Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel?"

Transcriptie

1 Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel? Prof. Dr. Lieve Peremans 2/5/15 Herhaling titel van presentatie 1

2 Evalueer kritisch de kwaliteit Heb ik nu een goed artikel? 1.Soorten onderzoeksdesigns 2.Regels goed wetenschappelijk onderzoek 3.Resultaten 4.Toepasbaarheid Pag.

3 Soorten artikels: hiërarchie Systematic reviews en meta-anlyses Originele onderzoeksartikels: RCT, case-control studies, cross sectionele studies, case reports Kwalitatief onderzoek Pag.

4 Systematisch Literatuur Overzicht Vertrekkende vanuit de PICO Definiëren zoekstrategie om evidence te vinden Definiëren criteria om evidence te selecteren Definiëren criteria om evidence te evalueren Evidence level = studie type+kwaliteitsbeoordeling Pag. Zoeken naar evidence-based richtlijnen, systematische reviews, meta-analyses Review abstracts om correcte types van studies te vinden met de juiste klinische criteria Methodologische kwaliteitsbeoordeling studies a.d.h.v een checklist Evidence tabel met een beschrijving van de gevalideerde studies Is er voldoende evidence om een antwoord te formuleren op de klinische vraag? Literature search uitbreiden Observationele studies Indien niet voldoende

5 Soorten onderzoek! Richtlijen: Beoordelen met Agree! Systematische review: evaluatie via cochrane evaluatie formulier SR (RCTs, diagnostisch onderzoek, case-control, cohort)! RCT (onderzoek met de grootste bewijskracht! Case-control, observationeel onderzoek Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 5

6 Eerste beoordeling! Kijk eerst naar de abstract (soms valkuil)! Onderzoekspopulatie en setting relevant voor mijn situatie?! Goede onderzoeksvraag geformuleerd Alle 3 JA: ga verder Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 6

7 Eerste beoordeling Indien goede guideline - 3 bovenstaande criteria OK en gescoord met AGREE: STOP zoektocht, enkel nog SR en oorspronkelijke artikels recenter dan datum richtlijn Zo neen, nieuwe zoektocht maar dan start met SR Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 7

8 Eerste beoordeling Indien goede systematische review (SR) - 3 bovenstaande criteria OK en gescoord op Cochrane checklist: STOP, enkel nog recentere originele artikels zo neen PubMed, goede originele onderzoeksartikels Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 8

9 Evidentieniveaus: Sterkte van het wetenschappelijk bewijs Onbewerkte evidence (origineel onderzoek) vs systematisch literatuur overzicht (metaanalyses)/guidelines Eén enkel onderzoek vs verschillende onderzoeken Pag.

10 Is dat screenen wel nodig? Waarom screenen? - Het zijn toch eminente auteurs - De studie is niet gesponserd - Het is een belangrijk tijdschrift Maar soms toch conflict of interest van de sponsor, negatieve resultaten niet gepubliceerd Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 10

11 Kwaliteitsbeoordeling in de prakijk Problemen bij kwaliteitsbeoordeling Praktische hulpmiddelen Pag.

12 Kwaliteitsbeoordeling Richtlijnen: AGREE Systematische reviews:http://dcc.cochrane.org/ beoordelingsformulieren-en-andere-downloads Originele artikels: auteurs volgen CONSORTrichtlijnen maar dit is ingewikkeld om als lezer te gebruiken Voor kwalitatief onderzoek zijn er ook checklists Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 12

13 Richtlijnen: Evidentieniveau s Hoe effectief is een therapie? Evidentieniveau 1 Meta-analyse of systematische review Minstens één RCT van goede kwaliteit Prospectief cohortonderzoek met minstens 80% follow-up Evidentieniveau 2 Minstens één RCT van matige kwaliteit Retrospectief Cohortonderzoek Case-control onderzoek Evidentieniveau 3 Geen RCT s van goede kwaliteit Concensus Meta-analyses met tegenstrijdige resultaten Pag.

14 Grading Sterk of zwak aanbevelen Risico op bias Inconsistentie= onverklaarbare heterogeniciteit Indirectheid = indirecte vergelijking, verschillende populaties, verschillende outcomematen Onvoldoende precisie = slechts enkele patiënten, slechts enkele gebeurtenissen, breed BI Publicatiebias = selectieve publicatie Plausibele confounder zou effect veranderen Dosisafhankelijke gradiënt Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 14

15 Problemen met vergelijken van resultaten van systematische reviews Naratieve review vs systematische review Verschillende PICO in diverse RCT Taalbeperkingen: studies uitgesloten omwille van taalbarrière Verschillen in research periode en strategie Klinische en statistische heterogeniciteit Verschil in de data extractie: bv subgroepen nemen ipv ganse populatie Verschillende statistische poolingmethodes Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 15

16 Oefening 1 Richtlijn bekijken met AGREE Systematische review of niet? Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 16

17 Problemen bij kwaliteitsbeoordeling RCT Alleen mogelijk als de trial goed is opgeschreven Probeer aanvullende informatie te verkrijgen bij oorspronkelijke auteurs (vaak moeilijk) Tegenwoordig strikte rapportage-eisen: CONSORT statement Begg et al. JAMA 1996;276:637-9 Moher et al. JAMA 2001;285: Pag.

18 Praktische hulpmiddelen: een beknopte lijst 1. Bronpopulatie (in- en exclusie criteria) relevant voor jouw setting? 2. Bij een RCT: is de toewijzing van de interventie aan de patiënten gerandomiseerd gebeurd? 3. Was de methode van randomisatie op de juiste wijze gebeurd? Pag.

19 Praktische hulpmiddelen: een beknopte lijst 1. Bronpopulatie (in- en exclusie criteria) relevant voor jouw setting? 2. Bij een RCT: is de toewijzing van de interventie aan de patiënten gerandomiseerd gebeurd? 3. Was de methode van randomisatie op de juiste wijze gebeurd? Indien NEEN dan moet je niet verder lezen! Pag.

20 Praktische hulpmiddelen: een beknopte lijst 4. Waren de groepen aan het begin van de trial vergelijkbaar? 5. Waren de patiënten geblindeerd? 6. Waren de behandelaars geblindeerd? 7. Waren de onderzoekers geblindeerd? Zo neen, harde uitkomstmaten? 8. Is de follow-up voldoende lang? Uitval < 20%? 9. Zijn de resultaten geanalyseerd volgens het intention to treat principe? Onvoldoende valide en toepasbaar: niet includeren tenzij enig artikel Pag.

21 Praktische hulpmiddelen: een beknopte lijst 10. Zijn de resultaten belangrijk (NNT, NNS?) 11. Betrouwbaarheidsinterval niet te breed (95% BI) 12. Zijn de resultaten van toepassing voor jouw werksetting? Pag.

22 Hoe goed is de kwaliteit?! Betrouwbaarheid of geldigheid (= validiteit) is afhankelijk van de manier waarop de studie is uitgevoerd! Methodologische tekortkomingen leiden tot vertekening of Bias! Hoe meer bias tgv tekortkomingen, hoe minder de resultaten bruikbaar zijn Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 22

23 Validiteit en precisie Validiteit: afwezigheid van systematische fouten (bias) bias te voorkomen door goed onderzoeksontwerp bias soms achteraf te herstellen door juiste analyse Precisie: (relatieve) afwezigheid van toevallige fouten (steekproefvariatie, ruis) kwantificeren m.b.v. betrouwbaarheidsinterval (NB: grote onderzoeken zijn preciezer!) Pag.

24 Interne en externe validiteit Interne validiteit (afwezigheid van bias) mate van geldigheid van de resultaten voor de onderzochte groep personen Externe validiteit (representativiteit, extrapoleerbaarheid) mate van extrapoleerbaarheid van de onderzoeksresultaten Kwaliteitsbeoordeling betreft de interne validiteit Pag.

25 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 25

26 Bronpopulatie Populatie waaruit patiënten zijn gerecruteerd Komen in-en exclusiecriteria overeen met uw doelpopulatie Indien JA OK Indien NEEN zoek ander artikel Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 26

27 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 27

28 Randomisatie: methode Toeval bepaalt: patiënten in interventie-of Controlegroep Prognostisch vergelijkbare groepen: cave selectiebias Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 28

29 Interne validiteit In geval van bias is uitkomst gewoon fout! Benodigd: juist onderzoeksontwerp, dus kijken naar onderzoeksdesigns Pag.

30 Vormen van bias Selectiebias Performance bias Exclusion (attrition) bias Detectiebias (informatiebias) Pag.

31 Selectiebias Selecte toewijzing waardoor ongelijke verdeling van bekende en onbekende prognostische factoren over beide behandelarmen Oplossing: randomiseren (aselect toewijzen) blindering van de toewijzing van de behandeling (concealment of allocation) Pag.

32 Selectiebias Eisen aan randomisatieprocedure Toewijzer onwetend over volgorde = geblindeerd (= concealment of allocation) Volgorde door onafhankelijke derde gemaakt Bij voorkeur telefonisch of computer-gestuurd (enveloppen kunnen problemen geven!) Pag.

33 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 33

34 Vergelijkbaarheid van groepen! Groepen per definitie gelijk na randomisatie! Niet of er verschillen zijn op zich, wel of ze relevant zijn (kleine populatie, sommige relevante verschillen zijn niet klinisch significant )! Wat heeft men gedaan met de verschillen? Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 34

35 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 35

36 Valkuil: Performance bias verschillen in toepassing van zorg door kennis over toegewezen behandeling Oplossing: blinderen van behandelaar blinderen van patiënt Pag.

37 Blindering van pt en behandelaar! Patiënt en behandelaar weten niet welke behandeling, interventie de patiënt krijgt Patiënt blinderen! Voorkomen dat voorkeur voor behandeling het resultaat beïnvloedt! Bv kennis kan de coompliance al dan niet beïnvloeden! Kan niet altijd worden voorkomen! Bv een massage tov halskraag Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 37

38 Blindering van pt en behandelaar! Patiënt en behandelaar weten niet welke behandeling, interventie de patiënt krijgt Behandelaar blinderen! Voorkomen dat arts enthousiasme uitstraalt voor een bepaalde behandeling! Bv selectieve toename van het placebo-effect! Richtlijnen voor follow-up verschillend opvolgen! Bij controle en interventiegroep Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 38

39 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 39

40 Valkuil: Exclusion bias Attrition bias: selectieve uitval Oplossing: intention-to-treat analyse (zie verder) sensitiviteitsanalyse (best case, worst case) Pag.

41 Volledigheid van follow-up! Kijk altijd goed naar de tabellen! > 20% verschil = relatief grote uitval! Gevaar: selectieve uitval tgv de aard van de behandeling (= exclusion bias)! Mogelijks geen vergelijkbare groepen op het einde van de studie! Onvoldoende grote groepen (cave grootte steekproef, power van de studie)! Beschrijving van de uitval!! Kijk ook naar de duur van follow-up Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 41

42 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 42

43 Valkuil: Informatiebias beïnvloeding van uitkomstbepaling door kennis over toegepaste behandeling Oplossing: blinderen van effect-beoordelaar Pag.

44 Geblindeerde uitkomstmeting! Blinderen van de effectbeoordelaars: effecten van interventie en controlegroep worden gelijkwaardig beoordeeld! Afhankelijk van uitkomstmaten! Bij harde uitkomstmaten zoals mortaliteit is blindering niet nodig! Bij labotesten ook geen blindering nodig! Bij spirometrie oppassen kan een subjectieve beïnvloeding geven! RX blinderen is nodig Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 44

45 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 45

46 Intention to treat analyse! Patiënten analyseren in de groep waarin ze werden gerandomiseerd! Bv patiënt die stopt tijdens behandeling blijft in de interventiegroep en gaat niet naar de controlegroep! Op deze manier is de validiteit van de randomisatie intact! Voordeel: meer de dagelijkse realiteit! Nadeel: effect van de interventie lijkt kleiner Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 46

47 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, effect grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 47

48 Effectgrootte Effectschatting: het effect van de interventie t.o.v. placebo Voorbeeld: Risico op een nieuw infarct Patiënten in behandelingsgroep na 4 jaar 11%/ patiënten in controlegroep na 4 jaar 20% RR = 11%/20% = 0.55 Pag.

49 Even opfrissen RR = 1 RR < 1 RR > 1 Geen verschil in effect Gunstig effect van de behandeling Ongunstig effect Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 49

50 Even opfrissen NNT(S) number need to treat, screen NNH number need to harm AR aantal voorvallen (goede of slechte) in behandelde of controlegroep/ aantal mensen in die groep Pag.

51 Even opfrissen ARC aantal gevallen in de controlegroep (bv 20) ART aantal gevallen in de behandelingsgroep (bv 11) ARR = ARC-ART (bv 20-11) Pag.

52 Even opfrissen RR = ART/ARC (bv 11/20 of 0.55) RRR = 1 RR (1 0.55= 0.45 (45%)) Dit wil zeggen het geneesmiddel voorkomt bij 45% van de ptn een hartinfarct dat ze zonder behandeling wel zouden gekregen hebben. Dit geldt niet voor de individuele patiënt Pag.

53 Even opfrissen RR = ART/ARC (bv 11/20) ARR = ARC-ART (bv 20-11= 9%) Dit wil zeggen: ik moet 100 patiënten behandelen om 9 infarcten te voorkomen NNT = 1/ARR 1/(20-11)= O.09 dwz 11 mensen ged. 4 jaar behandelen om 1 infarct te voorkomen Pag.

54 Achtergrondrisico Relatief effect constant Absolute effect bepaald door riscicoprofiel Pag.

55 Achtergrondrisico Hoe lager het achtergrondrisico, hoe gunstiger de prognose, hoe groter de NNT, (NNS) dus hoe baat deze persoon heeft met deze behandeling. Pag.

56 Invloed van de setting Invloed van de setting? Een nieuw geneesmiddel A om maagpijn te voorkomen wordt vergeleken met bestaand middel B. Het kan zijn dat in het ziekenhuis 50% patiënten baat hebben bij A (NNT= 4) tegenover 10 % van de patiënten bij de huisarts (NNT = 20). dus? Pag.

57 Weegschaal kant 1: ARR (NNT) kant 2: AR ernstige bijwerkingen, last van de behandeling, kostprijs, praktijk, follow-up.. Pag.

58 Beoordelingscriteria voor interne validiteit Bronpopulatie Randomisatie In- en exclusie klinisch relevant Randomisatie: methode-blindering Interventie Interventie Follow-up Uitkomst Controle Placebo Follow-up Uitkomst Vergelijkbaarheid van groepen Blindering pt en behandelaar Volledigheid followup Geblindeerde uitkomst, intention to treat, effect grootte, precisie Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 58

59 Precisie Hoe bepalen?! Het 95% betrouwbaarheidsinterval (95%BI)! Breedte wordt bepaald door grootte van de onderzoekspopulatie! Hoe groter de populatie, hoe kleiner het interval m.a.w. Hoe precieser de resultaten! Als het betrouwbaarheidsinterval van de interventiegroep overlapt met de placebogroep dan is er geen statistisch significant verschil tussen beide groepen Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 59

60 Oefening 2 Een artikel bekijken aan de hand van de criteria Herhaling titel van presentatie 2/5/15 Pag. 60

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT)

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 4 1 Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Systematisch literatuur onderzoek RCT s worden gemaakt om

Nadere informatie

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK FORMULIER Vc voor het beoordelen van een SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier Vc: beoordeling systematische review van observationeel onderzoek

Nadere informatie

RANDOMISED CONTROLLED TRIAL (RCT)

RANDOMISED CONTROLLED TRIAL (RCT) FORMULIER II voor het beoordelen van een RANDOMISED CONTROLLED TRIAL (RCT) Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier II: beoordeling randomised controlled trial (RCT) Dit formulier is bestemd voor

Nadere informatie

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Margriet Moret - Hartman, methodoloog

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Margriet Moret - Hartman, methodoloog Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten Margriet Moret - Hartman, methodoloog Inhoud 1. Evidence Based Richtlijnontwikkeling 2. Voorbeeld van een wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Ton Kuijpers, Epidemioloog

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Ton Kuijpers, Epidemioloog Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten Ton Kuijpers, Epidemioloog Guru based medicine Inhoud Voorbeeld van een wetenschappelijk onderzoeksdesign (RCT) Mate van bewijs Conclusies

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

... Based Medicine. Stortvloed aan literatuur. Wat gaan we doen? Wat nu? Hoe maak je een CAT? EBM in de praktijk C A T

... Based Medicine. Stortvloed aan literatuur. Wat gaan we doen? Wat nu? Hoe maak je een CAT? EBM in de praktijk C A T ... Based Medicine Hoe maak je een CAT? Basis of clinical practice Basis for clinical decisions Marker Measuring device Unit of measurement Evidence RCT Meta-analysis Odds-ratio Eminence Radiance of white

Nadere informatie

FORMULIER III. voor het beoordelen van een COHORTONDERZOEK. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling

FORMULIER III. voor het beoordelen van een COHORTONDERZOEK. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling FORMULIER III voor het beoordelen van een COHORTONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier III: beoordeling cohortonderzoek Dit formulier is bestemd voor het beoordelen van cohortonderzoek.

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Wat is een Critically Appraised Topic Een Critically Appraised Topic (CAT) is een korte systematische samenvatting en kritische beoordeling van de resultaten

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument.

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 3. Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts EBM Wetenschappelijke uitkomsten uit klinisch relevant prognostisch, diagnostisch en therapeutisch onderzoek. Kennis, ervaring, persoonlijke waarden en verwachtingen van de dokter zelf. De individuele

Nadere informatie

CRITICALLY APPRAISED TOPIC

CRITICALLY APPRAISED TOPIC CRITICALLY APPRAISED TOPIC Onderwijs 4 januari 2011, Claire Franke Achtergrond Toename complexiteit geneeskunde Toename aantal wetenschappelijke publicaties Groei Evidence Based Medicine EBM is het zorgvuldig,

Nadere informatie

Het werkt! Helpt het ook?

Het werkt! Helpt het ook? Verklarend, pragmatisch en economisch onderzoek Wilbert van den Hout Medische Besliskunde, LUMC Het werkt! Helpt het ook? Spectrum van onderzoek Verklarend pathofysiologisch Pragmatisch & Economisch Pre-klinisch

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Hoe start ik mijn onderzoek? Prof. Dr. Lieve Peremans Centrum voor Huisartsgeneeskunde

Hoe start ik mijn onderzoek? Prof. Dr. Lieve Peremans Centrum voor Huisartsgeneeskunde Hoe start ik mijn onderzoek? Prof. Dr. Lieve Peremans Centrum voor Huisartsgeneeskunde Overzicht Onderzoeksparadigma s Onderzoeksvragen - Twee soorten vragen van klinisch probleem naar op te zoeken vraag

Nadere informatie

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta.

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta. Niet dezelfde piramide voor elke vraag Evidence piramide Gecontroleerde studies Welk studie type? 3 1 Effect van roken op longkaner Richard Doll 1951: prospectieve studie 2/3 mannelijke Britse artsen Goede

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

STATISTIEK. Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek. Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc.

STATISTIEK. Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek. Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc. STATISTIEK Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc.nl Slide 1 Inhoud Methodologie voor klinische studies Onderzoeksvraagstelling

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Evidence-based tandheelkunde en het beoordelen van de waarde en toepasbaarheid van onderzoek

Evidence-based tandheelkunde en het beoordelen van de waarde en toepasbaarheid van onderzoek Thema: Evidence-based tandheelkunde I.H.A. Aartman, C. van Loveren Evidence-based tandheelkunde en het beoordelen van de waarde en Om als tandarts-algemeen practicus een geldig antwoord te kunnen geven

Nadere informatie

De 7 stappen van een CAT

De 7 stappen van een CAT De 7 stappen van een CAT Patiënt (praktijk) Vertaalslag (expert) Wetenschap (literatuur) 1 klinisch scenario trefwoorden 2 klinische vraag 3 literatuur search 4 kritisch beoordelen artikel 7 bottom line

Nadere informatie

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling FORMULIER I voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier I: beoordeling artikel over de waarde van een diagnostische test

Nadere informatie

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice?

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? WELKOM! Wat is nu Evidence-Based Practice? Cursus ICO-groep Goes 03 juni 2016 Definitie EBP Belangrijke vraag bij EBP Het nemen van een beslissing op basis van het beschikbare bewijs in combinatie met

Nadere informatie

Evidence Based Practice

Evidence Based Practice Hoe lees je als verpleegkundige een artikel? Anne-Margreet van Dishoeck en Marjolein Snaterse Namens de Werkgroep Wetenschappelijk onderzoek; Mattie Lenzen Ingrid Schiks Henri van de Wetering Ellen van

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK FORMULIER Vb voor het beoordelen van een SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier Vb: beoordeling systematische review van onderzoek naar de waarde

Nadere informatie

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a.

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. WELKOM! Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. Veel informatie mondzorg/verzorging in media en internet Nieuwe ontwikkelingen in behandelingen, producten en materialen Bijhouden vakkennis & Levenlang

Nadere informatie

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn N. Fraeyman Maart 2012 1 Scope van de presentatie 1. Afbakening van het onderwerp 2. Alternatieve therapieën en rugpijn 3. Bestuderen van

Nadere informatie

Onderzoeksontwerpen en de ladder van evidence

Onderzoeksontwerpen en de ladder van evidence I.H.A. Aartman, C. van Loveren Onderzoeksontwerpen en de ladder van evidence In het proces van evidence-based tandheelkunde moet van elk gevonden artikel dat is geselecteerd op basis van een zoekactie

Nadere informatie

Een systeem om niveau van bewijskracht en graad van aanbeveling aan te geven P. VAN ROYEN

Een systeem om niveau van bewijskracht en graad van aanbeveling aan te geven P. VAN ROYEN H U I S A R T S & N A V O R M I N G G R A D E Een systeem om niveau van bewijskracht en graad van aanbeveling aan te geven P. VAN ROYEN In de aanbeveling Gebruik van medicatie bij urgenties (zie blz. 472)

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Samenvatting Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Dit proefschrift heeft ten doel bij te dragen aan het

Nadere informatie

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010 Dirk Ubbink Evidence Based Surgery Workshop 2010 Jaarlijks: 20.000 tijdschriften 17.000 nieuwe boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties per dag!

Nadere informatie

PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en. expertisecel Moeder & Kind

PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en. expertisecel Moeder & Kind PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en expertisecel Moeder & Kind DAG 1: Vrijdag 23 oktober 2015 LOCATIE : Begeleiding: Afvaardiging VLOV,

Nadere informatie

Evidence Based Practice

Evidence Based Practice Evidence Based Practice V&VN VAR Netwerkdag 25 november 2016 'Leiderschap met lef' Dr. Getty Huisman de Waal, RN Basis voor alledaagse beslissingen Traditie Ervaring Intuïtie Anekdote Eén artikel Financieel

Nadere informatie

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf Evidence-based logopedie - wat is er in 10 jaar veranderd? GEFELICITEERD! Dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf 15 mei 2014 @hannekekalf Evidence-based logopedie:

Nadere informatie

SAMENVATTING EVIDENCE IN DE KLINISCHE PRAKTIJK (1) WAT IS EPIDEMIOLOGIE? A. Soubry

SAMENVATTING EVIDENCE IN DE KLINISCHE PRAKTIJK (1) WAT IS EPIDEMIOLOGIE? A. Soubry SAMENVATTING EVIDENCE IN DE KLINISCHE PRAKTIJK Definitie epidemiologie (1) WAT IS EPIDEMIOLOGIE? A. Soubry = studie van de distributie van ziekte of van de determinanten of (mogelijke) oorzaken van een

Nadere informatie

Kun je met statistiek werkelijk alles bewijzen?

Kun je met statistiek werkelijk alles bewijzen? Kun je met statistiek werkelijk alles bewijzen? Geert Verbeke Biostatistisch Centrum, K.U.Leuven International Institute for Biostatistics and statistical Bioinformatics geert.verbeke@med.kuleuven.be http://perswww.kuleuven.be/geert

Nadere informatie

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet?

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Handout: downloadbaar via http://www.hannekekalf.nl/ebp @hannekekalf dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf Afdeling Revalidatie:

Nadere informatie

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet?

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Handout: downloadbaar via http://www.hannekekalf.nl/ebp @hannekekalf dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf Afdeling Revalidatie:

Nadere informatie

Journal club. Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten. HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse

Journal club. Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten. HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse Journal club Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse Aanleiding starten van een Journal Club EBP en klinisch redeneren (KLRE)

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

17/04/2013. 1. Epidemiologische studies. Children should not be treated as miniature men and women Abraham Jacobi

17/04/2013. 1. Epidemiologische studies. Children should not be treated as miniature men and women Abraham Jacobi Aanpak en interpretatie van een epidemiologische studie Aanpak en interpretatie van een epidemiologische studie Katia Verhamme, MD, PhD Epidemioloog OLV Ziekenhuis-Aalst Erasmus MC Rotterdam 20 april 2013

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Bedenking van een deelnemer...

Bedenking van een deelnemer... De bijdrage van wetenschappelijk onderzoek aan decubitus preventie dr. Dimitri Beeckman Coördinator decubitus onderzoek Universiteit Gent, België EPUAP Trustee Symposium Samen werken aan een beter decubitusbeleid

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Algemene methodologie (onderdeel van CAT)

Algemene methodologie (onderdeel van CAT) Oefentoets Algemene methodologie (onderdeel van CAT) Cursus Wetenschappelijk Focus Onderwijs: Algemene methodologie Cursuscoördinator dr. A.L. de Vries 30 oefenvragen ZONDER antwoorden 1 In een onderzoeksprotocol

Nadere informatie

Achtergrond transities als natuurlijk experiment voor de publieke gezondheid

Achtergrond transities als natuurlijk experiment voor de publieke gezondheid 21 mei 2015 NVAG themamiddag: Gemeentelijke transities als een natuurlijke experiment? Achtergrond transities als natuurlijk experiment voor de publieke gezondheid Prof. dr. Anton Kunst Afdeling Sociale

Nadere informatie

Hoe meet je kwaliteitsverbetering? En hoe kan je dat in je eigen regio doen?

Hoe meet je kwaliteitsverbetering? En hoe kan je dat in je eigen regio doen? Hoe meet je kwaliteitsverbetering? En hoe kan je dat in je eigen regio doen? VRAAGSTELLING: HOE KUNNEN WE FUNCTIEVERLIES TIJDENS & NA ACUTE ZIEKENHUISOPNAME VERMINDEREN? HOE MEET JE EFFECT? Complexe interventies

Nadere informatie

MODULE Evidence Based Midwifery

MODULE Evidence Based Midwifery VZW Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen vzw MODULE Evidence Based Midwifery Van Schoonbekestraat 143 Sint-Jacobsmarkt 84 2018 Antwerpen 2000 Antwerpen Programma Overzicht Dag 1: maandag 8 november 2010

Nadere informatie

Cover Page. Author: Kruis, Annemarije Title: The effectiveness of integrated disease management in COPD patients Issue Date:

Cover Page. Author: Kruis, Annemarije Title: The effectiveness of integrated disease management in COPD patients Issue Date: Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29980 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Kruis, Annemarije Title: The effectiveness of integrated disease management in

Nadere informatie

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Verpleegkundige dossierbesprekingen Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Agenda EBP in het AMC Verpleegkundige dossierbesprekingen Praktijkvoorbeeld EBP in de psychiatrie EBP is ook belangrijk

Nadere informatie

Tijd voor écht onderzoek!!!

Tijd voor écht onderzoek!!! Tijd voor écht onderzoek!!! Robert Vermeiren, hoogleraar (forensische) kinder- en jeugdpsychiatrie Curium-LUMC/ VUMC AW Gezin aan Zet / Risicojeugd @robertvermeiren Blogs Kenniscentrum KJP Wie weet wat

Nadere informatie

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers Observationeel onderzoek Mark Koelemay Frank Bloemers Een clinical trial (N = 2) Laat 18e eeuw, King Gustav III van Zweden besloot dat koffie vergif was. Hij beval dat een onderzoek werd gestart. Ann Intern

Nadere informatie

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien Criteria voor beoordeling therapeutische waarde 1. Inleiding De Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) beoordeelt geneesmiddelen met een tweeledig doel. Enerzijds is dat het geven van een duidelijke plaatsbepaling

Nadere informatie

Standpunt Off-label gebruik van Finasteride bij vrouwen met alopecia androgenetica

Standpunt Off-label gebruik van Finasteride bij vrouwen met alopecia androgenetica Standpunt Off-label gebruik van Finasteride bij vrouwen met alopecia androgenetica 2013, Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) Postbus 8552, 3503 RN Utrecht Telefoon: 030-2843180

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 175 Grote infarcten in het stroomgebied van de arteria cerebri media (ACM) kunnen gepaard gaan met oedeemvorming, die in ernstige gevallen kan leiden tot cerebrale inklemming. Patiënten met

Nadere informatie

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 100% meer? Of 2x zoveel?!? Resultaten >20% minder tandplak

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: A4 Publicatie Distributielijst : STZ Datum : 20-03-2014 Revisiedatum : 20-03-2015 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Opmerkingen Versiedatum

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie.

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie. Samenvatting De primaire doelstelling van het onderzoek was het onderzoeken van de lange termijn effectiviteit van oefentherapie en de rol die therapietrouw hierbij speelt bij patiënten met artrose aan

Nadere informatie

Kanker en Bewegen. Lotte Schijf Else Stapersma Toos Tromp Daan Weijer

Kanker en Bewegen. Lotte Schijf Else Stapersma Toos Tromp Daan Weijer Kanker en Bewegen Lotte Schijf Else Stapersma Toos Tromp Daan Weijer Hogeschool van Amsterdam Opleiding Fysiotherapie Amsterdam, januari 2006 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Voorwoord...3 Samenvatting...4

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Huisarts, lid DiHAG Senior-onderzoeker Diabetes kenniscentrum Disclosure Geen conflicts of interest De toekomst!!! >25% = >75 jaar Karakteristieken ouderen

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Vallen komt in alle leeftijdsgroepen voor, maar vormt vooral bij ouderen een groot gezondheidsprobleem. Onder een val wordt verstaan een gebeurtenis waarbij de betrokkene onbedoeld op de grond of een lager

Nadere informatie

Klinisch wetenschappelijk onderzoek: een studentengids

Klinisch wetenschappelijk onderzoek: een studentengids Klinisch wetenschappelijk onderzoek: een studentengids Eerste druk, 2016 2016 Paul Emons isbn: 9789048439867 nur: 890 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde. Foeke van der Zee

Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde. Foeke van der Zee Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde Foeke van der Zee Inhoudsopgave 1. Onderzoek, wat is dat eigenlijk... 1 1.1 Hoe is onderzoek te omschrijven... 1 1.2 Is de onderzoeker een probleemoplosser

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

8 Samenvatting Samenvatting Het is alom bekend dat te weinig bewegen schadelijk is voor de gezondheid van zowel kinderen als volwassenen. Ondanks dat de positieve effecten van een actieve jeugd talrijk

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen Dr. Ingrid Hendriksen Inhoud Psychische klachten en bewegen Bewegen ter preventie van depressie Bewegingstherapie bij depressieve

Nadere informatie

TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I. december 2010

TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I. december 2010 TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I december 2010 Deze toets bestaat uit 23 vragen, waarvan 15 meerkeuzevragen (maximaal 15 punten) en 8 open vragen (maximaal 28 punten); In totaal zijn er dus 43 punten

Nadere informatie

Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening. Foeke van der Zee

Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening. Foeke van der Zee Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening Foeke van der Zee Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar worden gemaakt,

Nadere informatie

but no statistically significant differences

but no statistically significant differences but no statistically significant differences Astma is een chronische aandoening, die niet te genezen is. Met de passende zorg kunnen symptomen tot een minimum worden gereduceerd en zou een astma patiënt

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

Samenvatting*en*conclusies* *

Samenvatting*en*conclusies* * Samenvatting*en*conclusies* * Kwaliteitscontrole-in-vaatchirurgie.-Samenvattinginhetnederlands. Inditproefschriftstaankwaliteitvanzorgenkwaliteitscontrolebinnende vaatchirurgie zowel vanuit het perspectief

Nadere informatie

Methodologie voor sociaalwetenschappelijk onderzoek. Foeke van der Zee

Methodologie voor sociaalwetenschappelijk onderzoek. Foeke van der Zee Methodologie voor sociaalwetenschappelijk onderzoek Foeke van der Zee Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar worden gemaakt, in

Nadere informatie

CAT in het bakkie!! Workshop Quick & Dirty evidence zoeken

CAT in het bakkie!! Workshop Quick & Dirty evidence zoeken CAT in het bakkie!! Workshop Quick & Dirty evidence zoeken dr. Evelien I.T. de Schepper huisarts-epidemioloog, post-doc onderzoeker (Erasmus MC) Alex N. Bastick huisarts-epidemioloog, promovendus (Oosterhout

Nadere informatie

1 DEMP Dutch Educational network Masters of Physiotherapy

1 DEMP Dutch Educational network Masters of Physiotherapy Rol van Innovator Onderliggende competentie is wetenschappelijk onderbouwen van fysiotherapeutisch handelen (Hullegie, et al. 2007). Deze competentie dient binnen het specialisme waarvoor vrijstelling

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Onderzoeksmethodologie 1.

Onderzoeksmethodologie 1. Onderzoeksmethodologie 1. EPIDEMIOLOGIE. Onder een epidemie verstaat men een opmerkelijke toename in de mate van vóórkomen van bepaalde ziekten of ziekteverschijnselen in en bepaald tijdvak (weken, maanden,

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde, azm, Maastricht en Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde Uitgangspunten Rapportage van resultaten van (biomedisch)

Nadere informatie

voor de rapportage van een EBP-project.

voor de rapportage van een EBP-project. 4 TOEPASSING IN DE PRAKTIJK Kwaliteitsbeoordelingchecklist voor de rapportage van een EBP-project Dit artikel is gebaseerd op een recente publicatie in Worldviews of Evidence Based Nursing die een richtlijn

Nadere informatie