Augustus 2014 Bureau ART Peter van der Zant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Augustus 2014 Bureau ART Peter van der Zant"

Transcriptie

1 Augustus 2014 Bureau ART Peter van der Zant Cultuureducatie in Den Haag Eindrapportage over de Cultuurscans, afgenomen door medewerkers van het Expertisecentrum Cultuureducatie van Cultuurschakel Den Haag, in het schooljaar 2013/14

2 Samenvatting en conclusies De medewerkers van het Expertisecentrum Cultuureducatie, de cultuurcoaches, voerden in het schooljaar 2013/14 met bijna alle scholen voor primair onderwijs in Den Haag een gesprek over cultuureducatie op de school. Tijdens dit gesprek vulden de cultuurcoaches, samen met hun gesprekspartner(s), een Cultuurscan in met vragen over de huidige situatie met betrekking tot cultuureducatie en de ambities voor de komende jaren (zie bijlage). Voor scholen die deelnemen aan het traject Cultuureducatie met Kwaliteit (Cultuureducatie op zijn Haags) werden in de Cultuurscan enkele aanvullende vragen opgenomen. Dit is de eindrapportage over de 126 Cultuurscans die werden ingevuld. De belangrijkste uitkomsten zijn als volgt. De huidige situatie m.b.t. cultuureducatie 72% van de scholen in Den Haag heeft geen cultuurbeleidsplan; dat is een tamelijk hoog percentage in vergelijking met het landelijke beeld. Als er wel een plan is, wordt het in bijna een derde van de gevallen niet of nauwelijks gebruikt. Van alle scholen heeft 18% een of enkele gecertificeerde interne cultuurcoördinatoren (icc ers). Nog eens 27% beschikt wel over een icc er, maar deze is niet gecertificeerd; dit zijn tamelijke lage percentages in vergelijking met de situatie elders in Nederland. Voor zover er een icc er aanwezig is, heeft 14% van de icc ers geen (specifieke) uren ter beschikking voor het vervullen van de functie; 34% heeft 1-20 uur per jaar ter beschikking, 25% uur per jaar, 27% meer dan 40 uur per jaar. Dat is een gunstiger beeld dan in de rest van Nederland. De directie van de school heeft verreweg de meeste invloed op de financiën voor cultuureducatie op de school, gevolgd door de icc er(s) (voor zover aanwezig) en het bestuur Dit is overeenkomstig het landelijke beeld, hoewel in Den Haag icc ers nog minder invloed hebben op het geld voor cultuureducatie dan elders in Nederland. De icc er (voor zover aanwezig) heeft het meeste invloed op de inhoud van cultuureducatie op de school, gevolgd door het team van leerkrachten en de directie. Dit bevestigt het beeld dat op veel scholen in Den Haag de icc er verantwoordelijk is voor de inhoud van cultuureducatie, maar voor de benodigde financiën afhankelijk is van de directie. Ruim een derde van de scholen (37%) heeft 10,90 euro per leerling beschikbaar voor cultuureducatie, 12% een ander bedrag per leerling (gemiddeld 28,00 euro) en 15% een totaalbedrag voor de school (gemiddeld euro); 13% heeft geen specifiek budget voor cultuureducatie. Ruim twee derde van de scholen maakt regelmatig gebruik van professionele externen bij het uitvoeren van culturele activiteiten, vooral voor muziek, maar ook voor dans, drama en beeldende kunst. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

3 Ruim de helft van de scholen maakt gebruik van het Cultuurmenu en het programma Schoolvoorstellingen. Van alle scholen legt 40% accent op een of meer kunstdisciplines; het meest wordt muziek genoemd, gevolgd door drama en dans. Scholen werken vooral met bibliotheken samen, musea, instellingen voor actieve kunstbeoefening zoals het Koorenhuis en theaters. De ambities voor de komende jaren Van de scholen legt 42% bij culturele activiteiten thans structureel relaties met specifieke thema s in de school, 37% met de kerndoelen o.a. voor kunstzinnige oriëntatie. 25% legt structureel relaties met methodes voor kunstzinnige oriëntatie, 29% met prioriteiten van de scholen (o.a. taal) en 22% met methodes voor andere vakken. Gevraagd naar de gewenste situatie de komende jaren blijken veel scholen meer structurele relaties te willen leggen met de kerndoelen, met de prioriteiten van de school (zoals taal) en met methodes voor andere vakken. Cultuureducatie met Kwaliteit Van de scholen geeft 17% (21 scholen) aan dat zij meedoen aan CMK. Bij wijze van nulmeting CMK werden aan alle scholen (dus ook de scholen die nog niet aan CMK deelnemen) een aantal stellingen voorgelegd (zie pag. 23 en verder voor de scores). De komende jaren kunnen dezelfde stellingen weer aan de scholen worden voorgelegd; veranderingen in de scores vormen een indicatie voor het succes van Cultuureducatie op zijn Haags. Bij 36% van de CMK-scholen is cultuureducatie nu reeds een belangrijk onderwerp. 48% van de CMK-scholen vindt dat zij een gelijkwaardige partner zijn in het proces van ontwikkelen van leerlijnen; 42% heeft hierover nog geen mening, 10% zegt dat zij enigszins een gelijkwaardige partner zijn. 10% van de CMK-scholen vindt dat dankzij de inzet in het project de kwaliteit van de cultuureducatie in de school is toegenomen; 66% heeft hierover nog geen mening, 14% zegt dat de kwaliteit enigszins is toegenomen. 5% van de CMK-scholen vindt dat dankzij de inzet in het project de ouderbetrokkenheid in de school is toegenomen; 76% heeft hierover nog geen mening, 5% zegt dat de ouderbetrokkenheid enigszins is toegenomen, 14% dat de ouderbetrokkenheid niet is toegenomen. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

4 Kenmerken scholen De signatuur van de 126 scholen is als volgt: 37% openbaar, 29% protestants-christelijk, 18% room-katholiek, 10% algemeen-bijzonder, 2% Islamitisch en 4% anders (m.n. interconfessioneel). Bijna driekwart van de scholen (71%) hanteert een traditioneel onderwijsconcept; de overige scholen zijn Dalton-, Montessori- of Vrije Scholen of hanteren concepten als OGO (ontwikkelingsgericht onderwijs), EGO (ervaringsgericht onderwijs), DIM (Directe Instructie Model) of BAS (Bouwen aan een Adaptieve School). 9% van de scholen behoort tot het speciaal (basis)onderwijs. Gemiddeld heeft een school 310 leerlingen; 28% van de scholen heeft minder dan 200 leerlingen. Gemiddeld heeft een school 24% 1.2 leerlingen (d.w.z. leerlingen waarvan een of beide ouders maximaal basisonderwijs hebben gevolgd) en 10% 0.3 leerlingen (d.w.z. leerlingen waarvan beide ouders of ouder die voor het kind zorgt maximaal lbo/vbo, praktijkonderwijs of vmbo BBL/ KBL hebben gevolgd). Maar uiteraard zijn er grote verschillen: 24% van de scholen heeft geen 1.2 leerlingen, 21% (ook) geen 0.3 leerlingen, terwijl er ook scholen zijn met 100% 1.2 leerlingen. 697% van de scholen biedt op de een of andere wijze leertijdverlenging aan; 52% van alle scholen neemt deel aan de VSD, 16% biedt leertijdverlenging aan in het kader van LKP (leerkansenprofiel). Vervolg De Cultuurscans worden in het schooljaar 2016/17 nogmaals afgenomen bij de scholen. De uitkomsten van de Cultuurscans in 2013/14 vormen dan een nulmeting waarmee de uitkomsten in 2016/17 kunnen worden vergeleken. Zo kan zichtbaar worden gemaakt in welke mate de scholen in Den Haag, mede als gevolg van de activiteiten van Cultuurschakel, ontwikkelingen doormaken op het gebied van cultuureducatie. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

5 Inhoudsopgave Blz. Samenvatting en conclusies 2 1. Inleiding 6 2. De kenmerken van de scholen 7 3. Cultuureducatie in de scholen De ambities van de scholen voor de komende jaren Cultuureducatie met Kwaliteit 23 Bijlage: Cultuurscan Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

6 1. Inleiding De medewerkers van het Expertisecentrum Cultuureducatie, de cultuurcoaches, voerden in het schooljaar 2013/14 met 126 scholen voor primair onderwijs in Den Haag een gesprek over cultuureducatie op de school. Tijdens dit gesprek vulden de cultuurcoaches, samen met hun gesprekspartner(s), een Cultuurscan in met vragen over de huidige situatie met betrekking tot cultuureducatie en de ambities voor de komende jaren (zie bijlage). Voor scholen die deelnemen aan het traject Cultuureducatie met Kwaliteit (Cultuureducatie op zijn Haags) waren in de Cultuurscan enkele aanvullende vragen opgenomen. De gegevens uit de Cultuurscans werden door Bureau ART verwerkt in een database voor Cultuurschakel. Deze gegevens zijn vertrouwelijk en bedoeld voor de scholen zelf en voor de cultuurcoaches die de contacten onderhouden met deze scholen. Om de gegevens ook op tactisch en strategisch niveau te kunnen gebruiken, vroeg Cultuurschakel aan Bureau ART een rapport samen te stellen over de uitkomsten. Deze rapportage is algemeen van aard en bevat geanonimiseerde informatie over het totaal van de scholen (of een deel daarvan). Op basis van deze rapportage (en de bespreking hiervan in het team van het Expertisecentrum) kunnen desgewenst de activiteiten en instrumenten van Cultuurschakel worden bijgesteld. Ook kan de rapportage door andere partners (culturele instellingen waarmee Cultuurschakel samenwerkt, de gemeente) worden gebruikt om hun beleid af te stemmen op de wensen van de scholen. Het is de bedoeling dat de Cultuurscans in het schooljaar 2016/17 nogmaals worden afgenomen bij de scholen. De uitkomsten van de Cultuurscans in 2013/14 vormen dan een nulmeting waarmee de uitkomsten in 2016/17 kunnen worden vergeleken. Zo kan zichtbaar worden gemaakt in welke mate de scholen in Den Haag, mede als gevolg van de activiteiten van Cultuurschakel, ontwikkelingen doormaken op het gebied van cultuureducatie. Dit is de eindrapportage over alle 126 Cultuurscans die werden ingevuld. In hoofdstuk 2 wordt eerst ingegaan op de kenmerken van de scholen. Hoofdstuk 3 handelt over de huidige positie van cultuureducatie in de scholen. Hoofdstuk 4 gaat in op de ambities van de scholen op het terrein van cultuureducatie in de komende jaren. Hoofdstuk 5 biedt een nulmeting voor Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag. In de bijlage is de Cultuurscan opgenomen. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

7 2. De kenmerken van de scholen De signatuur van de scholen is als volgt: 37% openbaar, 29% protestants-christelijk, 18% room-katholiek, 10% algemeen-bijzonder, 2% islamitisch en 4% anders (grafiek 2.1). Grafiek 2.1: Signatuur scholen 18% 2%0% 4% 37% 10% 29% Openbaar PC AB RK Islam Hindoestaans anders Bij anders wordt genoemd: - Interconfessioneel (4x) - Reformatorisch Bijna driekwart van de scholen (71%) hanteert een traditioneel onderwijsconcept; de overige scholen zijn Dalton-, Montessori- of Vrije Scholen of hanteren concepten als OGO (ontwikkelingsgericht onderwijs), EGO (ervaringsgericht onderwijs), DIM (Directe Instructie Model) of BAS (Bouwen aan een Adaptieve School) (grafiek 2.2). Grafiek 2.2: Onderwijsconcept scholen 17% 1% 2%3%1% 5% 71% Traditioneel Montessori Dalton Vrije School OGO EGO Anders Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

8 Bij anders worden genoemd: DIM (Directe Instructiemodel) (3x genoemd) IPC (2x) Gaan werken met 21the century skills IKC SOP Brede Buurtschool Plus Specifiek gericht op dyslexie en dyscalculie HGW, handelingsgericht werken, opbrengstgericht werken opbrengstgericht International Primaire Curriculum IPC Cosmicus (Wereldburgerschap) OGW Zeer speciaal onderwijs BAS: bouwen aan een Adaptieve School: kinderen leren aan, met en van elkaar. Leraar is begeleider. Afgeleide van OGO toegespitst op de school Adaptief Onderwijs Luuk Stevens/ EGO/ OGO. 9% van de scholen behoort tot het speciaal (basis)onderwijs. Gemiddeld heeft een school 310 leerlingen; 4 scholen (3%) hebben minder dan 100 leerlingen, 25% van de scholen heeft leerlingen, 32% leerlingen, 12% , 14% en 14% meer dan 500 leerlingen (grafiek 2.3). Grafiek 2.3: Schoolgrootte 14% 14% 3% 25% 12% 32% <100 leerlingen leerlingen leerlingen leerlingen leerlingen >500 leerlingen Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

9 Gemiddeld heeft een school 24% 1.2 leerlingen (d.w.z. leerlingen waarvan een of beide ouders maximaal basisonderwijs hebben gevolgd) en 10% 0.3 leerlingen (d.w.z. leerlingen waarvan beide ouders of ouder die voor het kind zorgt maximaal lbo/vbo, praktijkonderwijs of vmbo BBL/ KBL hebben gevolgd). Maar uiteraard zijn er grote verschillen: 24% van de scholen heeft geen 1.2 leerlingen, 21% geen 0.3 leerlingen, terwijl er ook scholen zijn met 100% 1.2 leerlingen. Grafiek 2.4: Indicatie onderwijsachterstand 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 44% 27% 24% 21% 22% 21% 17% 16% 6% 2% geen 1-10% 11%-30% 31%-50% >50% 1.2 leerlingen 0.3 leerlingen 67% van de scholen biedt op de een of andere wijze leertijdverlenging aan; 52% van alle scholen neemt deel aan de VSD, 16% biedt leertijdverlenging aan in het kader van LKP (leerkansenprofiel). Grafiek 2.5: Leertijdverlenging? 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 52% 33% 21% 16% 11% geen LKP VSD zaterdagschool zomerschool leertijdverlenging Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

10 3. De huidige situatie m.b.t. cultuureducatie Het gebruik van het cultuurbeleidsplan 19% van de scholen geeft aan over een cultuurbeleidsplan te beschikken, 72% heeft geen cultuurbeleidsplan. Ter vergelijking: uit de laatste Monitor Cultuureducatie van Sardes in blijkt dat 75% van de scholen in Nederland een beleid voor cultuureducatie heeft en dat dit beleid voor een groot deel schriftelijk is vastgelegd. Grafiek 3.1: Beschikt uw school over een cultuurbeleidsplan? 9% 19% 72% Ja Nee Anders Bij anders wordt o.a. vermeld: Is in ontwikkeling (4x genoemd) Activiteitenplan (2x) Er is een beknopte visie/wens t.a.v. cultuureducatie Over 5 jaar wil de school het werken vanuit 21st century skills ingepast hebben in de praktijk. Cultuureducatie moet hier een onderdeel van worden. Hiervoor komt een plan. Niet echt, alleen stukje in schoolgids Vanuit ICC cursus in werking maar niet schriftelijk vastgelegd Tot 2013, is uit balans geraakt omdat de focus bij cognitieve vakken is komen te liggen Stamt uit 2010, samen met Koorenhuis geschreven, moet nog worden geactualiseerd Er is een conceptplan door een stagiaire gemaakt Is er nog niet officieel. In overleg met directie mee bezig. Streefdatum begin maart. In het schoolplan staat iets over LKP en Kunstmagneet Zit verwerkt in schoolbeleidsplan en komt terug in jaarverslagen Culturele activiteiten Zo goed als af. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

11 Voor zover scholen over een cultuurbeleidsplan beschikken wordt het door 16% van de scholen vooral als een richtlijn gezien; van jaar tot jaar bekijkt men hoe men het concreet gaat invullen. 32% zegt het plan niet of nauwelijks te gebruiken (grafiek 3.2). Ter vergelijking: in een onderzoek Bureau ART in 2009 voor Cultuurnetwerk Nederland verrichtte bleek dat 64% van de scholen in Nederland het cultuurbeleidsplan slechts als richtlijn zien en 16% het plan niet of nauwelijks gebruikt. 1 Grafiek 3.2: Gebruik cultuurbeleidsplan in de praktijk, Den Haag vergeleken met landelijk We gebruiken het cultuurbeleidsplan niet of nauwelijks 16% 32% Het cultuurbeleidsplan is een richtlijn, van jaar tot jaar bekijken we hoe we het concreet gaan invullen In het cultuurbeleidsplan zijn onze uitgangspunten over cultuureducatie vastgelegd en daar houden we ons ook aan 16% 20% 26% 64% Anders 0% 26% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Den Haag Landelijk Bij anders wordt o.a. vermeld: De methoden zijn leidraad voor cultuur Ons cultuurplan is een groeiend document. Veranderende inzichten ander aanbod beter toegespitst op ons onderwijs of door het nastreven van onze doelen/idealen zal ervoor zorgen dat het beleidsplan aan verbetering onderhevig is. Hij wordt herzien en besproken binnen het team. Is goedgekeurd door MT nu nog draagvlak binnen het team. We zijn voortvarend aan de slag gegaan met een beleidsplan, ook hebben we deze geborgd. Iedereen heeft er over mee kunnen denken en praten. Twee jaar geleden zaten we met onze schoolresultaten onder het landelijk niveau en hebben we de nadruk gelegd op het leerrendement. Op dit moment houdt de werkgroep Mens & Wereld zich bezig met het ontwikkelen van beleid op dit gebied, waaronder ook de cultuureducatie valt. Als eerste wordt er een visiedocument ontwikkeld. In het SO wordt muziek gegeven, in het VSO zijn er na school activiteiten. Activiteitenplan wordt nu nog uitgevoerd en wordt komend schooljaar uitgevoerd in relatie tot leerlijn theater. 1 Zie Bureau ART, De duizendpoot onder de loep, 2009 Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

12 Voor zover scholen over een cultuurbeleidsplan beschikken, is er veel draagvlak voor het plan bij de directie en het team. Het draagvlak bij het team krijgt op een schaal van 1 7 een score van 5,0, het draagvlak bij de directie zelfs een 5,8. Grafiek 3.3: Draagvlak voor cultuurbeleidsplan bij team en directie op schaal 1-7 Team 5,0 Directie 5,8 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 De positie van de icc er Van alle scholen heeft 18% een of enkele gecertificeerde icc ers. Nog eens 27% beschikt wel over een icc er, maar deze is niet gecertificeerd. Dat zijn tamelijke lage percentages in vergelijking met het landelijke beeld. 2 35% van de scholen in Den Haag heeft geen interne cultuurcoördinator. Grafiek 3.4: Aanwezigheid interne cultuurcoördinator 20% 18% 35% 27% Een of enkele gecertificeerde icc'ers Nee, geen interne cultuurcoördinator Ja, maar niet gecertificeerd Anders 2 Uit de laatste Monitor Cultuureducatie van onderzoeksbureau Sardes over het schooljaar bleek dat 89% van de voorhoedescholen en 74% van de andere scholen over een cultuurcoördinator beschikten. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

13 Bij anders wordt o.a. aangegeven: School werkt met Kenniskring Cultuur Bouwcoördinator houdt zich hiermee bezig Er is een leerkracht van groep 4 die aanspreekpunt is en organiseert ICC in dienst met een bachelor kunstgeschiedenis Nog niet gecertificeerd maar sinds vandaag is IB-er benoemd tot ICC-er omdat ze deze taken eigenlijk al uitvoerde. De ICC-er heeft een beeldende achtergrond, maar is nog niet gecertificeerd. Heeft belangstelling voor info over ICC-training. Binnen de werkgroep Mens & Wereld zijn uren beschikbaar gesteld voor onder meer het vakgebied cultuur. Zit in directietaken Taken zijn verdeeld over verschillende personen Coördinator LKP en 2 bouwcoördinatoren voor het Cultuurmenu. Er is een LKP-coördinator aangesteld voor alle LKP coördinerende taken, waaronder ook het stuk cultuureducatie binnen de LKP lessen. Taakgroep Cultuur (2-4 leerkrachten) Op dit moment liggen te taken door omstandigheden bij de directeur, volgend jaar misschien weer wel VLD en ICC gecombineerd Directielid, niet gecertificeerd Leerkracht volgt nu ICC-cursus, bijna afgerond. Voor zover er een icc er aanwezig is, heeft 14% van de icc ers heeft geen (specifieke) uren ter beschikking voor het vervullen van de functie; 34% heeft 1-20 uur per jaar ter beschikking, 25% uur per jaar, 27% meer dan 40 uur per jaar. Dat is een gunstiger beeld dan in de rest van Nederland. Ter vergelijking: uit het landelijk onderzoek naar icc ers dat Bureau ART in 2009 in opdracht van Cultuurnetwerk Nederland uitvoerde 3 bleek dat 52% van de icc ers geen specifieke uren voor het vervullen van de functie had, 20% beschikte over minder dan 20 uur per jaar, 15% over uur per jaar en 13% over 40 of meer uur per jaar. 3 Bureau ART, De duizendpoot onder de loep, 2009 Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

14 Grafiek 3.5: Aantal uren voor de icc er, 60% 50% 52% 40% 30% 20% 13% 24% 20% 29% 15% 33% 13% 10% 0% Geen < >40 Den Haag landelijk De directie van de school heeft verreweg de meeste invloed op de financiën voor cultuureducatie op de school, gevolgd door de icc er(s) (voor zover aanwezig) en het bestuur Dit is overeenkomstig het landelijke beeld, hoewel in Den Haag icc ers nog minder invloed hebben op het geld voor cultuureducatie dan elders in Nederland (in het landelijk onderzoek werd het team niet als antwoordmogelijkheid opgenomen) (grafiek 3.6). Grafiek 3.6: Percentage scholen dat aangeeft dat deze betrokkene veel invloed heeft op de financiën voor cultuureducatie op de school 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Bestuur/ bovenschoolse directie Directie Team van leerkrachten ICC'er Ouders Den Haag Landelijk Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

15 De icc er (voor zover aanwezig) heeft het meeste invloed op de inhoud van cultuureducatie op de school, gevolgd door het team van leerkrachten en de directie; op 79% van de scholen heeft de icc er veel invloed op de inhoud van cultuureducatie (grafiek 3.7). Grafiek 3.7: Percentage scholen dat aangeeft dat deze betrokkene veel invloed heeft op de inhoud van cultuureducatie op de school 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Bestuur Directie Team van leerkrachten ICC'er Ouders Den Haag Landelijk Beide grafieken bevestigen het beeld dat op veel scholen in Den Haag de icc er (samen met de directie) verantwoordelijk is voor de inhoud van cultuureducatie, maar voor de benodigde financiën afhankelijk is van de directie. Het budget voor cultuureducatie Ruim een derde van de scholen (37%) heeft 10,90 euro per leerling beschikbaar voor cultuureducatie, 12% een ander bedrag per leerling en 15% een totaalbedrag voor de school; 13% heeft geen specifiek budget voor cultuureducatie (grafiek 3.8). Grafiek 3.8: Budget beschikbaar in schooljaar 2013/14 voor cultuureducatie 22% 38% 13% 15% 12% 10,90 euro per leerling Een ander bedrag per leerling Een totaalbedrag voor de school Er is geen specifiek budget Anders Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

16 Bij scholen die een ander bedrag per leerling hebben (12% van het totaal) bedraagt het budget gemiddeld 28,00 euro per leerling. Indien er een totaalbedrag voor de school is, bedraagt dit gemiddeld euro. Bij anders wordt o.a. aangegeven: We geven uit wat we nodig vinden We schrijven het weg onder het totaal We volgen het Cultuurmenu en de ouders betalen 3,- per keer voor de bus 10,90+ouderbijdrage, op initiatief ouders 10,90 plus waar mogelijk 10, ,90+ deel van LKP-budget 10,90+aanvulling uit vrijwillige ouderbijdrage 12,50 per leerling = excursiebudget; (uit de 10,90 regeling voor projectweek) 3000 ex. LKP budgetten + incidenteel 3000 voor Cultuurmenu, voor LKP School ontvangt bedrag voor LKP (dit is voldoende voor een vaste vakdocent ZZP er) euro begroot, inclusief de 10.90, = 45,00 per leerling. Dit wordt geïnvesteerd in Muziek: muziekdocent, instrumenten en koor. Plus extra budget ouderbijdrage Incidenteel extra per groep De school vult uit eigen budget het bedrag aan. In 2013 is een bedrag van 3645,70 uitgegeven aan culturele vorming en excursies, nog afgezien van de kosten die gemaakt worden voor het inhuren van de medewerkster van het Van Kinderenmuseum. De kosten van het cultuurmenu en incidentele bezoeken e.d. Goa gelden voor de vakleerkracht muziek à ,- en VSD à ,- aangevuld met extra budget uit lumpsum Incidenteel worden er extra financiën ingezet Er zijn verschillende subsidies waaruit binnen het LKP o.a. het stuk cultuureducatie wordt bekostigd (dit zijn vnl VSD en LKP gelden) vakdocenten, materialen vanuit ouderbijdragen vanuit de ouderbijdrage 10 euro per leerling (beheerd door de ouderraad) en een budget vanuit school van ca. 10 euro per leerling 60% LKP budget+ voorstellingen Plus LKP gelden Plus extra subsidie Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

17 Inzet externen Ruim twee derde van de scholen (69%) maakt regelmatig gebruik van professionele externen bij het uitvoeren van culturele activiteiten, 27% af en toe en 4% niet. Grafiek 3.9: Maakt uw school gebruik van professionele externen? 27% 4% 69% Ja Nee Af en toe Er wordt vooral gebruik gemaakt van professionele externen voor muziek (83% van alle scholen doet dat), theater, dans en beeldende kunst (grafiek 3.10). Grafiek 3.10: Gebruik van externe professionals bij cultuureducatie muziek dans theater beeldende kunst, design, architectuur literatuur mediacultuur cultureel erfgoed geen gebruik van externe professionals anders 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

18 Bij anders wordt o.a. vermeld: ad hoc, wat we nodig hebben handvaardigheid Af en toe worden deze docenten ingezet. Bij bepaalde feesten of het project van 1 maal per jaar eind jan/feb Er staat vanuit de bibliotheek nu een Portocabin alleen mag de school daar op dit moment geen gebruik van maken Kunst en natuur/ techniek Tijdens de zomerschool + ouderbetrokkenheid. Externen worden vooral ingezet t.b.v. LKP en kunstmagneet Allemaal binnen het LKP-aanbod. Er is veel samengewerkt met het Koorenhuis. Soms beeldend/dans/theater: cursussen via Goa-gelden/VSD literatuur en media in gr 6 /7 vanuit de bibliotheek 1 x per week. Vakdocent muziek gr 1 t/m 8 1 uur per week. VSD dans en theater. De school heeft na schooltijd een eigen jeugdtheaterschool Expressie via het Van Kinderenmuseum KMS muziek, de school heeft een vakleerkracht handvaardigheid en voor de VSD ook dans en creatief Er is een vakleerkracht muziek die in blokken les geeft aan groep 3 t/m 7. 8 lessen a 45 minuten, in totaal op jaarbasis per groep 6 uur. Dans, theater en beeldend zijn disciplines die in de VSD aangeboden worden. Deze lessen vallen onder de VSD en voorbereidende lessen bij voorstellingen. Voor beeldende kunst en filmeducatie, indien het interessant aanbod is, of als er een onderwerp is waarbij een extern professional een toegevoegde waarde heeft om het onderwerp te verdiepen en te laten beleven Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

19 Ruim de helft van de scholen maakt gebruik van het Cultuurmenu en het programma Schoolvoorstellingen (grafiek 3.11). Grafiek 3.11: Maakt uw school gebruik van het Cultuurmenu en het programma Schoolvoorstellingen? 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 59% 58% Ja Cultuurmenu Schoolvoorstellingen Van alle scholen legt 40% accent op een of meer kunstdisciplines (grafiek 3.12). Grafiek 3.12: Legt uw school accent op een of meer kunstdisciplines? 4% 40% 56% Ja Nee Anders Het meest wordt muziek genoemd, gevolgd door theater/ drama en dans. Ook beeldende kunst/ beeldende vorming wordt enkele malen genoemd. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

20 Scholen werken vooral met bibliotheken samen (78% van de scholen doet dit), musea (70%), instellingen voor actieve kunstbeoefening zoals het Koorenhuis (58%) en theaters (50%). Grafiek 3.13: Met welke cultuuraanbieders werkt uw school nu samen? Bibliotheken 78% Instellingen actieve kunstbeoefening 58% Musea 70% Theaters 50% Bioscopen/ filmhuizen 28% Zelforganisaties 13% Wijkorganisaties 31% Cultuurankers Galeries, instellingen BK Kunstencentra 9% 10% 9% Andere organisaties 44% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Bij instellingen actieve kunstbeoefening wordt m.n. het Koorenhuis genoemd. Bij kunstencentra wordt m.n. het Haags Kinderatelier genoemd. Bij bibliotheken worden allerlei vestigingen genoemd, alsmede de Centrale Bibliotheek. Bij theaters worden vaak het Spuitheater, Dakota, NT jong, Koninklijke Schouwburg, Danstheater, Laaktheater en Briza genoemd. Er worden zeer veel musea genoemd, het vaakst het GEM en het Museon, verder o.a. Meermanno, Letterkundig Museum, Mauritshuis, Historisch Museum, Beelden aan Zee e.d. Galeries of instellingen voor beeldende kunst zijn Stroom en Art-s-cool. Bij bioscopen/ filmhuizen e.d. wordt m.n. het Filmhuis genoemd. Zelforganisaties blijkt in de praktijk een onduidelijke aanduiding. Andere organisaties waarmee scholen samen werken, zijn o.a. het Gemeentearchief, het Nationaal Archief, het Residentie Orkest, het conservatorium en st. Zebra. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

21 4. De ambities van de scholen voor de komende jaren Van de scholen legt 42% bij culturele activiteiten thans structureel relaties met specifieke thema s in de school, 37% met de kerndoelen o.a. voor kunstzinnige oriëntatie. 25% legt structureel relaties met methodes voor kunstzinnige oriëntatie, 29% met prioriteiten van de scholen (o.a. taal) en 22% met methodes voor andere vakken (grafiek 4.1). Gevraagd naar de gewenste situatie de komende jaren blijken veel scholen meer structurele relaties te willen leggen met de kerndoelen, de prioriteiten van de school (zoals taal) en methodes voor andere vakken. Grafiek 4.1: Mate waarin structurele relaties worden gelegd bij de culturele activiteiten met kerndoelen, methodes en thema s, huidige situatie vs. gewenste situatie 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% De kerndoelen Methodes voor kunstzinnige oriëntatie Methodes voor andere vakken Thema s in de school Prioriteiten van de school Toetsen van leerlingen huidige situatie gewenste situatie Ter toelichting wordt o.a. gemeld: Dit is ambitie, we kijken met elkaar hoe ver we komen IKC: moet structuur in komen Handvaardigheid wordt wel getoetst. Bij sommige naschoolse activiteiten (bijvoorbeeld van de Halo) wordt getoetst. wel of geen methodes gebruiken is een punt van discussie, leidend is IPC. Als het niet goed aansluit moeten de methodes eventueel vervallen. Voor midden en bovenbouw wordt er een atelier/ werkplaats ontwikkeld De LKP vakken worden nu meegenomen in het rapport (2 keer per jaar), d.m.v. voldoende, goed, matig, onvoldoende. Met een aparte kolom talent waarin het talent uitgelicht wordt. Zien geen aanleiding om veranderingen door te voeren. Wel is noodzakelijk jaarlijks te reflecteren en de plannen bij te stellen. De school is een proeftuin voor het leven Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

22 Taal is vanaf groep 5 gekoppeld aan wo, aardrijkskunde en geschiedenis (door school zelf gedaan) en wens is nu om cultuurlessen hier ook aan te koppelen. Daarom nu aan het oriënteren op de ambitie: wordt het gebaseerd op bestaande methodes en/of verbinding met andere vakken Naar aanleiding van de fusie zijn er nog diverse aandachtspunten die nader uitgewerkt moeten worden. Cultuureducatie is hier 1 van. De LKP lessen zijn in ontwikkeling om meer een doorgaande leerlijn te worden. Wenselijk is dat de lessen van LKP beter afgestemd worden met de regulieren vakken en thema s binnen de school. Het toetsen van leerlingen; de ambitie is om hier aan te sluiten bij de ontwikkeling van de portfolio waar de Toetsen=volgen van leerlingen De nadruk komt sterker te liggen op meetbare cognitieve resultaten (inspectie en maatschappij) waardoor het lastiger wordt het niveau van het kunstzinnige onderwijs te borgen. Tevreden met de opzet binnenschools maar onzekerheid over behoud van vakdocenten en daardoor onzeker over de kwaliteit van je onderwijs. We willen heel graag toe naar erfgoed- en museumlessen op maat aansluitend bij de projecten wereldoriëntatie. Dit verankerd binnen het schoolcurriculum. Binnen de school wordt deze maand de voortgang van LKP-lessen besproken. Als de Comenius LKP school blijft dan worden de lessen herzien en heeft de cultuureducatie een kwaliteitsslag naar de prioriteit van de school te maken dit is de koppeling naar taal. Sardes begeleidt de school. Wij zien het nut en de noodzaak in van een cultuurbeleidsplan. Dit en komend schooljaar werken wij vanuit het schoolplan echter nog aan een aantal andere projecten. Wij nemen het graag op in het schoolplan van vanaf schooljaar wekelijks op vrijdagmiddag creatieve middag waarin leerkrachten in een discipline waarin ze zelf talent / affiniteit mee hebben 3 weken les geven aan één groep. Hierna rouleren de groepen. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

23 5. Cultuureducatie met Kwaliteit Van de scholen geeft 17% (21 scholen) aan dat zij meedoen aan CMK (grafiek 2.1). Grafiek 5.1: Deelname CMK 17% 83% CMK Niet CMK Bij wijze van nulmeting CMK werden aan alle scholen (dus ook de scholen die nog niet aan CMK deelnemen) een aantal stellingen voorgelegd. Respondenten konden een score van 1 tot en met 7 kiezen, waarbij 1 stond voor niet van toepassing, 7 voor geheel van toepassing en alle andere cijfers tussenposities vormden. Twee stellingen hadden betrekken op de inbedding van cultuureducatie. Hieronder staan de gemiddelde scores, zowel voor alle scholen als voor de CMK-scholen. Tabel 5.2: Gemiddelde scores op stellingen over inbedding van cultuureducatie Gem. score alle scholen Onze school legt relaties tussen de culturele activiteiten op school en buitenschoolse culturele activiteiten. 3,1 3,7 Onze school legt bij cultuureducatie structureel relaties met andere vakken, zoals taal, wereldoriëntatie e.d. 3,2 3,1 Gem. score CMKscholen Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

24 Dertien stellingen hadden betrekking op de inhoud van cultuureducatie. Tabel 5.3: Gemiddelde scores op stellingen over inhoud van cultuureducatie Gem. score alle scholen Gem. score CMKscholen De leerdoelen van cultuureducatie zijn een uitwerking van de kerndoelen. 3,3 4.2 Bij elke culturele activiteit kijkt onze school wat de relevantie is voor de school en hoe de inhoud aansluit bij het gehele 4,3 3,8 onderwijsprogramma. Bij elke culturele activiteit kijkt onze school wat de relevantie is voor de leerlingen en hoe de inhoud aansluit bij de ontwikkeling van 5,0 5,0 kinderen. Bij cultuureducatie en culturele activiteiten worden altijd concrete leerdoelen en leeropbrengsten geformuleerd. 3,0 3,5 Onze school volgt de culturele ontwikkeling van de leerlingen gedurende de gehele schoolloopbaan. 2,7 2,7 Onze school hanteert een leerlijn voor Oriëntatie op de Kunsten. 1,7 1,9 Onze school hanteert een leerlijn voor Literatuur 1,6 1,7 Onze school hanteert een leerlijn voor Theater 2,2 2,4 Onze school hanteert een leerlijn voor Dans 2,0 2,4 Onze school hanteert een leerlijn voor Muziek 3,3 4,4 Onze school hanteert een leerlijn voor Beeldende Kunst 2,7 3,6 Onze school hanteert een leerlijn voor Erfgoed. 1,6 1,6 Onze school hanteert een leerlijn voor Mediacultuur. 1,6 2,3 Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

25 Over de vakinhoudelijke deskundigheid werden vier stellingen voorgelegd. Hieronder staan weer de gemiddelde scores. Tabel 5.4: Gemiddelde scores op stellingen over vakinhoudelijke deskundigheid Gem. score alle scholen Gem. score CMKscholen Onze leerkrachten zijn zich bewust wat zij aan culturele bagage aan de leerlingen willen meegeven. 3,8 3,5 Onze school maakt optimaal gebruik van de culturele talenten van de leerkrachten. 3,6 3,6 Onze leerkrachten volgen nascholing op het gebied van cultuureducatie 1,7 1,7 Onze leerkrachten zijn zich bewust van de mogelijkheden die de culturele omgeving aan hen biedt. 3,4 4,0 Onze externe professionals (voor muziek, drama, beeldende kunst e.d.) beschikken over voldoende pedagogisch-didactische vaardigheden. 5,3 5,3 Over het aspect afstemming met culturele instellingen werden vijf stellingen voorgelegd. Tabel 5.5: Gemiddelde scores op stellingen over afstemming met culturele instellingen Gem. score alle scholen Gem. score CMKscholen Onze school werkt samen met een of meer culturele instellingen/ aanbieders. 5,0 4,9 Onze school bespreekt met culturele instellingen/ aanbieders hoe de inhoud van hun aanbod bijdraagt aan het onderwijsprogramma. 3,1 3,7 Onze school bespreekt met culturele instellingen/ aanbieders hoe de inhoud van hun aanbod bijdraagt aan het nastreven van 2,7 3,4 doelstellingen met betrekking tot de ontwikkeling van de leerlingen. Onze school bespreekt met culturele instellingen/ aanbieders de expertise die zij hebben in cultuureducatie. 2,5 3,3 Onze school evalueert systematisch aan de hand van de leerdoelen het aanbod van culturele instellingen/ aanbieders. 2,2 2,6 Over het aspect verspreiding van cultuureducatie werd een stelling voorgelegd. Tabel 5.6: Gemiddelde scores op stellingen over verspreiding van cultuureducatie Gem. score alle scholen Onze school deelt ervaringen met cultuureducatie en culturele activiteiten met andere scholen 2,0 2,3 Gem. score CMKscholen Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

26 De komende jaren kunnen dezelfde stellingen weer aan de scholen worden voorgelegd; veranderingen in de scores vormen een indicatie voor het succes van Cultuureducatie op zijn Haags. Aan de scholen die thans deelnamen aan CMK werden tot slot nog enkele aanvullende vragen voorgelegd. Bij 36% van de scholen is cultuureducatie nu reeds een belangrijk onderwerp. Grafiek 5.7: Positie cultuureducatie 40% 35% 36% 36% 30% 25% 20% 21% 15% 10% 7% 5% 0% 0% 0% zeer onbelangrijk onbelangrijk tamelijk onbelangrijk niet belangrijk/ niet onbelangrijk tamelijk belangrijk belangrijk 0% zeer belangrijk 48% van de CMK-scholen vindt dat zij een gelijkwaardige partner zijn in het proces van ontwikkelen van leerlijnen; 42% heeft hierover nog geen mening, 10% zegt dat zij enigszins een gelijkwaardige partner zijn. Grafiek 5.8: Gelijkwaardige partner? 42% 48% 10% ja, zeker enigszins weet (nog) niet Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

27 Ter toelichting wordt o.a. gemeld: Wij zullen gelijkwaardige partners zijn. Goede gezamenlijke start gemaakt en vervolg blijft steeds in onderling overleg. Ja uiteindelijk wordt er wel geluisterd. Tijdens de werkbijeenkomsten worden de opmerkingen meegenomen het wordt in samenspraak ontwikkeld. Zeker een meerwaarde omdat wij al veel kunstlessen vast in ons programma hebben staan en eigen vakdocenten hiervoor in dienst hebben of extern inhuren. 10% van de CMK-scholen vindt dat dankzij de inzet in het project de kwaliteit van de cultuureducatie in de school is toegenomen; 66% heeft hierover nog geen mening, 14% zegt dat de kwaliteit enigszins is toegenomen. Grafiek 5.9: Kwaliteit toegenomen? 10% 14% 66% 10% ja, zeker enigszins nee weet (nog) niet Ter toelichting wordt gemeld: Ja, er komt meer bewustzijn op dit gebied Verwachting dat dit gaat gebeuren Weet dit nog niet, in ontwikkeling We doen al veel aan cultuur Nog te vroeg om daar iets over te zeggen. Nog niet gestart. Binnen de school heeft het wel aan het denken gezet. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

28 5% van de CMK-scholen vindt dat dankzij de inzet in het project de ouderbetrokkenheid in de school is toegenomen; 76% heeft hierover nog geen mening, 5% zegt dat de ouderbetrokkenheid enigszins is toegenomen, 14% dat de ouderbetrokkenheid niet is toegenomen. Grafiek 5.10: Ouderbetrokkenheid toegenomen? 5% 5% 14% 76% ja, zeker enigszins nee weet (nog) niet Ter toelichting wordt gemeld: Is nu nog niet te beantwoorden. Verwachting dat dit gaat gebeuren Nog niet bekend, in ontwikkeling Nog te vroeg om hier een beeld van te hebben. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

29 CULTUURSCAN CULTUUREDUCATIE PRIMAIR ONDERWIJS DEN HAAG Naam school : Naam contactpersoon voor cultuureducatie: School doet mee aan CMK/ Cultuureducatie op zijn Haags: ja/ nee Postadres : Postcode: Wijk: Ingevuld door : Functie: Eerst enkele vragen over cultuureducatie op uw school. 1. Beschikt uw school over een schriftelijk vastgelegd cultuurbeleidsplan? 0 Ja 0 Nee 0 Anders, nl.. Zo ja, hoe wordt het beleidsplan gebruikt? 0 In het cultuurbeleidsplan zijn onze uitgangspunten over cultuureducatie vastgelegd en daar houden wij ons ook aan. 0 Het cultuurbeleidsplan is een richtlijn, van jaar tot jaar bekijken we hoe we het concreet gaan invullen. 0 We gebruiken het cultuurbeleidsplan niet of nauwelijks 0 Anders, nl.. 2. Kunt u aangeven in welke mate het cultuurbeleidsplan wordt gedragen door de directie en het team? (graag cijfer omcirkelen 1 = in geringe mate, 7 = in hoge mate, alle andere cijfers vormen tussenposities Draagvlak bij de directie Draagvlak bij het team Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

30 3. Kunt u aangeven in hoeverre de verschillende betrokkenen invloed hebben op cultuureducatie op uw school? Invloed op financiën voor cultuureducatie Invloed op inhoud van cultuureducatie Bestuur/ bovenschoolse directie Veel/ weinig/ geen/ weet niet Veel/ weinig/ geen/ weet niet Directie Veel/ weinig/ geen/ weet niet Veel/ weinig/ geen/ weet niet Leerkrachten Veel/ weinig/ geen/ weet niet Veel/ weinig/ geen/ weet niet ICC'er Veel/ weinig/ geen/ weet niet Veel/ weinig/ geen/ weet niet Ouders Veel/ weinig/ geen/ weet niet Veel/ weinig/ geen/ weet niet 4. Hoeveel budget is er dit schooljaar beschikbaar voor cultuureducatie? 0 10,90 euro per leerling 0 Een ander bedrag per leerling, namelijk.. per leerling 0 Een totaalbedrag voor de school, namelijk. 0 Er is geen specifiek budget 0 Anders, namelijk 5. Heeft uw school een (gecertificeerde) interne cultuurcoördinator (icc er) aangesteld? 0 Ja, onze school heeft een (of enkele) gecertificeerde icc er(s) 0 Ja, onze school heeft een icc er, maar niet gecertificeerd 0 Ja, onze school maakt gebruik van een bovenschoolse icc er 0 Nee, onze school heeft geen interne cultuurcoördinator 0 Anders, nl... Zo ja, hoeveel uren zijn er per jaar beschikbaar voor deze functie? 0 0 uur/ geen speciale taakuren uur per jaar uur per jaar uur per jaar uur per jaar 0 > 100 uur uur per jaar 0 anders, namelijk 6. Maakt uw school gebruik van de inzet van professionele externen bij het uitvoeren van culturele activiteiten? 0 ja 0 af en toe 0 nee Zo ja, voor welke vakgebieden worden externen ingezet? (u kunt meerdere antwoorden aankruisen) 0 Muziek 0 Theater 0 Cultureel erfgoed 0 Mediacultuur 0 Dans 0 Literatuur 0 Beeldende kunst, design, architectuur 0 Anders, nl. Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

31 7a. Maakt uw school gebruik van het Cultuurmenu? 0 ja 0 nee anders, nl 7b. Neemt u deel aan het programma Schoolvoorstellingen? 0 ja 0 nee anders, nl 8. Met welke cultuuraanbieders werkt uw school nu samen? 0 Instellingen actieve kunstbeoefening (Koorenhuis e.d.), nl 0 Kunstencentra, nl. 0 Bibliotheken, nl. 0 Theaters, nl. 0 Musea, nl. 0 Galeries/ instellingen voor beeldende kunst, nl. 0 Bioscopen/ filmhuizen e.d., nl. 0 Zelforganisaties, nl 0 Wijkorganisaties, nl 0 Cultuurankers, nl.. 0 Andere organisatie(s), nl 9. Legt uw school accent op een of enkele kunstdisciplines? 0 ja 0 nee 0 anders, nl. Zo ja, welke? Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

32 De volgende vragen gaan over de ambities van de school met betrekking tot cultuureducatie. 10. In hoeverre legt uw school momenteel bij de culturele activiteiten relaties met De kerndoelen (o.a. voor kunstzinnige oriëntatie) Methodes voor kunstzinnige oriëntatie (bijv. Moet je doen) Methodes voor andere vakken (geschiedenis, aardrijkskunde, wereldoriëntatie e.d.) structureel incidenteel nooit weet niet Thema s in de school Prioriteiten van de school (bijv. taal) Toetsen van leerlingen Nog iets anders, nl. 11.In hoeverre wil uw school de komende jaren bij de culturele activiteiten relaties leggen met De kerndoelen (o.a. voor kunstzinnige oriëntatie) Methodes voor kunstzinnige oriëntatie (bijv. Moet je doen) Methodes voor andere vakken (geschiedenis, aardrijkskunde, wereldoriëntatie e.d.) structureel incidenteel nooit weet niet Thema s in de school Prioriteiten van de school (bijv. taal) Toetsen van leerlingen Nog iets anders, nl. Toelichting: Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

33 12. Kunt u aangeven in welke mate onderstaande uitspraken van toepassing zijn op uw school? (Graag cijfer omcirkelen 1 = niet van toepassing, 7 = geheel van toepassing, alle andere cijfers vormen tussenposities) Inhoud cultuureducatie De leerdoelen van cultuureducatie zijn een uitwerking van de kerndoelen. Bij elke culturele activiteit kijkt onze school wat de relevantie is voor de school en hoe de inhoud aansluit bij het gehele onderwijsprogramma. Bij elke culturele activiteit kijkt onze school wat de relevantie is voor de leerlingen en hoe de inhoud aansluit bij de ontwikkeling van kinderen. Bij cultuureducatie en culturele activiteiten worden altijd concrete leerdoelen en leeropbrengsten geformuleerd Onze school volgt de culturele ontwikkeling van de leerlingen gedurende de gehele schoolloopbaan. Onze school hanteert een leerlijn voor Oriëntatie op de Kunsten Onze school hanteert een leerlijn voor Literatuur Onze school hanteert een leerlijn voor Theater Onze school hanteert een leerlijn voor Dans Onze school hanteert een leerlijn voor Muziek Onze school hanteert een leerlijn voor Beeldende Kunst Onze school hanteert een leerlijn voor Erfgoed Onze school hanteert een leerlijn voor Mediacultuur Inbedding cultuureducatie Onze school legt relaties tussen de culturele activiteiten op school en buitenschoolse culturele activiteiten Onze school legt bij cultuureducatie structureel relaties met andere vakken, zoals taal, wereldoriëntatie e.d Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

34 Vakinhoudelijke deskundigheid op de school Onze leerkrachten zijn zich bewust wat zij aan culturele bagage aan de leerlingen willen meegeven. Onze school maakt optimaal gebruik van de culturele talenten van de leerkrachten Onze leerkrachten volgen nascholing op het gebied van cultuureducatie Onze leerkrachten zijn zich bewust van de mogelijkheden die de culturele omgeving aan hen biedt Onze externe professionals (voor muziek, theater, beeldende kunst e.d.) beschikken over voldoende pedagogisch-didactische vaardigheden Afstemming met culturele instellingen Onze school werkt samen met een of meer culturele instellingen/ aanbieders. Onze school bespreekt met culturele instellingen/ aanbieders hoe de inhoud van hun aanbod bijdraagt aan het onderwijsprogramma. Onze school bespreekt met culturele instellingen/ aanbieders hoe de inhoud van hun aanbod bijdraagt aan het nastreven van doelstellingen met betrekking tot de ontwikkeling van de leerlingen. Onze school informeert bij culturele instellingen/ aanbieders de (didactische) expertise die zij hebben in cultuureducatie. Onze school evalueert systematisch aan de hand van de leerdoelen het aanbod van culturele instellingen/ aanbieders Verspreiding van cultuureducatie Onze school deelt ervaringen met cultuureducatie en culturele activiteiten met andere scholen Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

35 Enkele vragen over de kenmerken van uw school. 13. Welke signatuur heeft uw school? 0 Openbaar 0 Protestants Christelijk 0 Algemeen bijzonder 0 Rooms Katholiek 0 Islamitisch 0 Hindoestaans 0 Anders, namelijk. 14. Welk onderwijsconcept hanteert uw school? 0 traditioneel 0 Montessori 0 Jenaplan 0 Dalton 0 Vrije School 0 OGO 0 EGO 0 Anders, namelijk Behoort uw school tot het speciaal (basis) onderwijs? 0 Nee 0 Ja, nl. 16. Hoeveel leerlingen telde uw school bij de afgelopen oktobertelling?. 17. Wat zijn de percentages leerlingengewichten? 1.2 leerlingen: % 0.3 leerlingen: % 18. Biedt uw school leertijdverlenging aan? 0 Nee 0 Ja, namelijk 0 LKP 0 zaterdagschool 0 VSD 0 zomerschool 0 overig (voor scholen die deelnemen aan CMK Den Haag: zie volgende bladzijde). Dit was het! Bedankt! Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

36 Een aanvullende vraag over Cultuureducatie met Kwaliteit/ Cultuureducatie op zijn Haags (alleen in te vullen voor scholen die deelnemen aan CMK Den Haag) 19. Kunt u op een schaal van zeer onbelangrijk tot zeer belangrijk aangeven, hoe volgens u nu de positie van cultuureducatie in uw school is? (antwoord omcirkelen) Zeer onbelangrijk onderwerp Onbelangrijk onderwerp Tamelijk onbelangrijk onderwerp Niet belangrijk/ niet onbelangrijk Tamelijk belangrijk onderwerp Belangrijk onderwerp Zeer belangrijk onderwerp 20. Heeft u het idee dat u een gelijkwaardige partner bent in het proces van ontwikkelen van leerlijnen? 0 ja, zeker 0 enigszins 0 nee Toelichting: 21. Is naar uw inschatting dankzij de inzet in het project de kwaliteit van de cultuureducatie in uw school toegenomen? 0 ja, zeker 0 enigszins 0 nee Toelichting: 22. Is naar uw inschatting dankzij de inzet in het project de ouderbetrokkenheid in uw school toegenomen? 0 ja, zeker 0 enigszins 0 nee Toelichting: Dit was het! Bedankt! Bureau ART Cultuureducatie met Kwaliteit in Den Haag,

Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant

Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant Cultuuronderwijs in stadsdeel Centrum Eindrapportage in opdracht van Cultuurschakel Den Haag, over de ontwikkeling van cultuuronderwijs bij de scholen voor primair

Nadere informatie

Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode

Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode 2013-2016 COLOFON Titel: Ondertitel: Opdrachtgever: Het verschil

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland

Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland November 2014 Bureau ART Peter van der Zant Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland Samenvatting en conclusies FleCk, Expertisecentrum

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst

Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst Januari 2014 Bureau ART Peter van der Zant Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst eindrapportage over een klantenonderzoek in het primair onderwijs in opdracht van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Bron: De duizendpoot onder de loep / P. van der Zant, 2009 Cultuurnetwerk Nederland voert in opdracht van het ministerie van OCW een vierjarig project (2009-2012) uit met als

Nadere informatie

Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland

Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland Inventarisatie van de stand van cultuurbeleid in het basisonderwijs van West-Friesland voor het project Cultuleren 2017-2020. Stap 1 van 12 8%

Nadere informatie

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE Fonds Cultuureducatie Zwolle en kwaliteit cultuuronderwijs De gemeente Zwolle wil dat alle basisschoolleerlingen een stevige culturele basis krijgen. Hiervoor

Nadere informatie

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Onderzoeksafdeling Cedin Lianne Bleker Bernadet de Jager In opdracht van Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Resultaten 5 2.1

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam. Resultaten tussenmeting Mocca monitor 2015

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam. Resultaten tussenmeting Mocca monitor 2015 Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam Resultaten tussenmeting Mocca monitor Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam Resultaten tussenmeting Mocca monitor Utrecht, april Opdrachtgever:

Nadere informatie

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format In deze paragraaf wordt een format beschreven dat de Drentse basisscholen kunnen hanteren bij het aanvragen van subsidie Cultuureducatie met kwaliteit 2013-2016

Nadere informatie

Docentenvragenlijst. Jongeren en Cultuur

Docentenvragenlijst. Jongeren en Cultuur School: Plaats: Klas(sen): Docentenvragenlijst Jongeren en Cultuur Deze vragenlijst gaat over ict-faciliteiten en cultuuractiviteiten bij u op school. Op de volgende bladzijden vindt u hierover vragen.

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit

Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit Met deze vragenlijst proberen we antwoord te geven op vragen die er over de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) en het aanvragen daarvan

Nadere informatie

TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR

TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR Cultuurbeleid en cultuurbeleidsplan Uren Wie doet wat Hier ben ik goed in - een overzicht hebben van het cultuurbeleid van de overheden: ministerie, gemeente etc.

Nadere informatie

Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch

Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Bureau Babel is een intermediair tussen

Nadere informatie

Vijfde monitor cultuureducatie Noord- Brabant

Vijfde monitor cultuureducatie Noord- Brabant Vijfde monitor cultuureducatie Noord- Brabant Cultuureducatie op Brabantse scholen voor PO en VO 2015 met een vergelijking tussen PO scholen die wel en niet deelnemen aan De Cultuur Loper KPC Groep Ria

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Convenant Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Het Basispakket Cultuureducatie: Biedt een kader voor het invullen van de landelijke kerndoelen voor cultuur educatie

Nadere informatie

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS Utrecht, mei 2008 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 5 1.1 Onderzoeksvragen 5 1.2 Opzet en uitvoering

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Samenvatting Onderzoeksrapport 2014

Samenvatting Onderzoeksrapport 2014 Samenvatting Onderzoeksrapport 2014 Monitoring en evaluatie Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe door Zoë Zernitz, Rijksuniversiteit Groningen In 2012 heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

Nadere informatie

Cultuuronderwijs in school

Cultuuronderwijs in school Cultuuronderwijs in school Handreiking voor het schrijven van een beleidsplan cultuuronderwijs Het Motto Een motto of beweegreden is een korte tekst die de bedoeling van iets weergeeft. In dit geval een

Nadere informatie

Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis

Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis Samenhang en onderscheid activiteiten CultuurSchakel en Koorenhuis Ten behoeve van een duidelijke positionering in de stad van zowel CultuurSchakel als Koorenhuis in de nieuwe structuur van cultuureducatie

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

De kunst van het kiezen Eindrapportage over een klantenonderzoek in het primair onderwijs in Noord-Brabant in opdracht van Kunstbalie

De kunst van het kiezen Eindrapportage over een klantenonderzoek in het primair onderwijs in Noord-Brabant in opdracht van Kunstbalie december 2013 Bureau ART Peter van der Zant De kunst van het kiezen Eindrapportage over een klantenonderzoek in het primair onderwijs in Noord-Brabant in opdracht van Kunstbalie Samenvatting en conclusies

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2014-2015

Cultuurbeleidsplan 2014-2015 Cultuurbeleidsplan 2014-2015 Basisschool Beppino Sarto St.Petrus Canisiuslaan 47 5645 GC Eindhoven 1 Inhoudsopgave 1 Visie op cultuureducatie in de school 2 Cultuureducatie in de school 3 Samenwerking

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe. Resultaten na het eerste jaar

Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe. Resultaten na het eerste jaar Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe Resultaten na het eerste jaar Monitoring en evaluatie: In hoeverre zijn de doelen van CemK Drenthe behaald? Doelen: De Drentse scenario s Realiseer de doelstellingen

Nadere informatie

Cultuureducatie, geen vak apart

Cultuureducatie, geen vak apart Cultuureducatie, geen vak apart Uitvoeringsplan Theo Thijssen Inleiding Op Educatief Centrum Theo Thijssen wordt gewerkt aan een ononderbroken ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. Het ondernemend leren

Nadere informatie

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020 Godelindeschool Hilversum 17 september 2015 Feedbackgesprek De inspectie voert aan het eind van het bezoek graag een gesprek over de kwaliteit van de

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder)

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder) Projectplan Titel van het project: Naam van de lokale projectleiders: Betrokken partijen binnen het project: Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski

Nadere informatie

oudervragenlijst 2014

oudervragenlijst 2014 oudervragenlijst 2014 Uitslagen Vragenlijst C.B.S. De Ark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 3 De vragenlijst... 3 Gegevens... 6 Organisatiegegevens... 6 Periode van afname... 6 Aantal respondenten...

Nadere informatie

De Blauwe Schuit Onderwijs, gemaakt als onderdeel van het project Cultuleren.

De Blauwe Schuit Onderwijs, gemaakt als onderdeel van het project Cultuleren. Welkom bij CULTUURspoor, een instrument om in 5 stappen cultuurbeleid te maken. De uitkomst van deze handleiding leidt tot een kader waarmee je als school keuzes maakt uit het culturele aanbod. Zo heb

Nadere informatie

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns Gemeente Den Haag BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns sv 2011.223 RIS 180210 Regnr. BOW/2011.260 Den Haag, 24 mei 2011

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Cultuuronderwijs op zijn Haags Met het project Cultuuronderwijs op zijn Haags (COH) zorgen

Nadere informatie

Schooljaarplan Sint Gerardusschool

Schooljaarplan Sint Gerardusschool Directie Mevr. M.C. Sijmons Adres Splitting 145 Plaats Emmen Telefoon 0591-622465 E-mail stgerardus@primenius.nl Website www.sintgerardus.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Borgingstrajecten 4 3 Verbetertrajecten

Nadere informatie

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID Aanleiding: Scholen in de regio hebben geen behoefte aan een verruiming van het aanbod, maar aan het inzichtelijk maken van het aanbod en de keuzemogelijkheden,

Nadere informatie

REGIO S. Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014

REGIO S. Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014 Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014 REGIO S Regio 1 Traject 1 Mijn terugblik Akte2: Ontwikkeling van een persoonlijk Annemarie van der reflexie-instrument van leerlingen Reijden

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Koplopers Volgers Achterblijvers. Leidschendam-Voorburg. Grafiek 1. Percentage koplopers, volgers en achterblijvers landelijk versus lokale situatie

Koplopers Volgers Achterblijvers. Leidschendam-Voorburg. Grafiek 1. Percentage koplopers, volgers en achterblijvers landelijk versus lokale situatie 1 Trias onderzocht de mate van verankering van cultuuronderwijs onder schooltijd op de 21 basisscholen in de gemeente. Leidraad voor de interviews en de analyse vormde de landelijke Monitor cultuuronderwijs

Nadere informatie

Eerste tussentijdse effectevaluatie

Eerste tussentijdse effectevaluatie Eerste tussentijdse effectevaluatie In Noord-Brabant namen in 2013 en 2014 85 basisscholen en 3 middelbare scholen uit 27 gemeenten deel aan De Cultuur Loper. De Cultuur Loper helpt scholen om vanuit hun

Nadere informatie

Algemene voorwaarden cultuurcoördinator

Algemene voorwaarden cultuurcoördinator 1 Algemene voorwaarden cultuurcoördinator Opleidingsniveau & denkniveau HBO denk- & werkniveau Opleiding; (Master) opleiding Richtlijn uren coördinatie; 40 uur Randvoorwaarden; Open en transparante communicatie

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL Mariaschool garantie ambitie 1. Naam en adres De Mariaschool Pastoor Schoenmakersstraat 7 6657 CB Boven Leeuwen Tel. 0487-592076 Email: basisschool@demariaschool.nl 2. Schoolinformatie

Nadere informatie

April Plan cultuureducatie schooljaar

April Plan cultuureducatie schooljaar April 2015 Plan cultuureducatie schooljaar 2015-2016 Gemeente Heusden, april 2015 Inleiding Beste schoolleiders en ICC-ers, Naar aanleiding van het Trefpunt Café d.d. 16-04-2015 willen wij graag een aantal

Nadere informatie

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Dit format is bedoeld voor scholen die in 2015 een tweede aanvraag doen voor de subsidieregeling cultuur voor ieder kind van de

Nadere informatie

ONDERWIJS. Vlaardingse Schatten. Cultuurlijn 2015/2016

ONDERWIJS. Vlaardingse Schatten. Cultuurlijn 2015/2016 O ONDERWIJS Vlaardingse Schatten Cultuurlijn 2015/2016 Vlaardingse Schatten Cultuurlijn 2015/2016 Beste mensen, Ik ben verheugd u de Cultuurlijn 2015-2016 aan te mogen bieden. Cultuureducatie is één van

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael.

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. 01-2008 Pagina 1 van 6 Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. Visie Samen leren - samen groeien, waarin ontmoeting tussen jong en oud,

Nadere informatie

Maakt de ICC-er verschil?

Maakt de ICC-er verschil? Maakt de ICC-er verschil? Secundaire analyse van de Monitor Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs Sardes, mei 2009 Anne Luc van der Vegt Maakt de ICC-er verschil? Secundaire analyse van

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 1 Voorwoord Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van basisschool Mikado. Iedere school stelt een dergelijk profiel op, dit is een wettelijke

Nadere informatie

o.b.s. De Wieden Schooljaarplan

o.b.s. De Wieden Schooljaarplan o.b.s. De Wieden Schooljaarplan 2016-2017 Directeur I. Jousma Adres Beulakerwiede 4 Plaats Zwolle Telefoon 038-4542762 E-Mail i.jousma@ooz.nl Datum 8-9-2016 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Onderwijs... 4

Nadere informatie

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Inleiding De gemeente Dalfsen wil voor haar jonge inwoners een cultureel en kunstzinnig klimaat scheppen waarin zoveel

Nadere informatie

Teamtrainingen & ouderavond

Teamtrainingen & ouderavond Teamtrainingen & ouderavond Een teamtraining is een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur voor een heel schoolteam. Op actieve en enthousiasmerende wijze verdiep je je samen in een onderwerp. Er zijn verschillende

Nadere informatie

beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs

beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker 2013-2014 Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs *54. De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging gebruiken om er gevoelens en ervaringen

Nadere informatie

Motivatie voor invulling onderwijs m.b.t. kerndoelen kunstzinnige oriëntatie een onderzoek onder leerkrachten, directeuren en coördinatoren

Motivatie voor invulling onderwijs m.b.t. kerndoelen kunstzinnige oriëntatie een onderzoek onder leerkrachten, directeuren en coördinatoren Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Rapport Motivatie voor invulling onderwijs

Nadere informatie

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Subgroep Informatievaardigheden van de UKB werkgroep Learning Spaces Anneke Dirkx (UL) Marjolein

Nadere informatie

JAARPLAN ZUUKERSCHOOL

JAARPLAN ZUUKERSCHOOL ONDERWIJSKUNDIG JAARPLAN ZUUKERSCHOOL 2010-2011 Onderdeel van de Stichting Proo Onderwijskundig jaarplan Jaar 2010-2011 School Zuukerschool Schoolleider Frans van Duren Datum Juni 2010 Inleiding In ons

Nadere informatie

LERENDE NETWERKEN. Hoe werkt de cultuurcoach?

LERENDE NETWERKEN. Hoe werkt de cultuurcoach? LERENDE NETWERKEN Hoe werkt de cultuurcoach? Ga even staan als Cultuurcoaches Uitkomsten inventarisatie 2016 onder beleidsmedewerkers cultuur en cultuurcoaches Wie hebben gereageerd? 55 cultuurcoaches

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend Cultuureducatiebeleid in Purmerend Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners 30.000-90.000 inwoners (middelgrote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe.

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe. 1. Uitgangspunten HGW 2. Reflectie 3. Communicatie Implementatie HGW-OGW Leerkrachten Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 1.1. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten van HGW niet maar passen deze (gedeeltelijk)

Nadere informatie

Rapportage Tevredenheidsonderzoek

Rapportage Tevredenheidsonderzoek R.k.b.s. Rapportage Tevredenheidsonderzoek November-december 2015 Auteur: Ariane Zijlstra-Breimer, directeur school 21-3-2016 [Geef tekst op] 1. Inleiding Eén keer in de vier jaar wordt op alle scholen

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten

Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten 21 mei 2014 Op 21 mei 2014 organiseerde de MoccaAcademie de zesde netwerkbijeenkomst voor kunstvakdocenten in het primair onderwijs. De bijeenkomst vond plaats

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit. nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe

Cultuureducatie met Kwaliteit. nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe Cultuureducatie met Kwaliteit nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe juni 2013 Inhoud 1. Samenvatting en conclusies 3 2. Inleiding en vraagstelling 9 2.1 Methode 12 3. Onderzoeksresultaten en analyse

Nadere informatie

Schooljaarplan Planperiode Versie 1 Datum Augustus Adres t Witzand 22. Telefoon

Schooljaarplan Planperiode Versie 1 Datum Augustus Adres t Witzand 22. Telefoon Planning Schooljaarplan Planperiode 2015-2019 Versie 1 Datum Augustus 2015 Naam school Adres t Witzand 22 Postcode OBS Prins Willem Alexander 9463PA Telefoon 0592 262400 E-mail Directeur pwa@primah.org

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het kan. Pippi Langkous

Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het kan. Pippi Langkous Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het kan. Pippi Langkous 6 SBO DE BLINKER IN GELEEN: ONDER- ZOEKEND EN ONTDEKKEND LEREN 7 We willen onze leerlingen prikkelen en nieuwsgierig maken om te

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Beleidsplan Cultuureducatie Basisonderwijs Gemeente Mill en Sint Hubert Periode 2014-2017

Beleidsplan Cultuureducatie Basisonderwijs Gemeente Mill en Sint Hubert Periode 2014-2017 Beleidsplan Cultuureducatie Basisonderwijs Gemeente Mill en Sint Hubert Periode 2014-2017 Datum rapport: 25 nov 2014 Opgesteld door Yvette van Rijswick, Stichting Doejemee Inleiding De Werkgroep Cultuureducatie

Nadere informatie

De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs. 26 januari 2016

De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs. 26 januari 2016 De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs 26 januari 2016 Het cultuuronderwijs is in Breda vormgegeven binnen een aantal heldere kaders, waarmee een brede ontwikkeling van het kind

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Notitie. Herijking Muziekonderwijs. Datum Afdeling. Publiekszaken en Sociaal Domein. Printdatum: :09:00

Notitie. Herijking Muziekonderwijs. Datum Afdeling. Publiekszaken en Sociaal Domein. Printdatum: :09:00 Notitie Herijking Muziekonderwijs Datum 27-10-2016 Afdeling Publiekszaken en Sociaal Domein Printdatum: 17-11-2016 10:09:00 Samenvatting toekomstig muziekonderwijs Gemeente Bellingwedde Gemeente kiest

Nadere informatie

Schooljaarverslag Sint Gerardusschool

Schooljaarverslag Sint Gerardusschool Directie Mevr. M.C. Sijmons Adres Splitting 145 Plaats Emmen Telefoon 0591-622465 E-mail stgerardus@primenius.nl Website www.sintgerardus.nl 1 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 3 2 Borgingstrajecten 4 3 verbetertrajecten

Nadere informatie

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd:

Om dit te realiseren hebben we in het Strategisch Beleidsplan de volgende beleidsvoornemens geformuleerd: Beleidsplan opbrengstgericht werken aan Onderwijs en Kwaliteit Beleid en doelen voor het thema Onderwijs en Kwaliteit voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Onderwijs is onze kerntaak.

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht werkin in en door de sectie. Deze publicatie

Nadere informatie

Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs

Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs Rapportage Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs Utrecht, december 2016 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Vincent van Grinsven Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon: 0302631080

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016. De Troubadour, Vredenburg

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016. De Troubadour, Vredenburg SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 De Troubadour, Vredenburg 1 Voorwoord Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van basisschool De Troubadour, Vredenburg. Iedere school stelt een

Nadere informatie

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011 CKE koers 214 van care naar share Eindhoven, september 211 Doelstellingen CKE heeft in mei deze verkenning gestart naar aanleiding van de druk op het subsidie en de wens adequaat in te kunnen spelen op

Nadere informatie

Monitor cultuureducatie Overijssel 2011 voortgezet onderwijs

Monitor cultuureducatie Overijssel 2011 voortgezet onderwijs Monitor cultuureducatie 2011 voortgezet onderwijs Monitor cultuureducatie 2011 voortgezet onderwijs Opdrachtgever: Kunst en Cultuur Utrecht, september 2011 Oberon Postbus 1423 3500 BK Utrecht tel. 030-2306090

Nadere informatie

Nummer Domein Doel/resultaat Hoe Planning Betrokkenen Kwaliteit 1718 K1 Volgen van onderwijskwaliteit

Nummer Domein Doel/resultaat Hoe Planning Betrokkenen Kwaliteit 1718 K1 Volgen van onderwijskwaliteit Jaarplan 2017-: Nummer Domein Doel/resultaat Hoe Planning Betrokkenen Kwaliteit 1718 K1 Volgen van onderwijskwaliteit Januari Juni 1718 K2 Besprekingen resultaten Er worden meerdere relevante instrumenten

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering PRESENTEERT onderwijsteam MIKspecials onderwijsteam MIKxer onderwijsteam deskundigheidsbevordering Deskundigheidsbevordering De nieuwe beleidsperiode voor cultuureducatie is op 1 januari 2013 van start

Nadere informatie

EXPERTISECENTRUM CULTUURONDERWIJS. Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST

EXPERTISECENTRUM CULTUURONDERWIJS. Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST November 2016 Inleiding Stadsdeel Zuidoost is uniek. Het hoort bij Amsterdam, maar het is ook een stad apart, waar de inwoners zich zeer betrokken

Nadere informatie

Stadspanel-onderzoek naar cultuur in de gemeente Assen

Stadspanel-onderzoek naar cultuur in de gemeente Assen Stadspanel-onderzoek naar cultuur in de gemeente Assen Wat is het Stadspanel? De gemeente Assen heeft een digitaal stadspanel. Iedere inwoner kan meedoen. Momenteel telt het stadspanel ruim 1000 leden.

Nadere informatie

De Oorsprong. Kwaliteit en kansen voor al onze kinderen. Speerpunten strategisch beleidsplan

De Oorsprong. Kwaliteit en kansen voor al onze kinderen. Speerpunten strategisch beleidsplan De Wat staat centraal voor onze school in /2017? Jenaplan: het hele team start met de 3-jarige Jenaplanopleiding, zodat kwaliteitsverbetering door de hele school zichtbaar wordt Delen van talent: alle

Nadere informatie

PROGRAMMA VERLENGDE LEERTIJD IKC DE SPRONG

PROGRAMMA VERLENGDE LEERTIJD IKC DE SPRONG PROGRAMMA VERLENGDE LEERTIJD IKC DE SPRONG Johan de Walestraat 1, Leeuwarden 058-2665909 info@ikcdesprong.nl Programma verlengde leertijd IKC de Sprong schooljaar 2015-2016 IKC de Sprong is een IKC met

Nadere informatie

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium)

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en

Nadere informatie

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht

Nadere informatie

Cornelis Haak School

Cornelis Haak School 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Cornelis Haak School Algemene gegevens School Cornelis Haak School BRIN 11BY Directeur J. Ligthart Locatieleider R. Liefhebber Adres Algiersstraat 6, 3067 MZ

Nadere informatie

Schoolplan Juni 2015

Schoolplan Juni 2015 Schoolplan Juni 2015 Strategische thema s 2015-2019 Strategische thema's Eerste jaar Tweede jaar Derde jaar* Vierde jaar Eigentijds onderwijs Leerkrachten spreken de zelfde taal en hebben gelijke beelden

Nadere informatie

Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK VO. EJ"Chec Ra pp. orfa e. Ij IT-workz. liorl

Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK VO. EJChec Ra pp. orfa e. Ij IT-workz. liorl liorl Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK VO EJ"Chec Ra pp orfa e Ij IT-workz LET OP! Dit is een voorbeeldrapportage van de vo versie van de EduCheck waarin slechts enkele pagina

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. Emmaschool

Schoolondersteuningsprofiel. Emmaschool Schoolondersteuningsprofiel Emmaschool 2016-2017 Stichting Op Kop pagina: 1 van 14 afdrukdatum: 6-10-2016 Inleiding Het schoolondersteuningsprofiel Het school-ondersteuningsprofiel (SOP) brengt onze school,

Nadere informatie

CULTUUREDUCATIE BOVEN

CULTUUREDUCATIE BOVEN CULTUUREDUCATIE BOVEN KCE ZEEUWS- VLAANDEREN WIE KCE ZEEUWS-VLAANDEREN HET PROGRAMMA Van 13.30 tot 14.15 uur Presentatie Van 14.15 tot 14.30 uur Van 14.30 tot 15.00 uur Koffie en thee in de foyer Dansduet

Nadere informatie

Jaarplan Sint Jozefschool Moordrecht

Jaarplan Sint Jozefschool Moordrecht Jaarplan Sint Jozefschool Moordrecht 2016-2017 1 Voorwoord In dit Jaarplan wordt de concrete uitwerking van beleidsvoornemens beschreven, die weergegeven zijn in het Schoolplan. Gekozen is voor een compacte

Nadere informatie

Schoolplan van RKBS De Hoeksteen 2015-2019

Schoolplan van RKBS De Hoeksteen 2015-2019 Schoolplan van RKBS De Hoeksteen 2015-2019 RKBS De Hoeksteen Braillestraat 2 1561 JP Krommenie T: 075-6284336 E: info@de-hoeksteen.nl Schoolplan De Hoeksteen 2015-2019. Pagina 1 Inleiding. Hier treft u

Nadere informatie