Keywords: fotografie, representatie, handeling, artistiek onderzoek, kunst, journalistiek, werkelijkheid.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Keywords: fotografie, representatie, handeling, artistiek onderzoek, kunst, journalistiek, werkelijkheid."

Transcriptie

1 Fotografie als artistiek onderzoek Paper voor de Triennale van Marmara University, Istanbul, juni 2013 Dr. Anke Coumans Lectoraat Image in Context, Kenniscentrum Kunst & Samenleving Academie Minerva, Hanzehogeschool Groningen, Keywords: fotografie, representatie, handeling, artistiek onderzoek, kunst, journalistiek, werkelijkheid. Fotografie en de werkelijkheid van onze wereld In 1983 verscheen het door de Tsjechisch-Braziliaanse mediatheoreticus Vilem Flusser geschreven boek Für eine Philosophie der Photographie. In dit boek beschrijft Flusser het wezen van de fotografie. Foto s zijn magisch. Zij vangen onze blik en houden hem vast. Terwijl een tekst een begin en een eind heeft, val je een foto binnen zoals Alice Wonderland binnenviel. Foto s vangen de blik en laten deze niet meer los. Foto s zijn bovendien apparatische beelden (door apparaten geproduceerde beelden) waardoor ze een schijn van objectiviteit hebben. Een deel van de fysieke werkelijkheid valt via licht het apparaat binnen en de foto is er de indexicale afdruk van. Foto s lijken daarbij zo op de wereld zoals we hem kennen dat we geloven oog in oog met de werkelijkheid te staan in plaats van tegenover een mechanische reproductie. Daardoor plaatsen foto s zich tussen de mens en de werkelijkheid in en laten ze ons vergeten dat het beeld niet de werkelijkheid is maar een afdruk ervan. Een foto is een door middel van een fotocamera geproduceerd beeld dat een interpretatie van de werkelijkheid is, maar wordt begrepen als een afdruk van de werkelijkheid zelf. Beelden nestelen zich in ons bewustzijn, programmeren de manier waarop we naar de wereld om ons heen kijken zonder dat we ons daar bewust van zijn. En om de cirkel rond te maken bepalen die beelden vervolgens wat voor een foto s mensen gaan maken. De mechanische apparatische productie van foto s is in het digitale tijdperk opgevolgd door het eindeloos kunnen produceren en reproduceren van door digitale camera s geproduceerde beelden. Het resultaat is een 1

2 immense hoeveelheid foto s die deels nog in papieren fotoalbums en archieven te vinden zijn, maar die tegenwoordig toch grotendeels over het internet zweven. In 2011 werden op de fotosite Flickr 6 miljard foto s gehost, en de schatting van het aantal foto s op Facebook bedraagt 100 miljard. Waarom zou je als fotograaf dan nog foto s willen maken? Deze grote hoeveelheid foto s online en de kopieerdrang van mensen, was dan ook uitgangspunt voor een van de door Joachim Schmidt samengestelde zo genoemde Black Books. But is it Art? is a new addition to my series of black books exploring the realm of online photo hosting sites. The book contains images that are screenshots, specifically from the website Flickr. Each image shows people s attempts at creating photography after, based on, in the style of or inspired by well-known artists, to varying degrees of success. As individual attempts these samples may be charming, hilarious or bold (and sometimes embarrassing), as a group they raise more interesting questions of originality and authorship. i In de bijgevoegde spread staat op de linkerpagina het originele beeld van Anselm Kiefer, en op de rechterpagina de door de amateurfotograaf gemaakte foto. Het bijschrift luidt: Ansel Adams took one of his most famous images near this spot, it s amazing how much the trees in the foreground seem to have grown since. ii book. iii Pagina uit Joachim Schmid. (2008) But is it Art? Printing on demand Maar ook op minder letterlijke wijze reproduceren wij de beelden die als een blauwdruk in ons geheugen zitten. We zien in de wereld om ons heen wat de beelden ons hebben geleerd te zien. Als mensen door reclamefoto s verleid op reis gaan, zoeken ze de beelden die het reisbureau hen heeft beloofd. Daar maken ze een foto van en die foto plaatsen ze op Facebook. Foto s zijn volgens Flusser en hij vond dat al voor het internettijdperkgeen representaties maar programma s die de werkelijkheid vragen zich naar het beeld te 2

3 bewegen. Het meest schrijnend is dit fenomeen aanwezig in de plastische chirurgie, waar vrouwen proberen te lijken op gefotoshopte vrouwbeelden. En in de oorlogsjournalistiek zien de fotojournalisten zich vaak geplaatst tegenover een voor hun fotocamera al dan niet door henzelf geënsceneerde werkelijkheid. Maar al te goed weten zij en de persvoorlichters in de oorlogsgebieden op welk soort plaatjes de krantenlezers in het Westen zitten te wachten. We zitten gevangen in een web van beelden waar de werkelijkheid haar vinger bijna niet meer achter krijgt. Dit is het basisprobleem van de professionele fotografie en van ieder zichzelf serieus nemende fotograaf. De Nederlandse fotograaf Hans Aarsman is wellicht daarom maar helemaal gestopt met fotograferen. Hij zet zijn professionaliteit nu in om via een zorgvuldige fotoanalyse de werkelijkheid (de toestand die ten grondslag lag aan de foto) te reconstrueren. Niet het programma van het beeld maar de visuele niet door iedereen opgemerkte sporen trekken zijn aandacht. Als een fotodetective stelt hij zich vragen. Wat gebeurde hier nou echt? Wat verbergt die vrouw achter haar rug. Naar wie lacht dat kind daar in de hoek van die foto? Waarom staat er dat symbool op die wagen? Waarom is er een staande en geen liggende foto genomen? Iedere week staat er in de Volkskrant (een van de grotere Nederlandse dagbladen) een fotorecensie waarin hij ieder element van de foto ontleedt iv. Zijn benadering symboliseert het grote zoeken van de hedendaagse fotografie: hoe kunnen we de wijze waarop beelden de werkelijkheid buiten spel zetten doorbreken? Dit bewustzijn, aanwezig in de praktijk van de hedendaagse fotografie, maakt dat fotograferen geen onproblematische representerende activiteit meer is. Documentary photography is changing from an activity in which images about the outside world can be presented as being true, into an activity, which asks the photographer to find a new sincere and authentic relationship with the social world. Expertisecentrum PRICCA Practice: photography as research practice Deze opgave van de hedendaagse fotografie is op Academie Minerva binnen het lectoraat Image in Context aanleiding geweest voor het oprichten van een expertisecentrum waarin de inzichten van fotografen en kunstenaars met betrekking tot deze problematische status van de fotografie bijeen gebracht en bestudeerd kunnen worden. Het Expertisecentrum 3

4 PRICCA Practice (Photographic Research in Cross-disciplinary and Cross-cultural Artistic Practices) doet onderzoek naar de wijze waarop de professionele fotografie zichzelf aan het herformuleren is. Het richt zich op de artistieke onderzoekpraktijken van kunstenaars, ontwerpers en fotografen naar de status van de fotografie in onze samenleving. De focus ligt op nieuw ontwikkelde methodes rondom fotografie als onderdeel van een interdisciplinaire artistieke (en kritische) onderzoekspraktijk. Fotografie als onderzoeksmiddel om de werkelijkheid opnieuw zichtbaar te maken. Daarvoor is het voor de hand liggend dat fotografie zich laat voeden en inspireren door andere de werkelijkheid zoekende disciplines als de sociologie en de antropologie. Vanuit haar interesse in maatschappelijke betekenisgevingsprocessen verbindt de fotografie zich bovendien met vakgebieden als semiotiek, cultural studies, kunsttheorie en filosofie. En in haar uitingsvormen trekt ze lering uit de literatuur, het theater, de journalistiek als representatievormen. In het centrum wordt dus onderzocht hoe de waarheidsdimensie van de fotografie wordt geproblematiseerd in beelden die niet enkel representaties zijn, maar ook commentaar op de fotografie zelf en die tegelijkertijd de narratieve en communicatieve mogelijkheden en beperkingen van het fotografische beeld verkennen. We zoeken naar artistieke onderzoekspraktijken waarin een nieuwe authentieke relatie tussen fotografisch beeld en werkelijkheid wordt gezocht. In deze paper presenteer ik enkele van deze praktijken: Papaplatform: de open blik Het Participating Artists Press Agency project van de Nederlandse kunstenaar Lino Hellings is een journalistiek platform in de vorm van een op basis van te maken keuzes zelf samen te stellen digitale krant. v Ten behoeve van de foto s op het platform heeft zij een fotografische methode ontwikkeld die de open blik methode genoemd kan worden. Via deze methode slagen fotografen erin om de geprogrammeerde blik op de buitenwereld, de door bestaande foto s bepaalde blik, los te kunnen laten waardoor niet de voor de hand liggende foto s worden gemaakt, maar andere foto s, foto s waarin de werkelijkheid zich op andere wijze in beeld kan tonen. Op deze wijze slagen mensen met een fotocamera (kunstenaars, fotografen, gewone burgers) er niet alleen in om een andere 4

5 dan de voorspelbare werkelijkheid te verbeelden, maar krijgen zij via deze foto s opeens een ander beeld van de bijvoorbeeld de stad waarin zij wonen. Belangrijk onderdeel van haar methode is het starten met een vraag als Hoe leven oudere mensen op straat? Hoe nemen mensen de straat in bezit? Waar wordt geslapen? Met die vraag stap je als fotograaf de sociale werkelijkheid in. Op de tweede plaats is het belangrijk dat je niet teveel nadenkt en alles fotografeert dat op je pad komt. Je fotografeert dat waar je blik op valt. Uit deze foto s waar je vervolgens mee thuiskomt worden twee foto s geselecteerd. Deze worden op een site geplaatst. Echter niet zonder tekstuele toevoegingen. De fotograaf noteert zijn gedachtes bij de foto en geeft de foto een titel. Bovendien vermeldt hij zijn naam bij het beeld. Zie bijvoorbeeld Screenshot van de PAPA website. vi Bij het beeld wordt vermeld waar het gemaakt is, in dit geval Bishek, door wie de foto is gemaakt, in dit geval door Tatyana Mihnevich. Daarbij krijgt het beeld een titel, in dit geval Adding colors to a humdrum life en een persoonlijk bijschrift Sunny color gloves were washed after work and hanged in order to dry in anticipation of the next time! Door die open blik slaagt de werkelijkheid erin om zich op onverwachte wijze te presenteren, waardoor er nieuwe beelden van de wereld om ons heen ontstaan. Bovendien worden die beelden vervolgens verankerd in de maker. Het is zijn beeld. En op de derde plaats krijgen de beelden een heldere context. De maker geeft aan waarom hij dit beeld op een site (en dus in de publiek ruimte) plaatst. Want het onverankerde is een van de gevaarlijke karakteristieken van de fotografie zoals Flusser hem beschrijft. Foto s zijn magisch omdat ze onverankerd zijn. Door ze te verbinden aan de fotograaf en er zijn 5

6 beeld van te maken, wordt het beeld verankerd in de fotograaf. Doordat hij er bovendien een titel bij plaatst en er een commentaar op levert, worden de beelden niet alleen verankerd doordat duidelijk waar we naar kijken, maar ook duidelijk dat het beeld een intentie heeft. Het is niet de werkelijkheid. Het zegt iets over de werkelijkheid. De foto als centrum van een praktijk van storytelling De tweede artistieke praktijk waarin via een andere omgang met het medium fotografie een authentiekere relatie met de werkelijkheid wordt gezocht is het PhD onderzoek van de Nederlandse fotografe Andrea Stultiens. Andrea onderzoekt hoe via foto s een ander beeld dan het koloniale beeld kan ontstaan van het Afrikaanse land Oeganda. Haar onderzoeksvraag is Photographs are made from a specific vantage point. How can this specificity color and nuance the collective memory and be (part of) a (visual) narrative? Het hegemonistische beeld van Oeganda is ontstaan in een koloniaal verleden. The representation of the past of countries that were colonised for a big part of the 20th century makes us aware that history is only a version of what happened. The first half of that century the past was primarily documented by outsiders and shared through colonialist's eyes. After that it was not rarely reinvented with every regime change and extremely ideologically coloured. In haar onderzoek zijn bestaande foto s het uitgangspunt. Andrea heeft in private collecties en publieke archieven vele foto s gevonden die tot op dat moment geen plaats hadden in het collectieve geheugen van zowel de Oegandees als de buitenstaander, de Westerling. Deze foto s plaatst ze op Facebook onder het kopje History in progress Uganda. Screenshot van de facebookpagina History in Progress Uganda van Andrea Stultiens. vii 6

7 Facebook is niet alleen de plaats waar iedereen met een computer en internet toegang toe heeft, het is ook een publieke ruimte waarbinnen mensen kunnen reageren op de beelden. Facebook maakt het mogelijk to create alternatives for the prevailing version(s) of the representation of (Ugandan) history by digitizing and sharing historic photographs. By doing this these photographs can be put in context by those who lived in the time the photographs were taken, or know stories about it. That way they can become valuable in understanding the past and relating it to the present. (https://www.facebook.com/hipuganda/info) Andrea probeert niet alleen een correctie op het koloniale beeld aan te brengen, doordat ze een meer oprechter maar verdrongen collectief geheugen van de Oegandezen zelf naar voren wil halen, ze wil ook laten zien dat er zich rondom beelden verhalen kunnen ontwikkelen die het beeld inbedden en verbinden aan de verteller van het verhaal. We zien dus een vergelijkbare verankering plaatsvinden, weliswaar niet altijd aan de directe fotograaf van het beeld, maar wel in de context en in het verhaal dat erbij hoort. Net als Aarsman is ze op zoek naar de werkelijkheid achter het beeld. Haar onderzoeksplatform is Facebook waardoor ze de hulp in kan roepen van een grote community. Foto s zijn bovendien onderdeel van storytelling, van de wijze waarop mensen via het vertellen van verhalen zich verhouden ten opzichte van de wereld om ons heen. Net als in het werk van Lino Hellings fungeert het internet als de plaats waar beelden een nieuwe context en functie kunnen krijgen. Foto s zijn geen eindpunt maar een beginpunt. Foto s behoeven een inbedding en een heldere functionaliteit. De magie van de foto wordt in beide praktijken bestreden door van een foto een handeling te maken. Metafotografie Terwijl Lino Hellings en Andrea Stultiens de foto zelf tot onderzoeksterrein verheffen, zie je hoe andere kunstenaars en fotografen op basis van het onderzoek naar de problematische status van de fotografie tot een nieuwe representatie komen die de oude becommentarieert, het metabeeld. Hier zijn vele voorbeelden van te geven. De Nederlandse kunstenaar Anno Dijkstra heeft een fascinatie voor heftige nieuwsfoto s 7

8 die op ons netvlies gebrand staan. Hij nam bijvoorbeeld de foto van een dode politicus tot uitgangspunt van zijn artistieke onderzoek. In mei 2003 werd in Nederland een populaire rechtse politicus op straat doodgeschoten. Dit beeld van het dode lichaam heeft dagenlang de media beheerst. Anno Dijkstra made real statuettes based on the image of a dead Pim Fortuyn. Viewers were even allowed to take these statuettes and put them on the mantelpiece at home, something which made visible how intractable an image really is. Because who wants to have a statuette of a dead politician on the mantelpiece? Anno Dijkstra, Proposition, 2012 In 2007 he did something comparable to the world famous Vietnam photograph by Nick Ut of the naked girl trying to flee the napalm cloud. He made a statue of this which he placed in a remote field. People hung coats on the statue and eventually it was destroyed. Anno Dijkstra, proposal nr 17, 2007 These projects make us think about the impossibility for us to relate to the photographic image. The representations they create are meta-images, in the sense that as an image 8

9 they speak out about the image. Moreover they bring back the interaction by doing something else with the images, by making them physical, touchable, changeable, transportable. Net als Hellings en Stultiens probeert Dijkstra om het beeld onderdeel van een handeling te maken. Vanuit het perspectief van de foto als handeling is het project The Day Nobody Died van de fotografen Adam Broomberg en Oliver Chanarin het meest vergaand. Het is bovendien een ultiem commentaar op het feit dat iedere gebeurtenis gefotografeerd moet worden. In juni 2008 reisden Broomberg en Chanarin naar Afghanistan. Ze zouden als embedded kunstenaars meereizen met het Britse leger naar de frontlinie in de provincie Helmand. In plaats van hun camera s brachten ze in een kartonnen doos een 50 meter lang en 76,2 cm brede rol fotografisch papier met zich mee. In de eerste dagen nadat ze gearriveerd waren, bleken er gelijk vele doden te betreuren. Die dagen deden de kunstenaars niets met het meegebrachte fotopapier. Pas op de dag dat er niets gebeurde, ontrolde de fotografen hun lichtgevoelige papier en stelden het bloot aan de zon. Het resultaat van deze blootstelling exposeerden ze bij terugkomst in Paradise Row, London onder de titel The Day Nobody Died. The Day Nobody Died, 2008, Installation View viii De vraag is wat de werkelijke handeling is geweest, het aan het licht blootstellen van het fotografische papier of de tocht die het fotopapier maakte naar het oorlogsgebied. In ieder geval hechten de kunstenaars veel waarde aan deze tocht. In de film die zij van dit vervoer hebben gemaakt, zie je hoe de ingepakte onhandig grote rol fotopapier van 9

10 voertuig naar voertuig wordt verplaatst, door de woestijn wordt vervoerd, gedragen door de soldaten om na al die moeite op de dag er niets gebeurde belicht te worden. Net als bij Dijkstra wordt het fotografische beeld omgezet in een handeling, en wordt de handeling een commentaar op het functioneren van de fotografie. Waar Dijkstra fysieke beelden maakt die de onhandelbaarheid van het beeld onderstreept, daar creëren Broomberg en Chanarin niet alleen een beeld dat het eindproduct van de fotografie de foto becommentarieert, maar een beeld dat als weigering beschouwd kan worden van de handeling van het (journalistieke) fotograferen. Zij weigeren een oorlogsgebeurtenis tot beeld te maken, maar ontkomen er uiteindelijk niet aan om het proces in een film vast te leggen. Voetnoten i ii iii Dit beeld is te vinden op iv Deze recensies zijn gebundeld in het boek Ik zie, ik zie, De Aarsman Collectie (2008). Podium b.v. Uitgeverij v vi vii https://www.facebook.com/hipuganda?ref=stream viii Bibliografie Flusser, V. (2000). Towards a philosophy of photography. London: Reaktion Books Ltd. Oorspronkelijk verschenen in 1983 in het Duits als Für eine Philosophie der Fotografie Göttingen. European Photography Andreas Müller-Pohle. In 2007 is het boek in het Nederlands vertaald als Filosofie van de fotografie. Uitgeverij IJzer. Schmidt, J. (2010). But is it Art? Blurb (printing on demand). Helling, L. (2013). The making of Papa. Post Editions. 10

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten

Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten (Scroll down for the English version) Persbericht 2014-005 Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten Willemstad - Ter gelegenheid van de eerste Koningsdag op 27 april 2014, wordt op vrijdag 25 april

Nadere informatie

Rick Keijzer natuurspelingen

Rick Keijzer natuurspelingen Rick Keijzer natuurspelingen Natuurspelingen Plays of Nature Vanaf zeer jonge leeftijd is Rick Keijzer gefascineerd door fossielen, mineralen en alles wat erg oud is en uit de grond komt. Het idee dat

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Service Design in n notendop

Service Design in n notendop Service Design in n notendop service design Koos helpt bedrijven de markt te veranderen door waardevolle product-service systemen te ontwikkelen Onze klanten AEGON Ahold Amsterdam Museum Beter Borgesius

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven.

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven. Met visual storytelling voeg ik een andere dimensie toe aan verhalen vertellen én fotografie. Ik geef een (levens)event niet alleen een gezicht, maar ook een stem en breng hiermee het ware en pure gevoel

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK The Emptiness of Auschwitz Linda Schouten De leegte van Auschwitz The Emptiness of Auschwitz 2015 Uitgeverij Verbum en Linda Schouten Design: Van Boom & Rijnbende, Amsterdam

Nadere informatie

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Annick Hedlund-de Witt a.dewitt@tudelft.nl Post-doctoral researcher Biotechnology and Society 2 40 Yoga is not

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Scourge of Ethar The Game

Scourge of Ethar The Game Scourge of Ethar The Game IG 101/102 Team 1, Firstblood teamleden: Daniel Bijlsma, Peter Martens, Sievajet Rahimbaksh, Mick Tozer, Dennis Balk en Joey Rommers docent: Casper van Est type game: Platform,

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Augmented Reality as a Game Changer

Augmented Reality as a Game Changer Augmented Reality as a Game Changer Putting Augmented Reality to work, TWNKLS.com 13 oktober 2015 Smart Maintenance http://www.smc-congres.nl/ Gerben Harmsen www.twnkls.com Alexander Apostolovski alexander@apostolovski.com

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

ICT in het onderwijs

ICT in het onderwijs ICT in het onderwijs Wilfred Rubens DNA-middag, Interstudie NDO Foto: turtlemom_nancy Bron: Digital Birmingham Technologische ontwikkelingen (o.a. breedband) + inzichten in didactiek = potentie voor onderwijs

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

beginnen met bloggen (kleine workshop Wordpress)

beginnen met bloggen (kleine workshop Wordpress) beginnen met bloggen (kleine workshop Wordpress) Een weblog is van oorsprongeen lijstje linktips met een stukje tekst. Oorspongvan het weblog Jorn Barger is an American blogger, best known as editor of

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

TIJD NINA SWAANS. Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden)

TIJD NINA SWAANS. Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden) TIJD NINA SWAANS Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden) 1 Opeenvolging van ogenblikken; tijdsverloop, tijdsduur of tijdstip: na verloop van tijd; op tijd beginnen tijdig; te allen tijde altijd;

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressive Complaints in Adolescents: Risk Factors at School and the Influence of

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014

Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014 Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014 KICK OFF ANTWERPSE PRESIDIA Hello, my name is Mijn verleden Nu EERST, EEN HEEL KLEIN BEETJE THEORIE Mensen als media-kanaal Mensen als media-kanaal Mensen horen

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Signal from the Stream

Signal from the Stream Signal from the Stream How social technologies are changing business. Eugenie van Wiechen http://nl.linkedin.com/in/eugenievanwiechen Sanoma Uitgevers LinkedIn EMEA Eugenie van Wiechen McKinsey LinkedIn

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie 7 tips voor een onverslaanbare LinkedIn showcasestrategie Hoe bereik je de klant met LinkedIn showcasepagina s? Sommige producten, diensten of merken die onder een organisatie vallen zijn dusdanig speciaal

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie.

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie. Inleiding in de revalidatiegeneeskunde 2011. Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. De rol van de zorgverzekeraars. Innovaties in de revalidatiezorg. Wat is multidisciplinair. Pijnrevalidatie.

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Your favourite pizza, a Rolls Royce, your favourite movie... All these things have to be made before we can eat or enjoy them! In this file you will discover how things are

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

k ga naar school go to school

k ga naar school go to school Nederlandstalig onderwijs k ga naar school go to school Nederlands English k ga naar school go to school Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat ik mijn knuffel

Nadere informatie

Datum 15-4-2014 1. InPlanning. Naar een virtueel platform InPlanning voor het bestuderen van de planologie

Datum 15-4-2014 1. InPlanning. Naar een virtueel platform InPlanning voor het bestuderen van de planologie 1 InPlanning Naar een virtueel platform InPlanning voor het bestuderen van de planologie 2 DRIELUIK 1 Auteurs Uitgeverij Postbode 3 Auteurs (1) 4 Uitgever (2) 5 Postbode (3) Push2Tablet online platform

Nadere informatie