Interactie via SMS en WhatsApp

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interactie via SMS en WhatsApp"

Transcriptie

1 Interactie via SMS en WhatsApp Een conversatieanalytisch onderzoek naar het gebruik van SMS en WhatsApp Begeleidend docent: prof. dr. A.J. Koole Tweede begeleidend docent: dr. W. Vuijk Communicatie- en Informatiewetenschappen Faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit Groningen Özlem Alp Özlem Alp Groningen, november 2014

2 Samenvatting In dit onderzoek is getracht een antwoord te vinden op de vraag: Hoe ontstaat er interactie op WhatsApp en SMS en hoe verhouden zij zich gespreksorganisatorisch tot elkaar? Het doel van dit onderzoek is kijken naar de organisatie van gespreksopeningen en beurtwisseling in SMS- en WhatsApp-interacties. Dit is gedaan aan de hand van een conversatieanalytisch onderzoek met een corpus van 50 informele gesprekken tussen twee personen. Uit de analyse zijn er een aantal verschillen en overeenkomsten naar voren gekomen tussen SMS- en WhatsApp-gesprekken. Deze verschillen en overeenkomsten zijn beredeneerd vanuit het doel om te begrijpen wat de rol van het medium en de rol van de gebruikers is en in welke mate deze een invloed uitoefenen op de interactie. Zo blijkt dat er bij de opening van SMS- en WhatsApp-gesprekken de deelnemers zichzelf niet hoeven te identificeren doordat het systeem de naam, foto en telefoonnummer van de deelnemers automatisch weergeeft. De gesprekken beginnen vaak met een groet, gevolgd door de reden van contactopname. Een belangrijk verschil tussen SMS en WhatsApp interacties is dat SMSgebruikers vaak meerdere handelingen in één beurt doen, terwijl WhatsApp gebruikers elke handeling in een aparte beurt verrichten. Hierdoor varieert de lengte van de beurten tussen SMS- en WhatsApp-gesprekken. WhatsApp-gesprekken bestaan meestal uit korte beurten, terwijl het systeem de mogelijkheid biedt om eindeloos lange berichten te typen in één beurt. Een ander verschil tussen WhatsApp en SMS gesprekken is de beurtvolgorde. Een SMS gesprek is op een lineaire manier te lezen, terwijl WhatsApp gesprekken zich vaak kenmerken door onlogische beurtvolgorde. Ondanks dat de deelnemers proberen de bij elkaar horende paardelen zo dicht mogelijk te plaatsen, kunnen ze soms niet voorkomen dat een andere beurt tussendoor wordt geplaatst. Het systeem bepaalt de exacte plaatsing van de berichten op het scherm in volgorde van tijd. Uit dit onderzoek kan worden geconcludeerd dat de productie van een uiting afhankelijk is van de technologische gebruiksmogelijkheden van een specifiek medium en hoe mensen gebruik maken van deze mogelijkheden.

3 Inhoudsopgave 1. Inleiding Theoretisch Kader Gespreksopeningen Gespreksopeningen in gesproken interactie Gespreksopeningen in online interactie Beurtwisseling Beurtwisseling in alledaagse gesprekken Beurtwisseling in CMC Onderzoeksmethode Analysemethode Het corpus WhatsApp SMS Analyse Gespreksopening Oproep / Beschikbaarheidstelling en Identificatie Groetsequentie Topic initiëring Beurtwisseling Beurtopbouw Korte beurten Lange beurten Vergelijking Interactionele samenhang Conclusie en Discussie Conclusie Gespreksopeningen... 28

4 5.1.2 Beurtwisseling Discussie Literatuurlijst Bijlage Tabel SMS & WhatsApp Independent T-test... 37

5 1. Inleiding Tegenwoordig is internet niet meer weg te denken bij het gebruik van een mobiele telefoon. Momenteel maken ongeveer 10,5 miljoen Nederlanders actief gebruik van internet op mobiele telefoon (ACM, 2013). In het rapport van ACM (2013) blijkt dat het gebruik van mobiel internet steeds meer toeneemt in vergelijking tot de voorgaande jaren, terwijl sms (short message system) en bellen afneemt. Mobiel internet maakt het voor gebruikers mogelijk om berichten te versturen via andere diensten dan SMS. Zo is het gebruik van WhatsApp een nieuw fenomeen dat een razendsnelle ontwikkeling doorgaat. WhatsApp-ontwikkelaars definiëren de applicatie als een berichtendienst tussen verschillende mobiele besturingssystemen dat de internetverbinding van je telefoon gebruikt om te chatten met andere WhatsApp-gebruikers (http://www.whatsapp.com/nl). Tegenwoordig kunnen WhatsApp gebruikers ook berichten versturen via de computer. WhatsApp is een applicatie om berichten, foto s, video s, bestanden en geluidsopnames met elkaar uit te wisselen. SMS daarentegen is een methode om korte tekstberichten te versturen. De basiseigenschap van SMS is het versturen van tekstberichten. Versturen van externe bestanden, zoals foto s en video s is niet mogelijk. Voor het versturen van een tekstbericht hebben SMS-gebruikers een SMS-bundel nodig. Voor het gebruik van WhatsApp is er uitsluitend een internetverbinding nodig. Het is mogelijk om via WhatsApp zowel individuele als groepsgesprekken te voeren met andere WhatsApp gebruikers. Een interactie van twee of meer personen via online media wordt door Herring (1999) computer mediated communication (CMC) genoemd. CMC is voornamelijk text-based (Herring, 2001), de berichten worden getypt op een toetsenbord en worden gelezen vanaf een scherm. De gespreksdeelnemers zijn niet in elkaars nabijheid en kunnen elkaar niet zien, hierdoor is non verbale communicatie niet mogelijk bij CMC. Herring (1999) maakt een onderscheid tussen synchrone CMC en asynchrone CMC. Asynchrone CMC is tijdsonafhankelijk. De deelnemers aan een gesprek hoeven niet tegelijkertijd aanwezig te zijn om te communiceren. Synchrone CMC is tijdsgebonden. De deelnemers, die zich bevinden op verschillende plaatsen, moeten tegelijkertijd zijn ingelogd om met elkaar te kunnen communiceren. Conversatieanalisten hebben onderzoek gedaan naar verschillende vormen van CMC, zoals e- mail (Skovholt & Svennevig, 2006), chat (Schönfeldt & Golato, 2003) en discussiefora (Antaki et al., 2005; Stommel & Koole, 2010; Vayreda & Antaki, 2009). Er zijn weinig onderzoeken gedaan naar interacties die zowel synchroon als asynchroon kunnen zijn, zoals WhatsApp en SMS. Op conversatieanalytisch gebied zijn deze twee media nog niet eerder onderzocht en met elkaar vergeleken. De focus in dit onderzoek ligt op een aantal basiselementen van de gesprekken, zoals de opening van gesprekken en de beurtwisseling. De onderzoeksvraag luidt als volgt: Hoe ontstaat er interactie op WhatsApp en SMS en hoe verhouden zij zich gespreksorganisatorisch tot elkaar? Dit onderzoek is grotendeels beschrijvend, kwalitatief en conversatieanalytisch. Binnen de conversatieanalyse zijn er twee vormen van kwalitatief onderzoek te onderscheiden, namelijk

6 singlecase studie en collectiestudie (Baxter & Babbie, 2003:304). Bij een singlecase studie wordt één fragment uitvoerig onderzocht. Met een collectiestudie wordt een bepaald aspect van de interactie onderzocht in een verzameling van gespreksfragmenten. In dit onderzoek is er door middel van een collectiestudie een verzameling gemaakt van 25 WhatsApp en 25 SMS gesprekken. Aan de hand van het corpus zijn deze SMS- en WhatsApp-gesprekken geanalyseerd en aansluitend op de literatuur met elkaar vergeleken. Om de analyse overzichtelijk te kunnen presenteren, zijn de kwalitatieve resultaten eveneens gekwantificeerd en in een tabel geplaatst. Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden wordt eerst de theoretische achtergrond behandeld. Daarna volgt de onderzoeksmethode en wordt er ingegaan op het corpus en werkwijze. Vervolgens komen de resultaten van het onderzoek aan de orde. Dit onderzoek sluit af met conclusie en discussie. Hier worden kritische opmerkingen gemaakt en worden er aanbevelingen gedaan voor een vervolgonderzoek. 2. Theoretisch Kader In dit hoofdstuk wordt er ingegaan op de theoretische achtergrond van online interactie. Er zal eerst worden gekeken naar de opening van mondelinge interacties en CMC interacties. Vervolgens wordt er globaal ingegaan op het beurtwisselingsmodel van Sacks, Schegloff en Jefferson (1974), waardoor duidelijk wordt hoe deelnemers aan een alledaags gesprek interactie geordend laten verlopen. Deze theorie is op het gebied van face-to-face-gesprekken en CMC uitgewerkt en met elkaar in verband gebracht. 2.1 Gespreksopeningen In dit hoofdstuk zal er worden ingegaan op de conversatieanalyse zoals deze uitgevoerd zal worden op de onderzoeksdata. Er zal een vergelijking worden gemaakt tussen de openingen in gesprekken in gesproken interactie en online interactie. De meeste onderzoeken zijn gericht op de klassieke vorm van bellen. Er zijn weinig onderzoeken gedaan naar openingen van online gesprekken Gespreksopeningen in gesproken interactie Schegloff (1979b) geeft aan dat gespreksdeelnemers tijdens het bellen geen non-verbale, fysieke mogelijkheden hebben om zich te uiten, zoals bij een face-to-face-gesprek.. Bij faceto-face-gesprekken kunnen deelnemers elkaar zowel zien als horen, terwijl de deelnemers van telefoongesprekken elkaar niet kunnen zien. Dit is belangrijk voor de opening van telefoongesprekken: In general, telephone openings are a useful thing to study, for the following reason. Since participants do not have visual access to one another, in order to be sure with whom they are interacting they need to engage in purely verbal forms of identification and recognition (Schegloff, 1979b) Dit betekent dat alles wat er gebeurt bij een telefoongesprek, betrekking heeft op de conversatie. Mondada (2009:1978) geeft aan dat telefoongesprekken in hoge mate

7 gestructureerd zijn, terwijl openingen van face-to-face-gesprekken minder uitvoerig en systematisch zijn beschreven. Gebaseerd op de theorieën van Schegloff (1979a,1986) bevat de openingssectie van een telefoongesprek een reeks van vier sequenties die deels in elkaar kunnen overlopen. Het begint met de oproep/beschikbaarstellingsequentie (summons/answer), waarbij de opbeller de beschikbaarheid van een interactiedeelnemer probeert te bewerkstelligen. Vervolgens komen de identificatiesequentie, de groetsequentie en een uitwisseling van eventueel rituele hoe-gaat-het ronde als een uitnodiging van de eerste topic, meestal de reden-tot-contactopname (reason-for-call). Ik wil dit verduidelijken met een voorbeeld uit een transcript van Schegloff (1986:115): Fragment 1: 1. ((RING)) 2. R: Hello ::, 3. C: Hello, Clara? 4. R: Yeh, 5. C: Hi. Bernie. 6. R: Hi Bernie. 7. C: How re you. 8. R: I m awright, 9. How re you. 10. C: Okay:? 11. R: Good. 12. C: Laura there? Hutchby (2001) beschrijft het belsignaal in de eerste beurt als een oproepsequentie: The summons is a purely technological one: the sound of the phones ring (Hutchby 2001:96). De eerste uiting van de gesprekspartner hello maakt de opnemer (R = recipiënt) beschikbaar voor interactie met de beller (C = caller) (Mazeland, 2008:231). In de tweede sequentie vinden er identificatie en herkenning plaats (regel 3 en 4) en tevens wordt er gegroet (regel 5 en 6). De hoe-gaat-het-vragen (regel 7 t/m 11) zijn een vorm van reciproke sequenties (Mazeland, 2008:233), omdat er sprake is van een geritualiseerde openingsformule. Sacks (1975) geeft aan dat het sociaal geaccepteerd is om een hoe-gaat-het-vraag positief te beantwoorden (regel 8), zelfs wanneer het niet goed gaat. In regel 11 arriveren de gesprekspartners bij de positie voor de initiëring van de eerste topic ( de positie-voor-heteerste-topic) (Mazeland, 2008:233). De reden voor de oproep (reason for call) wordt gestart in regel 12 (Schegloff, 1986). In tegenstelling tot een face-to-face-gesprek heeft een telefoongesprek een duidelijk gemarkeerd begin of een eind. De opening van een telefoongesprek verloopt echter op een cultureel gestandaardiseerde manier (Mazeland, 2008; Houtkoop & Koole, 2000). Zodoende kan een identificatiesequentie in Nederland op een heel ander manier tot stand komen dan in VS. Volgens Houtkoop-Steenstra (1991) komt een identificatiesequentie in Nederland via zelfidentificatie tot stand, terwijl er in VS sprake is van anderidentificatie (Schegloff, 1986).

8 Verschillende conversatieanalisten hebben face-to-face-gesprekken vergeleken met telefoongesprekken. Zo heeft Mondada (2009) onderzoek gedaan naar face-to-facegesprekken tussen vreemdelingen in openbare ruimtes. Mondada (2009) geeft aan dat openingssequenties in face-to-face-gesprekken vaak korter zijn dan telefoongesprekken, omdat bepaalde handelingen visueel worden verricht. Daarbij kan er gedacht worden aan lichaamstaal en oogcontact voor het starten van een gesprek. Dit betekent dat de opening van het face-to-face-gesprek afhankelijk is van de context en het doel van de interactie. Volgens Pillet-Shore (2012) heeft het kennen van elkaar een belangrijke rol bij de openingen van gesprekken wanneer gespreksdeelnemers zich in elkaars fysieke nabijheid bevinden: Participants to incipient encounters visibly hold off doing the action of greeting until they see who s there, displaying their orientation to identification/recognition via visual inspection asprerequisite to producing a copresent greeting (Pillet-Shore, 2008:64 120). Het kennen van elkaar heeft duidelijk invloed op de opening van de gesprekken. Fragment 2 (Pillet-Shore, 2012: 378) 1. ((Paula opening door)) 2. Paula: He:::[:y: :;= 3. Aman: [Hello; 4. Paula [ How are you::; 5. Aman: [(<Hello?>) 6. Aman: F#i::ne We zien in fragment 2 dat de identificatiesequentie tot stand komt via een groet (regel 2 en 3). Nadat Paula de deur opent, laat door middel van een groet Hey zien dat zij Aman herkent. Aman reageert met een wedergroet Hello Gespreksopeningen in online interactie Om inzicht te krijgen in de openingen van online gesprekken hebben conversatieanalisten gekeken naar text-based-gesprekken op internetforum (Antaki et al., 2005; Stommel & Koole, 2010) en mobiele telefoongesprekken (Hutchby & Barnett, 2005; Arminen, 2005). Het proefschrift van Meredith (2013) richt zich op de opening van Facebookchat. Conversatieanalisten Antaki et al. (2005) hebben text-based berichten bestudeerd op internetforum. Text-based onderzoek is gericht op berichten die worden getypt op een toetsenbord en worden gelezen vanaf een computerscherm, vaak door een persoon of meerdere personen die zich op een ander locatie bevinden dan de zender (Antaki et al., 2005). Antaki et al. (2005) hebben met behulp van conversatieanalyse gekeken naar de structuur van internetforum. Deze onderzoekers keken onder andere naar de manier waarop online gebruikers reageerden op een post. Volgens Antaki e.a. (2005) begint een opening van een bericht al bij het vinden van een post om te lezen en eventueel te beantwoorden. In tegenstelling tot face-to-face-gesprekken ontbreekt een groetsequentie in de opening van een bericht, omdat een forumlid zich anoniem identificeert door een post te vinden om te lezen en te beantwoorden. Antaki et al. (2005) concluderen dat de opening van een gesprek mede wordt bepaald door technologische kenmerken van het medium.

9 In vergelijking met de text-based berichten op internet beschikt een smartphone over nieuwe mogelijkheden om online gesprekken te voeren. Vanuit conversatieanalytische blik geven Hutchby en Barnett (2005:150) aan dat er een relatie bestaat tussen structures of talk-ininteraction and the properties of telephone technology. Hutchby en Barnett (2005:147) zijn dan ook van mening dat de verschillen tussen mobiele telefoongesprekken en gesprekken met een vaste telefoon niet zo groot zijn als ze lijken. Zij hebben zich geconcentreerd op drie aspecten van gespreksopeningen, namelijk de structuur van de openingsequenties, de vorming van de identificatiesequentie en de initiëring van de eerste topic. De auteurs geven aan dat sprekers elkaar niet kunnen identificeren voordat het gesprek tot stand is gebracht. Dit heeft te maken met de fysieke afwezigheid van de sprekers ( Hutchby & Barnett, 2005:154). Arminen (2005) stond kritisch tegenover de onderzoeksmethoden die gebruikt werden door Hutchby & Barnett (2005). Arminen (2005) geeft aan dat er wel degelijk een verschil is tussen communicatie in mobiele telefoongesprekken en vaste telefoongesprekken. Volgens Arminen (2005: 651) vertoont een mobiele gespreksopening niet een sequentieel verloop dat typisch is voor vaste telefoongesprekken, doordat het telefoonnummer van de beller op het scherm van de mobieltje verschijnt. Dit betekent dat de beller zichzelf al identificeert tijdens de oproepsequentie. Een mobiel telefoongesprek kan daardoor meteen beginnen met een groet of een reason-for-call sequentie. Meredith (2013) vergelijkt in haar proefschrift Facebookchat openingen met openingen van gesproken interactie. Meredith (2013) concludeert dat er veel overeenkomsten bestaan tussen de openingen van een Facebook chat en gesproken interactie. Dit heeft onder andere te maken met de technologische ontwikkelingen van de (mobiele)telefoons en de verschillende eigenschappen van Facebook. Het systeem van Facebook maakt het mogelijk om de gesprekspartner te identificeren voordat het gesprek tot stand is gebracht. De naam van de gesprekspartner verschijnt op het scherm waardoor identificatie niet nodig is. Meredith (2013) vergelijkt de identificatie in een Facebook gesprek met de nummerweergave van een (mobiele)telefoon: certainly with the advent of mobile telephones and caller ID, the identity of the caller may be known, and so identification and recognition sequences may be rarer; this suggests that the practices of participants develop to suit the technological affordances (2013:148). Meredith (2013) geeft ook aan dat er verschillen bestaan tussen de openingen van Facebookchat en (mobiele)telefoon gesprekken. Op Facebook is het mogelijk om op elk moment een gesprek te starten. Directe beschikbaarheid van de gesprekspartner is dus niet vereist om een gesprek te voeren. De gesprekspartners hoeven niet tegelijkertijd online te zijn om op elkaar te reageren, terwijl er in gesproken interactie wel directe beschikbaarheid is vereist.

10 2.2 Beurtwisseling Om een beeld te krijgen van de logistieke basis van SMS- en WhatsApp-gesprekken wordt het beurtwisselingsmodel in mondelinge gesprekken en bij CMC besproken in deze paragraaf Beurtwisseling in alledaagse gesprekken Mazeland (2008:19) geeft aan dat alledaagse gesprekken niet volgens een vooropgezet plan verlopen. Tijdens een gesprek houden gespreksdeelnemers zich onbewust aan bepaalde conversationele regels om de interactie zo goed mogelijk te laten verlopen. De afwisseling van verschillende uitingen komt dus niet toevallig tot stand. De beurtwisseling wordt actief georganiseerd. Sacks, Schegloff en Jefferson (1974) hebben een model ontwikkeld, waarbij beurtwisseling in alledaagse gesprekken als basis dient. Het model bestaat uit twee modules, namelijk de beurtopbouwcomponent en de beurttoewijzingscomponent (Sacks, Schegloff & Jefferson, 1974:12). Een beurt bevat één of meer beurtopbouweenheden die kunnen bestaan uit éénwoorduiting, enkelvoudige hoofdzin of een samengestelde zin. Met behulp van een beurtopbouweenheid bepalen gespreksdeelnemers waar er eventueel van beurt gewisseld kan worden. Het moment waarop de gespreksdeelnemer aan het einde van een beurtopbouweenheid komt, ontstaat er een mogelijk voltooiingspunt (MVP). Vanuit een interactioneel perspectief wordt dit ook wel de plaats-relevant-voor-beurt-overdracht (PRO) genoemd. Wanneer een PRO bereikt wordt, gelden de volgende regels voor de beurttoewijzingscomponent: 1) De huidige spreker draagt de beurt over aan de volgende.(hkv = huidige kiest volgende ) 2)Wanneer de huidige spreker de beurt niet overdraagt aan de volgende, kan een volgende spreker zichzelf selecteren.(zs = zelfselectie) 3)Als er geen zelfselectie plaatsvindt, kan de huidige spreker doorgaan. (HGD = huidige gaat door) Beurtwisseling in CMC Het beurtwisselingsmodel van Sacks, Schegloff en Jefferson dient als basis voor de analyse van face-to-face-gesprekken. Door het ontbreken van prosodische en visuele cues geeft Herring (2001) aan dat het beurtwisselingssysteem van CMC gesprekken verschilt van faceto-face-gesprekken. Face-to-face communication is a "rich" medium, in that information is available through multiple channels: visual, auditory, gestural, etc. In contrast, CMD is a "lean" medium (Daft & Lengel, 1984), in that information is available only through the visual channel, and that information is limited to typed text. (Herring, 2008:3) Herring (2008) vergelijkt face-to-face-gesprekken met berichten die via computer gestuurde netwerken worden verstuurd, zoals chatberichten. Hij legt de focus op de sociale context waarin taaluitingen plaatsvinden. Herring (2008) gebruikt hiervoor de term computer mediated discours (CMD), dat gezien kan worden als een specialisatie binnen het vakgebied CMC. Herring (1999:1) beschrijft het beurtwisselingsmodel op tekst gebaseerde CMC als chaotisch, doordat de samenhang tussen de beurten bij CMC gesprekken vaak minder aangrenzend zijn dan bij face-to-face gesprekken. Dit heeft volgens Herring (1999:2) te maken met lack of

11 simultaneous feedback, caused by reduced audiovisual cues and the fact that messages cannot overlap en tot disrupted turn adjacency, caused by the fact that messages are posted in the order received by the system, without regard for what they are responding to. Herring (1999:2) geeft aan dat er gebrek is aan simultane feedback doordat gespreksdeelnemers elkaar niet kunnen zien of horen en het feit dat overlapping en interrupties onmogelijk zijn bij tekst gebaseerde CMC. Als gespreksdeelnemers tegelijkertijd een bericht aan elkaar versturen, bepaalt het systeem de exacte plaatsing van de berichten op het scherm in volgorde van tijd. Het construeren van een boodschap vindt plaats tijdens het typen en de overdracht vindt plaats door middel van het verzenden van de boodschap naar de server. De beurt van de deelnemer wordt dus zichtbaar nadat het bericht is verstuurd. Herring (1999) geeft aan dat een groot deel van CMC interactie zich kenmerkt door one-way transmission. Dit houdt in dat de gespreksdeelnemers het productieproces van elkaars berichten niet kunnen zien. Deelnemers kunnen alleen het verzonden bericht zien op het scherm. Door het missen van visuele cues kunnen gespreksdeelnemers tegelijkertijd een bericht verzenden of een aantal berichten na elkaar verzenden. Wanneer verschillende deelnemers op hetzelfde moment de beurt nemen, kan er bij face-to-face gesprekken overlap ontstaan. In CMC is overlap niet mogelijk. In CMC kunnen meerdere deelnemers tegelijkertijd een bericht opstellen. Het systeem plaatst de berichten in volgorde van tijd op het scherm. De plaatsing van een bericht hoeft hierdoor niet altijd in verhouding te staan met de voorgaande beurt. De deelnemers hebben hierdoor de exacte plaatsing van het bericht soms niet onder controle, waardoor de samenhang tussen de beurten kan worden verstoord. Daarnaast speelt de constructie van de beurten zelf ook een belangrijke rol bij het vinden van interactionele samenhang tussen de beurten: In asynchronous CMC, the task of reconstructing adjacent conversational moves is additionally complicated by the fact that a single message may contain two or more moves which are physically, but not functionally, adjacent (Herring, 1999:5). Door meerdere handelingen in een beurt te doen, ontstaat er geen ruimte voor de gesprekspartner om na een handeling direct een antwoord te geven (Herring, 1999:5). De ontvanger kan pas antwoord geven op het moment dat de beurt in het geheel is verstuurd. Dit betekent dat de ontvanger het overzicht kan verliezen en niet op alle handelingen reageren. Schönfeldt & Golato (2003) hebben ook een onderzoek gedaan naar CMC interactie met betrekking tot een Duits chatprogramma. Schönfeldt & Golato (2003) hebben naar de technische aspecten van chatroom interacties gekeken op basis van herstelmechanismes. Volgens Schönfeldt & Golato (2003: 250) lijkt interactie in een chat op het eerste gezicht ongestructureerd doordat de volgorde van de beurten niet onder de controle van de deelnemers is, maar wordt bepaald door het systeem. Dit heeft een grote invloed op het beurtwisselingssyteem. Het concept van TCU speelt volgens Schönfeldt & Golato (2003: 248) geen rol bij chat interacties, omdat beurten verschijnen als complete units. Deelnemers in een chat-interactie behandelen elk bericht als een beurt en het versturen van het bericht als een relevante plaats voor overgang, ook wel next-message respondable genoemd (Schönfeldt & Golato, 2003: ). Een chat-gesprek komt tot stand door getypte berichten, waardoor de deelnemers geen toegang hebben tot blikrichting, gebaren of intonatie voor beurtwisselingsdoeleinden. Een mogelijk gevolg hiervan is dat de opbouw van een chat gesprek niet bestaat uit een reeks van aangrenzende beurten, zoals bij een face-to-face-

12 gesprek. Bij elkaar horende beurten staan verder uit elkaar dan bij een face-to-face-gesprek. Er kan dus niet gesproken worden over aangrenzende paren en sequentiële organisatie zoals dat bij face-to-face-gesprekken wordt gedaan it is tempting to agree with the statements of Murray (1989) and Garcia and Jacobs (1999, p. 354) that one cannot speak of adjacency pairs and sequence organization in the same sense as one would in ordinary conversation (Schönfeldt & Golato, 2003: ). Ondanks het feit dat de samenhang tussen de beurten kan worden verstoord in een chat gesprek door de beperkingen van het medium, gebruiken deelnemers verschillende strategieën om een samenhang te creëren tussen de beurten. (Schönfeldt & Golato, 2003:249). Zo refereren de deelnemers naar elkaar in de berichten door het benoemen van de naam (2003:250). Het lezen en selecteren van de berichten die aan de gesprekspartners zijn gericht noemt Schönfeldt & Golato (2003:250) virtual adjacency. Er ontstaan verschillende individuele interacties binnen de online chatroom die volgens Schönfeldt & Golato (2003:252) kan worden gezien als een multifocused interaction met daarin meerdere focused interaction. Garcia & Jacobs (1999) hebben quasisynchrone (QS) vormen van CMC vergeleken met alledaagse gesprekken. Quasisynchroon houdt in dat een gesprek zowel synchroon als asynchroon kan verlopen. De gespreksdeelnemers kunnen dus tegelijkertijd online zijn, maar ook offline. Dit is relevant voor dit onderzoek, omdat WhatsApp en SMS ook als QS kunnen worden beschouwd. Garcia & Jacobs (1999:347) geven aan dat een gespreksdeelnemer verschillende rollen kan aannemen tijdens een QS CMC gesprek namelijk: 1. Message constructor: when the participant is engaged in typing, composing or editing a message; 2. Message poster: when they send their completed message to the posting box; 3. Waiter: when they are waiting for another participant to post a message (either a response to their own posted message, a message posted by another participant, or a message on a new topic); 4. Reader: when they are reading the posting box (this may include scrolling up to read previously posted messages); 5. Worker: when they are engaged in nonscreen activities such as reading hard documents. Een gespreksdeelnemer kan meerdere rollen tegelijkertijd vervullen. Zo kunnen deelnemers op hetzelfde moment de message constructor, waiter en reader zijn (Garcia & Jacobs, 1999:348). Een deelnemer kan wachten op een antwoord en tegelijkertijd een nieuw bericht opstellen en/of oude berichten lezen op het scherm. Het ontbreken van de visuele cues maakt het voor gespreksdeelnemers echter onmogelijk om de procedure van de werkelijke productie van de boodschap te volgen. Tijdens een stilte weten de deelnemers niet wat de gesprekspartner aan het doen is. Volgens Garcia & Jacobs: 1999:346) zijn de pauzes tussen de beurten vaak langer dan bij face-to-face gesprekken, omdat de beurt van de deelnemers zichtbaar wordt nadat het bericht is gestuurd.

13 De beurttoewijzing in QS CMC verschilt op verschillende aspecten van face-to-face gesprekken. Volgens Garcia & Jacobs (1999:355) is het kiezen van de volgende spreker problematisch, omdat de prosodische en visuele aanwijzingen ontbreken. De plaatsing van het bericht staat niet altijd in verhouding met de voorgaande berichten. Hierdoor kunnen gesprekspartners de toewijzing naar het ander missen. Het vervullen van meerdere rollen tijdens een gesprek, zoals het scrollen naar eerdere berichten en tegelijkertijd een nieuw bericht opstellen, maakt HKV-component onmogelijk bij QS CMC gesprekken (Garcia & Jacobs, 1999:355). In vergelijking met face-to-face gesprekken is er in CMC gesprekken geen sprake van overlap of interruptie. Hierdoor kunnen de gespreksdeelnemers zelf bepalen wanneer zij een bericht typen en versturen. ZS en HGD kan altijd in QS CMC gesprekken (Garcia & Jacobs, 1999:359). Meerdere gespreksdeelnemers kunnen tegelijkertijd een bericht typen en versturen. Het systeem bepaalt de volgorde van de berichten op het scherm. In sommige gevallen is het voor de deelnemers relevant om zo snel mogelijk een bericht te verzenden om het voorgaande bericht te beantwoorden (ZS) of meerdere vragen achterelkaar te stellen (HGD). Dit is het geval wanneer meerdere deelnemers tegelijk online zijn (Garcia & Jacobs, 1999:357). 3. Onderzoeksmethode Om inzicht te krijgen in de aspecten die een SMS en WhatsApp gesprek karakteriseren, is er vanuit een conversatieanalytisch perspectief gekeken naar SMS en WhatsApp berichten. In dit hoofdstuk zal er aandacht worden besteed aan de analysemethode en vervolgens zal er worden ingegaan op het corpus. 3.1 Analysemethode Als analysemethode is er in dit onderzoek gebruik gemaakt van de conversatieanalyse. De conversatieanalyse is een onderzoeksrichting op het gebied van interactieanalyse (Mazeland, 2003:11) en biedt goede mogelijkheden voor onderzoek naar gesprekken op WhatsApp en SMS. De conversatieanalyse richt zich op de procedures waarmee gespreksvoerders hun interacties op ordelijke wijze vormgeven (Houtkoop & Koole, 2000, p. 67). Binnen de conversatieanalyse kunnen er twee analysemethoden worden onderscheiden: single-caseanalyse en collectiestudie (Ten Have, 1999:38). Bij single case analyse wordt één enkel gesprek uitvoerig geanalyseerd en aan de hand daarvan een bepaald thema ontwikkeld. Bij een collectiestudie wordt een verzameling van vergelijkbare gevallen gemaakt. Het huidige onderzoek behoort tot de collectiestudies. Aspecten van de interactie op WhatsApp en SMS wordt onderzocht binnen een verzameling van fragmenten. Om de onderzoekvraag te kunnen beantwoorden is het corpus gedetailleerd beschreven en geanalyseerd op twee onderdelen van de gespreksorganisatie, namelijk de beurtwisseling en de openingen. Aan de hand van een onafhankelijke t-test wordt er ook een vergelijking gemaakt tussen het aantal beurten en de lengte van de beurten van SMS- en WhatsApp-gesprekken. 3.2 Het corpus Voor dit onderzoek heb ik mij beperkt tot informele gesprekken. Gesprekken in meer formele en institutionele situaties heb ik buiten beschouwing gelaten. De gesprekken kwamen voort

14 uit de contacten van de mensen die geregistreerd staan in mijn telefoonboek, de zogenaamde snowball sampling (Baxter & Babbie, 2003:135). De leeftijd van de personen variëren tussen 25 en 35 jaar. Het opleidingsniveau van de deelnemers verschilt van MBO tot en met WO. Het corpus bestaat uit 25 WhatsApp- en 25 SMS gesprekken. Deze gesprekken zijn gekopieerd en vervolgens overgetypt in Microsoft Word. Bij het verzamelen van de berichten is er geen rekening gehouden met de taal. De gesprekken zijn in het Engels, Turks en Nederlands. Voor de analyses zijn woorden in het Engels en Turks vertaald naar het Nederlands. Conversaties met meerdere deelnemers, groepsgesprekken, zijn uitgesloten. De WhatsApp gesprekken zijn weergegeven met het tijdstip waarop de verschillende beurten zichtbaar zijn op het scherm. Bij SMS gesprekken is het weergeven van tijd niet mogelijk, omdat niet alle smartphones de tijd van het verzonden bericht registreert. In dit onderzoek is ervoor gekozen om alleen de voornamen van de deelnemers te gebruiken WhatsApp WhatsApp is een applicatie om berichten, foto s, video s, bestanden en geluidsopnames met elkaar uit te wisselen. Voor het gebruik van WhatsApp is er uitsluitend een internetverbinding nodig. Een basiseigenschap van WhatsApp is dat iedereen die de app heeft gedownload zich beschikbaar stelt voor informatie uitwisseling (http://whatsapp.com). Meldingen met betrekking tot nieuwe berichten komen via de smartphone direct binnen. De gesprekspartners kunnen op elk moment een bericht versturen. Ook als de gesprekspartner zijn/haar mobiele telefoon uit heeft staan. Interactie op WhatsApp komt tot stand via de chatfunctie. WhatsApp-gebruikers kunnen berichten aan elkaar versturen en hebben de mogelijkheid tot groepschat. Daarnaast is het mogelijk om bestanden en foto s toe te voegen aan de berichten Figuur 1

15 Figuur 1 is een WhatsApp gesprek tussen Esra en Özlem. Özlem heeft de mogelijkheid om de status van Esra te bekijken. Bovenaan het scherm staat dat Esra laatst om 13:51u online is geweest. De tijd van de aflevering van de berichten zijn weergegeven in het berichtenscherm. Naast het versturen van berichten heeft Esra ook een mediabestand verstuurd aan Özlem. Onderaan het scherm is er een balk waarmee gespreksdeelnemers teksten aan elkaar kunnen sturen. Met de microfoon naast de balk kunnen gespreksdeelnemers audio bestanden aan elkaar sturen SMS SMS is een afkorting van Short Message Service. SMS is een functie die beschikbaar is op veel mobiele telefoons. SMS is een methode om korte tekstberichten te versturen. De basiseigenschap van SMS is het versturen van tekstuele berichten. Versturen van externe bestanden, zoals foto s en video s is niet mogelijk. Voor het versturen van tekstberichten hebben SMS-gebruikers een SMS-bundel nodig. Een SMS heeft een beperking van 160 karakters. Bij het versturen van een lange SMS (van meer dan 160 karakters) wordt een sms verstuurd in meerdere berichten, zodat de limiet van 160 niet overschreden wordt. Bestaat een bericht bijvoorbeeld uit 2 berichten van 160 karakters en 1 bericht van 50 karakters, dan gaan er drie SMSjes van je bundel af. Bij het ontvangen van een SMS-bericht verschijnt een envelopje op het scherm van het mobiele toestel. De nieuwste smartphones laten ook een deel van het bericht en de naam van de afzender zien, indien de afzender is opgeslagen bij de contactpersonen. Figuur 2 Figuur 2 is een SMS gesprek tussen Christa en Evelien. De naam van de afzender staat bovenaan het scherm. Door technische beperkingen kunnen niet alle gespreksdeelnemers de tijd van de aflevering van de berichten niet zien. Dit verschilt per operating system van mobiele telefoons, zo geeft Apple OS de aflevering van een bericht niet weer, terwijl Google

16 OS het wel weergeeft. Onderaan het scherm is er een balk waarmee gespreksdeelnemers teksten kunnen typen en naar elkaar verzenden. Er kunnen geen foto s of andere mediabestanden worden verstuurd. 4. Analyse In dit hoofdstuk worden de resultaten van de analyse besproken aan de hand van voorbeelden uit het corpus. Allereerst worden de resultaten van de gespreksopeningen besproken op basis identificatie, groet en topicinitiëring. Vervolgens worden de resultaten besproken met betrekking tot de beurtwisseling. Er wordt eerst gekeken naar de beurtopbouw, vervolgens naar de handelingen in beurten en daarna naar de interactionele samenhang. Aan de hand van een onafhankelijke t-test wordt er ook een vergelijking gemaakt tussen het aantal beurten en de lengte van de beurten en de BOE van SMS- en WhatsApp-gesprekken. 4.1 Gespreksopening Om inzicht te krijgen in de opening van SMS en WhatsApp gesprekken wordt er gekeken naar de vier basiselementen uit de theorie van Schegloff (1979a, 1986), namelijk de oproep/beschikbaarstelling, de identificatie, de groet en de topicinitiëring Oproep / Beschikbaarheidstelling en Identificatie De oproepbeschikbaarstelling is niet aan orde bij SMS- en WhatsApp-interacties, omdat de deelnemers niet tegelijkertijd online hoeven te zijn om elkaars berichten te lezen en te beantwoorden. Directe beschikbaarheid van de gespreksdeelnemers is dus niet vereist. Ook is identificatie van de gesprekspartner niet nodig. De gebruikers hebben de mogelijkheid om het profiel en contactinformatie van de gesprekspartner te bekijken voordat een gesprek op gang is gekomen. Daarnaast controleert WhatsApp en SMS het telefoonboek van de smartphone op andere gebruikers die WhatsApp en SMS gebruiken. De identificatie van gesprekspartners wordt dus automatisch door de smartphones gedaan, doordat bij iedere beurt de naam en de foto van de persoon te zien is. Bij personen die al een interactiegeschiedenis hebben verschijnt de naam van de persoon al bij de startpagina van de berichten Groetsequentie Opvallend bij WhatsApp en SMS gesprekken zijn de verschillende handelingen die plaatsvinden bij het openen van een gesprek. Doordat herkenning plaatsvindt door foto en naam in het gesprek, kan groeten worden beschouwd als een conventie om het gesprek te openen en de beschikbaarheid vast te stellen. WhatsApp en SMS gesprekken kunnen worden onderverdeeld in verschillende vormen van groeten: 1. Enkel groet ( Bij WhatsApp en SMS interactie) 2. Benoemen van de naam (Bij WhatsApp en SMS interactie) 3. Groet + naam (Bij WhatsApp en SMS interactie) 4. Hoe gaat het sequentie (Bij WhatsApp interactie)

17 Bij de opening van WhatsApp gesprekken wordt er geen volledige opening gedaan, zoals bij een telefoongesprek. Veel gesprekken beginnen met een enkele groet of het benoemen van de naam. (WhatsApp) Fragment 3 1. Syreetha Blokl/M: Umit 2. Syreetha Blokl/M: Heb je t nr van somi voor me (WhatsApp) Fragment 4 1. Ercüm: Yo 2. Ercüm: Wat doe je morgen Syreetha opent het gesprek door het noemen van de naam van zijn gesprekspartner. In de tweede beurt initieert Syreetha een nieuwe topic door een vraag te stellen aan Umit. In fragment 4 gebeurt hetzelfde. Ercüm opent het gesprek door een enkel groet in zijn eerste beurt en vervolgens stelt hij een vraag aan zijn gesprekspartner. In sommige gevallen zien we ook bij WhatsApp gesprekken dat groet wordt gevolgd door het benoemen van de naam van de gesprekspartner: (WhatsApp) Fragment 5 1. Esra: Hi Melinda 2. Esra: Kun jij zaterdag 28 september voor mij werken? In de eerste beurt van Esra is er sprake van een groet gevolgd door de naam van haar gesprekspartner Hi Melinda. In haar tweede beurt initieert Esra de eerste topic door middel van een vraag. In dit fragment gebeuren verschillende handelingen in verschillende beurten. In sommige gevallen gebeurt er ook bij gespreksopeningen meerdere handelingen in één beurt. Zo is er bij het volgend fragment te zien dat een groet + naam wordt gevolgd door een hoe-gaat-het-sequentie, reden van contactopname en een afscheidsgroet: (WhatsApp) Fragment 6 1. Esra: Hi Melin! Hoe is het? Zou jij aanstaande zaterdag voor mij kunnen werken? Xxxx 2. Melinda: Nee sorry zaterdag kan ik niet:( In het bovenstaande fragment opent Esra het gesprek met een informele groet Hi gevolgd met de naam van haar gesprekspartner. Na de groet volgt de hoe-gaat-het-vraag en de initiëring van de eerste topic. Na een wedergroet geeft Melinda antwoord op de vraag die de reden van contactopname was. Melinda reageert niet op de hoe-gaat-het-vraag. De afscheidsgroet wordt alleen door Esra gedaan. De betreffende afscheidsgroet betekent respectievelijk kus of kusjes. Melinda reageert ook niet op de eindgroet. Melinda kiest ervoor om haar bericht af te sluiten met een smiley. Ook bij SMS gesprekken is hetzelfde principe

18 terug te vinden. Bij de opening van SMS gesprekken worden vaak meerdere handelingen in één beurt gedaan. (SMS) Fragment 7 1. Christa: Hey Rosie ik ben er over een half uur. Waar zijn jullie? C 2. Rosie: Wij staan bij ralphs! In het bovenstaande SMS fragment opent Christa het gesprek met een groet gevolgd door de naam van haar gesprekspartner Hey Rosie. Vervolgens introduceert Christa het onderwerp door aan te geven dat zij over een half uur zal arriveren (pre-expansie) en stelt daarna de vraag Waar zijn jullie? (basissequentie). Christa eindigt het gesprek met een eindgroet C. Dit is waarschijnlijk een typefout. De eindgroet had: X moeten zijn, dat kus betekent. Rosie reageert kort op het bericht van Christa. Rosie geeft in een korte zin antwoord op de vraag van Christa, dat het tweede paardeel vormt. Opvallend bij SMS gesprekken is dat de hoe-gaat-hetsequentie ontbreekt. (SMS) Fragment 8 1. Alison: Hey Hielke kom je nog vanaaf? We zitten in le cocq 2. Hielke: Hoi! Ik kom eraan! In fragment 8 begint Alison het gesprek met een groet, gevolgd door de naam van haar gesprekspartner Hey Hielke. Vervolgens stelt ze een vraag kom je nog vanaaf?. Dit vormt het eerste paardeel. Alison informeert Hielke ook waar zij zich op dat moment bevinden: We zitten in le cocq. Ook in dit fragment ontbreekt de hoe-gaat-het-sequentie. Hielke reageert op Alison met een wedergroet Hoi! en vervolgens geeft hij in hetzelfde beurt antwoord op de vraag Ik kom eraan!. Dit vormt het tweede paardeel Topic initiëring Uit de opening van gesprekken blijkt dat de gesprekspartners zo snel mogelijk naar de topicinitiëring toewerken. Bij SMS- en WhatsApp-gesprekken zijn er echter verschillende vormen van topicinitiëring: 1. Topic initiëring na een groet (Bij WhatsApp en SMS interactie) 2. Directe topicinitiëring (Bij WhatsApp en SMS interactie) 3. Topic initiëring via een mediabestand (Bij WhatsApp interactie) Topic initiëring na een groet (WhatsApp) Fragment 9 1. Darril/M: Jo 2. Murat: Yoo 3. Darril/M: Wassup 4. Murat: Rstg man 5. Darril/M: Waar volg jij minor?

19 Darril opent het gesprek in het bovenstaande WhatsApp fragment met een groet Jo. Hierop reageert Murat in zijn eerste beurt met een wedergroet Yoo. Vervolgens stelt Darril de hoegaat-het-vraag in regel 3. Murat reageert hierop met een reciproke in regel 4. Uit dit fragment blijkt dat het introduceren van topic (regel 5) probleemloos verloopt na een groetsequentie en hoe-gaat-het-sequentie (met reciproke). (WhatsApp) Fragment Karst: Lekkerding 2. Karst: Moet je weer werkten vanavond? 3. Ugurtje: Yowww 4. Ugurtje: Nee man In het bovenstaande fragment opent Karst het gesprek met Lekkerding. De eerste beurt van Karst kan gezien worden als een enkel groet. Vervolgens stelt Karst in zijn tweede beurt de vraag Moet je weer werken vanavond?. Dit vormt het eerste paardeel in dit fragment. Ugur reageert in regel 3 met een wedergroet Yowww. In zijn volgende beurt geeft Ugur antwoord op de vraag van Karst middels Nee man. Het introduceren van een topic na een groet gebeurt ook in SMS gesprekken. (SMS) Fragment Rosie: Hi!! Zullen we ergens koffie drinken vandaag? 2. Esra: Ja gezellig! Hoe laat en waar zullen we afspreken? 3. Rosie: 2 uur bij grote markt? 4. Esra: Ja top! Tot zo! In SMS gesprekken ontbreekt vaak de hoe-gaat-het-sequentie. De topic wordt gelijk geïnitieerd na een groet. In het bovenstaande fragment initieert Rosie in haar eerste beurt de topic. Eerst groet Rosie haar gesprekspartner door Hi!! en vervolgens stelt ze de vraag Zullen we ergens koffie drinken vandaag?. In regel 2 reageert Esra op Rosie door meteen een antwoord te geven op haar vraag Ja gezellig. Er is geen sprake van een wedergroet. Vervolgens stelt Esra de vraag Hoe laat en waar zullen we afspreken?. Het gaat hier om een vervolgsequentie waarin een volgende fase van het handelingsverloop wordt begonnen. De volgende sequentie bestaat uit het afspreken van tijd en plaats. In sommige gevallen zien we dat het topic al in de eerste beurt wordt geïntroduceerd zonder een groetsequentie Directe topicinitiëring (WhatsApp) Fragment Adil S4/M: Wat doe je 2. Umit: Kapper

20 De opening van fragment 12 begint rechtstreeks met de reden voor contactopname. Adil stelt de vraag: Wat doe je, zonder het gebruik van een leesteken. Het ontbreken van de openingsroutine zoals beschreven door Schegloff (1979a,1986) lijkt niet een probleem te vormen voor het verloop van het gesprek. Initiëring van de topic in de eerste beurt gaat in dit fragment gepaard met de vorming van het eerste paardeel. Umit reageert in regel 2 met Kapper. Dit vormt het tweede paardeel. (WhatsApp) Fragment Lelien: home? 2. Ugurtje: Yes! Lelien initieert de topic in haar eerste beurt door home?. Lelien gebruikt Engelse woorden in een Nederlandse zin. Ugur reageert in het Engels op Lelien door Yes!. Dit vormt het tweede paardeel. Topicinitiëring zonder groet komt ook voor in SMS gesprekken. (SMS) Fragment Karolina: Are you coming to class today? 2. Hazal: I will come to Qualitymanagement and you? In het bovenstaande fragment communiceren Hazal en Karolina in het Engels. Karolina stelt in haar eerste beurt een vraag aan haar gesprekspartner (eerste paardeel). Vervolgens reageert Hazal op Karolina door een antwoord te geven op de vraag (tweede paardeel). Vervolgens stelt Hazal een vervolgvraag and you?. In dit fragment introduceert Karolina meteen de topic in haar eerste beurt, zonder een groet of hoe-gaat-het-sequentie. Topicinitiëring zonder groet komt ook voor in Nederlandstalige SMS gesprekken. (SMS) Fragment Reijer: Waar zitten jullie? 2. Alison: We zitten in le cocq op de ortstraat 3. Reijer: Hoe kom ik daar 4. Alison: Rue auguste orts straat 14 Reijer stelt in zijn eerste beurt de vraag Waar zitten jullie?. Dit vormt meteen de eerste paardeel. Het antwoord van Alison vormt het tweede paardeel: We zitten in le cocq op de ortstraat. Vervolgens stelt Reijer in zijn tweede beurt de vraag Hoe kom ik daar. De vervolgsequentie eindigt door adres beschrijving Topic initiëring via een mediabestand Een opvallende vorm van een eerste paardeel dat typerend is voor WhatsApp gesprekken is het delen van een mediabestand, zoals foto s, geluidsbestanden, locatie, contactgegevens en videoberichten. In mijn corpus wordt deze vorm van media beschreven als media weggelaten (<media weggelaten>). Vaak wordt er een mediabestand gedeeld met toelichting, zodat de

SHEETS college gespreksanalyse BA CIW / NED 2003/4 h.mazeland, j.berenst, a.begeman, y.meinema

SHEETS college gespreksanalyse BA CIW / NED 2003/4 h.mazeland, j.berenst, a.begeman, y.meinema SHEETS college gespreksanalyse BA CIW / NED 2003/4 h.mazeland, j.berenst, a.begeman, y.meinema globale gespreksorganisatie (hoofdstuk 6 en 7) opening... topicorganisatie... afsluiting topic 1, topic 2,...

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Skype. Praktische informatie over Skype

Skype. Praktische informatie over Skype April 2015 Auteur: E.C.Bliek Skype Praktische informatie over Skype Dit bestand omvat een introductie over het programma Skype. Functies, gebruik en een gebruiksinstructie worden behandeld. ICT&Onderwijs

Nadere informatie

bla bla Messenger Gebruikershandleiding

bla bla Messenger Gebruikershandleiding bla bla Messenger Gebruikershandleiding Messenger Messenger: Gebruikershandleiding publicatie datum dinsdag, 21. juli 2015 Version 1.2.0.0 Copyright 2006-2013 OPEN-XCHANGE Inc., Dit document is intellectueel

Nadere informatie

Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking

Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking Werk samen, beter Stel uw team in op succes 2 Zie wie online is Communiceer snel met uw team Team

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

FaceTime - Berichten - Telefoon (iphone)

FaceTime - Berichten - Telefoon (iphone) FaceTime - Berichten - Telefoon (iphone) FaceTime Met FaceTime kunt u video- of audiogesprekken voeren met iedereen die beschikt over een ios-apparaat of computer met FaceTime. Via de FaceTime-camera kan

Nadere informatie

Hoe vindt samenwerking plaats via SharePoint? Een case study naar communiceren en samenwerken via SharePoint. Afstudeeronderzoek Fleur Offenberg

Hoe vindt samenwerking plaats via SharePoint? Een case study naar communiceren en samenwerken via SharePoint. Afstudeeronderzoek Fleur Offenberg MASTERSCRIPTIE FLEUR OFFENBERG Hoe vindt samenwerking plaats via SharePoint? Een case study naar communiceren en samenwerken via SharePoint Afstudeeronderzoek Fleur Offenberg Master Communicatie- en Informatiewetenschappen

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Inleiding... 3. Het e-mailadres... 3. Hoe werkt e-mail?... 3. Je emailadres registreren... 4. Aanmelden bij Outlook... 7. Schermonderdelen...

Inleiding... 3. Het e-mailadres... 3. Hoe werkt e-mail?... 3. Je emailadres registreren... 4. Aanmelden bij Outlook... 7. Schermonderdelen... E-MAIL INHOUD Inleiding... 3 Het e-mailadres... 3 Hoe werkt e-mail?... 3 Je emailadres registreren... 4 Aanmelden bij Outlook... 7 Schermonderdelen... 8 Mailen... 10 Een mail lezen... 10 Een mail versturen...

Nadere informatie

Handleiding Hootsuite

Handleiding Hootsuite Oktober 2013 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Account aanmaken... 4 2. Wat is wat?... 6 3. Inrichten... 8 3.1 Tabs aanmaken... 8 3.2 Kolommen aanmaken... 8 4. Inrichten voor monitoring... 10 4.1 Zoekwoorden...

Nadere informatie

Let op! In dit PDF-bestand wordt voor de voorbeelden gebruikgemaakt van de Instant Messaging-software Windows Live Messenger.

Let op! In dit PDF-bestand wordt voor de voorbeelden gebruikgemaakt van de Instant Messaging-software Windows Live Messenger. 1 Veilig chatten Chatten is een populaire manier van contact maken en onderhouden op internet. Het is simpel gezegd het uitwisselen van getypte berichten. Dat kan met familie, vrienden en andere bekenden,

Nadere informatie

3. Videobellen met Windows Live Messenger

3. Videobellen met Windows Live Messenger 49 3. Videobellen met Windows Live Messenger Misschien heeft u het programma Windows Live Messenger wel eens gebruikt om te chatten met contactpersonen die op hetzelfde moment online zijn. Chatten is het

Nadere informatie

Twitter: Praktisch gebruik

Twitter: Praktisch gebruik Twitter: Praktisch gebruik In het tweede deel van deze cursus gaan we dieper in op het gebruik van Twitter. Je zal in deze cursus leren hoe je: Een bericht (Tweet) kan plaatsen. Mensen kan volgen. Mentions

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Handleiding DHL ProView 1.0 Nederlands

Handleiding DHL ProView 1.0 Nederlands Nederlands 1 Wat is DHL ProView? 3 1.1 Wat heeft u nodig om DHL ProView te gebruiken? 3 1.2 Wat zijn de opties van DHL ProView? 3 1.2.1 Snel toegang tot uw zendingsinformatie 3 1.2.2 Gemakkelijk in gebruik

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Smartphones. Figuur 1 Our Mobile Planet, 2012

Smartphones. Figuur 1 Our Mobile Planet, 2012 Smartphones Het aandeel smartphones en tablets groeit hard in Nederland. De grafiek hieronder laat al zien dat in 2012 de penetratie van smartphones met 10% is toegenomen. Figuur 1 Our Mobile Planet, 2012

Nadere informatie

SNELSTART HANDLEIDING LYNC

SNELSTART HANDLEIDING LYNC SNELSTART HANDLEIDING LYNC Deze snelstart handleiding verzorgd je met uitleg van de volgende basis functies van Lync: Bel, mail, bericht jouw contacten Doorschakelen (met en zonder ruggespraak) Gesprekken

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

WORK. 2MAKE Xelion 6 Android App Handleiding. Versie: 1.0. Auteur: Paul van Holst T: +31 (0)78 673 3874 E: pvanholst@2makeitwork.

WORK. 2MAKE Xelion 6 Android App Handleiding. Versie: 1.0. Auteur: Paul van Holst T: +31 (0)78 673 3874 E: pvanholst@2makeitwork. 2MAKE Xelion 6 Android App Handleiding WORK Auteur: Paul van Holst T: +31 (0)78 673 3874 E: pvanholst@2makeitwork.nl Datum: 03-04-2014 Versie: 1.0 Copyright 2013 2makeITwork BV. Auteur: Paul van Holst

Nadere informatie

Waarom met je bedrijf op Facebook?

Waarom met je bedrijf op Facebook? Waarom met je bedrijf op Facebook? In deze les ga ik er een vanuit dat jij met jouw duurzame locatie, bedrijf of initiatief ook de mogelijkheden van Facebook wilt benutten. Of je dat ook inderdaad écht

Nadere informatie

bla bla Messenger Gebruikershandleiding

bla bla Messenger Gebruikershandleiding bla bla Messenger Gebruikershandleiding Messenger Messenger: Gebruikershandleiding publicatie datum dinsdag, 12. april 2016 Version 1.4.1 Copyright 2006-2013 OX Software GmbH., Dit document is intellectueel

Nadere informatie

CiM: Design Research Re(de)fining Mobile Interactions

CiM: Design Research Re(de)fining Mobile Interactions CiM: Design Research Re(de)fining Mobile Interactions Two monologues still do not make a dialogue. CiM: Design Research Re(de)fining Mobile Interactions Computers are moving up way faster than we are.

Nadere informatie

YAMMER BASISGIDS. De Padvinders Slimmer Werken Coaching

YAMMER BASISGIDS. De Padvinders Slimmer Werken Coaching YAMMER BASISGIDS De Padvinders Slimmer Werken Coaching Interne communicatie met Yammer Wat is Yammer Yammer is een soort Twitter voor interne communicatie binnen bedrijven. Het grote verschil is dat Yammer

Nadere informatie

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Beheer helpdesk... 3 1.1. Settings... 3 1.2. Applicaties... 4 1.3. Prioriteiten... 5 1.4. Gebruik mailtemplates...

Nadere informatie

Introductie: Wat is Yammer?

Introductie: Wat is Yammer? Introductie: Wat is Yammer? Yammer is een middel om te communiceren, kennis te delen en van elkaar op de hoogte te blijven door het uitwisselen van korte berichten. Deze berichten komen in een berichtenlijst

Nadere informatie

Checklist opmaken van een e-mail nieuwsbrief Sendt

Checklist opmaken van een e-mail nieuwsbrief Sendt sendt Checklist opmaken van een e-mail nieuwsbrief Sendt MailExpert BV Gouw 60 1441 CR Purmerend T 0299 316062 E info@mailexpert.nl W mailexpert.nl Sendt Gouw 60 1441 CR Purmerend T 0299 685572 E info@sendt.nl

Nadere informatie

Hoe u Intelligent VOICE kunt gebruiken

Hoe u Intelligent VOICE kunt gebruiken Hoe u Intelligent VOICE kunt gebruiken Inhoud 1. Voordat u begint: Smartphone-compatibiliteit... 2 2. De multimedia-eenheid instellen: Het besturingssysteem van de smartphone selecteren... 3 3. Een Bluetooth-verbinding

Nadere informatie

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail.

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. INLOGGEN Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. Vul hier je gebruikersnaam en wachtwoord in en klik op Inloggen. Bij succesvolle login

Nadere informatie

CARGO DATA SYSTEMS BV

CARGO DATA SYSTEMS BV CARGO DATA SYSTEMS BV DE OPLOSSING VOOR TOTALE EXPEDITIE EN TRANSPORT AUTOMATISERING SMS versturen SMS versturen 1. Introductie Dit document beschrijft de werking van de SMS message functie van Sprinter

Nadere informatie

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Gmail Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Gmail April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag

Nadere informatie

Wat is Windows Live Messenger Windows Live Messenger Downloaden Windows Live Messenger Installeren Windows Live ID maken Windows Live Messenger

Wat is Windows Live Messenger Windows Live Messenger Downloaden Windows Live Messenger Installeren Windows Live ID maken Windows Live Messenger door Henk Verbeek Wat is Windows Live Messenger Windows Live Messenger Downloaden Windows Live Messenger Installeren Windows Live ID maken Windows Live Messenger starten Vrienden uitnodigen en accepteren

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Stagerage Versie 3 zomer 2011

Stagerage Versie 3 zomer 2011 Stagerage Versie 3 zomer 2011 Algemene bewerkingen BlueBased B.V (2011) Auteur: Jeroen IJzerman Inleiding In deze handleiding worden de algemene taken behandeld, die voor alle rollen gelden. De rollen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

SMS en doe je ook gewoon met je vaste telefoon. Altijd dichtbij. SMS berichten via de vaste telefoon, net zoals bij mobiele telefoons

SMS en doe je ook gewoon met je vaste telefoon. Altijd dichtbij. SMS berichten via de vaste telefoon, net zoals bij mobiele telefoons Altijd dichtbij SMS berichten via de vaste telefoon, net zoals bij mobiele telefoons Tekst maximaal 160 tekens Berichten versturen naar vaste nummers van KPN en naar alle mobiele nummers Nummer SMS centrale:

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Ouderhandleiding Social Schools

Ouderhandleiding Social Schools Ouderhandleiding Social Schools Inhoudsopgave Welkom... 3 Beleid gebruik Social Schools... 4 Handleiding stap voor stap... 5 Samengevat... 5 Stappen geïllustreerd met afbeeldingen... 5 Het verder invullen

Nadere informatie

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Index 1 Inleiding... 4 1.1 Algemeen...4 1.2 Leeswijzer...4 2 Private key

Nadere informatie

Om op te warmen. Waarom? Introductie tot yammernetwerk Informatiemanagement Vlaamse overheid 31/10/2012. 6 november 2012

Om op te warmen. Waarom? Introductie tot yammernetwerk Informatiemanagement Vlaamse overheid 31/10/2012. 6 november 2012 Introductie tot yammernetwerk Informatiemanagement Vlaamse overheid 6 november 2012 Om op te warmen 1) Waar was je onlangs nog mee bezig op vlak van informatiebeheer? groene post-it 2) Noteer een probleem

Nadere informatie

NIEUWE VORMEN EN TRENDS IN COMPUTER MEDIATED COMMUNICATION

NIEUWE VORMEN EN TRENDS IN COMPUTER MEDIATED COMMUNICATION NIEUWE VORMEN EN TRENDS IN COMPUTER MEDIATED COMMUNICATION EEN ONDERZOEK NAAR HET EFFECT VAN ADDRESSIVITY EN PRESENTATIEMODUS OP DE DISCOURSE COHERENTIE EN HET TEKSTBESGRIP VAN CHATGESPREKKEN MARIEKE DE

Nadere informatie

Hieronder volgt een overzicht van relevante contactpersonen binnen KPN Telecom.

Hieronder volgt een overzicht van relevante contactpersonen binnen KPN Telecom. 1. Contact personen 2. Rent-a-Switch service 3. Validaties 4. Afhandeling Rent-a-Switch orders 5. Foutmeldingen 1. Contact personen Hieronder volgt een overzicht van relevante contactpersonen binnen KPN

Nadere informatie

Verder met Twitter - Hoe beantwoorden, retweeten + favorieten toevoegen

Verder met Twitter - Hoe beantwoorden, retweeten + favorieten toevoegen Verder met Twitter - Hoe beantwoorden, retweeten + favorieten toevoegen Op de startpagina zie je in chronologische volgorde tweets binnenkomen. Onder de tweet staat bij de ene tweet: Foto weergeven, bij

Nadere informatie

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD 2014 Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD Inhoud Inleiding... 2 Aanmelden bij office 365 via het portaal.... 2 Het portaal en gebruikers:...

Nadere informatie

Viaa Online - OneDrive

Viaa Online - OneDrive Viaa Online - OneDrive Wat is OneDrive Onedrive maakt het mogelijk om je bestanden op te slaan in de cloud. Cloudopslag betekent dat je bestanden opgeslagen worden op het internet en je ze ook vanaf iedere

Nadere informatie

Antwoorden - Basis Digiveiligheid 2016 Nr Vraag Antwoord. 9.1 1a Beschrijf in het kort wat er gebeurt als je Instant Messaging gebruikt:

Antwoorden - Basis Digiveiligheid 2016 Nr Vraag Antwoord. 9.1 1a Beschrijf in het kort wat er gebeurt als je Instant Messaging gebruikt: 1 of 5 6/8/2016 13:28 Antwoorden - Basis Digiveiligheid 2016 Nr Vraag Antwoord 9.1 1a Beschrijf in het kort wat er gebeurt als je Instant Messaging gebruikt: Je stuurt snelle tekstberichten, spraakberichten

Nadere informatie

Om de toegang te krijgen tot de. download het programma. http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html

Om de toegang te krijgen tot de. download het programma. http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html www.vhn-online.nl Om de toegang te krijgen tot de download het programma http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html Na het downloaden installeer en open het programma. Aan u wordt gevraagd: Create

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

Hosted Telefonie. Totaal Communicatie. Uw telefooncentrale. in de cloud, die meebeweegt met de dynamiek van uw bedrijf

Hosted Telefonie. Totaal Communicatie. Uw telefooncentrale. in de cloud, die meebeweegt met de dynamiek van uw bedrijf Totaal Communicatie Hosted Telefonie Uw telefooncentrale in de cloud, die meebeweegt met de dynamiek van uw bedrijf communicatie-oplossing, die geen grote investering vraagt, maar juist schaalbaar is en

Nadere informatie

Zo kan je linken maken tussen je verschillende groepen van gegevens.

Zo kan je linken maken tussen je verschillende groepen van gegevens. 1 1. Entity Reference Entity Reference zal ook een onderdeel zijn van Drupal 8. Het is een module van het type veld. Het is een heel krachtige module die toelaat om referenties te maken tussen verschillende

Nadere informatie

Secretariaatsschakeling met Private Line

Secretariaatsschakeling met Private Line Secretariaatsschakeling met Private Line Scenario beschrijving Een medewerker heeft telefoonnummer 1234 en maakt gebruik van de diensten van een secretariaat. Hij/zij wil kunnen kiezen of gesprekken direct

Nadere informatie

Opmerking: Realiseer je dat dit een gratis programma is en daarom is het mogelijk dat het soms niet naar behoren werkt.

Opmerking: Realiseer je dat dit een gratis programma is en daarom is het mogelijk dat het soms niet naar behoren werkt. Inhoudspogave 1. Benodigdheden 1 2. Installatie 2 3. Uitleg beginscherm 3 4. Testgesprek 4 5. Contactpersonen 5 6. Bellen 7 7. Chatten (tekstmessenger) 8 8. Skype-vergadering 9 1 Benodigdheden Voordat

Nadere informatie

8.13 Windows Hulp op afstand

8.13 Windows Hulp op afstand 1 8.13 Windows Hulp op afstand Misschien heeft u een probleem dat u zelf niet kunt oplossen, maar is één van uw (klein)kinderen of kennissen erg handig met computers. Dan kunt u natuurlijk telefonisch

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ

'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ 'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ '2.(26678'(17(1+$1'/(,',1*,QOHLGLQJ,QORJJHQ 'RNHRVPHQXEDON Mijn Profiel 4 Mijn Agenda 4 &XUVXVRYHU]LFKW &XUVXVVWDUWSDJLQD Agenda 8 Ad valvas 8 Documenten 8 Links 9 Forums 9 Oefeningen

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding VU Webmail (Outlook Web App) januari 10

Gebruikershandleiding VU Webmail (Outlook Web App) januari 10 Vrije Universiteit Amsterdam Universitair Centrum IT Gebruikershandleiding VU Webmail (Outlook Web App) januari 10 Dit document beschrijft de toegang tot en de configuratie van VU Webmail (Outlook Web

Nadere informatie

Diversen Welkom Betaalde servicenummers Nummerinformatie Blokkeren van gesprekken en diensten

Diversen Welkom Betaalde servicenummers Nummerinformatie Blokkeren van gesprekken en diensten Welkom Van harte gefeliciteerd met uw abonnement. Uw mobiele nummer, SIM-serienummer en de bijbehorende PIN- en PUK-code vindt u terug in de begeleidende brief. Daarin treft u ook een aantal tips aan om

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na de installatie wordt in de

Nadere informatie

Lync 2010 korte gebruikershandleiding

Lync 2010 korte gebruikershandleiding Lync 2010 korte gebruikershandleiding In deze korte handleiding worden de basishandelingen binnen Lync versie 2010 toegelicht. Op de TU/e wordt Lync 2010 beschikbaar gesteld om uniforme communicatie mogelijk

Nadere informatie

SiC. SiC. Sharing is caring

SiC. SiC. Sharing is caring Si Iedereen kent wel eens het gevoel dat je je dood verveelt, maar heb je ooit ervaren hoe het voelt om eenzaam te zijn? Het blijkt dat oudere mensen steeds vaker kampen met eenzaamheid. Dit is vaak het

Nadere informatie

MyMediasite Handleiding 2013 - V1.0

MyMediasite Handleiding 2013 - V1.0 MyMediasite Handleiding 2013 - V1.0 1 INHOUDSOPGAVE 1. INSTALLATIE 3 2.1 OPNEMEN: OPSTARTEN 4 2.2 OPNEMEN: NIEUWE PRESENTATIE 5 2.3 OPNEMEN: OPNAME PROCES 7 2.4. OPNEMEN: EIGEN MEDIA UPLOADEN 11 3. PRESENTATIE

Nadere informatie

SERVER MONITOR SMS SERVER

SERVER MONITOR SMS SERVER TEC Server Monitor: Een flexibele oplossing om uw server zorgvuldig te monitoren en te bewaken. De TEC Server Monitor is een flexibele applicatie voor het bewaken van uw server. Indien de server offline

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

SOCIALREADY. Gebruikershandleiding. SOCIALREADY is een product van Reclameplanner.nl

SOCIALREADY. Gebruikershandleiding. SOCIALREADY is een product van Reclameplanner.nl SOCIALREADY Gebruikershandleiding SOCIALREADY is een product van Reclameplanner.nl Inhoudsopgave Message Box My Contacts My Groups My Reports 3 10 11 12 Dit is uw home-screen. Als SocialReady wordt opgestart

Nadere informatie

2. Downloaden en installeren

2. Downloaden en installeren U hebt ongetwijfeld wel eens van Skype gehoord. De populaire (video)beldienst op uw pc, op basis van Voice over IP (VoIP), zit zo in de lift dat Microsoft de dienst heeft overgenomen (Microsoft legt 8,5

Nadere informatie

Snel van start met Linkedin?

Snel van start met Linkedin? Handleiding Snel van start met Linkedin? Je online CV, vacaturebank, sollicatiemedium en verzameling van professionele contacten in één! Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op je vakgebied.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 6 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Uw voorkennis 7 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 6 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Uw voorkennis 7 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Nieuwsbrief... 6 Introductie Visual Steps... 6 Wat heeft u nodig?... 7 Uw voorkennis... 7 Hoe werkt u met dit boek?... 7 Website... 8 Toets uw kennis... 8 Voor docenten...

Nadere informatie

Getting Started. Siemens M55 * PrePay. i-mode browser compatible AD-0571/07-03

Getting Started. Siemens M55 * PrePay. i-mode browser compatible AD-0571/07-03 Getting Started Siemens M55 * i-mode browser compatible PrePay * De browser van dit toestel ondersteunt i-mode; sommige i-mode diensten worden mogelijk niet ondersteund. AD-0571/07-03 Inhoudsopgave pagina

Nadere informatie

Office 365 gebruiken op uw Windows Phone

Office 365 gebruiken op uw Windows Phone Office 365 gebruiken op uw Windows Phone Snelstartgids E-mail controleren U kunt uw Windows Phone instellen voor het versturen en ontvangen van e-mail van uw Office 365-account. Altijd toegang tot uw agenda,

Nadere informatie

TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag

TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag Op verzoek van SPOT heeft het Technology Media Telecoms team (TMT) van Deloitte in samenwerking met Intomart GfK een rapport geschreven over de Nederlandse

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Onderwerpafsluiting in vergaderingen Januari 2009

Onderwerpafsluiting in vergaderingen Januari 2009 2009 Abrupt afraffelen of stapsgewijs sluiten? Een kwalitatief onderzoek naar het afsluiten van onderwerpen in formele vergaderingen door het geven van een evaluatie en het doen van een voorstel of verzoek

Nadere informatie

Zeg gewoon JA. Lees verder.

Zeg gewoon JA. Lees verder. Zeg gewoon JA PartSmart Internet Updating Service is Sneller dan Ooit We zijn verheugd bekend te kunnen maken, dat de PartSmart Internet Updating Service vanaf nu beschikbaar is. Het PartSmart-team heeft

Nadere informatie

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs!

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Informatie avond over mediawijsheid/sociale media op school Media zijn voor kinderen en jongeren de gewoonste zaak van de wereld. Ze nemen informatie

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Office 365 gebruiken op uw iphone of ipad

Office 365 gebruiken op uw iphone of ipad Office 365 gebruiken op uw iphone of ipad Snelstartgids E-mail controleren U kunt uw iphone of ipad instellen voor het versturen en ontvangen van e-mail van uw Office 365-account. Altijd toegang tot uw

Nadere informatie

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig:

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig: How to: Live stream In dit document vind je een uitleg over live streaming video via het internet, tevens bevat het een stap voor stap beschrijving om zelf aan de slag te gaan. Het is bedoeld voor zaaleigenaren

Nadere informatie

Hunter-CRM. Documentatie Handleiding Spamfilter

Hunter-CRM. Documentatie Handleiding Spamfilter Documentatie Handleiding Spamfilter 1 Voorwoord Deze handleiding is een product van Hunter-CRM. Onze CRM software is gemaakt met het oog op gemak. Voor verdere vragen kunt u contact opnemen met onze helpdesk.

Nadere informatie

Opdrachten City Discourse & criteria beoordeling CIM1011

Opdrachten City Discourse & criteria beoordeling CIM1011 Opdrachten City Discourse & criteria beoordeling CIM1011 Inhoud Specificaties Essay + format bronvermelding 2 Beoordelingsmatrix Essay 3 Specificaties Infomatiedienst 4 Specificaties Dashboard / Appstore

Nadere informatie

Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token

Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token Document versie: 3.2 Uitgavedatum: september 2014 Inhoud Introductie... 3 Over 2 e factor authenticatie... 3 Over egrid authenticatie...

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

API handleiding Pompoen SMS

API handleiding Pompoen SMS Pompoen SMS API handleiding Versie 1.2 Index 1 Uitleg 2 Parameters 3 Optionele parameters 4 Aflever rapportage 5 Credits 1. Uitleg Door middel van onze API kunt u onze SMS-toepassing inbouwen in uw eigen

Nadere informatie

LinkedIn - hoe meld ik mij aan?

LinkedIn - hoe meld ik mij aan? LinkedIn - hoe meld ik mij aan? Inhoud 1. Wat is LinkedIn?... 2. Aanmelden bij LinkedIn... 2.1 Registreren... 2.2 Uw profiel opbouwen... 3. De eerste handelingen op LinkedIn... 3.1 Navigeren met de menubalk...

Nadere informatie

Handleiding Samzo. thuiszorg voor cliënt en mantelzorger

Handleiding Samzo. thuiszorg voor cliënt en mantelzorger Handleiding Samzo thuiszorg voor cliënt en mantelzorger 1 Inhoudsopgave Hier vindt u de inhoudsopgave van deze handleiding. Klik op een paragraaftitel om direct naar de pagina te gaan met de informatie

Nadere informatie

Instructie voor het gebruik van het Document Center voor het proces van maken en reviewen van de Masterthesis Ontwikkelingspsychologie

Instructie voor het gebruik van het Document Center voor het proces van maken en reviewen van de Masterthesis Ontwikkelingspsychologie Instructie voor het gebruik van het Document Center voor het proces van maken en reviewen van de Masterthesis Ontwikkelingspsychologie 1. Bij de start van het proces krijg je een mailtje dat aangeeft dat

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

Zo een post heet niet meer een brief, maar een mail. Vanaf nu gebruiken we enkel nog het woord mail.

Zo een post heet niet meer een brief, maar een mail. Vanaf nu gebruiken we enkel nog het woord mail. Windows Live Mail Het hierboven genoemde programma staat op je computer, je PC (Personal Computer), en het is bedoeld om post, mail in het Engels, mee te versturen en/of te ontvangen. Zo een post heet

Nadere informatie

Handleiding Shakespeak

Handleiding Shakespeak Handleiding Shakespeak 1. Inhoudsopgave 2. Shakespeak bij Hogeschool VHL... 2 3. Shakespeak gebruiksklaar maken... 3 a. Uw account... 3 b. De plugin... 3 4. Vragen toevoegen... 4 5. Instellingen en lay-out

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie

Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie Handleiding Handleiding ouderportaal Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie Beste ouder(s)/verzorger(s), Met ingang van juni 2013 krijgen de ouders van leerlingen op

Nadere informatie