerrijk Senaat probeerde te voorkomen dat Caesar alle macht kreeg, ze pleegde een moordaanslag op Caesar (44 vc). Tegenstanders senaat: enkele legeraanvoerders en Octavianus (achterneef van Caesar). Er kwam een burgeroorlog die Octavianus won, nu heette hij Augustus. Eerste keizer; hij ging voorzichtig te werk, maar zorgde dat hij alle macht kreeg. De Romeinse vrede (Pax Romana) Leger bleef trouw aan de keizers. Ze kregen betere grond en meer geld. Hoefde maar kort in dienst en toch benoemd. Goede handel, hierdoor nam de welvaart toe. Vuurtorens, havens, meer wegen en overal dezelfde munt. Geen krachtige vijanden aan de grenzen. De meeste mensen wonen op het platteland Handelaren en handwerkslieden namen toe. Ze woonden bijna allemaal in steden. Gladiatorgevechten vonden plaats in het Colosseum in Rome. Groot deel van het land was van grootgrondbezitters; grond bewerken door slaven en vrije pachters, zelf in het bestuur. De Romanisering Romeins burgerrecht - Romeinse rechtspraak en leidinggevende functies. Geromaniseerd - de Romeinse cultuur overgenomen (taal, godsdienst, literatuur, kleding en vrijetijdsbesteding. 212 Iedereen krijgt het burgerrecht in het Romeinse Rijk.

4 9 - HET ROMEINSE WERELD- EN MENSBEELD Het Romeinse wereldbeeld Veel Grieken dachten dat de wereld een zwevende platte schijf was. De Romeinen dachten al aan een cirkelvormige schijf )op het oosten georiënteerd. Het Romeinse mensbeeld Grote Griekse invloed, maar toch verschillen: Een meer militaire kijk op de mens (dan de Grieken) Gedeeltelijk ander waardestelsel (moed, gehoorzaamheid, opofferingsgezindheid). Naast tempels en theaters ook amfitheaters, triomfbogen en erezuilen. Amfitheater - hier strijden gladiatoren tegen elkaar of tegen dieren. Een meer praktische kijk op de mens (dan de Grieken) Een mens was een burger met plichten. Rechtspraak was belangrijk. Basilicae - gebouw waar rechtspraak plaatsvindt. Verbeteren van de kwaliteit van het dagelijks leven dmv de natuur (aquaducten en thermen). Gedeeltelijk eigen kijk op de bouwkunst Ze hebben met de praktische en militaire kijk op de mens te maken. Niet met godsdienst. Boog, gewelf en koepel zijn typisch Romeinse vormen. Triomfbogen, thermen en amfitheater zijn typische Romeinse realisaties. Een juridisch voorbeeldige manier om met elkaar om te gaan Veel verschillende volken, dus waren er duidelijke regels en een Romeins bestuur nodig. Dat kwam toen nog niet zo vaak voor. Iemand onschuldig, totdat schuld bewezen is. Iemand die beschuldigd wordt, mag verdedigen OPKOMST VAN HET CHRISTENDOM Niemand gestraft voor wat hij/zij denkt. Bestuurders niet met rechtspraak bemoeien. Het Jodendom De joden vielen op in het Midden-Oosten. Ze vereerden maar 1 God, die hun de tien geboden die ze moesten naleven, in ruil daarvoor bescherming en bevoordeling. Tenach - Joodse bijbel; Oude testament. Bevat de Boeken van Mozes (=Torah/wet). Tempel - belangrijkste heiligdom van de Joden. Tijdens een overheersing van de buurvolken ontstond geloof in Verlosser/Messias. 63 vc Palestina werd ingelijfd bij het Romeinse Rijk. Joden in opstand. Dat mislukte en Jeruzalem werd verwoest. 70 nc Door Titus (laatste keizer). Veel Joden vluchten naar Midden-Oosten. Overal in minderheid. Het ontstaan van het christendom Jezus van Nazareth vertelde over een Koninkrijk van God. En vooral goedheid en vergevingsgezindheid jegens de mens. Joodse leiders werden bang en lieten hem kruisigen door Ponitus Pilatus. Apostelen (leerlingen) verspreidde de verhalen van Jezus Christus (=gezalfde). Christenen - aanhangers van Jezus. Koninklijke/goddelijke uitverkiezing. Evangelie - goede boodschap. Geschreven door Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes. Nieuwe testament - geschiedenis apostelen, brieven en evangeliën. Nieuwe & oude testament = Bijbel. De leer van het christendom Christelijke geloofsbelijdenis Verschillende verhalen over het christendom. 4 e eeuw Keizers accepteren het christendom. Hierdoor ontstond er meer eenheid over de kern van het christendom. Zoon van God, opstaan uit dood, opstijgen naar hemel, gekruisigd en verlossing van zonden, terugkomen. Laatste oordeel - Gelovigen krijgen eeuwig leven en ongelovigen verdwijnen in de hel. Christelijke waarden, deugden en rituelen Jezus is het voorbeeld. Mensenlievendheid & vergevingsgezindheid. Deugden; geweldloosheid, behulpzaamheid, eerlijkheid, vrijgevigheid, eenvoud. Sacramenten - heilige handelen; doop, eucharistie, biecht. Doop - Water gieten over dopeling. Verklaren duivel af te zweren en te geloven in Jezus. Vanaf dan lid van kerk. Eucharistie - Rituele maaltijd waarin de dood en verrijzenis van Jezus gevierd wordt. Aanwezigheid in brood en wijn. Biecht - Zonden belijden tegenover een preister. Hierdoor krijgt diegene vergeving. Vormsel - Alle jongeren krijgen een gezalfd kruisteken op hun voorhoofd. Goede en moedige christenen. Oliesel - Stervende gelovige wordt aangeraakt met olie en krijgt vergeving, zodat diegene naar de hemel kan. Het christendom verbreidt zich Het christendom profiteerde van de Pax Romana en verbreidde snel. Apostel Paulus was hierbij belangrijk. Veel armen en onderdrukten werden christen. Leefde onder de armen, gaf hoop en had het over gelijkheid. Romeinse keizers vervolgen de christenen Griekse goden waren officieel. Veel geloven werden gewoon geaccepteerd, maar christendom niet. Christenen namen niet deel aan Romeinse feesten, gingen niet naar het amfitheater en gingen niet in het leger. Christenen meer trouw aan hun geloof dan aan de Romeinse keizer.

5 Het christendom wordt de enig toegestane dienst Vervolgingen werkten niet, christendom werd steeds groter. 313 Christendom werd toegestaan en keizer Constantijn werd zelf christen. 394 Christendom wordt enig toegestane godsdienst door Theodosius. De organisatie van het christendom: de Kerk Kerk werd hetzelfde georganiseerd als het Romeinse Rijk. 5 e eeuw Romeinse rijk viel uit elkaar. Maar de kerkelijke organisatie bleef bestaan. Bisschop - kerkelijke bestuurders van steden en het omringende regio, het bisdom. Paus - bisschop van Rome, het hoofd van de West-Europese bisdommen. Pastoors - herders, bestuurders van kleine kerkelijke gemeenschappen HET WEST-ROMEINSE RIJK VALT UITEEN IN GERMAANSE STATEN 395 Dood van Theodosius. Romeinse rijk wordt in oostelijk en westelijk deel verdeeld Oost-Romeinse rijk valt. Het werd veroverd door Osmaanse turken. 476 West-Romeinse rijk valt. Er ontstaan allemaal Germaanse staten. De Germanen Veel Germanen trekken West-Europa in. Sommige romaniseerden, de meeste niet. Germaanse volken leken erg op elkaar. Talen, leven van landbouw, wonen in dorpen, verdeeld in verschillende stammen. Vrije mannen hadden de macht dmv de vergadering. Lagen - slaven, vrijgelatenen en vrije mannen. Vrouwen en kinderen gehoorzaamden. Oorlog - aanvoeder werd gekozen. Behield daarna meestal de macht. Verschillen tussen de godsdienst van de Germanen en het christendom Germanen vereerden meer goden/natuurkrachten, die geofferd moesten worden. Elke Germaanse stam gaf zijn goden een naam en bewaarde verhalen en rituelen. Tius, Zius, Thor, Wodan en Donar waren oppergoden. Frya, Nehalennia en Tanfana waren de hoogste godinnen. Ze stonden voor zon, maan, bliksem of donder. Herder, jager of krijger. Schoonheid, vruchtbaarheid of lente. MAAR: Ze geloven beide in leven na de dood. Waarden: welzijn en overleving van familie. Normen: eren voorvaderen en stamland verdedigen. Deugden: lichaamskracht, dapperheid, eergevoel en vergeldingsdrang. Franken veroveren een groot deel van het westelijke Romeinse Rijk Franken hielpen eerst bij verdediging van Romeinse rijk, later vochten ze soms tegen de Romeinen. Frankische militairen werden soms opperbevelhebber en heel soms koning. 5 e eeuw Invloed Franken wordt streed groter. Romeinse legioenen worden teruggetrokken. Romeinse bouwwerken werden verwoest. Er bleef weinig Romeinse cultuur over. 481 Clovis werd leider van een Frankische stam om plunderingen te voorkomen. Hier begonnen de middeleeuwen.

Hoofdstuk 2 Sprekend Verleden 2e fase Havo. De Grieks-Romeinse wereld. drs.j.w.swaen historicus www.blikopdewereld.nl

Hoofdstuk 2 Sprekend Verleden 2e fase Havo. De Grieks-Romeinse wereld. drs.j.w.swaen historicus www.blikopdewereld.nl Hoofdstuk 2 Sprekend Verleden 2e fase Havo De Grieks-Romeinse wereld drs.j.w.swaen historicus www.blikopdewereld.nl 1.1 Het ontstaan van de poleis Athene als voorbeeld Rond steden ontstaan staatjes Door

Nadere informatie

Geschiedenis Tijdvak CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/101047

Geschiedenis Tijdvak CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/101047 Geschiedenis Tijdvak 02 01 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 mei 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/101047 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de

Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Tijdvakken Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.c. 500 na C.) / Oudheid K.A. * ontwikkeling van wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat * klassieke vormentaal

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

G E S C H I E D E N I S - A A N T E K E N I N G E N H 1 / 2 / 3

G E S C H I E D E N I S - A A N T E K E N I N G E N H 1 / 2 / 3 G E S C H I E D E N I S - A A N T E K E N I N G E N H 1 / 2 / 3 HOOFDSTUK 1 PARAGRAAF 1 Weg van de mensheid: - Staat in Afrika - Van daaruit Verspreiding over de rest van de wereld - Mens behoort tot de

Nadere informatie

GESCHIEDENIS BOVENBOUW. HAVO ACTIVITEITENBOEK antwoorden hoofdstuk 2

GESCHIEDENIS BOVENBOUW. HAVO ACTIVITEITENBOEK antwoorden hoofdstuk 2 GESCHIEDENIS BOVENBOUW HAVO ACTIVITEITENBOEK antwoorden hoofdstuk 2 2 De Grieks Romeinse wereld ORIËNTATIEKENNIS EXAMENSTOF BEVRAAGD Antwoorden op de basisvragen De zwart genummerde vragen gaan over de

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Ontstaan van Rome: 1 * Aeneas en de Trojaanse oorlog sticht Alba Longa * Mars x Sylvia Rheia = Romulus + Remus * moeder is dochter van Numitor koning

Ontstaan van Rome: 1 * Aeneas en de Trojaanse oorlog sticht Alba Longa * Mars x Sylvia Rheia = Romulus + Remus * moeder is dochter van Numitor koning DE ROMEINEN Ontstaan van Rome: 1 * Aeneas en de Trojaanse oorlog sticht Alba Longa * Mars x Sylvia Rheia = Romulus + Remus * moeder is dochter van Numitor koning van Alba Longa * Numitor afgezet door zijn

Nadere informatie

Griekse beschaving hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Griekse beschaving hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62215 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Woordwiel!!! Tijd van Grieken en Romeinen

Woordwiel!!! Tijd van Grieken en Romeinen Woordwiel!!! Tijd van Grieken en Romeinen Instructie Voor deze opdracht heb je een potlood en gum nodig. Deze opdracht maak je in tweetallen. Op de volgende bladzijde staan woordwielen die gevuld moeten

Nadere informatie

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus H2 GRIEKENLAND 1. Eenheid en verdeeldheid > Waarom? taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) religie machtstrijd poleis (Athene Sparta) zelfde vijand Homerus Polis: - Acropolis - bestuur, rechtspraak,

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VAN DE KLASSIEKE OUDHEID. Inhoudstafel. Emma Vanden Berghe (2013-2014)

GESCHIEDENIS VAN DE KLASSIEKE OUDHEID. Inhoudstafel. Emma Vanden Berghe (2013-2014) GESCHIEDENIS VAN DE KLASSIEKE OUDHEID Inhoudstafel 1 Inleiding: p. 23-46 I. INLEIDING 1. Bronnen en chronologie Bronnen Geschreven bronnen Ongeschreven bronnen Brongebruik Chronologie Relatieve en absolute

Nadere informatie

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Floris Sieffers 07 October 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65623 Dit

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Het Christendom in Rome

Het Christendom in Rome Het Christendom in Rome Paragraaf 1: De weg van het Christendom naar Rome Het Christendom is ontstaan doordat men ging geloven dat jezus uit de dood opstond en de zoons van god was. De laatste woorden

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

een zee Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in

een zee Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in Werkblad 9 Ω Grieken en Romeinen Ω Les : Grieken: goden en mensen Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in Griekenland heel belangrijk. Ze werden stadstaten genoemd.

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders ( ) 3.1 Leenheren en leenmannen ( ) ( ) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders ( ) 3.1 Leenheren en leenmannen ( ) ( ) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Samenvatting - Geschiedenis: H2

Samenvatting - Geschiedenis: H2 Samenvatting - Geschiedenis: H2 Jaartallen: - 1750 voor Christus: Abraham reist van Irak naar Israël - 507 voor Christus: Begin democratie in Athene - 331 voor Christus: Alexander de Grote verovert het

Nadere informatie

GESCHIEDENIS. 1 Vul de legende bij de kaart aan. 0,5. 2 Leg uit in één woord: expansie = 0,5. 3 Wanneer begon de klassieke oudheid?

GESCHIEDENIS. 1 Vul de legende bij de kaart aan. 0,5. 2 Leg uit in één woord: expansie = 0,5. 3 Wanneer begon de klassieke oudheid? GESCHIEDENIS Overhoring 1 Bestemming Hellas: sociaal en economisch domein & Minoïsche en Myceense cultuur /10 naam: klas: nr.: datum: 1 Vul de legende bij de kaart aan. 1 Leg uit in één woord: expansie

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa.

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa. 391 n Chr Onder keizer Theodosius wordt het christendom de staatsgodsdienst in Romeinse Rijk 496 n Chr De Frankische koning Clovis en vele andere Franken bekeren zich tot het christendom Wat waren de belangrijkste

Nadere informatie

Een geopende hemel. Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel.

Een geopende hemel. Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel. Een geopende hemel Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel. Opb. 14:13 Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: Schrijf op. Toen droomde hij, en zie, op de aarde stond een

Nadere informatie

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Rilana Kuiters Laatst gewijzigd 09 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73905 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Romeinen. Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies

Romeinen. Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies Romeinen Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies Les 1 Over land en over zee De tijd van de Romeinen was tussen 3000 voor Christus en 500 na Chr. De Romeinen hadden een groot rijk: van Azië en Noord-Afrika

Nadere informatie

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218

Verspreiding Christendom - HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62218 Verspreiding Christendom - HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Klas 1: Grieken en Romeinen

Klas 1: Grieken en Romeinen Auteur Joyce Landman Laatst gewijzigd 19 November 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/66858 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Week 1DEF: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Wim Jurg. De vierde eeuw. of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON. JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40

Wim Jurg. De vierde eeuw. of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON. JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40 Wim Jurg De vierde eeuw of hoe het christendom staatsgodsdienst werd DAMON JURG, De vierde eeuw.indd 3 18-07-11 10:40 Inhoud Vooraf 7 1. De tuinierende god 9 2. Een net niet heilige keizer 34 3. Het nieuwe

Nadere informatie

Situering in tijd en ruimte

Situering in tijd en ruimte Situering in tijd en ruimte Rome groeide tussen 753 v.c. en 476 uit tot een echt wereldrijk. Binnen deze tijdspanne kunnen we drie periodes onderscheiden: Rome als koninkrijk, als republiek en tenslotte

Nadere informatie

Week les 2. Keizer en Kerst

Week les 2. Keizer en Kerst Week les 2. Keizer en Kerst Je ouders kennen het begin van het kerstevangelie misschien nog wel uit het hoofd: En het geschiedde.... Dit lijkt heel veel op het woord geschiedenis eschiedenis. Er is ook

Nadere informatie

Handelingen 1 : 1 Het eerste boek heb ik gemaakt, o Theófilus, over alles wat Jezus begonnen is te doen én te onderwijzen

Handelingen 1 : 1 Het eerste boek heb ik gemaakt, o Theófilus, over alles wat Jezus begonnen is te doen én te onderwijzen Van: Schrijver? Aan: Theófilus 1) 2) 3) 4) Lukas 1 : 4 Handelingen 1 : 1 Het eerste boek heb ik gemaakt, o Theófilus, over alles wat Jezus begonnen is te doen én te onderwijzen Handelingen 16 : 10 Toen

Nadere informatie

Paragraaf 4: De Germaanse cultuur - TL 1

Paragraaf 4: De Germaanse cultuur - TL 1 Auteur Floris Sieffers Laatst gewijzigd 28 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/65939 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Filippenzen 1. Begin van de brief

Filippenzen 1. Begin van de brief Filippenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Filippi 1 Dit is een brief van Paulus, aan alle mensen in de stad Filippi die dankzij Jezus Christus bij God horen. De brief is ook voor de

Nadere informatie

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië.

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Kenmerkende aspecten: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur De ontwikkeling

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

1. Is Jezus een echt levend persoon geweest?

1. Is Jezus een echt levend persoon geweest? 1. Is Jezus een echt levend persoon geweest? Bijna alle historici gaan er vanuit dat hij heeft bestaan. Zij gaan er dan vanuit dat hij een joods religieus leraar was Ze gaan er vanuit dat zijn activiteiten

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Presentatie Gemeente van onze Heer Jezus Christus, N.N. en N.N. hebben te kennen gegeven dat ze hun zoon/dochter N.N.

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

VIERENDE GEMEENSCHAP...

VIERENDE GEMEENSCHAP... ... IN EEN BIDDENDE EN VIERENDE GEMEENSCHAP... KEN JIJ DE EN? 7 is al eeuwenlang een heilig getal. De zevende dag bijvoorbeeld is een rustdag. Zo zijn er ook zeven sacramenten, zeven belangrijke momenten

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk Na de grote volksverhuizing woonden hier andere stammen dan ervoor. Nu wonen de Franken, Friezen en Saksen hier. Andere stammen dus, maar één ding hebben ze gemeen: het heidendom heerst. Ze geloven in

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

De tijd van Grieken en Romeinen:

De tijd van Grieken en Romeinen: De tijd van Grieken en Romeinen: Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen (-300 tot 500 na Christus) - de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek - De klassieke

Nadere informatie

De Germaanse cultuur hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62219

De Germaanse cultuur hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62219 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62219 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

DE ROMEINEN. Professor Kleinbrein. intelligent konijn

DE ROMEINEN. Professor Kleinbrein. intelligent konijn DE ROMEINEN Professor Kleinbrein intelligent konijn PROFESSOR KLEINBREIN legionair geen doetjes borstplaat gladius Wonderlijke weetjes en fascinerende feiten over de ROMEINEN SARAH DEVOS met illustraties

Nadere informatie

Ontstaan christendom vmbo12

Ontstaan christendom vmbo12 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 19 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62160 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12.

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12. Inhoud Thema 5.1 Jagers en boeren 3 Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6 Thema 5.3 Monniken en ridders 9 Thema 5.4 Steden en staten 12 Eigentijds Eigentijds Toets Thema 5.1 Jagers en boeren 1. Rondtrekken 3.

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Kolossenzen 1. Begin van de brief

Kolossenzen 1. Begin van de brief Kolossenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Kolosse 1-2 Dit is een brief van Paulus aan de christenen in de stad Kolosse. Ik ben een apostel van Jezus Christus. Dat is Gods wil. Ik schrijf

Nadere informatie

Paragraaf 2: Het Romeinse Rijk - TL 1. Floris Sieffers. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.

Paragraaf 2: Het Romeinse Rijk - TL 1. Floris Sieffers. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs. Auteur Floris Sieffers Laatst gewijzigd 01 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/65742 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De Germaanse cultuur hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62219

De Germaanse cultuur hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62219 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62219 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Juul Lelieveld, Frederike Pals, Jacques van der Pijl Controle historische

Nadere informatie

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 2 e jaar BSO Historische benadering: 4 lessen De Primitieve Kerk: De kenmerken van de eerste christenen. Het Apostolisch Concilie (begrip, aanvaarding).

Nadere informatie

Ontstaan christendom vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Ontstaan christendom vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62160 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

1 Monnikenwerk KLOOSTER MONNIKEN. Jorik is bang dat hij straf krijgt van de broeder, omdat hij een appel van het klooster wilde stelen.

1 Monnikenwerk KLOOSTER MONNIKEN. Jorik is bang dat hij straf krijgt van de broeder, omdat hij een appel van het klooster wilde stelen. les 1 Monnikenwerk 4 Waar of niet waar? Zet een kring om de goede letters. waar niet waar K O In de ziekenzaal werken verpleegsters. R E Jorik weet eerst niet waar hij is. T N De vader van Jorik is een

Nadere informatie

D e e l K. H e t V R O E G E C H R I S T E N D O M. i n d e J O O D S E D I A S P O R A

D e e l K. H e t V R O E G E C H R I S T E N D O M. i n d e J O O D S E D I A S P O R A D e e l K H e t V R O E G E C H R I S T E N D O M i n d e J O O D S E D I A S P O R A INHOUD Inleiding Enkele belangrijke jaartallen 1. Karakteristiek van de joodse diaspora 1.1. De grieks-romeinse wereld

Nadere informatie

Het christendom. : *nog een hoofdstad *de christenen werden belangrijker in Europa *het kloosterleven *begrippen

Het christendom. : *nog een hoofdstad *de christenen werden belangrijker in Europa *het kloosterleven *begrippen Het christendom : *nog een hoofdstad *de christenen werden belangrijker in Europa *het kloosterleven *begrippen Les 1 nog een hoofdstad Romeinen Na de Romeinse tijd brak een andere tijd. Het was een onrustige

Nadere informatie

Klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur.

Klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur. Onderzoeksvraag: Hoe beïnvloedde de uitbreiding van het Romeinse Rijk de cultuur van de volken in West Europa? De (beeldhouw)kunst en architectuur uit de Grieks Romeinse tijd werd in de eeuwen daarna als

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Verspreiding christendom vmbo12

Verspreiding christendom vmbo12 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 19 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62161 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Geschiedenis. Quintie Beerens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61253

Geschiedenis. Quintie Beerens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61253 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Quintie Beerens 17 May 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61253 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6.

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. Inhoud 1.De pest 6. Het kasteel 2. Waarom middeleeuwen? 7.Straffen 3.Belegeringswapens 8.Karel de Grote 4. Kinderen

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Tijd van Grieken en Romeinen

Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Tijd van Grieken en Romeinen Griekenland 336 v. Chr (bij de dood van Philippos van Macedonië ) Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Alexander de Grote opvolger Philippos van Macedonië. Alexander de Grote opvolger Philippos

Nadere informatie

Galaten 1. Begin van de brief

Galaten 1. Begin van de brief Galaten 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Galatië 1-3 Dit is een brief van Paulus aan de christenen in de provincie Galatië. Allereerst dit: Ik ben niet door mensen aangesteld als apostel,

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015 Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 1 Inleiding (1) Schrijver: Johannes, discipel en apostel (noemt zichzelf: de discipel van wie Jezus hield) Doel (Joh 20:31): dat je gelooft dat Jezus

Nadere informatie

Het verhaal van onze kerststal

Het verhaal van onze kerststal Het verhaal van onze kerststal In dit boekje wordt het verhaal van onze kerststal verteld. Het verhaal gaat over wat er gebeurde toen Jezus geboren werd. Op onze internetpagina is iets meer te zien. Ook

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Artikel 1 t/m 5

De Dordtse Leerregels. Artikel 1 t/m 5 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 1 t/m 5 Werkboek 1 De Dordtse Leerregels Geschiedenis Het gaat in dit werkboek over de Dordtse Leerregels, of de vijf artikelen tegen de remonstranten. In het

Nadere informatie

Antwoorden bij Hoofdstuk 2 Tijd van Grieken en Romeinen

Antwoorden bij Hoofdstuk 2 Tijd van Grieken en Romeinen Antwoorden bij Hoofdstuk 2 Tijd van Grieken en Romeinen Oriëntatie Eigen antwoord. Bijvoorbeeld: Het oordeel is in mijn ogen niet terecht. Er is sprake van partijjustitie. Maar het oordeel is wel begrijpelijk,

Nadere informatie

De dynastie van Valentinianus ( n. C)

De dynastie van Valentinianus ( n. C) De dynastie van Valentinianus (364-394 n. C) De dynastie van Valentinianus werd vernoemd naar Valentinianus I die wordt beschouwd als de laatste grote West-Romeinse keizer. Hij was eerlijk en hardwerkend,

Nadere informatie

geschiedenis voor de de onderbouw

geschiedenis voor de de onderbouw 1 VMBO-KGT HANDBOEK geschiedenis voor de de onderbouw Inhoudsopgave Introductie 4 1 De tijd van jagers en boeren Het ontstaan van beschavingen 1 Oriëntatie 8 Basis Verdieping 2 Jagen en verzamelen in de

Nadere informatie

Het sacrament van. De eucharistie. Sacramenten

Het sacrament van. De eucharistie. Sacramenten Het sacrament van De eucharistie Sacramenten DSacramenten Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap van de

Nadere informatie