Foto Jimmy Kets. Lesmap scholen. Campagne Vredeseilanden Voor leerlingen secundair onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Foto Jimmy Kets. Lesmap scholen. Campagne Vredeseilanden 2013. Voor leerlingen secundair onderwijs"

Transcriptie

1 Foto Jimmy Kets Lesmap scholen Campagne Vredeseilanden 2013 Voor leerlingen secundair onderwijs

2 Lesmap scholen Campagne Vredeseilanden 2013 Vredeseilanden is een NGO die boerenfamilies helpt in hun strijd voor een leefbaar inkomen. Want boeren verdienen meer. Campagne 2013: De vraag van 9 miljard? Hoe voeden we in 2050 een wereld met 9 miljard mensen? Die vraag staat centraal tijdens de jaarlijkse campagne van Vredeseilanden op 11, 12 en 13 januari. Meer dan vrijwilligers trekken dan de straat op om steun te vragen voor boerenfamilies wereldwijd, want zij kunnen het antwoord geven. Meer mensen, een wispelturiger klimaat, schaarse grondstoffen,... Dat is de toekomst in een notendop. Een toekomst die vandaag al realiteit is op het dichtbevolkte Indonesische eiland Java, waar 1000 inwoners per vierkante kilometer leven (in Vlaanderen is dat 500 inwoners per vierkante kilometer). Geen betere plek dus om een antwoord te zoeken op de vraag van 9 miljard... Foto Jimmy Kets Een concreet project. Vredeseilanden ondersteunde op het eiland Java meer dan boerenfamilies om zich te organiseren in een boerenorganisatie: Appoli. Door samen te werken, produceren ze nu meer rijst met minder water. Ze gebruiken enkel natuurlijke meststoffen, zodat elke vierkante meter grond eeuwig vruchtbaar blijft. Ieder jaar wordt hun oogst beter. Bovendien loont hun inzet op kwaliteit en de betere samenwerking met handelaars: de boeren kunnen meer mensen voeden en verdienen nu dubbel zoveel als in De leden van Appoli bewijzen dat boerenfamilies de sleutel voor de toekomst hebben. Twee derde van de mensen die honger lijden, leeft in een boerenfamilie. Als zij een inkomen verdienen met duurzame landbouw, werken ze zichzelf uit de armoede, voeden ze de wereld en verlichten ze de druk op de planeet. Daarom helpt Vredeseilanden hen om een duurzaam product op de markt te brengen en er een faire prijs voor te krijgen. Meer dan voedsel De aandacht om de rijstteelt te verbeteren, komt niet uit de lucht vallen. De Indonesiërs zijn de grootste rijsteters ter wereld: 140 kg per jaar, per persoon. Dat maakt dat rijst in dit land veel meer is dan voedsel. Het is inkomen voor de boeren, school voor de kinderen, een rijke traditie, een snelle hap bij het uitgaan,... Al die aspecten van de Indonesische rijstcultuur bracht Jimmy Kets samen in een sterke fototentoonstelling.

3 Potverdorie, eet normaal! Inhoudsopgave Inleiding Lessen over onze campagne en het campagneland van dit jaar : Les 1 : Introductie Indonesië en de vraag van 9 miljard! Les 2 : Rijst is veel meer dan alleen voedsel... Les 3 : De wereld van vandaag Les 4 : Gadgets verkopen voor Vredeseilanden: handleiding Lessen over duurzaamheid : Les 5 : Potverdorie : eet normaal! Gebruik hiervoor de aparte lesmap. Deze en andere lesmappen vind je hier: Meer informatie over onze campagne, het campagneland en de vraag van 9miljard:

4 Inleiding bij deze lesmap Wat is Vredeseilanden en wat doen zij? Waarom is het belangrijk voor de toekomst om je toch eens te verdiepen in het verhaal dat Vredeseilanden brengt? Hoe kunnen boeren onze wereld (een klein beetje) redden? Op deze vragen vind je een antwoord in deze lesmap. Daarnaast vinden wij het ook belangrijk om onze jongeren (de volwassenen van de toekomst) bewust te maken van de problematiek die ons en onze (klein) kinderen te wachten staat als we hier nu niets aan veranderen. De bewustmaking hiervan is uiterst belangrijk! Overgaan tot ACTIE! Dat kan, zo kan je op 11, 12 en/of 13 Januari met je leerlingen meehelpen om onze gadgets te verkopen in het winkelcentrum van jouw buurt, deur aan deur of in het winkeltje van je school. Heb je een origineel idee om geld in te zamelen? Ook dit kan en mag..graag! Ben je goed in het organiseren van een sponsorloop, wafelenbak, benefietvoetbalmatch, veiling van leerkrachten en leerlingen voor allerlei klusjes, Indonesische karaokeavond,... of nog iets helemaal anders? Je kan hiervoor contact opnemen met ons (zie contactgegevens regio-coordinatoren) Heb je liever een aanzet van een van onze studenten die de inleefreis naar Indonesië hebben meegemaakt of wil je graag een aangepaste animatie? Neem dan zo snel mogelijk contact met ons op en wij zorgen hiervoor! U kan de lessen uit deze map gebruiken als voorbereiding voor het bezoek van de student, als uitdieping van ons thema of om de leerlingen voor de gadgetverkoop of andere acties te enthousiasmeren. We raden je zeker aan om het achtergronddossier van onze campagne eens door te nemen. Het zal je nog meer inzichten geven over de verschillende uitdagingen waar we voorstaan en het probeert een oplossing te bieden op de vraag van 9 miljard. Voor wie is de lesmap? Leerlingen secundair onderwijs. De lessen zijn makkelijk aan te passen zodat zowel de eerste, tweede en derde graad ASO, TSO, BSO als KSO deze lessen kunnen smaken. Enkel de les: Boeren verdienen meer, want ze kunnen de wereld voeden, is vooral bedoeld voor leerlingen van de derde graad. Maar de leerkracht kan ook deze les aanpassen indien gewenst. Bij elke les vermelden we lesduur, benodigd materiaal, methodiek, doelstellingen en eindtermen.

5 Les 1: Introductie Indonesië en de vraag van 9 miljard! Deze les kan gebruikt worden als uitdieping van het campagnethema van Vredeseilanden en/of als ondersteuning van het bezoek van de student die de animatie van Vredeseilanden verzorgt. Het is aangewezen om deze les een plaats te geven binnen de vakken Zedenleer, Godsdienst, pav, Maatschappelijke vorming. Eindtermen Sociale vaardigheden, creativiteit, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken. Doelstellingen De leerlingen zijn zich bewust van een groeiende wereldbevolking en de daarbij komende problematieken. De leerlingen kunnen informatie opzoeken in groep en die informatie delen met de rest van de klas. Methodiek Gerichte informatie opzoeken over Indonesië, de stijgende wereldbevolking en de gevolgen van die groeiende wereldbevolking. Opgedane informatie voorstellen aan klasgenoten. Klasgesprek Lesduur 1 lesuur van 50 minuten. Materiaal Internetaansluiting 1 scherm en pc per groepje van vier of twee Foto Jimmy Kets Foto UBClibrary

6 Lesverloop Deel 1 (20min) Leerlingen verdelen in 6 groepjes. Elk groepje zoekt informatie over de groeiende wereldbevolking en de gevolgen. Bereiken we de grenzen van onze planeet? Wat is onze eigen ecologische voetafdruk? Hoe gaan we 9 miljard mensen voeden in 2050? Ze krijgen een kwartier de tijd en vertellen daarna kort aan de medeleerlingen de belangrijkste elementen van hun opzoekingwerk (5min). Interessante websites: Om dit lesdeel te beëindigen en een mooie overgang te maken naar het tweede lesdeel, kan de leerkracht een kort filmpje over Indonesië tonen (http://www.youtube.com/watch?v=zp5jlou0psi&feature=plcp)

7 Deel 2 (15min) : Elk groepje zoekt nu informatie op over ons campagneland Indonesië. Hoeveel mensen wonen er in Indonesië? Waarom spreekt men van een rijstcultuur in Indonesië? Zoek meer info over het klimaat, landbouw, geografie, bevolking, enzo... van Indonesië. We werken op dezelfde wijze als in deel 1. Ze krijgen hiervoor tien minuten de tijd en vertellen daarna kort aan de medeleerlingen de belangrijkste elementen van hun opzoekingwerk (5min). Interessante websites: Foto Jimmy Kets

8 Deel 3 (15min) : De leerkracht helpt de leerlingen een aantal oplossingen te bedenken voor de groeiende wereldbevolking en de vraag van 9 miljard a.d.h.v. een leergesprek. Hoe kunnen we zoveel mensen voeden zonder dat de aarde volledig uitgeput raakt? Waarom zochten de leerlingen informatie op over Indonesië? Op zoek naar een antwoord op de vraag van 9 miljard, zoomt Vredeseilanden in op Indonesië. Foto Jimmy Kets De vraag van 9 miljard Binnen 40 jaar zullen er minstens twee miljard mensen bijkomen op deze planeet. Hoe voeden we onze wereld met 9 miljard mensen? Op zoek naar een antwoord op de vraag van 9 miljard, zoomt Vredeseilanden in op Indonesië. Op het dichtbevolkte eiland Java ondersteunden we meer dan boerenfamilies om zich te organiseren in een boerenorganisatie: Appoli. Door samen te werken, produceren de boeren nu meer rijst met minder water. Ze gebruiken enkel natuurlijke meststoffen, zodat elke vierkante meter grond eeuwig vruchtbaar blijft. Ieder jaar werd hun oogst beter. Bovendien loont hun inzet op kwaliteit en de betere samenwerking met handelaars: de boeren kunnen meer mensen voeden en verdienen nu dubbel zoveel als in De leden van Appoli bewijzen dat kleinschalige boerenfamilies de sleutel voor de toekomst hebben. Twee derde van de mensen die honger lijden, leeft in een boerenfamilie. Als zij een inkomen verdienen met duurzame landbouw, werken ze zichzelf uit de armoede, voeden ze de wereld en verlichten ze de druk op de planeet. Daarom helpt Vredeseilanden hen om een duurzaam product op de markt te brengen en er een faire prijs voor te krijgen.

9 Les 2: Rijst is veel meer dan alleen voedsel... Deze les kan gebruikt worden als uitdieping van het campagnethema van Vredeseilanden en/of als ondersteuning van het bezoek van de student die de animatie van Vredeseilanden verzorgt. Het is aangewezen om deze les een plaats te geven binnen de vakken Maatschappelijke vorming, Godsdienst, Zedenleer, PAV,... Eindtermen Vakoverschrijdend/kritisch denken. Doelstellingen De leerlingen hebben inzicht in de positieve gevolgen van een goed inkomen voor familiale boeren. De leerlingen begrijpen waarom Vredeseilanden zo hard inzet op boerenfamilies die biologisch werken. De leerlingen worden gemotiveerd om Vredeseilanden te steunen. Methodiek Werken met de posterreeks en werken met groepsinterviews. Lesduur 1 lesuur van 50 minuten. Materiaal Een klaslokaal met tafels en stoelen, ingedeeld per groep Papier en pennen Posterreeks De vraag van 9 miljard met foto s van Jimmy Kets Indien PC met internetaansluiting, eventueel de digitale versie van de posterreeks gebruiken Foto Jimmy Kets

10 Lesverloop Deel 1: (10 minuten) Intro De leerkracht hangt de tekstposter van de posterreeks vooraan op in de klas. De leerkracht vertelt kort wat Vredeseilanden wil illustreren met de posterreeks. Vervolgens verdeelt zij/hij de klas in groepjes en verdeelt de 8 posters, over de verschillende groepjes. Deel 2: (10 minuten) De verschillende groepjes bespreken elk hun foto. Wat staat er op onze foto s? Wat is de tekst die erbij staat? Vertel in je eigen woorden waarom rijst veel meer is dan alleen voedsel. Foto Jimmy Kets

11 Deel 3: (15 minuten) De groepjes stellen om beurten vragen aan een ander groepje om elkaars foto te ontdekken Er ontstaat een klasgesprek : de leerkracht stelt gestuurde vragen : Rijst is veel meer dan voedsel, wat zoal? Wat betekent rijst is eten, school, nieuwe landbouwuitrusting? Enzo Wat is de rol van Vredeseilanden hierbij? Wat doet Vredeseilanden voor boeren in het Zuiden? Foto Jimmy Kets Van boer tot consument... Zorgen dat boerenfamilies een goed inkomen verdienen: daar draait het om bij Vredeseilanden. In het Zuiden werken we vooral samen met boerenorganisaties. We zoeken naar het gat in de markt en sporen de zwakke schakels op in de keten tussen producent en consument. Hebben boeren toegang tot krediet? Kennen ze de kwaliteitseisen en de smaakvoorkeuren van de consument? Hoe komt de prijs tot stand? Is de productiewijze duurzaam? En hebben de vrouwen iets te zeggen? Voor structurele oplossingen smeden we allianties tussen boerenorganisaties, overheden, bedrijven, onderzoeksinstellingen en consumentenorganisaties. In België helpt Vredeseilanden supermarkten om de landbouwketens achter hun producten duurzamer te maken. We pleiten bij politiek en bedrijfsleven voor een gunstiger klimaat voor familiale landbouwbedrijven wereldwijd en stimuleren consumenten om te kiezen voor duurzame voeding.

12 Deel 4: (10 minuten) De posterreeks moet gezien worden door zoveel mogelijk mensen om zo iedereen op te roepen om mee te investeren in familiale landbouw. Waar kunnen we de posters ophangen? Hoe kunnen we ze ophangen? Welke actie kunnen we er nog aan koppelen? Wat kunnen we online doen met de posterreeks? Foto s Jimmy Kets

13 Les 3 : De wereld van vandaag Deze les voor de derde graad kan gebruikt worden als uitdieping van het campagnethema van Vredeseilanden en/of als ondersteuning van het bezoek van de student die de animatie van Vredeseilanden verzorgt. Het is aangewezen om deze les een plaats te geven binnen de vakken Zedenleer, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Aardrijkskunde of Handel. Eindtermen Vakoverschrijdend eindtermen Doelstellingen De leerlingen krijgen een beeld over de wereld van vandaag. Methodiek Boeiende spreker als basis voor een groepsgesprek Lesduur 1 lesuur van 50 minuten. Materiaal - Post it s - Wereldkaart (projectie van Google Earth is ook mogelijk)

14 Lesverloop Hoe gaat het vandaag met de wereld? Een zeer complexe vraag waar een volledig antwoord niet mogelijk is. Toch proberen we de leerlingen een beeld te vormen over de wereld van vandaag. Bereid je goed voor op deze les want het kan heel wat vragen en reacties uitlokken. Het is de basis voor een groepsgesprek. We zetten ons even in een ruimtecapsule en kijken vanuit de ruimte naar de wereld. Wat zien we? Een prachtig blauw-wit-gele bol. Als we dichter bij kijken zien we dat er druk op de ketel staat. Foto NASA ISS Foto VOA-voiceofamerica Klimaat (post it temperatuur stijgt op Groenland) De noordelijke zee is ijsvrij tijdens de zomer en de ijskap boven Groenland smelt voor een groot stuk weg. Voorspellingen zeggen dat we binnenkort moeten rekening houden met een stijging van de temperatuur met 2 C. Dit is de rente die de planeet opneemt voor een industrieel model dat sinds de 18de eeuw in het noordelijk deel van de wereld werd uitgebouwd. En dat ons ook veel welvaart heeft opgeleverd. Foto NASA ICE Enkele referenties: de-mens-en-het-klimaat/stijging-globale-temperatuur.aspx

15 Water (post it water daalt op Zimbabwe) De gevolgen worden duidelijk. Een op het eerste zicht grappige maar veelzeggende anekdote In een stad in Zimbabwe vraagt men aan de bewoners om s ochtends op een bepaald uur de wc s te spoelen. De ingenieurs hopen dat daardoor de riolen ontstopt geraken. Het verhaal hierachter, omwille van aanhoudende droogte staan twee van de 5 stuwmeren leeg gevolg, er is slechts water beschikbaar gedurende enkele uren per dag. Enkele referenties: Nieuwe economische machten / machtsverhoudingen/irrelevantie N-Z opsplitsing/groei (post it nieuwe economische machten op China, irrelavantie N-Z opsplitsing op evenaar) Vreemd genoeg is de opwarming een zegen voor oliemaatschappijen die dringend op zoek zijn naar nieuwe olievelden en die nu makkelijker bij de reserves kunnen komen aan de polen omdat het ijs smelt. Om de groeiende vraag naar schaarse olie op te vangen. En zo belanden we in China, India, Brazilie, Zuid-Afrika. Ons productie-en consumptiemodel wordt sinds een paar decennia volop overgenomen door landen die tot voor kort tot het armere zuiden werden gerekend. Deze landen zetten een groeisprint in zoals we die nog nooit hebben gekend. Enkele referenties:

16 Ecomische crisis / crisis van de instellingen (post it economische crisis op Griekenland) Tegelijk implodeert het ooit zo geroemde model in het noorden. We hebben boven ons stand geleefd. De Grieken vandaag worden creatief en zoeken hun heil in complementaire muntsystemen of ruilhandel op lokale leest geschoeid. Ze spitten stadstuinen om en kweken eigen groenten. Enkele referenties: Grondstoffen (post it grondstoffen op Congo) En dit terwijl de Chinezen een overschot hebben op hun handelsbalans en investeren in Amerikaanse banken. Ze kopen zich in in Congo, op zoek naar de noodzakelijke en schaarser wordende mineralen om hun industrie van de nodige grondstoffen te voorzien. Enkele referenties: Bevolkingsgroei (post it bevolkingsgroei op Afrika) Ze schaffen zich grote stukken landbouwgrond aan in Roemenië die ze braak laten liggen tot ze ze nodig hebben. De Chinezen zijn niet alleen met velen bijna 1,4 miljard om precies te zijn-, ze zijn ook vooruitziend en weten dat ze al die monden zullen moeten voeden. Enkele referenties:

17 We zijn nu bij het thema van Vredeseilanden beland: landbouw. Landbouw is een van de grootste economische sectoren ter wereld en ook een van de meest problematische. Verantwoordelijk voor 70% van het totale watergebruik. Grootverbruiker van grondstoffen zoals olie en fosfaten voor meststoffen. 10 tot 15% broeikasgassen. Erosie, verzilting, ontbossing, bodemdegradatie. Enkele referenties: MIRA-T/sectoren/landbouw/emissies-naar-lucht-door-de-landbouw/emissievan-broeikasgassen-door-de-landbouw/ Cruciale uitdaging: Hoe voeden we in miljard mensen waarvan 70 % in de steden zal wonen? Het antwoord van Vredeseilanden = ondersteun familiale boerenorganisaties die kiezen voor een duurzame landbouw. Met Vredeseilanden zijn we ervan overtuigd dat een familiaal landbouwmodel de voedselproductie kan verhogen terwijl de ecologische impact daalt (duurzaam gebruik van bodem en water, minder uitstoot van broeikasgassen) door gebruik te maken van de juiste organisatievormen, technologieën, enz. Een familiaal landbouwmodel kan ook een economische meerwaarde door werkgelegenheid te scheppen zowel op het platteland als in belendende sectoren. Dit is geen romantisch ideaal maar kan, mits aan randvoorwaarden kan worden voldoen, een echt alternatief bieden : kapitaal, technologie, organisatievormen, markinformatie, opslag- en transport capaciteit,politieke instrumenten zoals marktafscherming. Foto s Jimmy Kets

18 Les 4 : Gadgets verkopen voor Vredeseilanden: handleiding Deze les kan gebruikt worden als uitdieping van het campagnethema van Vredeseilanden en/of als ondersteuning van het bezoek van de student die de animatie van Vredeseilanden verzorgt. Het is aangewezen om deze les een plaats te geven binnen de vakken Zedenleer, Godsdienst, Economie of Handel. Eindtermen Vakoverschrijdend, burgerzin. Doelstellingen De leerlingen kennen een aantal basiselementen van verkoop en kunnen die toepassen in de praktijk. Methodiek Rollenspel Lesduur 1 lesuur van 50 minuten. Materiaal - Affiches van Vredeseilanden - Verkoopmateriaal - Eventuele verkoperjasjes en kentekens Foto s Vredeseilanden

19 Lesverloop Allereerst een opsteker voor wie gaat verkopen: iederéén kan verkopen, je kunt het namelijk leren! Wat zijn belangrijke tips die de leerlingen zelf al hebben? (noteren op bord). Waar ga je verkopen? Wanneer? Laat de leerlingen even nadenken over deze vragen. Wat zijn in de buurt van de school, in de gemeente, goede plaatsen om te verkopen? Zijn er uren die beter geschikt zijn dan andere? Vredeseilanden heeft toestemming om in grootwarenhuizen te verkopen. Kijk even op de website van Vredeseilanden. Zorg ervoor dat je gezien wordt! Laat 2 groepjes leerlingen op 5 minuten tijd een plekje creëren van waaruit ze kunnen verkopen. Ze kunnen de affiches uit de map gebruiken. Welk van de twee plekjes valt het meest op? Waarom? Er is materiaal om jezelf zichtbaar op te stellen. Vredeseilanden stelt ook panelen ter beschikking en verkopersjasjes. Er zijn ook genoeg affiches voorhanden, gebruik ze. Geef de prijslijst een zichtbare plaats. Kortom: wees zichtbaar, want dat is de helft van het werk! Kleef je verkoperbadge niet op je verkoperjas, maar op de mouw van je jas. Vredeseilanden wil namelijk zoveel mogelijk verkopersjasjes recupereren. Een verkoopstandje is goed om zichtbaar te zijn, maar blijf niet achter je stand staan! Spreek zelf mensen aan, zij komen niet uit zichzelf naar jou toe. Hoe spreek je de mensen aan? Laat enkele leerlingen proberen om een voorbij wandelende klant (gespeeld door andere leerling of door leerkracht) aan te spreken. Wat zijn goede zinnen om iemand aan te spreken? Welke zinnen niet? Een goede aanspreekzin is de volgende: Meneer (mevrouw), heeft u al de kans gehad om Vredeseilanden te steunen? Je kan er alle kanten mee uit. Als men nee antwoordt, kan je nog altijd antwoorden met: dan is dit nu uw kans. Ook goed is: Hebt u Vredeseilanden ook dit jaar al kunnen steunen? Hou rekening met de persoon die voor je staat. Een ouder koppel koopt vlug iets voor hun kleinkinderen of een nuttig voorwerp als een balpen. Toon mensen de verschillende gadgets.

20 Waarom moeten mensen iets kopen? Je hebt iemand voor je staan die misschien geïnteresseerd is. Wat zeg je nu? Denk eraan dat je niet veel tijd hebt en dat ook de persoon die voor je staat wellicht gehaast is. Verspil geen energie aan mensen die niet geïnteresseerd zijn of willen discussiëren! Laat opnieuw enkele leerlingen proberen om iemand te vragen te steunen. Gebruik de slagzin van Vredeseilanden: Boeren verdienen meer! Korte dingen die je moet weten: Je bent een vrijwilliger van Vredeseilanden. Vredeseilanden steunt rijstboeren in Indonesië zodat ze meer kunnen verdienen. Welke houding neem je aan? Laat drie leerlingen proberen om een andere leerling aan te spreken. Fluister die leerlingen een houding in: onbeleefd, onverschillig, beleefd en enthousiast. Wat vinden de andere leerlingen ervan? Wat leren ze er uit? Wees altijd beleefd. Zelfs als de mensen niet beleefd zijn tegen jou, blijf je beleefd. Het heeft geen enkele zin om agressief te worden. Toon je enthousiasme, glimlach, groet, zeg alsjeblieft en dankjewel een wereld zal voor je opengaan. De portemonnee van de mensen ook. Want een lachend gezicht werkt beter dan een zuurpruim. Nog enkele tips om af te sluiten Maak het de mensen gemakkelijk. Beperk je gamma van verkoopvoorwerpen tot twee of drie voorwerpen: hoe minder keuze hoe sneller men beslist. Verkoop steeds in groepjes van drie tot maximum vier mensen. Grote groepen schrikken af. Sta je met twintig mensen aan één warenhuis dan zal je gewoon minder verkopen. Ga zorgzaam om met je (wissel)geld. Wanneer mensen zien dat je slordig omspringt met (hun) centen, dan geef je weinig vertrouwen dat hun gift goed besteed wordt. Geef een voorstellingfolder mee aan kopers of mensen die interesse tonen. Nog te weinig mensen weten wat Vredeseilanden precies doet. De folder verschaft wat meer uitleg. Bedank steeds de mensen die iets gekocht hebben.

21 Contactgegevens ANTWERPEN: Filip Cuypers LIMBURG: Wim Vandebrouck OOST-VLAANDEREN An Schepens VLAAMS-BRABANT Vincent Engelbos WEST-VLAANDEREN Dries Aelter Met steun van

Nu nog op uw bord, straks in het museum?

Nu nog op uw bord, straks in het museum? Nu nog op uw bord, straks in het museum? Campagneles Vredeseilanden 2015 1 Campagneles 2015 Inleiding Op 9, 10 en 11 januari 2015 bereikt onze jaarlijkse campagne haar hoogtepunt tijdens de nationale gadgetverkoop.

Nadere informatie

LES 1: De wereld in verandering

LES 1: De wereld in verandering LES 1: De wereld in verandering 1 Les 1: De wereld in verandering Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, geschiedenis, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend,

Nadere informatie

Let s #savethefoodture

Let s #savethefoodture Let s #savethefoodture Campagne Vredeseilanden 2016 Map voor onderwijzers van de lagere scholen Inleiding Wat is deze map? Op 15-16-17 januari 2016 bereikt onze jaarlijkse campagne haar hoogtepunt tijdens

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

les VOOR secundair OndeRwijs

les VOOR secundair OndeRwijs les VOOR SEcundair onderwijs Potverdorie, eet normaal! Inhoud les over duurzame voeding, de klimaatproblematiek en oplossingen de basis is een interactief leergesprek van ca. 2 lesuren Deze en andere lesmappen

Nadere informatie

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Aan Tafel! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE OMSCHRIJVING

Nadere informatie

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel Brochure Inleiding Boerenbusiness van grond tot mond, is ontwikkeld door jonge vrijwilligers van verschillende kinderboerderijen in Vlaanderen. Ze verdiepten zich in het thema Voedsel, ontwikkelden er

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE _ Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Jongeren in Afrika DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type

Nadere informatie

AANBOD 2015 2016 VOOR SCHOLEN

AANBOD 2015 2016 VOOR SCHOLEN AANBOD 2015 2016 VOOR SCHOLEN Aanbod secundair onderwijs 5 Aanbod lager onderwijs 9 Duurzame voeding op jouw school 13 Zuiddag #yesyouthcan: Jongeren aan zet in de cacaosector 14 Contact 16 2 2 Beste leerkracht,

Nadere informatie

AANBOD 2016 2017 VOOR SCHOLEN

AANBOD 2016 2017 VOOR SCHOLEN AANBOD 2016 2017 VOOR SCHOLEN doe een actie voor vredeseilanden p 6 aanbod secundaire scholen p 8 aanbod lagere scholen p 12 campagne 2017 p 14 duurzame refters op school p 15 2 Beste leerkracht of onderwijzer(es),

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf)

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf) WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP Studio Globo En... Actie?! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

reizen www.shutterstock.com

reizen www.shutterstock.com www.shutterstock.com 46 TEKST Lieselotte De Snijder Bewust en geëngageerd de wereld rond Duurzaam reizen naar Indonesië met Vredeseilanden Sinds 2013 organiseert Davidsfonds Cultuurreizen verschillende

Nadere informatie

LES 4: Potverdorie, eet normaal

LES 4: Potverdorie, eet normaal LES 4: Potverdorie, eet normaal 1 Les 4: Potverdorie, eet normaal Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, geschiedenis, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend,

Nadere informatie

Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken

Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken LES 5: Landbouw 1 Les 5: landbouw Vakken PAV, economie, humane wetenschappen Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Artikels (zie links

Nadere informatie

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft..

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft.. Sluit je aan bij GROW, de campagne voor een wereld waarin iedereen genoeg te eten heeft.. In 2050 zijn we met 9 miljard mensen op deze planeet. Om straks al die monden te kunnen voeden, moeten we samen

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Danke Blanke Danke DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE

Nadere informatie

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 1. ALLES IS WATER Alles is water. We zijn letterlijk omringd door water. Water

Nadere informatie

1. CHOCOLADE. Chocolade straks alleen voor de rijken?

1. CHOCOLADE. Chocolade straks alleen voor de rijken? 1. CHOCOLADE 1 Lees het onderstaande artikel over de mogelijke toekomst van chocolade en bedenk wat wij hieraan kunnen doen. Bedenk bijvoorbeeld een slogan voor een actie of maak een collage over dit probleem

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES PALMOLIE

QUESTIONBOXLES PALMOLIE QUESTIONBOXLES PALMOLIE Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan 3 3 Uitwerking

Nadere informatie

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT?

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT? EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? We staan niet stil bij wat er elke dag op ons bord ligt. En toch dragen vele ingrediënten een heel verhaal met zich mee. Sommige producten hebben de halve wereld afgereisd.

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Hoe maak ik een Spreekbeurt?

Hoe maak ik een Spreekbeurt? Hoe maak ik een Spreekbeurt? Stap 1: Kies een onderwerp. Voordat je kunt beginnen met het maken van een spreekbeurt, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Het hoeft niet perse een hobby van je te zijn,

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

Voorstelling Onafhankelijk leven

Voorstelling Onafhankelijk leven Voorstelling Onafhankelijk leven Inhoudsopgave 1. Wat is Onafhankelijk leven?... 3 2. Waarom is Onafhankelijk Leven belangrijk?... 4 3.1. Met een persoonlijk assistentie budget (PAB) kan je onafhankelijk

Nadere informatie

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Welk gebied heb je gekozen? Het gekozen thema voor horizon verbreden is Zuid-Afrika. Ik ben zelf 4 keer in Zuid-Afrika geweest voor vrijwilligerswerk en ga

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool

informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool Spreekbeurt voor een huis Leuk dat je dit pakketje van onze website hebt gedownload! Ga je een spreekbeurt houden over het werk van Wereldfoundation?

Nadere informatie

LES 3: Wereldvoedselvraagstuk

LES 3: Wereldvoedselvraagstuk LES 3: Wereldvoedselvraagstuk 1 Les 3: Wereldvoedselvraagstuk Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken,

Nadere informatie

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Systeemdenken in de klaspraktijk

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Systeemdenken in de klaspraktijk Educatie voor Duurzame Ontwikkeling Systeemdenken in de klaspraktijk Ecocampus LNE 1 Wereldburgerschap en duurzame ontwikkeling Van kleuter tot hoger onderwijs Aanbod gericht op leerlingen, schoolteams,

Nadere informatie

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het olvp Beste ouder(s) Een school en studiekeuze maken na zesde leerjaar is niet gemakkelijk. U krijgt heel wat informatie en wilt met zoveel mogelijk zaken rekening houden. In deze kleine brochure maken

Nadere informatie

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw Lesbrief voor het basisonderwijs INFORMATIE VOOR LEERKRACHTEN Deze lesbrief hoort bij de Dorcas Voedselactie. Tijdens de Dorcas Voedselactie zamelt Dorcas in heel Nederland producten in voor de allerarmsten

Nadere informatie

Hoe gaat het in groep 1/2 b

Hoe gaat het in groep 1/2 b Hoe gaat het in groep 1/2 b Binnenkomst: - Als je op school komt hang je je jas op je eigen haakje onder je tent. Je tas zet je op de plank. - In de klas geef je de juf een hand en je pakt een spelletje

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Prezi Work for Change Zuiddag 2015

Prezi Work for Change Zuiddag 2015 Prezi Work for Change Zuiddag 2015 Hej daar, Hartelijk bedankt om Zuiddag voor te stellen. Hier is nog even kort een checklist: Neem de prezi, samen met de filmpjes mee op USB (voor het geval er geen internet

Nadere informatie

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Dit document helpt je om een actie voor ZOA op te zetten. Je kan met een maatschappelijke stage voor ZOA 15 tot 30 uur maken. Wat vind je in

Nadere informatie

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK Eindtermen: Wereldoriëntatie 3.1* ; 4.13 ; 4.15 ; 5.8 ; 5.9* Sociale vaardigheden 1.6 ; 3 Nederlands 2.9* ; 2.10* ; 3.4 ; 4.6 ; 4.7 Muzische vorming Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Les 5: Sociaal ondernemen

Les 5: Sociaal ondernemen Les 5: Sociaal ondernemen praktisch theoretisch Vakken Nederlands, Moraalleer, Cultuurwetenschappen, Economie, Godsdienst, Maatschappelijke Vorming, Project Algemene Vakken. Doelstellingen en eindtermen

Nadere informatie

Thema 4: Mijn sport is top!

Thema 4: Mijn sport is top! Thema 4: Mijn sport is top! 3 Onze wereld is een wereld van verschil. Geen twee mensen zijn gelijk. Samenleven in diversiteit is de uitdagende maar verrijkende opdracht. Zo groeit, voorbij de kleuren,

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA PEDAGOGISCHE FICHE Laatst gewijzigd op: 27/Mar/09 ORGANISATIE: ECUADORGALLERY METHODIEK: CREATIEVE SCHILDEREN 1. Algemene info Adres: Bretagnestraat 25, 17 1200 Brussel Tel: 027704310-0494486164 Fax: /

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1 Slakkenevolutiespel 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 15 minuten Klassikaal Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het begrijpen waarom slakken verschillende kleuren hebben

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

www.deandereverbeeld.wordpress.com

www.deandereverbeeld.wordpress.com Tentoonstelling 24/04/2014 22/05/2014 BERINGEN www.deandereverbeeld.wordpress.com 1. Wie is KMS? Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) is een open socioculturele organisatie met als opdracht te sensibiliseren,

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Leerplandoelen - Leerplandoelstelling 1 Koppelt interne en externe factoren die de mens en zijn gedrag kunnen beïnvloeden aan concreet gedrag. - Leerplandoelstelling 35 Geeft voorbeelden

Nadere informatie

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst BEWAREN EN BEHOUDEN Wij vinden het heel normaal dat de supermarkt vol eten ligt. Vandaag, morgen, volgende week en daarna. Dat is mogelijk doordat

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 2 LESUREN GIDS VOOR DE LEERKRACHT 2 BIO ETEN & WETEN - GIDS VOOR DE LEERKRACHT BIO: ETEN & WETEN DOELEN AANSLUITING BIJ (DETAILS ZIE BIJLAGE EINDTERMEN) WAT

Nadere informatie

Pakket 5: auteursrechten

Pakket 5: auteursrechten Pakket 5: auteursrechten Inhoud 5. PAKKET 5: AUTEURSRECHTEN ENZ. 5.1 Eindtermen voor het lager onderwijs 3 5.2 Eindtermen voor het secundair onderwijs 4 5.3 Doelen 5 5.4 Links 6 5.5 Tip voor de leerkracht

Nadere informatie

Ook getest op kinderen

Ook getest op kinderen Lesvoorbereiding Ook getest op kinderen Reclame graad 1 Print 1 keer het verhaal 'Het papieren kamertje'. Toon de logo's op het smartboard. Kies een recept uit het document kinderrecepten en zorg voor

Nadere informatie

Een dierentuin voor Beverdam

Een dierentuin voor Beverdam Dieren 21e eeuw Competenties Groep 1-8 Leren in de 21e eeuw Een dierentuin voor Beverdam Anke van Boxmeer & Els van Dijck Anke van Boxmeer en Els van Dijck zijn groepsleerkracht van groep 1-2 op basisschool

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5)

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Web van begrippen Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Inleiding In thema 1 begin je de wereld te verkennen aan de hand van de

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK WIJ OOK Spel: Jason Van Laere en Marjan De Schutter Tekst & Regie: Stijn Van de Wiel Scenografie: Jan Strobbe Camera, Montage: Dries Segers Dramaturgie: Bram Verschueren 1 7+ Ik ben ik. Jason. Dat is mijn

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Doelstellingen De leerlingen kunnen voor een menu berekenen wat de water- en ecologische voetafdruk is van de ingrediënten. De leerlingen kunnen voor een

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN Sinds vele jaren ontwikkelt Leefmilieu Brussel pedagogisch materiaal ten dienste van het onderwijzend personeel. Hiermee kunnen zij het thema 'leefmilieu' in hun lessen integreren

Nadere informatie

DOOR KIRSTEN DE MAESSCHALK MAITHÉ DILLE KATIA WOLFF

DOOR KIRSTEN DE MAESSCHALK MAITHÉ DILLE KATIA WOLFF VOOR RG 1.2 DOOR KIRSTEN DE MAESSCHALK MAITHÉ DILLE KATIA WOLFF INHOUD Woordje van het Huis van het Nederlands en het Red Star Line Museum Doelgroep Algemene doelstelling Lespakket LESBLOK 1 IN DE KLAS

Nadere informatie

Een doortastend onderzoeker, over grondstoffen en eindigheid

Een doortastend onderzoeker, over grondstoffen en eindigheid Grondstoffen graad 2 Een doortastend onderzoeker, over grondstoffen en eindigheid Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de vingerafdruk

Nadere informatie

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost- Afrikaanse keuken DOELGROEP : Kleuter

Nadere informatie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Landbouw graad 2 Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Lesvoorbereiding Toon de foto's industriële landbouw op het smartboard Print en knip de boomkaarten en de tuinbouwkaarten zoveel keer uit

Nadere informatie

Deze Plastic Soep is volgens onderzoekers zeker 34 keer zo groot als Nederland. En ze groeit nog altijd.

Deze Plastic Soep is volgens onderzoekers zeker 34 keer zo groot als Nederland. En ze groeit nog altijd. Lessuggesties voor derde graad lager onderwijs en eerste graad secundair bij het boek We hebben maar één planeet. Groene tips en inspiratie voor Low Impact Kids (Steven Vromman en Ilona Plichart, ill.

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad

Nadere informatie

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES Inhoud In de introductieles gaat u met de leerlingen aan de slag met het thema duurzaam en eerlijk eten. Samen met de leerlingen bekijkt u drie filmpjes die uitleggen

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Spreekbeurt, en werkstuk

Spreekbeurt, en werkstuk Spreekbeurt, krantenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum krantenkring Inleverdatum werkstukken Werkstuk 1: 11 november 2015 Werkstuk 2: 6 april 2016 Bewaar dit goed! Hoe bereid

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie