Good practice. KLETS! On Tour

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Good practice. KLETS! On Tour"

Transcriptie

1 Good practice KLETS! On Tour

2 Inleiding Wie zijn wij? De Ambrassade versterkt de positie van kinderen en jongeren in de samenleving en heeft een positieve impact op hun levenskwaliteit. Ze strijdt voor een samenleving waarin kinderen en jongeren hun leven zelf in handen kunnen nemen. De Ambrassade is dé referentie voor alles wat kinderen, jongeren en hun organisaties aanbelangt en een belangrijke schakel tussen overheid, middenveld en jeugd. De Vlaamse Jeugdraad is de spreekbuis van kinderen en jongeren en wordt ondersteund door De Ambrassade. De Vlaamse Jeugdraad is de officiële adviesraad voor de Vlaamse regering over alle domeinen die kinderen, jongeren en hun organisaties in Vlaanderen aanbelangen. Hij zorgt ervoor dat de stem van kinderen en jongeren tot bij beleidsmakers reikt en hij verdedigt de belangen van jeugdwerkorganisaties in Vlaanderen en Europa. KLETS! On Tour De Vlaamse Jeugdraad zet allerlei projecten op poten om de stem van kinderen en jongeren op te vangen en te versterken. KLETS! On Tour (kortweg KOT) is er zo een. Dit traject is speciaal ontwikkeld om de stem van -16 jarigen tot bij de Vlaamse Jeugdraad te krijgen. KLETS! On Tour is een rondreizend participatieproject voor kinderen, tieners en jongeren tussen de 6 en 16 jaar, waarbij we telkens zelf naar de kinderen en jongeren toe gaan. We zoeken hen dus op in hun eigen habitat en bevragen hen op een leuke en interactieve manier over één bepaald onderwerp, of over verschillende thema s. De KOT wordt elk jaar anders ingevuld, al naargelang de doelstelling. De ene keer organiseren we een bevraging in de breedte en luisteren we naar wat kinderen, tieners en jongeren kwijt willen over verschillende thema s. Een ander jaar gaan we in de diepte, en bevragen we hen over één specifiek thema. Ook de leeftijd kan variëren binnen de ruime doelgroep van -16 jarigen. Good practice Als participatiemethodiek is KOT een sterk en inspirerend voorbeeld. In deze publicatie geven we toelichting bij de diverse stappen en fasen ervan. We doen dit heel concreet aan de hand van KOT Cultuur. Dit traject uit 2013 duurde een vijftal maanden, van bevraging tot bundeling van de ruwe resultaten. De verwerking van de gegevens tot een rapport is hierin niet meegeteld. De bijlage is een letterlijk voorbeeld van hoe wij het aanpakten. Op elke stap plakten we een timing, om duidelijk te maken hoeveel tijd elke stap vergt.

3 KLETS! On Tour in 11 stappen START 1-Projectteam samenstellen 9-Terugkoppelen naar scholen 7-Verdere afname KOT

4 Stap 1 Projectteam samenstellen Het projectteam geeft mee vorm aan het ganse traject: van het opstellen van de onderzoeksvragen over het bevragen van de doelgroep, tot de verwerking en analyse van de gegevens. Dit projectteam is divers samengesteld. De deelnemers brengen methodische, inhoudelijke, communicatieve, of nog andere expertise mee. Zorg voor een goede mix van competenties die elkaar aanvullen. Het projectteam komt regelmatig samen. > KOT Cultuur In het projectteam KOT Cultuur zaten twee personen met inhoudelijke expertise. Zij raadpleegden op hun beurt een expertengroep rond het thema Cultuur. Twee andere personen hadden methodische expertise om de methodieken vorm te geven en de bevraging in scholen af te nemen. Het voltallige projectteam kwam zo n twee keer per maand samen. Tussen de twee vaste begeleiders werd er wel meer overlegd terwijl de bevraging in de klassen bezig was. Stap 2 Scholen contacteren Typisch voor KOT is dat de kinderen en jongeren bevraagd worden op de plek(ken) waar zij zelf vertoeven: in scholen, op speelpleinen, Met het projectteam bepaal je best op voorhand de keuzecriteria voor scholen en leeftijdsgroepen, speelpleinen, enzovoort. Zorg ervoor dat deze criteria voor iedereen duidelijk zijn. Start tijdig moet het zoeken naar scholen en las voldoende tijd in om afspraken te maken met begeleiders, leerkrachten enz. Gebruik je overtuigingskracht om hen te laten zien wat de meerwaarde van zo'n bevraging. Vraag aan elke klasgroep dezelfde tijdsduur voor de bevraging. Hou vast aan je oorspronkelijke timing en neem geen genoegen met minder tijd om de bevraging af te nemen. > KOT Cultuur Gezien de doelstellingen van KOT Cultuur en het hieraan gekoppelde vooronderzoek kozen we voor een indeling per leeftijdscategorie. We benaderden groepen kinderen van 6-7 jaar, 9-10 jaar en jaar. Dit komt overeen met respectievelijk het eerste leerjaar, het vierde leerjaar en het eerste middelbaar. Het cultuuraanbod in een grootstad verschilt sterk van dat in een dorp. Daarom kozen we bewust voor een verscheidenheid in geografische ligging en kenmerken. Zo selecteerden we drie dorpsscholen, drie scholen uit een centrumstad en nog drie scholen uit een grootstad, verspreid over heel Vlaanderen. Tip! Ga uit van minimum 2 uur voor deze methodiek. Wees streng en eis overal hetzelfde tijdsbestek voor je bevraging. Anders loop je het gevaar dat je niet alle vragen kan stellen en dat je resultaten minder betrouwbaar zijn.

5 Stap 3 Methodieken uitwerken Elke leeftijdsgroep vergt een specifieke aanpak en een eigen methodiek. Bouw per leeftijdscategorie een andere methodiek uit. Zorg dat er een goede balans is tussen de creativiteit in methodieken en voldoende informatiewerving. Jonge kinderen hebben een korte aandacht boog. Steek voor hen een extra spelelement in de bevraging. > KOT Cultuur Voor deze KOT hebben we de beoogde leeftijden opgedeeld in twee groepen: een groep van 6-7-jarigen en een groep van 9-13-jarigen. Elke leeftijdsgroep kreeg zo een methodiek op maat die doorheen de bevraging meer naar de andere toe groeide, en die enkel op vlak van formulering en woordgebruik van de andere verschilde. Door beperkte tijd en ruimte kozen we ervoor om enkel beeldmateriaal te gebruiken, en geen audio- en filmfragmenten. Voor de methodieken baseerden we ons op een handleiding van JSO 1. Aangezien kunst en cultuur vaak met beleving te maken hebben, baseerde we ons op de cognitieve en sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen en jongeren die in dat handboek beschreven werden. Stap 4 Methodieken uittesten De testfase is onmisbaar voor een geslaagde bevraging. Trek met je eerste aanzet van methodieken naar een testklas of test uit bij individuele kinderen en jongeren. Bouw voldoende tijd in om de methodieken nadien aan te passen. 1 Methodes kinderparticipatie, JSO, 2005 > KOT Cultuur Bij de KOT Cultuur zijn we onze methodieken voor de jongste leeftijdscategorie gaan uittesten. Uit de test bleek dat we nog moesten bijschaven, onder andere aan de formulering van bepaalde vragen. Wij hadden deze testfase goed ingepland en daardoor hadden we nog voldoende tijd om de methodieken bij te sturen.

6 Stap 5 KOT-bevraging Het afnemen van de bevraging is je grote moment en dat moet goed voorbereid worden. Maak op voorhand een duidelijke planning en handleiding voor collega s die mee gaan op bevraging. Stuur vooraf een mail naar de begeleider of leerkracht in kwestie met een toelatingsformulier om foto s te mogen gebruiken en publiceren. Voorzie een mondelinge briefing net voor de bevraging zodat alle begeleiders op dezelfde golflengte te zitten. Vertrek ruim op tijd naar de school/speelplein waar je je bevraging afneemt. Zo heb je tijd genoeg om je lokaal klaar te zetten en de leerkracht of begeleider van dienst nog eens te briefen over wat je precies komt doen. > KOT Cultuur Aangezien we met kleine groepen wilden werken, zijn we telkens met minstens twee vaste begeleiders op pad gegaan, aangevuld met een wisselende derde persoon. Elke derde begeleider kreeg een heel uitgebreide briefing voor de start van de bevraging. Een dikke week op voorhand kreeg deze derde begeleider een uitgebreide briefing waar heel concreet de timing van de dag in stond en de verwachtingen die we van hen hadden voor en na de bevraging. Daarnaast planden we nog een overleg in om samen door de briefing te gaan zodat iedereen op dezelfde golflengte zat. We namen ook een speciale handleiding door, samen met de vaste begeleider en collega's. Met de leerkrachten spraken we telkens een kwartiertje van tevoren af zodat we de lokalen konden inrichten. We namen samen kort de handleiding door en gaven al informatie over de latere terugkoppeling. Daarnaast kreeg elke klas een toelatingsformulier om foto s te gebruiken en publiceren. Deze brief hadden we op voorhand naar de leerkracht g d, zodat de leerlingen van tevoren toestemming konden vragen aan hun ouders.

7 Stap 6 Bijsturing door projectteam Tussentijds bijsturen kan de resultaten van je bevraging ten goede komen. Stap 8 Analyse en verwerking De KOT is een kwalitatieve bevraging. Je verzamelt dus een heel pak informatie op korte tijd. Tussen de bevragingen door is het handig om met het projectteam samen te komen en te beoordelen of er antwoorden komen op de onderzoeksvragen. Indien nodig moet je de methodieken en manier van aanpak bijsturen. > KOT Cultuur Het projectteam van KOT Cultuur heeft na een drietal bevragingen enkele methodische veranderingen doorgevoerd om een beter antwoord te krijgen op de onderzoeksvragen. Vooral de tijd per methodiek werd hier en daar wat aangepast. Ook hadden we een beter zicht op welke bijvragen belangrijk waren en welke minder belangrijk, zodat die aangepast konden worden. De begeleiders werden opnieuw gebrieft. Bespreek met de projectgroep op voorhand de manier waarop je de informatie gaat verwerken en analyseren. Zorg voor een gestructureerd notitieblad zodat alle bevragingen op dezelfde manier geregistreerd worden. Neem elke bevraging ook op. Zo kan je sommige uitspraken achteraf beluisteren. Er zijn altijd dingen die je niet goed hebt gehoord als je voor een groep kinderen staat. Verwerk zo snel mogelijk de bevraging en de resultaten. Alles zit dan nog fris in je geheugen. Wacht zeker niet tot het einde van je bevragingsronde. Stap 7 Verdere afname KOT Met de verbeterde methodieken trek je opnieuw naar je doelgroep(en). > KOT Cultuur Voor de verwerking en de analyse van KOT Cultuur kozen we voor het online verzamelprogramma Dedoose2. Dit programma bundelt en ordent alle informatie door ingevoerde verslagen te coderen. Daarnaast hadden we een gestructureerd notitieblad met telkens eenzelfde verwerkingspatroon. Dit notitieblad zorgde voor een basis bij de verwerking. De bevraging werd nadien beluisterd om alle onderzoeksvragen op eenzelfde manier aan te vullen. 2

8 Stap 10 Resultaat Naast een weergave van de methoden, werkt het projectteam ook aan een uitgebreide analyse van de resultaten. Bepaal op voorhand wat je met de resultaten wilt doen, en wie je daarvoor nodig hebt. Stel ook een duidelijke planning op, zodat scholen weten wanneer ze een terugkoppeling mogen verwachten. > KOT Cultuur Het gebundelde rapport is gepland voor april Stap 9 Terugkoppeling naar scholen Na de bevragingsronde is je contact met de school nog niet afgelopen. Hou de deelnemende scholen op de hoogte. Zo verhoog je de kans dat de school een volgende keer met evenveel plezier aan jouw project meewerkt. Stuur na elke bevraging een bedankingsmailtje naar de scholen waar je langs geweest bent. Herhaal nog eens de timing voor de eerste resultaten. Bezorg de gebundelde resultaten ook aan de scholen. Zodat ze een volgende keer met evenveel plezier meestappen in het traject. Stap 11 Evaluatie Evalueer gans het project samen met je projectgroep. Overloop alle bovenstaande stappen en evalueer hoe ze verliepen. Ga na welke stappen je nog kan bijschaven. Formuleer verbeterpunten zodat je volgende traject nog beter wordt. > KOT Cultuur Na elke bevraging stuurde wij een mailtje met een bedanking en een teaser met foto s en uitspraken van de leerlingen in die bepaalde klas.

9 Voorbeeld Handleiding KOT Cultuur Voorbereiding Opstelling klas bij aanvang bevraging: Op de grond ligt een raster klaar met tape op de vloer gekleefd, bestaande uit 8 kolommen en 3 rijen. (voor de leeftijd 6-7 jaar) Als er te weinig plaats is voor het raster, dan kunnen de banken eventueel aan de kant geschoven worden. Elk kind heeft een bank ter beschikking waar het individueel aan de slag kan gaan. Inleiding Ik ben x en ik ben hier met ons Kletske. Dat is ons ventje hier (wijzen naar ons ventje). Kletske is een manneke dat heel graag babbelt en heel graag vertelt wat hij denkt, waar hij mee bezig is. Zoals je ziet, heeft hij een grote mond. Soms is dat ook wel nodig. Ons Kletske wil graag dat volwassen mensen ook eens luisteren naar kinderen. Daarom zijn wij hier. Wij willen graag eens horen wat jullie van kunst denken of vinden. Het is niet de bedoeling dat jullie gewoon een-voor-een wat gaan vertellen. We hebben leuke opdrachtjes en spelletjes zodat het zeker fijn is om mee te doen. Jullie kunnen vandaag bovendien Kletskes verzamelen! ( Kletske tonen) Voor we beginnen wil ik nog zeggen dat er geen goede of slechte antwoorden zijn. Ieder heeft zijn eigen mening en we respecteren dat. Materiaal KLETSKE!-magneet Groepsindeling (5 min) Iedereen krijgt een Frutella! Maar wacht nog even voor je hem in je mond steekt. Alle roze Frutella s mogen met X mee, alle gele Frutella s mogen met Y mee en alle oranje mogen bij Z in de klas blijven.

10 Kunst en cultuur? (30 min) Stap 1: Wie kent kunst? (20 min) Ik ga een paar vragen stellen. Als je er iets over wil zeggen, of als je een idee hebt wat het antwoord zou kunnen zijn, dan mag je bij het blad staan met het ventje dat een idee heeft. Als je er niets over wilt zeggen, dan is dat niet erg. Je mag dan bij het blad staan met de vraagtekens op. Deze vragen worden gesteld. Onder deze vragen staan bijvragen die bedoeld zijn als doorvragen nadat de kinderen een kant gekozen hebben: - Wie kent het woord kunst? Wat betekent dat woord?/wie kan er iets over zeggen? Kan je een voorbeeld geven? Hoe ken je dat? - Wie weet waar je kunst kan vinden? Kan je een voorbeeld waar je kunst kan vinden geven? Hoe ken je dat? - Wie weet wat een kunstenaar is? Wie is er bijvoorbeeld een kunstenaar? Wanneer kan je een kunstenaar worden? Hoe ken je dat? - Wie heeft er al eens gehoord van cultuur?

11 Wat betekent dat woord? Waar denk je aan bij het woord cultuur? Hoe ken je dat? - Wie weet wat een museum is? Wie is er al naar een museum gegaan? Hoe ken je dat? Meting Turven op registratieblad hoeveel kinderen aan welke kant staan. Kernwoorden bij elke vraag op het registratieblad (eventueel). Opname op dictafoon. Materiaal Registratieblad voor het turven Registratieblad neerschrijven kernwoorden Geplastificeerd blad met ventje met een idee Geplastificeerd blad met vraagtekens Dictafoon Doel Onderzoeksvraag 1: wat verstaan kinderen onder het begrip kunst? Zeer goed gedaan! Jullie hebben een Kletske verdiend! Kies maar uit!

12 Zin in kunst? (30 min) In deze methodiek, onderverdeeld in 3 stappen, proberen we zelf adjectieven als leuk en mooi zo weinig mogelijk te vernoemen bij de vraagstelling over de getoonde voorbeelden. We vragen ze m.a.w. in geen geval wat ze bijvoorbeeld mooi vinden. Maar kinderen kunnen uiteraard wel aangeven dat ze iets interessant vinden, net omdat ze het mooi of leuk vinden. Stap 1: Prentjes uitdelen en verdelen in twee kolommen (10 min) Jullie mogen aan de banken zitten. Jullie krijgen een stapeltje met prentjes en een groot blad met twee kolommen. Per prentje stel je de vraag: Spreekt mij dit aan? Vind ik dat interessant?. Als je ja antwoordt op die vraag mag je het prentje in de kolom plakken met ja op. Als het je niet aanspreekt of je vindt het niet interessant, dan mag je het in de kolom leggen waar nee op staat. Jullie mogen zelf kiezen welke prentjes je waar plakt. Onthoud goed: elk antwoord is een goed antwoord. Als je vindt dat alles je aanspreekt, dan kan dat. Het omgekeerde kan ook. Een alternatief voor spreekt mij aan : Wat zou je graag eens in het echt willen zien? Denk al eens na waarom je het in die kolom hebt geplaatst. Elk kind krijgt dus een stapeltje met prentjes en 1 groot papier met 2 kolommen: ja en neen. Eventuele vragen ter stimulering tijdens het verdelen van prentjes in de twee kolommen en de waarom ervan: Welke prentjes vinden jullie interessant, welke niet? Heb je dat ooit al eens in het echt gezien? Wat vond je daarvan? Meting 1 groot papier die we achteraf meenemen. Dit kan je gebruiken om later in het verslag te turven. Materiaal Pakketjes van prentjes Grote posters met 2 kolommen (# afhankelijk van het aantal kinderen, 1 per kind)

13 Stap 2: Wat is kunst? (5 min) Jullie krijgen van mij een aantal stickertjes in de vorm van een bolletje. Als je klaar bent mag je een bolletje plakken op de dingen die jij kunst vindt. Dat kan in beide kolommen. Meting 1 groot papier die we achteraf meenemen. Dit kan je gebruiken om later in het verslag te turven. Materiaal Plakkertjes in de vorm van bolletjes Blad met de twee kolomen (zie vorige stap) Stap 3: Vertellen waarom (15 min) Wie wil vertellen welke prentjes hij geplaatst heeft bij de kolom ja? Elk antwoord is een goed antwoord! Je kan geen foute antwoorden geven. Geen reactie? Zelf een prentje uitkiezen en de vraag stellen: Wie heeft dit prentje in de kolom ja gezet? Waarom heb je dat daar gezet? In dit onderdeel is er ruimte om door te vragen. De onderstaande vragen zijn daarbij voorstellen. Het is mogelijk dat een paar vragen al beantwoord zijn in het voorgaande. Ga zelf na in hoeverre ze al op de vraag hebben geantwoord. Is het enkel kort vernoemd geweest of enkel oppervlakkig aan bod gekomen, stel de vraag opnieuw en vraag door. Richtvragen bij getoonde afbeeldingen Waarom heb je dat prentje gekozen? Wie vindt dat ook/niet interessant? Waarom? Wat je gekozen hebt, is dat kunst? Waarom is dat (geen) kunst?

14 Bij afbeelding gedicht (indien specifiek getoonde gedicht niet aanspreekt of geen kunst bevonden wordt): kan een boek of gedicht nooit kunst zijn? Waarom wel/niet? (kort) Bij afbeelding dans en/of opera: Wanneer een kindje zou zingen of dansen, is het dan nog kunst? Zou het je dan (nog) aanspreken? Enkele belangrijke algemene vragen, dus niet noodzakelijk gekoppeld aan specifieke prenten: Kan je ook zelf kunst maken? Waarom wel/niet? Moet kunst mooi zijn? Moet/kan kunst leuk of tof zijn? Moet kunst speciaal zijn? Moet/kan kunst een gevoel uitdrukken? Moet/kan kunst voor iets dienen? Meting Kernwoorden op het registratieblad (eventueel) Opname met dictafoon Materiaal Doel Dictafoon Registratieblad Prentjes om eventueel te kunnen starten met Wie heeft dit prentje in de kolom ja gezet? Wat spreekt kinderen aan? Wat niet? Wat wordt gezien als kunst? Goed bezig! Een tweede Klets hebben jullie dik verdiend! Kies maar uit!

15 (Energizer!) (5 min) Om de kinderen terug wat energieker te maken. (indien nodig) Je mag per twee staan. Sta recht tegenover elkaar met de gezichten naar elkaar. Jullie zijn allemaal knietikkers. Als ik start zeg moet je proberen de andere zijn knie te tikken, maar zorg ervoor dat je zelf niet getikt wordt. Als je de andere zijn knie kan tikken, dan heb je een punt. Hou de telling bij! Er zijn 2 regels: - Je beweegt je voeten niet, je blijft dus staan. - Doe elkaar geen pijn! Na een paar minuten, stop je het spel en vraag wie er gewonnen heeft in elk groepje. Een dikke proficiat! Kunst: Waar en met wie? (25 min) Twee verschillende methodieken: 6-7 jaar en 9-13 jaar Voor 6-7jaar ofwel eerste leerjaar Voorbereiding: 8 kunstvoorbeelden liggen in de rij bovenaan het raster = 1 ste rij. De grote prenten van plaatsen hangen aan het bord. Waar? (15 min) Eerst een vraag: Waar zou je kunst kunnen vinden? Geen reactie of als doorvraag: Zou je kunst kunnen vinden op straat? Alternatieven: (niet allemaal vragen) - En in een vijver? - Of in een park?

16 - In school? - Op rotondes? - Een muur? - Slaapkamer? De kinderen kunnen gewoon los antwoorden geven. Vooral de bedoeling om ze los te maken. Leuke ideeën kunnen op het notitieblad neergeschreven worden. Als je kijkt op de grond zien jullie een raster. Helemaal bovenaan liggen er verschillende dingen. Op het bord hangen er afbeeldingen van verschillende plaatsen. Waar/op welke plaats zou je deze dingen (wijzen naar de uitingen in de eerste rij) graag willen zien? Daarnet hebben jullie mooie voorbeelden gegeven waar kunst te vinden is. Op bord hangen er nog andere voorbeelden. Jullie mogen op deze plakkertjes (post-its tonen) het woord schrijven van de plaats waar je kunst graag zou willen zien. Je mag dat plakkertje leggen in het vak onder de voorbeelden. We overlopen even de voorbeelden van plaatsen aan het bord. Je mag dus kiezen tussen de plaatsen die je daarnet hebt gezegd, en de voorbeelden aan het bord. Ze leggen de prenten dus in de tweede rij. Als ze dat gedaan hebben, overlopen we de kunst- en culturele uitingen. Richtvragen Waarom zet je die plaats bij die afbeelding? Zouden jullie daar naar toe gaan? Waarom? Zou bv. graffiti ook in een kerk kunnen? Waarom wel/niet? Bij welke andere plaats zou dat ook (moeten) kunnen? Bij welke niet? Zouden jullie daar dan naar toe gaan? Zouden jullie dan wel gaan kijken? Wanneer zou je er naar toe gaan? Meting Foto van het raster. Achteraf turven in verslag.

17 Kernwoorden in het registratieblad in het vak waar? Opname met dictafoon Materiaal Raster van tape met 3 rijen en 8 kolommen Grote afbeeldingen met plaatsen Registratieblad Fototoestel Post-its Dictafoon Met wie? (10 min) We bouwen verder op de vorige situatie. Hetzelfde raster, maar de rij eronder. Op het bord hangen de prenten van personen. Als jullie naar kunst zouden gaan kijken, met wie zouden jullie dan willen gaan? Op het bord hangen prenten van verschillende personen. Jullie mogen aan mij de plaats vertellen waar je kunst graag zou willen zien. Ik schrijf dat op een plakkertje. Je mag dan dat plakkertje leggen in het vak onder het voorbeeld. We overlopen even de voorbeelden van personen aan het bord. Het moeten niet per se enkel personen zijn die op het bord staan. Als er nog andere mensen zijn met wie je ernaar toe zou gaan, mag je ze daarop tekenen of schrijven en ook gebruiken. Ze leggen het dus in de derde rij. Daarna overlopen we de kunstuitingen. Richtvragen Waarom zou je met die personen ernaar willen (gaan) kijken? Waarom liever bv. met je vrienden dan bv. je jeugdbeweging of met de klas of met je ouders? Wanneer zou je ernaar toe willen gaan? Meting Foto van het raster. Achteraf turven in het verslag Kernwoorden in het registratieblad in het vak Wie? Opname met dictafoon

18 Materiaal Doel Grote afbeeldingen van personen Fototoestel Registratieblad Post-its Balpennen Dictafoon Welke plaatsen associëren kinderen met kunst? Zouden ze er zelf naar toe gaan? Op welke plaats zou die kunst aangeboden moeten worden? Met wie zouden ze daar dan (wel) naar toe (willen) gaan? Voor 9-13jaar ofwel vierde leerjaar en eerste middelbaar Bij deze stap werken we verder op de grote posters van de methodiek Zin in kunst waarop kinderen afbeeldingen hebben onderverdeeld in twee kolommen. Jullie krijgen van mij allemaal een pakje post-its. Bekijk per afbeelding op je groot blad met wie je graag ernaar zou willen kijken. Dat kan iedereen zijn, maar je kan ook alleen iets bekijken. Zet op de post-it met wie je zou kijken en plak het maar op de afbeelding. Doe het ook voor de prentjes in de nee-kolom of bij de prentjes die je wel interessant vindt, maar niet zou bekijken. Met wie zou je wel willen gaan kijken, zodat het interessant zou worden. Als je niemand kan bedenken, geen enkel probleem! Zet dan op je post-it niet of niemand. Iedereen krijgt dus een stapeltje post-its. En alles iedereen klaar is, opnieuw een aantal prentjes overlopen zoals bij Zin in kunst. Richtvragen Wie heb je het meest opgeschreven op een post-it? Waarom zou je liever met die persoon willen gaan kijken? Bij de prentjes die ze niet interessant vinden: waarom zou dat met die persoon wel interessant zijn? Ga je ook echt met die persoon ernaar kijken? Waarom liever bv. met je vrienden dan bv. je jeugdbeweging of met de klas of met je ouders?

19 Richtvragen waar Wat er op het prentje staat, waar zou het moeten zijn om het interessant(er) te maken? Waarom die plaats? Waarom liever daar dan bijvoorbeeld in een museum of een theater. Op welke plaats zou het moeten liggen, zodat je er sneller naar toe zou gaan? Zou bv. graffiti ook in een kerk kunnen? Waarom wel/niet? Meting Opname met dictafoon Kernwoorden op registratieblad (eventueel) 1 grote poster die we achteraf meenemen. Dit kan je gebruiken om later in het verslag te turven. Materiaal Doel Dictafoon Notitieblad Groot blad met prentjes Post-its Balpennen Posters van vorige methodiek Welke plaatsen associëren kinderen met kunst? Zouden ze er zelf naar toe gaan? Op welke plaats zou die kunst aangeboden moeten worden? Met wie zouden ze daar dan (wel) naar toe (willen) gaan? Afscheid Dank jullie wel voor jullie enthousiasme! Wij zijn weer heel wat meer te weten gekomen. Iedereen kan een andere mening hebben over wat kunst is. Al heel lang denken veel mensen hierover na, ze doen dat nog steeds. Kunst wordt beschouwd als een deel van cultuur. Maar wat is cultuur? Alles wat een mens doet

20 en maakt is cultuur. Veel hé! Kunstenaars maken dingen om te laten zien wat ze denken, meemaken, voelen en zien. Kunstwerken kunnen leuk zijn om naar te kijken omdat ze mooi of grappig zijn, maar kunstwerken kunnen je ook aan het denken zetten. Kunst kan over àlles gaan: gedachten, ideeën en gevoelens, maar ook alles wat er zich in de wereld bevindt en afspeelt. Misschien vraag je je misschien wel af wat we nu met al jullie ideeën gaan doen. We verzamelen alles wat jullie hebben gezegd in een mooi dossier. Met dat dossier gaan we naar verschillende mensen, zoals leerkrachten, directeurs van scholen, mensen die werken in het museum, het cultuurcentrum, of de bibliotheek.... Misschien laten we alles ook wel aan de minister zien! We proberen hen duidelijk te maken wat jullie van kunst vinden. Jullie eigen leerkracht zal het dossier ook krijgen. We gaan nu samen de stoelen en tafels terug zetten zoals het stonden. Jullie hebben ondertussen al wat Kletskes verzameld, om je verzameling compleet te maken, mag je er 2 uitkiezen!

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Werk graad 3 Lesvoorbereiding Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Zet het luisterverhaal klaar op het smartboard. Print de memory

Nadere informatie

Over taaie taboes en lastige liefdes

Over taaie taboes en lastige liefdes Seksuele diversiteit graad 3 Lesvoorbereiding Over taaie taboes en lastige liefdes Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print het artikel Huwelijken

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 2 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 1 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

in ZICHT CHIRO IN 2020

in ZICHT CHIRO IN 2020 in ZICHT CHIRO IN 2020 Dag Chiroleiding Chirojeugd Vlaanderen telt maar liefst 960 Chirogroepen, van Adinkerke tot Zutendaal. Allemaal met hun eigen gewoontes en tradities, afdelingen en leiding. En wat

Nadere informatie

Rechtvaardige Rechters in actie

Rechtvaardige Rechters in actie Lesvoorbereiding Rechtvaardige Rechters in actie Print de personagestickers op etiketten of maak er kaartjes van (zie richtlijnen bij Verwondering). Werk graad 2 Print en knip de identiteitskaarten uit,

Nadere informatie

Sorteer netjes! 1. Knip de kaartjes van bijlage 1 uit. Sorteer

Sorteer netjes! 1. Knip de kaartjes van bijlage 1 uit. Sorteer Sorteer netjes! 1 Knip de kaartjes van bijlage 1 uit. Sorteer a de rozen (*1) b de kleine bloemen (*2) c de bloemen zonder bladeren (*3) d de bloemen, niet tulpen (*4) Omcirkel de dieren. Omcirkel de dieren

Nadere informatie

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Je hebt als groep ouders een idee van wat je rond cultuur, ouderbetrokkenheid en taalstimulering zou willen doen op de school van je kind(eren)? Dit doe

Nadere informatie

Je eigen nieuwjaarsbrief

Je eigen nieuwjaarsbrief Je eigen nieuwjaarsbrief Doelgroep Eerste, tweede, derde graad Aard van de activiteit De leerlingen schrijven zelf een nieuwjaarsbrief voor hun ouders. Vooraf Verzamel allerhande nieuwjaarsbrieven: tekstjes

Nadere informatie

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen TIPS VOOR ENQUÊTES 1. Opstellen van de enquête 1.1 Bepalen van het doel van de enquête Voor je een enquête opstelt denk je eerst na over wat je wil weten en waarom. Vermijd een te ruime omschrijving van

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Ook getest op kinderen

Ook getest op kinderen Lesvoorbereiding Ook getest op kinderen Reclame graad 1 Print 1 keer het verhaal 'Het papieren kamertje'. Toon de logo's op het smartboard. Kies een recept uit het document kinderrecepten en zorg voor

Nadere informatie

Steekkaart: nummer 1W

Steekkaart: nummer 1W Steekkaart: nummer 1W Onderwerp Kennis maken met de eigen emoties en die van anderen Leeftijd/Doelgroep 1 e leerjaar Leergebied Wereldoriëntatie Tijdsduur 50 minuten Beschrijving In deze les leren de jonge

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: 1 Geluk Weten wat geluk is en dit kunnen omschrijven De leerling kan: zijn definitie van geluk geven; feiten

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud Plannen en evalueren van een activiteit Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les moeten de leerlingen in groep een bepaalde activiteit voorbereiden. Dit kan bijvoorbeeld het organiseren

Nadere informatie

Aanleiding projectweken. Gewenste kaders van een projectweek. Het proces

Aanleiding projectweken. Gewenste kaders van een projectweek. Het proces Aanleiding projectweken In het kader van talentontwikkleing en werken met 21 eeuwse vaardigheden zijn leerkrachten zich aan het ontwikkelen en professionaliseren naar nieuwe, innovatieve vormen van onderwijs.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK VOORBESPREKING Een kinderreglement Kinderen laten nadenken over de rechten van het kind. Verzamel samen met de kinderen materiaal uit de media waarin kinderen betrokken

Nadere informatie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie Iedereen welkom 1 Hallo, Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie wil doen. Klopt dat? Weet je wel wat dat is: communie? Het is zo n moeilijk woord. Wees gerust het is geen ziekte

Nadere informatie

2. VORMING MANAGEMENTTEAM

2. VORMING MANAGEMENTTEAM 2. VORMING MANAGEMENTTEAM (VM) 2. VORMING MANAGEMENTTEAM (VM) Deze vorming is opgesteld voor het managementteam van een organisatie. Ze volgt op de eerste infosessie en heeft als doel het ontwikkelen van

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Aardrijkskunde praktische opdracht praktisch onderzoek in zuiderzeeland 4 HV Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat Waterschap

Nadere informatie

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Hieronder vind je een lesvoorbereiding voor twee lesuren rond lichaamsbeeld bij kinderen van 10 tot 12 jaar. Het bevat verschillende

Nadere informatie

Jongerenverwerking Franciscus Spreekt (duur: 60 minuten)

Jongerenverwerking Franciscus Spreekt (duur: 60 minuten) Jongerenverwerking Franciscus Spreekt (duur: 60 minuten) Doelstellingen De deelnemers kunnen de leefwijze van Franciscus vergelijken met hun eigen leefwereld. De deelnemers hebben handvaten om zelf in

Nadere informatie

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult.

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult. Deel 2 Kwaliteitsbeleid Deze leidraad is gebaseerd op de digitale leermodules van Kind & Gezin. Die modules zijn bedoeld om de verschillende onderdelen van het kwaliteitshandboek uit te werken. Die modules

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze?

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Korte omschrijving workshop In deze workshop ontdekken de deelnemers

Nadere informatie

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Docentenhandleiding CP15 het functioneringsgesprek dh15-v2.0 INBURGEREN daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Het functioneringsgesprek CP15 Waar gaat het over?

Nadere informatie

Kindervergadering Zo gaat het bij ons!

Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Introductie voor de groepsleiding Is kinderinspraak belangrijk? Denken vanuit de groep is logisch en praktisch, maar toch

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

QUESTI OPSTARTGIDS ALGEMENE INSTELLINGEN EN LVS

QUESTI OPSTARTGIDS ALGEMENE INSTELLINGEN EN LVS 01 - WELKOM BIJ QUESTI Welkom bij Questi. Alvorens je opstart, willen we je graag attent maken op enkele zaken. Voor je op de knop inloggen klikt, bekijk je best even de algemene filmpjes onder de knop

Nadere informatie

Lestip 'Mevrouw wit konijn'

Lestip 'Mevrouw wit konijn' Lestip 'Mevrouw wit konijn' Over het boek Ken jij het witte konijn uit Alice in Wonderland? Hij werd beroemd toen hij gehaast weg rende en Alice hem achterna huppelde. Misschien vraag je je af hoe het

Nadere informatie

Werkboek Maatschappelijke stage. Stichting Oude Groninger Kerken

Werkboek Maatschappelijke stage. Stichting Oude Groninger Kerken Werkboek Maatschappelijke stage Stichting Oude Groninger Kerken 2011 Inhoud: Inleiding Wat is de SOGK? Wat ga je doen? Voorbereiding Uitvoering Verwerking Evaluatie Bijlagen p3 p X p X p X p X p X p x

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding...

Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Voorbereiding... 2 Locatie... 2 Materiaal... 2 Veel voorkomende

Nadere informatie

Stageboekje HOOFDanimator in het jeugdwerk

Stageboekje HOOFDanimator in het jeugdwerk Stageboekje HOOFDanimator in het jeugdwerk Jeugd Rode Kruis vzw Motstraat 40 2800 Mechelen www.jeugdrodekruis.be jeugdrodekruis@rodekruis.be 1 INHOUDSTAFEL Praktische gegevens 3 Stage info 4 Voor de start

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Vind je eigen geld uit

Vind je eigen geld uit Geld graad 2 Vind je eigen geld uit Lesvoorbereiding Print verhaal Meneertje Yamada en de drukbezette zakenman uit en steek hem in een envelop. Print, schrijf zelf (of laat overschrijven) brief 1 van meter

Nadere informatie

Het Sectorwerkstuk 2015-2016

Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Inhoud Inleiding... 3 Het Sectorwerkstuk... 4 De opbouw... 4 De voorbereiding... 5 Het onderzoek... 6 De verwerking... 7 De presentatie... 7 Het filmpje... 7 Het werkstuk...

Nadere informatie

HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015.

HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015. HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015 Tips & tricks 00919 Tips voor een geslaagde studieopdracht INLEIDING Wil

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Lang zal hij leven Door Tania Polak

Lang zal hij leven Door Tania Polak Lang zal hij leven Door Tania Polak Doelgroep Lagere alfamodules (richtgraad 1.1.) Doelstellingen Een cursist kan alle gegevens in een eenvoudige instructie (prescriptieve teksten) begrijpen (BE 058).

Nadere informatie

Handleiding voor de leerling

Handleiding voor de leerling Handleiding voor de leerling Inhoudopgave Inleiding blz. 3 Hoe pak je het aan? blz. 4 Taken blz. 5 t/m 9 Invulblad taak 1 blz. 10 Invulblad hoofd- en deelvragen blz. 11 Plan van aanpak blz. 12 Logboek

Nadere informatie

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl 3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl Jo Voets, orthopedagoog, gedragstherapeut en pedagogisch directeur van het Centrum Bethanië (Genk), is al jarenlang een groot

Nadere informatie

Geld is een bril, geluk is dat ook

Geld is een bril, geluk is dat ook Geld graad 3 Lesvoorbereiding Geld is een bril, geluk is dat ook Voeg je eigen e-mailadres in de e-mail van Jada in en pas de datum aan. Toon de mail op het smartboard. Leuk maar niet noodzakelijk: 2 verschillende

Nadere informatie

t Vuil Reclametruukske

t Vuil Reclametruukske t Vuil Reclametruukske Reclame graad 2 Lesvoorbereiding Toon de oproep van José op het smartboard. Voorzie twee dozen (schoendoos, andere kartonnen doos met deksel,...) Print informatieflarden opdracht

Nadere informatie

Tip: plan van achter naar voor. Bepaal de datum en uur van je activiteit en plan zo verder naar voor. Methodieken Voorbereiding Brainstorm

Tip: plan van achter naar voor. Bepaal de datum en uur van je activiteit en plan zo verder naar voor. Methodieken Voorbereiding Brainstorm Methodieken Voorbereiding Brainstorm 1. Draaiboek- plan Welke activiteit je ook organiseert, maak een plan op hoe je de activiteit zal organiseren. Maak daarbij zeker ook een schets hoe de dag zal verlopen.

Nadere informatie

doekaart: HET MUSEUM (afspraken)

doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) Een museum is een plek waar kunst bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen en op sokkels

Nadere informatie

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 R.K. Basisschool De Vlinder RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 GOEDE STUDIEGEWOONTEN Bij goed studeren (leren) of huiswerk maken

Nadere informatie

Vakantieland of crisisland

Vakantieland of crisisland Vakantieland of crisisland Crisis graad 1 Lesvoorbereiding Projecteer de foto's van Zuid-Europa. Print de 4 tekeningen van kinderen: Dora uit Griekenland, Carlos uit Spanje, Sofia uit Italië, Thomas uit

Nadere informatie

Kwaliteitsinstrument

Kwaliteitsinstrument Kwaliteitsinstrument Wat is het KLJ-kwaliteitsinstrument? Het KLJ-kwaliteitsinstrument werd ontwikkeld door KLJ zodat je als leiding/bestuur zelf jullie afdeling kan evalueren over een bepaald thema! Dit

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Toekomst Een interview houden Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een interview houden Thema: Toekomst Leerstijlvariant: BEKIJK - DENK - DOE - ERVAAR Beschrijving

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode

Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode Beleving Kleuters worden in hun omgeving overal geconfronteerd met de uiterlijke verschijnselen van Pasen: paasversieringen,

Nadere informatie

DE INFOBEURS. School, regels, wonen, drugs, Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS 1

DE INFOBEURS. School, regels, wonen, drugs, Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS 1 DE INFOBEURS Jongeren die nieuw aankomen op de school hebben wellicht veel vragen over hoe het eraan toegaat op de school, of ze kunnen gaan werken, welke stageplekken tof zijn, Daarnaast zijn jongeren

Nadere informatie

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch 3.3 Doelgroep Tijdens de workshop doelgroep baken je de groepen af waarvoor je wil werken. Dit kunnen primaire doelgroepen zijn: zij die rechtstreeks participeren in jouw werking, of secundaire doelgroepen

Nadere informatie

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK Eindtermen: Wereldoriëntatie 3.1* ; 4.13 ; 4.15 ; 5.8 ; 5.9* Sociale vaardigheden 1.6 ; 3 Nederlands 2.9* ; 2.10* ; 3.4 ; 4.6 ; 4.7 Muzische vorming Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2012-2013

Sectorwerkstuk 2012-2013 Sectorwerkstuk 2012-2013 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Octopus > handleiding bij modal split onderzoek

Octopus > handleiding bij modal split onderzoek Octopus > handleiding bij modal split onderzoek inleiding Het herkomst- en vervoerswijze-onderzoek vormt het eerste onderdeel van stap 3. In dit deel van het onderzoek worden de volgende gegevens verzameld:

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Een goede presentatie maken met Power Point. Informatiekunde Leerjaar B1 Omgaan met Excel blad-1-

Een goede presentatie maken met Power Point. Informatiekunde Leerjaar B1 Omgaan met Excel blad-1- Een goede presentatie maken met Power Point Informatiekunde Leerjaar B1 Omgaan met Excel blad-1- Opdracht; Voor deze opdrachten maak je elk eigen werkstukken en documenten. Deze onderdelen die je maakt

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Dit document helpt je om een actie voor ZOA op te zetten. Je kan met een maatschappelijke stage voor ZOA 15 tot 30 uur maken. Wat vind je in

Nadere informatie

Voor het gebruik van het planningsinstrument geldt onderstaande handleiding

Voor het gebruik van het planningsinstrument geldt onderstaande handleiding Voor het gebruik van het planningsinstrument geldt onderstaande handleiding Algemeen Het planningsinstrument kan op drie manieren gebruikt worden, zie onder. ken Als instrument bij het plannen van huiswerk

Nadere informatie

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING kennismaken met groepswerker en groepsleden afspraken maken in groep een eerste gevoel van rust, vertrouwen en veiligheid creëren kennismaken met het thema budgetteren aanzetten

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch?

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch? Lesvoorbereiding Als één blok samen Diversiteit 3 e graad Beluister het lied Iedereen is anders van de Phillibustas: http://www.youtube.com/watch?v=13md0gd6sec Voorzie een speelgoedauto, huis, of ander

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Steekkaart: nummer 1Ne

Steekkaart: nummer 1Ne Steekkaart: nummer 1Ne Onderwerp Het herkennen en discrimineren van aangeleerde woorden met behulp van woordkaartjes en het digitaal fototoestel Leeftijd/Doelgroep 1 e leerjaar Leergebied Nederlands Organisatie

Nadere informatie

De olifant die woord hield

De olifant die woord hield De olifant die woord hield Een voorstelling van verhalenverteller Peter Faber www.peterfaber.eu Inleiding Aan het eind van haar leven las Annie MG Schmidt al haar sprookjes nog eens door. Genadeloos streepte

Nadere informatie

Draaiboek vorming oudercontact

Draaiboek vorming oudercontact Draaiboek vorming oudercontact Doel van de avond: - De juiste informatie over uw kind uit het oudercontact kunnen halen en zelf de juiste informatie aan de leerkracht tijdens het oudercontact kunnen geven

Nadere informatie

Talenposters. Doel. Tijd. Hoe. Stap 1 MAAK JE SILHOUET

Talenposters. Doel. Tijd. Hoe. Stap 1 MAAK JE SILHOUET Talenposters Leerlingen staan doorgaans niet zo bewust stil bij de talige bagage waarover ze beschikken of dat ze betekenissen geven aan diverse talen. Met deze activiteit zetten we hen aan het denken

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia

Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia HET ETEN VAN DE TOEKOMST Welkom in Foodtopia! De tentoonstelling Foodtopia richt zich op voedselinnovaties die vaak gedaan werden en worden om wereldvoedselproblemen

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie