Stel de PowerPoint vooraf digitaal beschikbaar aan de deelnemers.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stel de PowerPoint vooraf digitaal beschikbaar aan de deelnemers."

Transcriptie

1 Welkom op deze online TIPS voor trainers en workshopbegeleiders rond Di(ver)sability Awareness, omgaan met diversiteit in het hoger onderwijs. Het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs (SIHO) ontwikkelde deze vorming. Om meer te weten over het SIHO, de werking en de acties, check onze website: Deze online TIPS voor trainers en workshopbegeleiders heeft als doel om te leren hoe je deze Di(ver)sability Awareness workshop kunt brengen. We geven je daarom graag eerst wat tips over hoe jij deze workshop kan organiseren en begeleiden. De workshop Di(ver)sability Awareness of delen van deze workshop mogen verspreid worden of bijvoorbeeld ingezet worden tijdens eigen vormingen of lessen. We willen hierbij wel vragen om correct te verwijzen naar het SIHO en naar andere bronnen. Zelf vermelden we ook bij iedere slide uit welke bron(nen) het materiaal komt. Laat ons ook graag weten hoe en waar je het gebruikt, zo blijven we ook overzicht houden en we vinden het ook fijn om te zien wie en hoe het materiaal zich verder verspreid. Alvast bedankt om dit correct toe te passen. We lichten de titel en dus ook de inhoud van de workshop toe: Het gaat over diversiteit, diverse abilities (verschillende mogelijkheden). We focussen op talenten, mogelijkheden in plaats van tekorten. Disability wordt als complex begrip vanuit verschillende perspectieven benaderd. Awareness: We moeten in het hoger onderwijs kritisch blijven over ons handelen. Op deze manier kan de kwaliteit en toegankelijkheid van het hoger onderwijs gegarandeerd blijven. We zullen vanuit deze kritische blik steeds zoeken naar manieren waarop we uitsluiting creëren en hoe we inclusie kunnen realiseren.

2 Vermeld op de aankondiging een contactpersoon. Geef op de aankondiging informatie over de toegankelijkheid. Zorg voor een locatie die fysiek toegankelijk is. Vraag op de uitnodiging of mensen ondersteuning of hulpmiddelen wensen (bv. begeleiding naar de locatie waar de workshop zal plaats vinden, ringleiding, tolk Vlaamse Gebarentaal, ) Zet de tafels en stoelen in een U-vorm zodat iedereen elkaar kan zien. Dit is bevorderlijk voor de interacties tijdens de workshop. Voorzie minimaal twee uren tijd voor deze workshop. Stel de PowerPoint vooraf digitaal beschikbaar aan de deelnemers. Bezorg de deelnemers ook een uitprint van de dia s, ter ondersteuning van je presentatie.

3 Bereid jezelf goed voor, lees aandachtig de handleiding en bedenk zelf al wat extra voorbeelden om de workshop vlotter te laten verlopen. Wees je ervan bewust dat er misschien mensen in het publiek zitten die zichzelf benoemen als een persoon met een beperking. Nodig mensen uit om recht te staan of zich uit te rekken wanneer ze dat wensen. Hou oogcontact met het publiek. Spreek traag en duidelijk. Leg moeilijke woorden uit. Geef mondelinge uitleg bij de filmpjes en afbeeldingen. Lees de citaten voor. Stel de PowerPoint presentatie met alle uitleg (notities) na de workshop digitaal beschikbaar aan de deelnemers. Bekijk zelf alle filmpjes eerst op voorhand. Verwelkom iedereen. Zeg je naam en vraag de deelnemers hun naam te zeggen, uit welke instelling ze komen en wat ze verwachten van de workshop.

4 Noteer voor jezelf hun naam, in de volgorde waarin ze zitten. Op die manier kan je hen in de loop van de workshop persoonlijk aanspreken. Maak de afspraak met de groep deelnemers dat alles wat hier wordt gezegd, ook binnen de groep blijft. Op die manier creëer je een veilig klimaat en kunnen deelnemers zeggen wat ze echt denken. Check steeds of alle deelnemers begrijpen wat je wil zeggen. Doe dit door regelmatig te vragen of alles duidelijk is voor iedereen. Probeer zoveel mogelijk interactie uit te lokken tussen de deelnemers. Dit kan je doen door bv o o Is er nog iemand akkoord met hetgeen deelnemer X nu zegt? Het lijkt me dat je niet echt akkoord bent met wat deelnemer Y nu zegt. Klopt dit? Wanneer twee mensen onderling beginnen te praten, vraag dan even of ze het willen delen met de groep. Op die manier vermijd je dat er in de groep verschillende discussies, interacties ontstaan.

5 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Voor je het filmpje start, vraag je aan deelnemers na te denken over de vragen. Er zit een hyperlink achter de foto. Door op de afbeelding te klikken start je de film. Na de film kan je vragen wat deelnemers er van vonden. Je kan er nog volgende elementen aan toevoegen: In dit fragment uit de kortfilm Talk wordt duidelijk dat de omgeving voor een groot deel beperkend kan zijn. De regisseur maakt duidelijk dat een structurering van de samenleving vanuit de norm vaak beperkend werkt voor mensen die afwijken van deze norm. Op deze manier wordt beperking geconstrueerd door de grootste groep in onze samenleving. In dit filmpje zien we: - Een man ondervindt hoe het is om moeilijk toegang te krijgen tot gebouwen en vervoer, - Hij ervaart communicatieproblemen - Hij wordt aangestaard, - Hij ervaart vooroordelen, - Verbinding met de titel: - We zullen het hebben over beperking (disability) - We zullen kijken naar de gevolgen van het denken vanuit wij-zij, vanuit vaste categorieën - We zullen hiertegenover een meer flexibele, algemene visie van diversiteit plaatsen Bron filmpje:

6 Het SIHO ondersteunt alle universiteiten en hogescholen in Vlaanderen. Samen op weg naar het realiseren van inclusief hoger onderwijs. Bijdragen aan het creëren van gelijke kansen én volwaardige participatie van studenten en personeelsleden met een beperking in het hoger onderwijs. Bottom-up en in dialoog met de studenten, instellingen en voorzieningen. Voorbeelden van SIHO-acties: Studiedagen. Ad hoc vragen beantwoorden. Insiderperspectieven verzamelen Ontwikkelen van materiaal (zie volgende slide brochures).

7 Bv. het SIHO ontwikkelde enkele brochures: De gids Verder studeren, het kan! bereidt studenten met een nood aan ondersteuning voor op de overgang naar hoger onderwijs. De gids Succesvol studeren. Tips voor beleid en praktijk bevat tips voor beleid en praktijk om inclusief hoger onderwijs te realiseren. De gids Op-stap naar werk behandelt de overgang van hoger onderwijs naar de arbeidsmarkt. Al het materiaal dat we ontwikkelen is beschikbaar op onze website TIP voor trainer of workshopbegeleider: Bekijk al eens op voorhand onze website zodat je weet wat en waar je alles kan vinden.

8 Het doel van de vorming is om jullie bewust te maken van je houding tegenover een diverse groep mensen waarmee jullie in contact komen. We zullen spreken over de dingen die leven in verband met diversiteit en bewust worden van diversiteit. Hiernaast zullen we ook kijken naar de werking en consequenties van het maken van groepen. We zullen zien dat de constructie van de groep personen met een beperking ook de uitsluiting, discriminatie en vooroordelen van deze groep als gevolg kan hebben (Davies, 2009). We zullen leren dat omgaan met diversiteit betekent dat de docent en de student samen nieuwe manieren van samenwerken moeten zoeken, een zoektocht die geen einde heeft en onvoorspelbaar is, open staat voor fouten en juist hieruit leert (Rhizomatisch denken, zie: Roy, 2003; Allan, 2010; Deleuze & Guattari, 1987). Hierbij is het belangrijk om kritisch te blijven staan tegenover je handelen en weten van waaruit je vertrekt. We zullen ook concrete tips geven om om te gaan met problemen en uitdagingen die jullie of kennissen van jullie ervaren in de praktijk. Bronnen: Roy, K. (2003). Teachers in nomadic spaces: Deleuze and curriculum. New York, NY: Peter Lang. Steeves, T. (2012). Bridges to Difference & Maps of Becoming: An Experiment with Teachers in Nomadic Spaces for Education in British Columbia. Workplace, 20,

9 Deleuze, G. and Guattari, F. (1987), A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia, (trans. B. Massumi). Minneapolis: University of Minnesota Press. Noot: Deze vorming kunnen we eigenlijk ook zien als een manier om een nomadic topos te creëren: The map of a nomadic topos is unlike any other map; it is at once map and territory. It is nonrepresentational, which is to say, it does not represent but makes connections and projects new lines of flight. Each concept in the map is also a living circuit of becoming, rather than a dead icon. It is a becoming-map therefore, one cannot read this map with the idea of a referent; one can only experiment with it, insert oneself into the making of it even as one constructs it. (Roy, 2003, p.80), geciteerd in Steeves, 2012).

10 We zullen deze vorming beginnen met een blik op de verschillende visies op beperking. We zullen zien dat jullie visies beïnvloed worden door verschillende modellen van beperking. We zullen in deze workshop op een kritische manier een zoektocht doorheen deze visies aanvangen naar een manier om inclusief hoger onderwijs te realiseren. In wat volgt willen we jullie doen nadenken over diversiteit als een term waarin iedereen constant anders wordt. Verschil is inherent aan de maatschappij en is vloeiend. We willen jullie anderzijds ook meenemen in onze eigen zoektocht doorheen de modellen. Wij-zij verhoudingen zijn snel geïnstalleerd. Door een kritische blik op de werking en de constructie van groepen in de samenleving (en dan met name de groep mensen met een beperking) proberen we de voor- en nadelen van deze wij-zij-verhoudingen bloot te leggen. Vanuit deze zoektocht zoeken we in het laatste deel van de workshop naar de praktische hulpmiddelen om met diversiteit om te gaan en barrières te verlagen.

11 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Geef voldoende tijd aan de deelnemers om hierover na te denken. Zeg hen dat er geen verkeerde antwoorden kunnen gegeven worden. Het is hun idee over beperking/handicap. Doe de oefening zoals beschreven op de slide. Dit kan ook gewoon voor jezelf op een blad geschreven of getypt worden in plaats van op post-its. Na het opschrijven overlopen we de antwoorden en vergelijken ze met antwoorden van andere deelnemers. Normaal zien we nu verschil in de visie van de deelnemers onderling. Dit geldt als de workshop life gegeven wordt, niet online. Je zou hetzelfde effect kunnen bekomen door na te vragen bij je vrienden/familie/collega s/buren, Deze visies zijn afhankelijk van de sociaal-historische context waarin we leven (zie: Foucault, 2006) en de persoonlijke geschiedenis/context (bijv. heb je zelf een beperking, heb je familieleden/vrienden met een beperking, welke opleiding heb je gevolgd, culturele achtergrond, normen en waarden, ). De visie die je hebt ontstaat in relaties tussen mensen en is niet vaststaand. Je visie wordt beïnvloed door verschillende modellen om naar beperking te kijken. We zullen nu enkele modellen kort toelichten die we kunnen herkennen in je antwoorden. Bron: Foucault, M. (2006). Madness and Civilization: A History of Insanity in the Age of Reason [Vertaald door J. Murphy & J. Khalfa]. London/New York: Routledge.

12 We zullen eerst enkele modellen van beperking bespreken, daarna zullen we de kaders van deze workshop uitdiepen. In deze workshop is het niet de bedoeling om bepaalde modellen onderuit te halen, we willen er echter op wijzen dat ons denken door verschillende modellen beïnvloed wordt. Pas dan kunnen we hier kritisch over reflecteren. Visies doorheen de geschiedenis bestaan ten dele naast elkaar en zijn soms een reactie op elkaar en op de heersende veranderingen in de samenleving. We kunnen ze onderverdelen in verschillende modellen om in onze (Westerse) maatschappij te kijken naar beperking. Vandaag de dag zien we in ons denken en handelen aspecten van alle modellen terugkomen. Dit zal je ook zien in de antwoorden die je in de oefening hebt gegeven. Op hun eigen terrein bieden ze een nuttig antwoord en invalshoek. Disability Studies is een kader dat de verschillende manieren om over beperking te denken kritisch bekijkt. Vanuit postmoderne filosofie is er ook veel nagedacht over de constructie van verschil en de implicaties hiervan.

13 Het eerste model dat we zullen bespreken is het religieus-moreel model. Dit model ziet beperking als een straf van God of juist als een gave. De gevolgen en de oplossingen zijn afhankelijk van de religieuze overtuigingen in bepaalde sociaal - historische contexten. De culturele reacties kunnen gaan van uitsluiting van de persoon of familie, exorcisme, tot het aanstellen van deze persoon als een verheven individu. Deze middeleeuwse glas-in-lood afbeelding toont hoe de heilige Sint William via de kracht van God de blindheid van een vrouw kon genezen. God kan de beperking opleggen maar ook weer wegnemen. Bron: Wells, E. (2011). Making Sense of the Pilgrimage Experience of the Medieval Church. Peregrinations Journal III(2):

14 In het medisch of individuele model is de oorzaak van een beperking ook te vinden bij de persoon. Beperking wordt veroorzaakt door ziekte en deze ziekte moet behandeld worden. Het doel is het normaliseren van het individu. Tegenwoordig is er een tendens om bijvoorbeeld drukke kinderen snel te diagnosticeren met het label ADHD. Rilatine wordt dan vaak als oplossing gezien. Bron:

15 Het sociaal model richt zich op de wederkerige relatie tussen de persoon en de omgeving. Dit model baseert zich op rechten van personen met een beperking en klaagt de fysieke en sociale barrières in de maatschappij aan. Er zijn verschillende invullingen van dit model maar ze zijn allemaal tegen de medische invulling van beperking (verschillende invullingen, zie sociale interpretaties: Finkelstein, 2001; Gabel, 2005; Van Hove, 2009/ allemaal tegen medische invulling, zie: Gabel& Peters, 2004). Op de cartoon ziet u de toegang naar Universele Mensenrechten, enkel toegankelijk via een hele lange trap. Bronnen: Van Hove G. (2009), Disability Studies. Basisteksten uitgediept, Uitgeverij Garant, Antwerpen- Apeldoorn. Finkelstein (2001). The Social Model of Disability Repossessed. Geraadpleegd op 4 februari 2013 op Gabel, S.L. (2005). Introduction Disability Studies in Education. In S.L. Gabel (Red.), Disability Studies in Education: Readings in Theory And Method. New York: Peter Lang Publishing. Gabel, S. & S. Peters (2004). Presage of a paradigm shift? Beyond the social model of disability toward resistance theories of disability. Disability & Society, Vol. 19, No. 6, October Pp Afbeelding:

16 Modellen hebben elk hun recht tot bestaan: De manier waarop we beperking zien, ontwikkelt zich aan de hand van overtuigingen en visies. Kritische blik blijft centraal: Het SIHO erkent het bestaan en de positieve functie van de verschillende andere modellen van beperking. We ontwijken ook niet bepaalde visies of modellen. We kijken echter naast de positieve functie van bepaalde perspectieven ook naar de keerzijde ervan. In onze werking bewegen we over de verschillende achterliggende ideeën van deze verschillende modellen over beperking op een pragmatische en kritische manier. Participatie Participatie is niet enkel aanwezig zijn maar ook actieve deelname, erbij horen (zie: Van Hove et al., 2012, p.49) Participatie is ook een recht dat werd vastgelegd in de VN Conventie voor de Rechten van Personen met een Handicap en de daarop voortbouwende Belgische decreten en wetten. Kijken naar dromen Vanuit de Disability Studies visie kijkt het SIHO ook steeds naar de talenten en dromen. We vertrekken steeds vanuit het perspectief van de betrokkenen (insiderperspectief). Een manier waarop we de stem van de betrokkenen te tonen is via portretten. Op de slide staat een voorbeeld van zo n portret, het kadert in onze acties rond studeren in het buitenland met een beperking. Portret Liama: Er zit een hyperlink achter de foto. Klik op de afbeelding om het portret te bekijken. Het SIHO heeft in het academiejaar samen met Delphine Callewaert en Delfien Versaevel een reeks

17 portretten gemaakt van studenten die op Erasmus gingen. Je ziet dat een portret maken van iemand niet zomaar gaat over de oppervlakkige zaken over studeren in het buitenland. De kleine zaken waar studenten mee bezig zijn vertellen ons veel over de context, de praktijk van student zijn, contradicties, vragen,.via poëzie en beeld kan men soms de moeilijk verwoordbare realiteit toch tonen. Afbeelding: Bron: Van Hove, G., De Schauwer, E., Mortier, K., Claes, L., De Munck, K., Verstichele, M., Vandekinderen, C., Leyman, K.,& Thienpondt, L. (2012). Supporting gaduate students toward a pedagogy of hope : resisting and redefining traditional notions of disability. REVIEW OF DISABILITY STUDIES, 8(3),

18 Disability Studies staat ook open voor complexiteit en tegenstellingen in verhalen. Portret: We zien hier het portret van Lynn. In haar toekomst zien we tegelijk de droom om verder te studeren/doctoreren en het nadenken over euthanasie. De wereld is ook niet zwart-wit: We zien beperking en onze maatschappij niet in duale manier. De realiteit is complexer dan normaal/abnormaal, beperkt/niet-beperkt, positief/negatief, (Allan, 2010, p ) We denken over de wereld als een complexe steeds bewegende ruimte waarin betekenissen over beperking sociaal - historisch afhankelijk zijn en niet los mogen gezien worden van het individu waar het over gaat. Portret: We zien in het portret van Lynn deze beweging terug. Waar ze eerst nog dromen had over een ballet carriere moest ze deze bijstellen. Bron: Allan (2010). Rethinking Inclusive Education. The Philosophers of Difference in Practice. Dordrecht: Springer, p.60). Open voor contradicties, zie ook: Van Hove, G., De Schauwer, E., Mortier, K., Claes, L., De Munck, K., Verstichele, M., Vandekinderen, C., et al. (2012). Supporting gaduate students toward a pedagogy of hope : resisting and redefining traditional notions of disability. REVIEW OF DISABILITY STUDIES, 8(3),

19 In de maatschappij willen we steeds vaste grenzen maken om veiligheid, zekerheid en structuur te geven. Tegelijk is er steeds een proces bezig om hieraan te ontsnappen. Kaders: De kaders kunnen we in deze context zien als de instelling hoger onderwijs: de gebouwen, de lesuren, het lokaal of het auditorium, het curriculum, regelgeving, competentieprofielen Deze kaders zorgen voor in- en uitsluiting (zie: Foucault over discours en uitsluiting). Ze creëren vaste verschillen. Deze kaders zorgen voor categorieën. De kaders zorgen ook voor de nood om de in- en uitsluiting te regelen (zie ook Foucault, over objectification in Rabinow, 1984, p. 10) Dit kunnen we zien als de attesten van een label die nodig zijn voor redelijke aanpassingen of faciliteiten. Bijvoorbeeld: De gebouwen kunnen bijvoorbeeld niet toegankelijk zijn voor personen in een rolstoel. De uren kunnen zorgen dat personen met een korte aandachtsspanne niet mee kunnen volgen. De regelgeving kan ervoor zorgen dat studenten die net geen label hebben maar toch nood hebben aan ondersteuning geen recht hebben op redelijke aanpassing. Proces In relaties tussen studenten en docenten of tussen studenten onderling kunnen er echter manieren gevonden worden om barrières tot hoger onderwijs te verlagen. Het verschil tussen mensen kan dus ook als een steeds veranderend proces gezien worden dat bepaald word door relaties tussen mensen.

20 Verschil als kracht: Dat verschil moet in onze samenleving worden gezien als een meerwaarde in plaats van een beperking. Het maakt openingen voor iets nieuws. Uit verschil kunnen nieuwe dingen ontstaan. Verschil is continu: Het eigen verhaal dat steeds evolueert staat centraal. Als we steeds veranderen en uitwegen zoeken uit de kaders kunnen we niet meer spreken van mooie afgebakende (discrete) verschillen maar moeten we verschil als een steeds veranderend concept, afhankelijk van de zaken die mensen tegenkomen in hun leven (Massey, 2005, p.21). Categorieën verdwijnen: Als we denken in een constante evolutie van het leven, zullen vaste categorieën en tegenstellingen relatief worden. Deze tegenstellingen zullen niet altijd gelden en kunnen doorbroken worden door de constante evolutie. In de workshop zullen we zoeken naar openingen in de vaste categorieën. Bronnen: Davies, B. (2009). Difference and differenciation. In: Davies, B. & Gannon, S. (Eds.). Pedagogical encounters. New York: Peter Lang Publishers. Rabinow, P. (1984). The Foucault Reader. New York: Pantheon Books. Massey, D. (2005). For Space. Londen: SAGE.

21 OEFENING: Wie ben ik? TIP voor trainer of workshopbegeleider: Vraag eerst op voorhand aan iemand of die als vrijwilliger wil naar voor komen. Voor sommige mensen is dit een hoge barrière. Vraag nadien aan de vrijwilliger hoe deze oefening was voor hem/haar. Deze oefening wordt in de life versie van de workshop getoond. We beschrijven het hier voor de online versie. We vragen een vrijwilliger naar voor. Iedereen bekijkt de persoon en antwoordt op de volgende vragen. Iedereen roept het eerste wat er in hem opkomt. Het is belangrijk om mee te geven dat vrijwilliger die vooraan komt (nog) niks zegt, maar op het einde van de vragen kan hij/zij wel iets zeggen om recht te zetten, toe te voegen, - Is deze persoon een man of een vrouw? - Hoe oud is deze persoon? - Welke hobby s heeft deze persoon? - Heeft hij/zij een relatie? Hoe lang al? - Wat is zijn of haar beste kwaliteit? - Wat eet hij of zij graag? De persoon mag nog dingen rechtzetten

22 Conclusie: De antwoorden zijn gebaseerd op je eigen referentiekader. Er is vaak geen discussie of dit nu een man of een vrouw was. Toch kan de persoon meer vrouwelijke of mannelijke eigenschappen hebben. Dit zie je niet als je vanuit vaste kaders denkt. Er is een verschil tussen wat mensen over je denken en de realiteit. Het is pas als je in relatie gaat met de ander dat de categorieën, zoals mannelijkheid of vrouwelijkheid, als vloeiend en veranderend kunnen worden gezien. Bron afbeelding:

23 We zullen in de workshop steeds weer bewegen tussen de elementen in het hoger onderwijs die grenzen vormen en de constante kracht die ons steeds doet veranderen naargelang de zaken die we tegenkomen op ons pad. Deze grenzen/kaders en de verandering daarbinnen hebben elkaar nodig. Ze kunnen ook niet apart worden gezien maar steeds in samenspel. Afbeelding: Bron: Davies, B. (2009). Difference and differenciation. In: Davies, B.& Gannon, S. (2009). Pedagogical encounters. New York: Peter Lang Publishers.

24 Doe de oefening en maak de opdracht zoals beschreven op de slide. TIP voor trainer of workshopbegeleider: Maak duidelijk dat hier geen verkeerde antwoorden kunnen gegeven worden.

25 Maak de opdracht zoals beschreven op de slide. Het deel welke post it waar kan je niet doen als je de vorming online volgt.

26 Iedereen wordt in sommige contexten beperkt door de omgeving Bekijk de rode post its: Bijv. zwangerschap, ziekte, problemen op school van kinderen, Door de vaste structuren in onze omgeving worden we op dat moment beperkt in je moeilijkheden. Deze beperking is niet vast en contextafhankelijk. Beperking als een sociaal construct: Vanuit het sociale model ziet men beperking afhankelijk van de situatie waar de persoon zich in bevindt. In het Engels heet dit Disability. Een beperking wordt dus gezien als het resultaat van de interactie tussen het individu en zijn natuurlijke, culturele, gebouwde en sociale omgeving. We zagen in de oefening dat dit eigenlijk geldt voor iedereen. De omgeving gaat namelijk met ieder individu in interactie waardoor dat individu soms beperkingen ervaart. Nood aan. Bekijk de gele post its: Door veranderingen binnen de vaste structuren is er nood aan nieuwe manieren van handelen. -> nood aan flexbiliteit. Bijv. mails nalezen bij vakantie, verschuiving uren omdat je je kinderen moet afhalen van school, Interafhankelijk: Soms zullen we flexibiliteit, ondersteuning nodig hebben van collega s, maar soms hebben collega s ook nood aan flexibiliteit en ondersteuning van jou. Dit is een wisselwerking.

27 Net zoals jullie en jullie kennissen/collega s worden studenten ook op sommige momenten, in sommige contexten beperkt door de omgeving. Deze beperkingen kunnen we als veranderlijk zien binnen de vaste grenzen van de schoolomgeving. Door je als leerkracht open te stellen voor verandering en diversiteit kan je het beste halen uit elke student. De afbeelding op de slide: Het is niet omdat de groep er hetzelfde uitziet, dat ze ook dezelfde mogelijkheden en beperkingen hebben. Afbeelding: mxw=850%3bmxh=650%3bq=80

28 Cartoon: In het pikdonker zijn mensen met een visuele beperking veel minder hulpeloos dan mensen zonder visuele beperking. Moeten we de visuele beperking dan nog definiëren als een beperking of juist als een talent? Daarnet zeiden we dat de verschillen tussen mensen eerder als veranderend moeten worden gezien en niet als statische categorieën tussen beperkt en niet beperkt. Wat wij als obstakel ervaren wordt hier in deze context door iemand met een visuele beperking niet als obstakel ervaren. Afbeelding:

29 Gillian Lynne: Klik op de afbeelding. om de video te bekijken. Er is een hyperlink achter de foto. TIP voor trainer of workshopbegeleider: Vraag eerst aan de deelnemers welke interessante zaken zij uit dit fragment halen. Vul nadien nog verder aan (indien niet alles vermeld werd) met bijvoorbeeld zaken hieronder. Sir Ken Robinson beschrijft het verhaal van Gillian Lynne, de choreografe van de musicals Cats en The Phantom of the Opera. Hij vertelt over hoe zij haar talent ontdekte: dansen, moeten bewegen om te denken, niet kunnen stil zitten,... Hij haalt enkele interessante zaken aan: Dat de definitie van Gillians beperking op school zowel negatief, als ziekte, geïnterpreteerd kan worden, als positief als talent Dat Gillian naar de dokter moest, want er was iets mis. Ze stoorde de klas, kon niet stil zitten, niet opletten Nu zou men zeggen dat ze ADHD had, maar toen was ADHD nog niet uitgevonden en kon je dit als persoon niet hebben. Het was geen optie. Afbeelding: Bron:

30 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Stel de vraag aan de deelnemers: Waar zit de student met een beperking? Geef hen voldoende tijd om te antwoorden. Vul daarna aan. We zullen niet altijd zien wie de persoon met een beperking is. In het vorige luik van de workshop zagen we ook dat beperking contextafhankelijk is en veranderlijk. Misschien is er iemand beperkt doordat hij/zij ziek is en zelfs niet aanwezig kan zijn in de les, misschien is iemand beperkt in het verstaan van de leraar doordat zijn buren aan het praten zijn. Het kan ook dat iemand een label dyslexie heeft en de overvolle PowerPoint niet kan lezen. Sommigen zien iemand met een koptelefoon en zeggen dat deze persoon misschien gehoorproblemen heeft. Is deze persoon dan beperkt? Misschien in het begin van het jaar maar nu niet meer doordat hij een koptelefoon kan gebruiken. Bron afbeelding: m+e.jpg

31 Opdracht: Neem een blad en maak twee kolommen. Shrijf in de linkerkolom alle groepen op tot wie jullie jezelf rekenen. Schrijf in de rechterkolom de rollen die je binnen die verschillende groepen op neemt. TIP voor trainer of workshopbegeleider: Zorg dat je papier en stylo mee hebt. Wanneer deelnemers niet snappen wat er wordt bedoeld met een rol, geef dan 1 of 2 voorbeelden (bv leider, voorzitter, rol van zorgdrager, )

32 Iemand kan een leraar zijn Iemand kan een vader zijn Iemand kan lid zijn van een basketbalploeg Iemand kan lid zijn van een vriendengroep Iemand kan een rolstoelgebruiker zijn Iemand kan een zoon zijn Iemand kan een echtgenoot zijn Iemand kan lid zijn van een homo cultuur Deze lidmaatschappen kunnen zorgen dat je als persoon ook verschillende rollen vervult naargelang de context waarin je jezelf bevindt. Een persoon zijn sociale identiteit wordt door de interactie met al deze groepen gedefinieerd. Niemand heeft een vaste identiteit, je maakt in je dagelijkse omgang eerder een vloeiende beweging over al deze groepen en rollen. Zo is een persoon die een beperking heeft ook niet enkel deze beperking. Bronnen: Giroux, H. (1992) Border crossings: cultural workers and the politics of education (London, Routledge). Petersen, A. (2006). An African American woman with disabilities: the intersection of gender, race and disability. Disability & Society, 21(7),

33 Bronnen afbeeldingen: says-david-cameron.html

34 We kunnen onszelf zien als een kameleon: We passen onze identiteit aan onze sociale context aan (Sociale identiteit: Symbolisch interactionisme, zie Cooley, 1964) We hebben meerdere identiteiten die flexibel zijn in plaats van vast. Deze identiteiten verandert dus doorheen ons leven. De context en het moment waarin we zijn, verandert onze identiteit, hoe we onszelf zien. Dit kan leiden tot identiteiten die met elkaar in spanning staan, elkaar onderling beïnvloeden en elkaar informeren. (zie: Giroux, 1992); Petersen, 2006) Bronnen: Cooley, C. H. (1964). Human Nature and the Social Order. New York: Schocken. Giroux, H. (1992) Border crossings: cultural workers and the politics of education (London, Routledge). Petersen, A. (2006). An African American woman with disabilities: the intersection of gender, race and disability. Disability & Society, 21(7), Afbeelding:

35 Mensen met een beperking kunnen zich identificeren met een groep mensen met een beperking. Beperking is echter grotendeels bepaald door de omgeving. Identiteit wordt ook bepaald door de interactie met de omgeving. Gevolg hieruit is dat de Disability Identity ook zeer contextafhankelijk is. Portret Bart In een ander portret dat het SIHO maakte in samenwerking met Matthijs van Trigt zien we het verhaal van een ingenieur met een beperking. Bart is een expert in prototyping en 3D printen. In zijn portret wordt het duidelijk dat hij het belangrijk vindt om in zijn vakgebied gezien te worden als vakkundige in plaats van iemand met een beperking. Toch is hij naast zijn werk ook nog steeds actief in een vereniging voor thalidomineslachtoffers (softenon). Hierin identificeert hij zich wel als persoon met een beperking. Afbeelding: Michiels, P. (s.d.). Unpublished picture. Bronnen: Van Trigt, M.,& Grimonprez, B. (s.d.). The Story of an Engineer with a Disability. Gent: Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs. Verstichele, M. (in press). Disability Identity bij studenten aan de Ugent. Gent: Universiteit Gent, Beleidscel Diversiteit en Gender.

36 Maak de opdracht TIP voor trainer of workshopbegeleider: Geef voldoende tijd om deze opdracht te maken Vraag nadien of iemand zijn antwoord wil delen met de groep. Verplicht niemand, niet iedereen doet dit graag.

37 We kunnen besluiten dat we tot verschillende groepen behoren. Onze connecties met deze groepen verandert, zoals ook onze rollen in de verschillende groepen veranderen. We leggen hier de link met continue diversiteit. Als we groepen creëren, creëren we vaste kaders. Maar mensen zijn vaak niet zomaar onder te verdelen tot bepaalde groepen of in categorieën. In bepaalde groepen zijn er ook mogelijkheden om anders te worden (becoming).

38 Toch creëren we ook het idee van vaste groepen We doen dit door grenzen te bedenken wie erbij hoort en wie niet. Iedereen die toegelaten wordt tot de groep beantwoord aan bepaalde normen. Soms is er hier een toelatingstest voor nodig. Afbeelding: Address&biw=1350&bih=719&tbm=isch&tbnid=UD7bH0EAU2WYRM:&imgrefurl=http://quinnsbaptis t.org/church-membership/membershipcard/&docid=kwdtuwuqhv_8vm&imgurl=http://quinnsbaptist.org/wpcontent/uploads/2011/05/membership-card.png&w=350&h=288&ei=49gpua- NFMHJ0AWKzIDQAg&zoom=1&ved=1t:3588,r:4,s:0,i:90&iact=rc&dur=4251&sig= &page=1&tbnh=183&tbnw=248&start=0&ndsp=15&tx=109&ty=99

39 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Laat eerst het filmpje zien. Geef nadien de uitleg. In- en uitsluiting gebeurt op basis van deze vastgelegde groepen. We zagen in het filmpje dat de norm (of de normale groep in de maatschappij) vaak uitsluiting creëert door bijvoorbeeld sociale barrières : Vooroordelen, stereotypen, discriminatie, medelijden, vermijding, Afbeelding:

40 Een van de vastgelegde groepen zijn mensen met een beperking Hierin bestaat een lange traditie van het verdelen van mensen die afwijken van de norm in categorieën en subcategorieën. Labels, stoornissen, enz. zijn door de mens zelf uitgevonden en worden toegekend aan iemand, opgeplakt als het ware, na psychologische of fysiologische testen. Deze labels hebben we nodig als we vanuit een medische visie kijken en willen beslissen of we een persoon wel of niet moeten behandelen voor een stoornis. We zien de nood aan labels ook terugkomen in onze hogescholen en universiteiten om bijvoorbeeld redelijke aanpassingen of faciliteiten aan te vragen. Klik nu of druk op pijl om naar het volgende deel van de slide te gaan. Keerzijde van labels - Een label is gecreëerd - Over attestering - Exclusie, wij zij - Stereotypen - Ableism - Wat als je NET geen label hebt? We zullen in de volgende slides op elk van deze keerzijdes in gaan.

41 Het onderliggende idee van het medisch model is dat eigenschappen van mensen die afwijken van de norm verbeterd moeten worden. Iedereen moet streven naar de norm omdat dit het beste is. Beperking wordt hier als iets negatiefs gezien. Dit leidt tot maatschappelijke attitudes die kritiekloos beweren dat het beter is voor mensen om te lopen in plaats van te rollen, te spreken in plaats van gebarentaal te gebruiken, prints te lezen in plaats van braille te lezen, onafhankelijk te kunnen spellen in plaats van spellingscontrole te gebruiken, en rond te hangen bij studenten zonder beperkingen in plaats van met studenten die ook beperking hebben" (Hehir, 2002, 7, in Gabel, S., 2005). We moeten dit niet zien als iets dat enkel ten opzichte van de persoon met een beperking gebeurt, ook de persoon met een beperking is deel van het discours dat deze visie in stand houdt en mee versterkt. (subjectivatie: Foucault in Rabinow,1994 en internalised oppression: Freire, 1972 ) Net als andere minderheidsgroepen ontstaan zo vooroordelen en discriminatie ten opzichte van mensen met een beperking. We zien hier de overlap tussen het sociale (rechten) model van beperking met andere maatschappij - kritische stromingen die de afgelopen decennia hebben gevochten voor de rechten van minderheidsgroepen, zoals: feminisme, critical race theory, queer theory, We moeten echter uitkijken om ook in dit rechtenverhaal niet de persoon en zijn interactie met de omgeving te verengen tot enkel zijn beperking (zie afbeelding). Zoals we daarnet zagen zijn onze identiteiten eerder flexibel en contextafhankelijk.

42 Bronnen: Gabel, S. L. (Ed.) (2005). Disability studies in education: Readings in theory and method. New York: Peter Lang. Rabinow, P. (1994). Michel Foucault: Ethics, Subjectivity and Truth: Essential Works of Foucault , Volume 1. London: Penguin. Freire, P. (1972). Pedagogy of the Oppressed, Harmondsworth: Penguin.

43 Door labels krijgen personen vaak toegang tot ondersteuning op school zoals redelijke aanpassingen of faciliteiten. Het is in veel gevallen wel nodig om een bewijs te hebben van je beperking. Bron: Decreet van 10 juli 2008 houdende een kader voor het Vlaamse gelijkekansen- en gelijkebehandelingsbeleid, Art. 19

44 Het gevaar van labels is dat de mensen die net onder de grens zitten of niet gemeten kunnen worden doormiddel van aard van de grenzen, erbuiten vallen. Zo bestaat er een handboek waarin de grenzen van stoornissen vastgelegd staan, de Diagnostical Manual of Mental Disorders, de DSM. Hieruit zijn testen ontwikkeld om vast te leggen of iemand een stoornis heeft of niet. Daarnet zagen we echter dat de mens niet zo statisch en enkelvoudig is als dat we denken. Mensen kunnen dus nood hebben aan ondersteuning terwijl ze niet altijd, helemaal beantwoorden aan de vaste labels. Afbeeldingen:

45 Voordelen: Het biedt houvast (structuur) (Davies, 2009), Het geeft een gevoel ergens bij te horen (Belonging: Maslow, 1970) Het is comfortabel (Davies, 2009), Het biedt mogelijkheid tot interactie met de sociale wereld (Davies, 2009) Het biedt mogelijkheden om je als groep te verenigen en bijvoorbeeld politieke druk uit te oefenen. Het geeft met andere woorden een politieke stem. (Davies, 2009) Nadelen: Stereotypering Vermijding Vooroordelen Afbeelding: visualphotos.com Bronnen: Maslow, A. (1970). Motivation and personality (2nd ed.). New York: Harper & Row Davies, B. (2009). Difference and differenciation. In: Davies, B. & Gannon, S. (Eds.). Pedagogical encounters. New York: Peter Lang Publishers.

46 Iedereen heeft ten aanzien van de andere groep de illusie dat de groepsleden die groep meer op elkaar gelijken dan dat de groepsleden van de eigen groep. Bijv. Ken je het fenomeen dat alle personen van Aziatische afkomst uiterlijk op elkaar lijken? Onderzoek toont aan dat het niet ligt aan de frequentie van interactie (mannen en vrouwen hebben veel kennis over elkaar en interageren veel). De context en het willen afbakenen van je groep liggen aan de oorsprong hiervan (Haslam, Oakes, Turner & McGarty, 1996) Zo ontstaan er stereotype beelden van groepen Bron term Illusoire homogeniteit : Brysbaert, M. (2006). Psychologie. Gent: Academia Press. Bronnen outgroup homogeneity: Haslam, A., Oakes, P., Turner, J.,& McGarty, C.(1996). Social identity, self-categorization, and the perceived homogeneity of ingroups and outgroups: The interaction between social motivation and cognition. In Sorrentino, R. ; Higgins, E.(Eds.) Handbook of motivation and cognition: The interpersonal context, Handbook of motivation and cognition (New York: Guilford Press) 3: Quattrone, G. A.; Jones, E. E. (1980). "The perception of variability within in-groups and out-groups: Implications for the law of small numbers.". Journal of Personality and Social Psychology 38 (1): Quattrone, G. A. (1986). "On the perception of a group's variability". In Worchel, S.; Austin, W. G.. Psychology of intergroup relations (2nd ed.). Chicago: Nelson-Hall.

47 Het SIHO heeft de laatste jaren enkele onderzoeken gedaan naar het beeld van docenten in het hoger onderwijs over studenten met een beperking. We hebben hieruit enkele bezorgdheden van docenten opgenomen over de voorbereiding van studenten op de werkvelden verpleegkunde en leraar. Afbeelding: Dit is een snapshot van het introductiefilmpje van TZALWEL!, een project van het SIHO. We gebruiken het hier louter als illustratie van een leerkracht die cynisch kijkt, Bron citaat op powerpoint: Brysbaert, M. (2006). Psychologie. Gent: Academia Press.

48 Wanneer we dieper ingaan op de concrete knelpunten, benoemen mensen dikwijls een diagnose op zich. Ze focussen op het label en niet op de persoon en zijn functioneren in de praktijk. Ze gaan verkeerdelijk uit van de veronderstelling dat een diagnose sowieso zorgt voor problemen op de werkvloer. Tenslotte leeft ook de idee dat mensen overal goed in moeten zijn. Hierdoor gaan we er te snel van uit dat een persoon het beroep niet zal kunnen uitoefenen omwille van een beperking. Vanuit dit perspectief is het moeilijk om te kijken naar talenten en om anders en breder te durven denken over het verwerven van een diploma. Bron: SIHO (2012). Praten over talent werkt drempels weg! Beroepsgerelateerde bezorgdheid.

49 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Stel de vraag : Wat valt er op aan deze mythes? Geef voldoende tijd om na te denken. Vul aan wanneer nog niet alles gezegd is. VRAAG: Wat valt er op aan deze mythes? Ze spreken allemaal over een groep mensen in plaats van individuen. Ze veralgemenen de groepen Ze spreken over anders-zijn als statisch begrip Ze herleiden de complexe, vloeiende manier waarop mensen hun identiteit werkt tot een vaste identiteit. Wat we nu deden is denken vanuit groepen, niet meer vanuit het individu. We dachten over de student met dyslexie, de blinde student,. Wat ermee doen? Het SIHO tracht deze mythes te ontkrachten door vanuit verhalen van studenten te werken. In het volgende deel van de workshop zullen deze mythes ontkracht worden door de persoonlijke verhalen en tips, we vertrekken echter niet vanuit het idee van een zij-groep en zullen dus ook niet de omgekeerde beweging maken van veralgemenen (bijv. zij zijn niet zo hulpeloos). We laten de mensen zelf reflecteren over de verhalen en hebben als doel dat de participanten vanuit persoonlijke verhalen gaan denken in plaats van uit veralgemeningen. Afbeelding:

50 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Lees de cartoon voor of vertel het in je eigen woorden in het Nederlands. Idee achter de cartoon: We moeten afstappen van het denken in labels en evolueren naar een meer persoonlijke manier om met een diverse studentengroep om te gaan. In wat volgt zullen we het hebben over concrete manieren waarop het hoger onderwijs barrières kan verlagen voor een diverse studentenpopulatie. Afbeelding: Michael Giangreco & Kevin Ruelle (1999)

51 Naast de sociale barrières die geconstrueerd worden door de vaste groepen en labels zijn er ook andere potentiële barrières in de toegang tot het hoger onderwijs. We zagen in het begin van de workshop dat de vaste kaders van het hoger onderwijs zorgen voor categorieën, wij-zij, in- en uitsluiting, Deze vaste kaders kunnen barrières vormen voor een diverse studentenpopulatie. Barrières: Bereikbaarheid, bruikbaarheid, begrijpbaarheid, betaalbaarheid, beschikbaarheid (zie 5 b s van Parmentier, 1998). Bron: Parmentier, S. (1998). Kansarmoede en rechtshulp. Drie uitdagingen op de drempel van de volgende eeuw. Alert, 24(1),

52 Bereikbaarheid is de mate waarin verschillende studenten toegang hebben tot het aanbod van het hoger onderwijs. TIP voor trainer of workshopbegeleider: Stel eerst de vraag aan de deelnemers of zij barrières kunnen bedenken rond de toegang tot het aanbod van het hoger onderwijs. Vul nadien zelf aan. Barrieres: - Infrastructuur van de gebouwen (bijvoorbeeld enkel les in een auditorium met veel trappen, ontoegankelijk voor een rolstoel, plantenbak voor de parkeerplaats voor personen met een beperking, ) - Aanbieden van de lesmateriaal (bijvoorbeeld enkel via fotokopies van boeken of via een online leerplatform op toegankelijke pdf s) - Wat met studenten die geen internet hebben in combinatie met online leerplatforms - Lesuren Afbeelding: Dooms, F. (2011). Toegankelijkheidsadvies Universiteit Antwerpen. Campus Drie Eiken Gebouw S. Advies met het oog op het verbeteren van de toegankelijkheid. Antwerpen: Centrum voor Toegankelijkheid Provincie Antwerpen.

53 Zijn de inhouden van de lessen nuttig/relevant voor de studenten? Is de infrastructuur van de universiteit of hogeschool bruikbaar? Deze trap is bijvoorbeeld een mooi voorbeeld van een trap die toegankelijk is voor een zeer diverse groep mensen. Er is bij voorbaat rekening gehouden met de diverse groep mensen (Universal Design). Afbeelding:

54 Begrijpbaarheid is een kwestie van taal en andere vormen van communicatie Maar taal gaat ruimer dan de woorden die we uitspreken Het gaat ook om uitdrukkingen, beeldspraak, non-verbale communicatie, Klik op de afbeelding. Er zit een hyperlink achter de foto. In dit filmpje van Monthy Python zien we dat een goede communicatie belangrijk is. Bron:

55 Een recente studie geeft aan dat een diploma hoger onderwijs duidelijk leidt tot een hoger inkomen en een lager werkloosheidsrisico (Groenez, Heylen & Nicaise, 2010). Hoger onderwijs is dus een goede opstap om uit armoede te geraken (Vlaamse Onderwijsraad, 2010). De grote meerderheid van de potentiële studenten uit de doelgroep mensen in armoede stroomt niet door naar het hoger onderwijs (Vlaamse Onderwijsraad, 2010). Uit onderzoek blijkt dat een jaartje studeren een kotstudent gemiddeld euro per jaar kost, euro meer dan een pendelstudent. (CEBUD, 2012). Een goede werking van de sociale voorziening kan hierbij cruciaal zijn (vaste kaders) maar is soms log en tijdsconsumerend. De studiefinanciering komt ook vaak pas in het 2 e semester tot bij de student.hiernaast is er dus een flexibiliteit nodig van de docenten en sociaal werkers om de financiële drempels voor de studenten die het moeilijker hebben te verlagen. Afbeeldingen: Bronnen: Groenez, S., Heylen, V. & I. Nicaise. (2010). Een verkennend onderzoek naar de opbrengstvoet van investeringen in het hoger onderwijs. Leuven: HIVA. Vlaamse Onderwijsraad (2010). Visietekst armoede en hoger onderwijs. Naar een verhoogde participatie van studenten in armoede in het hoger onderwijs. Brussel: Vlaamse Onderwijsraad. CEBUD (2012). Wat kost een student?. Geel: CEBUD.

56 Beschikbaarheid van de informatie in het hoger onderwijs gaat over de manier waarop je aanbod verspreid wordt. Hierbij kan het aangewezen zijn om de communicatiekanalen te bekijken en op zoek te gaan naar die kanalen die door een divers publiek gebruikt worden. Durf ook nieuwe kanalen aan te spreken. Wat met studenten die doof zijn in een les die enkel beschikbaar is via klassieke colleges? Wat met studenten die afwezig zijn door hun werk, hoe ga je die bereiken? Gaan we mee met de sociale netwerksites zoals Facebook? Wees ook duidelijk hoe een student contact kan opnemen. Een voorbeeld hiervan zien we bij een professor onderwijskunde. Afbeelding:

57 Hoe zetten we in op diversiteit? Lees de tekst op de slide.

58 Formele ondersteuning: Ondersteuning vanuit de structuur (macro: wetgeving, politieke besluiten, meso: organisatiestructuur, diensten) Dit kunnen we zien als een basis om op terug te vallen.

59 Informele ondersteuning: Wat is de visie van een organisatie (mesoniveau)? Hoe gaan collega s met elkaar om? Hoe gaat de docent om met de student (microniveau)? Dit kunnen we zien als een vruchtbare grond om snel en effectief te handelen. Dit zal meer uitgaan van dialoog en persoonlijke interactie.

60 Volledige ondersteuning We pleiten in deze workshop niet voor de ene vorm van ondersteuning of de andere. De twee vormen een voorwaarde voor een toegankelijk hoger onderwijs. Ze zijn evenwaardig en vullen elkaar aan.

61 Hoe inzetten op diversiteit? Wat studenten absoluut niet willen, is medelijden. Het liefst van al willen ze zo normaal mogelijk behandeld worden. Dit wordt bevestigd in zowel internationaal als Vlaams onderzoek (Tinklin en Hall, 1999; Drieghe en Vernaeve, 2010; Soetaert, 2011). Hierin geven sommige studenten aan dat ze wachten met hulp vragen tot ze echt niet zonder kunnen omdat ze niet anders willen behandeld worden dan hun medestudenten (Soetaert, 2011). Daarnaast willen de studenten vooral dat er begrip is voor de dingen die ze anders doen (Soetaert, 2011). Soms hebben studenten met een functiebeperking het gevoel dat ze zich meer moeten bewijzen ten opzichte van hun medestudenten en lesgevers (Soetaert, 2011). Het SIHO heeft in het academiejaar samen met Delphine Callewaert en Delfien Versaevel een reeks portretten gemaakt van studenten die op Erasmus gingen. De foto komt uit een van de portretten en geeft mooi aan dat studenten met een beperking niet zo anders zijn als dat we denken. Afbeelding: Bronnen: Tinklin, T. & Hall, J. (1999). Getting round obstacles: disabled students experiences in higher education in Scotland. Studies in Higher Education 24(2), Soetaert, J. (2011). Verder studeren is Een kwalitatief onderzoek naar de beleving van studenten met een functiebeperking in het Vlaamse hoger onderwijs. Onuitgegeven masterproef, Universiteit Gent. Bron citaat ppt.: Drieghe, S. & Vernaeve, L. (2010). Laat me maar gewoon student zijn. Af/studeren met een functiebeperking in het hoger onderwijs. Bevindingen en aanbevelingen. Gent: Hogeschool Gent.

62 Persoonlijke verhalen In persoonlijke verhalen zie je de complexe realiteit van het leven. Je leert over de dromen van studenten en de barrières ernaartoe. Je leert over de veranderende context van de student. Klik op de afbeelding. Je ziet een filmpje van TZALWEL!. Er zit een hyperlink achter de foto. Het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs maakt(e) in het academiejaar beeldmateriaal over studeren met een beperking in het hoger onderwijs. Studenten met een beperking vertellen in een zestal filmpjes over hun ervaringen, dromen en ambities. Het project toont studenten in alle aspecten van studeren en jong zijn, dromen en talent hebben, uitkijken naar een job. Meer info: Bron:

63 Persoonlijke verhalen In persoonlijke verhalen zie je ook contradicties. Het leven is ook niet altijd zo rechtlijnig als we het soms willen. Portret van Bart: Zo zien we in de twee citaten op deze slide twee tegenstrijdige boodschappen: Aan de ene kant leren we uit het verhaal van de eerste persoon dat het soms makkelijker is als mensen je beperking zien. Het is niet altijd leuk om hulp te moeten vragen. De tweede persoon vindt het echter vervelend dat mensen hem steeds te hulp schieten. Hiermee veronderstellen ze dat hij hulpeloos is en afhankelijk. Tegelijk is het waarschijnlijk vriendelijk bedoeld. Hoe zouden jullie met deze tegenstellige boodschappen omgaan? Tip: Vraag aan de persoon wat hij graag heeft: Moet ik u helpen? Bron: Van Trigt, M.,& Grimonprez, B. (s.d.). The Story of an Engineer with a Disability. Gent: Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs.

64 In de portretten komen dialoog en het zoeken naar creatieve oplossingen sterk naar voor. Vaak is het namelijk moeilijk om te praten over je beperking door angst voor negatieve reacties. Het is echter wel belangrijk om als docent open te staan voor vragen en samen met de student te zoeken naar creatieve oplossingen. Dit kan alleen in dialoog en vanuit de openheid voor verandering en diversiteit. Bron: Van Trigt, M.,& Grimonprez, B. (s.d.). Het verhaal van een ingenieur met een beperking. Gent: Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs.

65 In het hoger onderwijs hebben we te maken met een diverse studentenpopulatie die steeds veranderd. We kunnen daarvoor ook onze onderwijsstijl aanpassen. Dit kan de lesgever doen door: Flexibele manieren te gebruiken om informatie over te brengen (bijvoorbeeld online leerplatform, powerpoint, blogs, ) Van in het begin een variatie aan mogelijkheden aan te bieden om de doelstellingen te bereiken (bijv. doelstelling: presentatie geven = powerpoint, online, videoboodschap, uit het hoofd, ) Aan te sluiten bij de leefwereld van studenten Er bestaan veel zaken om lessen toegankelijker te maken voor een diverse studentenpopulatie. In Vlaanderen zijn instellingen hoger onderwijs de laatste jaren steeds meer gericht op het kader van Universal Design for Learning (UDL). Dit kader gaat uit van diversiteit als norm en sluit daarvoor goed aan bij deze workshop Disability Awareness. Het SIHO geeft ook coaching sessies aan groepen docenten uit het hoger onderwijs in heel Vlaanderen. Bekijk onze website voor meer info of contacteer ons via .

66 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Vraag aan de deelnemers of zij nog iets willen meedelen, vertellen, vragen, Als er vragen zijn over de inhoud van deze workshop, contacteer gerust het SIHO. Onze contactgegevens vind je op de volgende en laatste slide. We willen graag nog even benadrukken, zoals ook in de eerste slide gesteld, dat deze workshop of delen van deze workshop mogen gebruikt worden om verder te verspreiden of in te zetten tijdens bijvoorbeeld lessen. We willen hierbij wel vragen om telkens de bronvermelding mee te geven en correct te verwijzen naar het SIHO als bron of naar andere bronnen. Op iedere slide vermelden wij ook telkens onze eigen bronnen. Laat ons ook graag weten hoe je deze workshop verder inzet. Het is altijd fijn om te zien hoe een workshop die je ontwikkeld hebt, zich verder verspreid. Afbeelding: Question

67 TIP voor trainer of workshopbegeleider: Geef je eigen contactgegevens en contactgegevens van het SIHO door. Contacteer ons gerust. Aanvragen Nieuwsbrief: Facebookpagina:

Universal Design (UD) lesmateriaal

Universal Design (UD) lesmateriaal Universal Design (UD) lesmateriaal 1. Wat is Universal Design lesmateriaal?... 1 2. Lesmateriaal: algemene tips... 1 3. Richtlijn 1: Representatie... 2 4. Richtlijn 2: Actie en Expressie... 6 5. Richtlijn

Nadere informatie

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Steunpunt Inclusief hoger Onderwijs Sint-Jorisstraat 71 8000 Brugge Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Het Steunpunt Inclusief Hoger

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

De zin en onzin van daten: deel 1

De zin en onzin van daten: deel 1 De zin en onzin van daten: deel 1 Inleiding Van harte welkom bij deze serie rond single zijn en daten. Onze hoop is dat we je vragen over het single zijn kunnen beantwoorden, maar helaas bestaan er niet

Nadere informatie

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST Gebruik deze checklist om te beslissen welke kanalen je zal gebruiken op je school om zowel leerlingen als collega s te informeren en motiveren over Zuiddag. Deze checklist bestaat

Nadere informatie

Op-stap naar werk 16 juni 2011

Op-stap naar werk 16 juni 2011 Op-stap naar werk 16 juni 2011 Verwelkoming door Lieven Desmet - Promotor SIHO Als promotor van het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs heet ik jullie van harte welkom op de lancering van de wegwijzer

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding 9 Vanuit de praktijk 9 Voor de praktijk 10 Gebruiksaanwijzing 10

INHOUD. Inleiding 9 Vanuit de praktijk 9 Voor de praktijk 10 Gebruiksaanwijzing 10 INHOUD Inleiding 9 Vanuit de praktijk 9 Voor de praktijk 10 Gebruiksaanwijzing 10 1. Wat is autisme? 13 1.1. studenten (met autisme) 13 1.2 Kenmerken van ASS 14 Criteria DSM-5 14 Tekorten in de sociale

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme Klik om de stijl te bewerken Welkom Studeren met autisme Wie Klik om zijn de stijl wij te bewerken Eline Thijssen Consultant handicap + studie Eline.thijssen@handicap-studie.nl 06-23580724 www.handicap-studie.nl

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer heb jij of hebben anderen er last van?

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

Diverse school, diverse kansen

Diverse school, diverse kansen Diverse school, diverse kansen Stel je buur de volgende 3 vragen: 1. Hoe kom jij in aanraking met diversiteit in onderwijs? 2. Wat is het eerste gevoel dat jij hebt wanneer je denkt aan diversiteit? 3.

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

Universal Design for Learning Wetenschappelijk kader om stagebegeleiding te ontwerpen. Hogeschool Gent 24 oktober 2014 Meggie Verstichele

Universal Design for Learning Wetenschappelijk kader om stagebegeleiding te ontwerpen. Hogeschool Gent 24 oktober 2014 Meggie Verstichele Universal Design for Learning Wetenschappelijk kader om stagebegeleiding te ontwerpen Hogeschool Gent 24 oktober 2014 Meggie Verstichele Programma 1. Kennismaking 2. Waarom inclusief onderwijs? 3. Wat

Nadere informatie

Welkom. GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken

Welkom. GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken Welkom GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken 1 weten SOCIAL MEDIA 2 vraag zaal Steekwoorden SOCIAL MEDIA Roep steekwoorden die bij je opkomen over SocialMedia 3 weten Programma Wat zijn Social

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo. Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.nl Waarom mensen niet? Dus wat kun je doen? Ze weten niet

Nadere informatie

Hoe nieuwe trekkers werven? Geert Vansieleghem

Hoe nieuwe trekkers werven? Geert Vansieleghem Hoe nieuwe trekkers werven? Geert Vansieleghem 1 www.cocreatie.net - www.de-raet.be vorming, training, opleiding en procesbegeleiding op maat voor besturen, organisaties, verenigingen en bedrijven 2 Werven

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer hebben jij of anderen er last van? Met

Nadere informatie

HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK

HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK Een weg van hoogopgeleide studenten naar werk Lies Tijtgat Ellen Meerschaert Studiedag, 23 februari 2015 Op het Programma Onderzoek - sollicitatie Getuigenissen Beroepsportretten

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit Ronde van Vlaanderen 2008 Omgaan met Diversiteit Omgaan met diversiteit Diversiteitstest Referentiekader: omgaan met diversiteit Screeningsinstrument Doe de diversiteitstest! Vul de test individueel in.

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Deze brochure kan ook ondersteunend zijn voor iedereen die met het gezin in contact komt: maatschappelijk

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november HersenletselCongres 2014 3 november Disclosure belangen sprekers C1 Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; wat is lastig en wat kun je als professional doen? (potentiële)

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

M-decreet: redelijke aanpassingen 1

M-decreet: redelijke aanpassingen 1 M-decreet Redelijke aanpassingen Inge Van de Putte Vakgroep Orthopedagogiek Ugent Redelijke aanpassingen Als aanpassing wordt beschouwd, elke concrete maatregel, van materiële of immateriële aard, die

Nadere informatie

Betreft: Hulpmiddelen voor studenten met behoefte aan extra ondersteuning in het hoger onderwijs.

Betreft: Hulpmiddelen voor studenten met behoefte aan extra ondersteuning in het hoger onderwijs. Steunpunt Inclusief hoger Onderwijs Sint-Jorisstraat 71 8000 Brugge Betreft: Hulpmiddelen voor studenten met behoefte aan extra ondersteuning in het hoger onderwijs. Het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD ROESELARE THERAPIE EN ONDERZOEKSCENTRUM DE BOOM / OCMW

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Introductie. Lesinstructie. Lesinstructie. Leerdoelen. Introductie. Opzet. Bronnen

Introductie. Lesinstructie. Lesinstructie. Leerdoelen. Introductie. Opzet. Bronnen Introductie Introductie Gamen, Hyven, informatie zoeken, filmpjes kijken, muziek luisteren, spullen kopen of verkopen. Internetten doen we allemaal. Soms voor de lol, soms serieus, soms thuis, soms op

Nadere informatie

Voorstellingsronde. Programma. Programma. Universal Design. Universal Design. Vorming Gidsen en begeleiden van personen met een handicap

Voorstellingsronde. Programma. Programma. Universal Design. Universal Design. Vorming Gidsen en begeleiden van personen met een handicap Vorming Gidsen en begeleiden van personen met een handicap Voorstellingsronde Wie ben je? Wat doe je? Wat zijn je verwachtingen? Vragen? Stel ze! W. Slenders - In opdracht van Toerisme Vlaanderen Januari

Nadere informatie

Ronde 7. Universal Design voor taalvaardigheidslessen: diversiteit als troef! 1. Start to Nederlands. 1.1 Ongelijke start voor vaardigheden

Ronde 7. Universal Design voor taalvaardigheidslessen: diversiteit als troef! 1. Start to Nederlands. 1.1 Ongelijke start voor vaardigheden 28 ste HSN-CONFERENTIE Ronde 7 Barbara Axters Immaculata Instituut, Sint-Michiels (Brugge) Contact: barbara.axters@vsko.be Universal Design voor taalvaardigheidslessen: diversiteit als troef! 1. Start

Nadere informatie

PETJE AF! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM POSITIEVE FEEDBACK TE GEVEN.

PETJE AF! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM POSITIEVE FEEDBACK TE GEVEN. VOEDT U DE TALENTEN VAN UW PERSONEEL VOLDOENDE? JONAC NV PETJE AF! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM POSITIEVE FEEDBACK TE GEVEN. Dit project loopt met de steun van het Europees Sociaal Fonds en de Vlaamse overheid.

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Autisme in je vrije tijd

Autisme in je vrije tijd Autisme in je vrije tijd KINDEREN MET AUTISME IN EEN GEWONE JEUGDVERENIGING? HET KAN! Een informatieve brochure door Elise Burny - orthopedagoog Jannicke Hurtekant - orthopedagoog Petra Warreyn - klinisch

Nadere informatie

Portfolio Handleiding / faq

Portfolio Handleiding / faq Portfolio Handleiding / faq Wat is een portfolio? Waar vind ik het portfolio? Wat vind ik allemaal op mijn portfoliopagina? Hoe pas ik mijn introductietekst aan? Wat zijn portfoliomappen en portfolio-items?

Nadere informatie

OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016

OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016 OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016 AUTEURSRECHTELIJK BESCHERMD Gebruik van dit materiaal alleen met uitdrukkelijke toestemming van stichting leerkracht Overzicht Doel sessie

Nadere informatie

SPORTERS MET EEN BEPERKING?

SPORTERS MET EEN BEPERKING? LESGEVEN AAN SPORTERS MET EEN BEPERKING? Vlabus geeft tips! SPORT ZOALS HET HOORT 01. ALGEMENE TIPS & INFORMATIE 03. DOVE & SLECHTHORENDE SPORTERS 05. SPORTER MET EEN PSYCHISCHE AANDOENING 02. BLINDE &

Nadere informatie

Nieuwsbrief SIHO november 2009

Nieuwsbrief SIHO november 2009 Nieuwsbrief SIHO november 2009 Het SIHO... - luisterde naar de ervaringen van studenten Hoe verloopt of verliep het studeren in het hoger onderwijs voor (oud)studenten met een functiebeperking? Zien zij

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Over taaie taboes en lastige liefdes

Over taaie taboes en lastige liefdes Seksuele diversiteit graad 3 Lesvoorbereiding Over taaie taboes en lastige liefdes Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print het artikel Huwelijken

Nadere informatie

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Werk graad 3 Lesvoorbereiding Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Zet het luisterverhaal klaar op het smartboard. Print de memory

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Aangepaste studietrajecten

Aangepaste studietrajecten Aangepaste studietrajecten 4. Groeiend aantal studenten met functiebeperkingen Hoe hierop anticiperen? Samenwerkingsverband 'Cursief' Steeds meer studenten met een functiebeperking wagen hun kans in het

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen?

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Leerlingen met SOLK Effectieve gesprekken met ouders en leerlingen drs. Hilde Jans psycholoog

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Intercultureel leren. Workshop. Studievoormiddag 6 juni 2014

Intercultureel leren. Workshop. Studievoormiddag 6 juni 2014 Intercultureel leren Workshop Studievoormiddag 6 juni 2014 Aan de slag Hoeveel procent van mijn vrije tijd breng ik door met mensen van mijn eigen culturele achtergrond versus mensen met een andere culturele

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere.

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Als jongere (al dan niet aan het werk) kan je mytalent@work

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een I II III Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een schoolbeleid I. Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie

Nadere informatie

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Dit portret gaat over H., een vrouw die met een evoluerende spierziekte nog lang voor de klas heeft gestaan in het lager

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

LinkedIn. Voor Utrechtse initiatieven die bekender willen worden

LinkedIn. Voor Utrechtse initiatieven die bekender willen worden LinkedIn Voor Utrechtse initiatieven die bekender willen worden Deze informatie is opgesteld door Team 2015 Utrecht om Utrechtse initiatieven te ondersteunen bij hun PR. We verwelkomen het gebruik van

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren 24 november2015 Jullie doelen? Training Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter niet te zeggen Meer JA s van

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Inclusieproject 28/01/2015

Inclusieproject 28/01/2015 Inclusieproject 28/01/2015 Wat doen we deze namiddag? 1. Kennismaking en doel project 2. Inclusief onderwijs 3. Co-teaching 4. Actie-onderzoek Reflective practioner 5. Praktische afspraken 1. Kennismaking

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job?

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job? Hoe vind je een job? Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen De leerlingen exploreren de verschillende manieren om aan een baan te geraken. Ze vertrekken van hun eigen ervaringen, interviewen

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking Een student met dyslexie of autisme?! Wat betekent dat voor mij als docent? RU Onderwijsdag 2013 WELKOM! 1 Kennismaking Hanke van Buren Judith Jansen André Baars Jeroen

Nadere informatie

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf!

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Het gaat erom dat je laat merken dat jij zélf verantwoordelijk bent voor het leren: jij kiest de opdrachten, workshops en klussen zélf,

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

MIJN GEDACHT! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM OPBOUWENDE KRITIEK TE GEVEN.

MIJN GEDACHT! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM OPBOUWENDE KRITIEK TE GEVEN. VOEDT U DE TALENTEN VAN UW PERSONEEL VOLDOENDE? JONAC NV MIJN GEDACHT! EEN AGENDA DIE JE HELPT OM OPBOUWENDE KRITIEK TE GEVEN. Dit project loopt met de steun van het Europees Sociaal Fonds en de Vlaamse

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Kinderen met een handicap op de schoolbanken

Kinderen met een handicap op de schoolbanken Kinderen met een handicap op de schoolbanken Ouders van een kind met een handicap moeten vaak een moeilijke weg bewandelen met veel hindernissen en omwegen om voor hun kind de geschikte onderwijsvorm of

Nadere informatie

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Je hebt als groep ouders een idee van wat je rond cultuur, ouderbetrokkenheid en taalstimulering zou willen doen op de school van je kind(eren)? Dit doe

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Beste, Veel lees- en reflecteerplezier, Steunpunt Vakantieparticipatie 1/5

Beste, Veel lees- en reflecteerplezier, Steunpunt Vakantieparticipatie 1/5 Beste, Tijdens verscheidene evaluatiemomenten kwam de vraag om de samenwerking tussen sociale organisaties en zichtbaarder te maken. Er werd gevraagd duidelijkheid te creëren in wat het Steunpunt verwacht

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach...

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach... Inhoudstafel Inleiding...1 Correctie Terminologie...2 Vlaamse Gebarentaal...3 Belangrijke woorden...4 Tips voor de leerkracht...7 Tips voor trainer/coach...9 Tips voor tijdens een wedstrijd...10 Tolk...11

Nadere informatie

GEZINSONDERSTEUNEND WERK ONDERZOEK NAAR COMPETENTIES BIJ VRIJWILLIGERS EN PROFESSIONALS

GEZINSONDERSTEUNEND WERK ONDERZOEK NAAR COMPETENTIES BIJ VRIJWILLIGERS EN PROFESSIONALS GEZINSONDERSTEUNEND WERK ONDERZOEK NAAR COMPETENTIES BIJ VRIJWILLIGERS EN PROFESSIONALS Het doel van dit onderzoek is een vergelijking te maken tussen de aanwezige competenties bij professionals en vrijwilligers

Nadere informatie

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK 1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK Kinderen krijgen in de opvang volop kansen om zich te ontwikkelen. Ouders kunnen intussen werk zoeken of gaan werken,

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie