Raads informatiebrief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Raads informatiebrief"

Transcriptie

1 gemeente Eindhoven Raadsnummer xo. RZ 6 gq.. oor Inboeknummer robstooy66 Dossiernummer ors.zorg ra april zoro Raads informatiebrief Betreft eerste analyse resultaten heroverwegingswerkgroepen. Inleiding Op 1 april 2010 heeft het Kabinet de rapporten van de ambtelijke werkgroepen Brede Heroverweging ÃćâĆňâĂİ zonder oordeel - aangeboden aan de Tweede Kamer. De rapporten presenteren op 20 beleidsterreinen voorstellen waarmee de Rijksoverheid geld kan besparen. leder rapport bevat een variant die leidt tot 20%o besparing op de uitgaven. Gezien de te verwachte impact van deze voorstellen op de gemeente Eindhoven, is een eerste analyse gemaakt van de mogelijke gevolgen voor Eindhoven van de verschillende voorstellen. Voor de eerste uitwerking van de kansen en bedreigingen verwijzen wij naar bijlage 1. Deze analyse is aanvullend op het werk van NICIS (bijlage 2), dat op vrijdag 2 april 2010 een goede samenvatting heeft gemaakt van de mogelijke impact van de voorstellen op steden in het algemeen, alsmede aanvullend op de G4 samenvatting brede heroverweging (bijlage 3). Besluit van college van burgemeester en wethouders Wij hebben besloten de directieraad op te dragen om voortvarend invulling te geven aan de aanbevelingen die uit de analyse voortvloeien, mede als opmaat voor een strategische lobbyagenda. Argumenten De voorstellen zijn ontwikkeld door ambtelijke werkgroepen en zijn zonder politiek waardeoordeel aangeboden aan de Tweede Kamer. Verwacht mag worden dat de verkiezingen voor de Tweede Kamer in belangrijke mate in het teken staan van de genoemde voorstellen, alsmede het daarop volgende formatieproces. De politiek heeft het laatste woord, maar met deze voorstellen wordt zeker een toon gezet, waardoor deze rapporten niet zonder betekenis zijn. Ook geven de voorstellen een interessante inkijk in de denkrichtingen van de verschillende departementen.

2 Raadsnummer IO.Rg654.OOI Conclusies Op grond van een eerste analyse van de voorstellen kan een aantal conclusies worden getrokken: een flink aantal voorstellen is zeer controversieel. Afhankelijk van de resultaten van de Tweede Kamerverkiezingen zijn voorstellen in meer of mindere mate haalbaar. Op dit moment is het vrijwel onmogelijk om uitspraken te doen over de kansrijkheid van voorstellen; tegelijkertijd lijkt er wel een rode draad in met name de sociale sectoren te zijn, waarbij bezuinigingen gerealiseerd worden door het beperken van rechten en het vragen van eigen bijdragen van burgers. Hiermee zal dus terdege rekening gehouden moeten worden. Hetzelfde geldt voor de korting op het Gemeentefonds en de kortingen op specifieke uitkeringen; de voorstellen blinken over het algemeen niet uit in creativiteit. Hoewel her en der wel gesproken wordt over systeeminnovaties, zijn hier weinig concrete aanzetten mee gemaakt. Ook worden besparingen gerealiseerd door zaken over de schutting te gooien naar decentrale overheden (en met name de gemeenten); het ontzien van de rijksoverheid zelf is opmerkelijk (hoewel daar met de operatie Vernieuwing Rijksdienst al wel stappen gezet worden); voorstellen waarmee slim geinvesteerd wordt in toekomstige welvaart ontbreken volledig. De focus ligt primair op besparen op de korte termijn, hetgeen overigens ook de opdracht was van de werkgroepen; wel biedt de aanpak van een aantal groepen inspiratie voor de aanpak van het gemeentelijke traject Geen heilige huisjes. Het gaat daarbij met name om het identificeren van zoekrichtingen en het werken met varianten/pakketten; lastig is dat bij bepaalde onderdelen zoveel varianten en deelvarianten worden beschreven, dat het ondoenlijk is nu al te anticiperen op mogelijke ontwikkelingen en gevolgen ervan. Niets doen is echter ook geen optie. Op sommige punten is een (politieke) lobby in aanloop naar de verkiezingen het overwegen waard. Vervoigocti es Op basis van bovenstaande conclusies gaan wij met de volgende zaken aan de slag: 1 hoewel de kansrijkheid van voorstellen slecht in te schatten valt, is er toch een aantal rode draden te onderscheiden, die zeker terug zullen komen. Wij gaan de ontwikkelingen op deze gebieden (met name zaken als zorg en inburgering, alsmede de afgeleide effecten op het gebied van armoede en inkomensondersteuning) scherp bewaken en daar tijdig op anticiperen; 2 de korting op het Gemeentefonds is snel te realiseren en daardoor zeer waarschijnlijk. In belangrijke mate wordt hier door het traject Geen heilige huisjes geanticipeerd. Wij zien erop toe dat de implementatie van de lokale heroverwegingsmaatregelen in de tijd blijven aansluiten bij de ontwikkeling van de korting uit het Gemeentefonds;

3 Raadsnummer IO.Rg654.OOI 3 daar waar decentralisatie verwacht wordt waardoor kansen ontstaan om taken in samenwerking met regiogemeenten beter uit te voeren (bijvoorbeeld de WMO), zullen wij in overleg treden met de regiogemeenten om te bezien hoe wij gezamenlijk deze kansen optimaal kunnen benutten; 4 wij adviseren om met de voorstellen van de ambtelijke heroverwegingswerkgroepen in het achterhoofd en in samenhang met het uitwerken van het nieuwe coalitieakkoord, zo snel mogelijk en een strategische lobbyagenda te ontwikkelen en deze organisatorisch te beleggen, zodat er een solide basis ontstaat waarop de (politieke) lobby in aanloop naar de landelijke verkiezingen en het daaruit voortvloeiende formatieproces kan worden vormgegeven. Ter inzage gelegde stukken 1 Eerste uitwerking kansen en bedreigingen (bijlage 1). 2 NICIS-samenvatting rapporten heroverwegingswerkgroepen (bijlage 2) samenvatting brede heroverwegingen (bijlage 3). Burgemeester en wethouders van Eindhoven, E. van Merrienboer, secretaris a.i. AA

4 Bijlage 1 Eerste uitwerking van de kansen en bedreigingen Bedreigingen Op grond van de ambtelijke heroverwegingsvoorstellen, komt een aantal bedreigingen de komende jaren op de gemeente af: structurele korting op het gemeentefonds: Vanuit een van de werkgroepen wordt het voorstel gedaan om een korting op het gemeentefonds uit te voeren oplopend tot 6 1,7 miljard in Voor Eindhoven betekent dit uitgaande van de huidige verdeelsleutel (1/70e deel) een tot ongeveer < 25 miljoen oplopende korting in 2015; afschaffen van en korten op specifieke uitkeringen: IS V, VS Vi n indirect BDU. Vooral de BDU is zeer kritisch: SRE heeft juist gedacht te kunnen sparen voor de forse bijdragen die nodig zijn voor de Zuidoost-Vleugel (= grote ruit rond Eindhoven en Helmond). NB. Een regionale bijdrage langs deze weg is voorwaarde voor rijksmiddelen, die reeds voor een bedrag van 254 miljoen zijn toegezegd. De regionale bijdrage zou onder druk kunnen komen te staan. (Let wel: BDU betreft zo n 40 /o van SRE jaarbudget, d.w.z. zo n 40 miljoen per jaar, waarvan dus een deel per jaar opzij gezet wordt). In twee varianten rondom de werkgroep wonen wordt gesproken over een investeringsbudget voor bedreigde wijken, krimpgebieden en complexe nieuwbouwlocaties in plaats van de huidige ISV/BLSregelingen. In andere varianten worden de huidige ISV/BLS-regelingen beeindigd; het overhevelen cq. decentraliseren van taken naar de gemeenten zonder voldoende middelen: 1. diverse voorstellen rondom het thema op afstand van de arbeidsmarkt behelzen overheveling van taken/verantwoordelijkheden en daarmee financiele risico s naar de gemeente, zoals aanpassing Wajong; 2. idem rondom veel maatregelen langdurige zorg, waarbij een van vier gepresenteerde varianten Zorg Dichtbij de meeste directe gevolgen voor Eindhoven heeft. In deze variant worden veel zorg en/of verantwoordelijkheden op het bordje van de gemeente gelegd, met een fikse korting op de nu bestaande AWBZ-budgetten; 3. rondom inburgering worden vele varianten gepresenteerd en hebben allen grote gevolgen voor de Eindhovense aanpak; de ene variant weliswaar meer dan de andere; (kostenverhogende) doorwerking van rij ksbezui nigi ngen: diverse voorstellen (op diverse beleidsterreinen) kunnen inkomensgevolgen voor onze inwoners hebben, bijvoorbeeld verhoging van de eigen bijdrage in de zorg. De kans is groot dat daardoor een toenemend aantal Eindhovenaren een beroep zal doen op een van de inkomensondersteunende maatregelen; schrappen van diverse rijkssubsidies. Rondom onder meer energie en klimaat zijn voorstellen gedaan om diverse subsidies te schrappen, zoals duurzame mobiliteit, warmte. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor het realiseren van de Eindhovense ambities op dit terrein. Ditzelfde geldt voor diverse voorstellen op het gebied van innovatie en onderzoek; verhogen van collegegeldl wijziging bekostiginginstellingen: kan nadelig uitpakken voor de instroom van buitenlandse studenten op T U/e, Designacademy en Fontys Hogeschool. Kan ook tot gevolg hebben dat Nederlandse studenten voor studie naar buitenland vertrekken. negatieveimpact op goedlopende samenwerking met het rijk: zoals grote gebiedsontwikkelingen, infrastructuur, bp2020, regionale samenwerking, etc; stelselwijzigingen. Zowel op het gebied van curatieve zorg, langdurige zorg, arbeidsmarkt en integratie gaat veel veranderen in de basisprincipes. Zo gaat ontslag recht op de schop, wordt de Wsw als aparte voorziening mogelijk afgeschaft, wordt de AWBZ verder uitgekleed en wordt deel van de zorg (mogelijk) geprivatiseerd. Dit zal grote gevolgen hebben voor Eindhovenaren, en voor de gemeente. Eindhoven zal op zijn minst een vangnet moeten creeren. Druk op de WMO zal groter worden, druk op mantelzorgers/ vrijwilligers idem.

5 Afwentelen op andere potjes. Diverse maatregelen leveren besparingen op voor onder meer uitgaven op gebied van arbeidsmarkt, zorg of inburgering. De besparingen worden afgewenteld op andere potjes zoals jeugd, onderwijs, p-budget, re-integratiebudget. Dit zijn veelal budgetten die door gemeenten worden beheerd. Kansen Op grond van de ambtelijke heroverwegingsvoorstellen, ligt er evenzeer een aantal kansen: decentralisatie biedtkansen voor maatwerk: de voorstellen tenderen op een groot aantal gebieden naar een grotere rol en verantwoordelijkheid voor de decentrale overheden. Ondanks dat deze taakuitbreiding zelden gepaard zal gaan met voldoende middelen, biedt dit toch kansen om als gemeente op creatieve en innovatieve wijze maatwerk te bieden aan onze inwoners. Geen gemakkelijke opgave, maar passend bij de rol van de gemeente als eerste overheid; samenwerking wordt steeds noodzakelijker: verwacht mag worden dat door de waarschijnlijk geachte kortingen op het gemeentefonds en de bovengenoemde decentralisatiebeweging, er een grote druk zal ontstaan op kleinere gemeenten. Zeker wanneer deze in het huidige bestel al kwetsbaar zijn. Nog los van de ambtelijke voorstellen rondom de bestuurlijke organisatie (regiogemeenten vormen onder gelijktijdig opheffen van de provincie, dan wel minder provincies en minder, maar grotere gemeenten), zal de vrijblijvendheid in de regionale samenwerking niet langer aan de orde zijn. Er ontstaat een grotere noodzaak bij de gemeenten in bijvoorbeeld het stedelijk gebied om meer in gezamenlijkheid op te trekken, om zo als regio krachtiger en eenduidiger, mede richting medeoverheden als rijk en provincie, te werken aan de verdere uitbouw van de Brain port, maar ook om als lokale overheden slagvaardiger samen te werken in netwerken met het regionale bedrijfsleven en de kennisinstellingen bij de verwezenlijking van het toptechnologische niveau van deze regio; scherp Brai nport profiel kan voordelig zijn: een deel van de rijksbezuinigingen wordt ook gezocht in het aanbrengen van focus en in selectiviteit van beleid. Bijvoorbeeld op het gebied van kennis- en innovatie. De kans en uitdaging ligt erin om het unieke karakter van onze stad en regio goed over het voetlicht te brengen en daarbij nadrukkelijk de boodschap uit te dragen dat een euro die geinvesteerd wordt in Brainport een hoger rendement oplevert dan op andere plaatsen in Nederland; rondominnovatie en toegepast onderzoek: voorstel tot verminderen van de spanning tussen het structurele karakter van instrumenten en tijdelijke financiering vanuit bijv. FES en een betere gecoordineerde agenda met heldere keuzes voor het gehele kennisveld.

6 institute Heroverwegingen: 66k kansen voor steden De aanbevelingen van de heroverwegingswerkgroepen bieden kansen om de rol van regio s en steden meer slagkracht te geven, om de beleidsvrijheid van verdergaande decentralisatie te benutten, om de sociaaleconomische structuur van de stad en zijn omgeving te versterken, om de stedelijke differenuaue en profilering verder inhoud te geven en om voor de lokale democratie nieuwe vormen te ontwikkelen. Om deze kansen te benutten, moeten de steden innoveren, De aanbevelingen in het kader van de heroverwegingen kunnen leiden tot een trendbreuk in de bestaande verdeling van verantwoordelijkheden, rollen, taken en financieringsvormen op lokaal niveau. De uitkomsten van de heroverwegingen bieden daartoe de kans. Zowel de noodzakelijke omvang van de heroverwegingen als het anticiperen op grote beleldsultdagingen kunnen niet adequaat opgevangen worden met de kaasschaafmethode, Een betere route is om de sociaaleconomische positie van de steden te versterken en te verbeteren door Innovatie en vernieuwing, door nieuwe Idee&n en concepten, door nieuwe samenwerkingsvormen en door het stellen van nieuwe samenhangende prioriteiten. Nlds Instltute ziet hiervoor allerlei aanknopingspunten in de aanbevelingen van de heroverwegingswerkgroepen. Voorgeschiedenis Al een jaar is het duidelijk dat er bezuinigingen doorgevoerd moeten worden om de overheidsfinancien weer iri balans te krijgen. Het kabinet heeft twintig ambtelijke heroverwegingswerkgroepen gevraagd op een twlntlgtal terreinen (tezamen 80%o van de rljksbegrotlng) bouwstenen en aanknopingspunten aan te reiken voor besparingsvarianten. Oe rapporten van de nationale heroverwegingswerkgroepen zijn op I april gepresenteerd. De rapporten bevatten voor politieke partijen, Kabinet (nh de verkiezing van 9 juni aanstaande) en beleldsmakers vele ideeen die zij mede kunnen gebruiken om tot een goede beleidsmlx hn duurzame overheidsuitgaven te komen. De heroverwegingen zijn niet vanuit een blauwdruk of integrale visie op de overheld opgesteld. De analyses en voorstellen op de twintig terreinen kunnen zelfstandig beoordeeld worden. In dit E- alert van het Nicis Institute zijn de voorstellen van de twintig heroverwegingswerkgroepen niet alleen beoordeeld op hun mogelijke effecten, maar expliciet op de kansen voor de steden en de gemeenten. Doorwerking heroverwegingen naar steden De ldeeen van de werkgroepen werken ÃćâĆňâĂİ bij eventuele uitvoering - op meerdere manieren door naar steden. Oe reductie van de rijksbegroting werkt direct door in een reductie van de middelen van het Gemeentefonds. Op dit moment wordt een korting van 6 2,7 mld. verwacht (-/- 15%). Daarnaast hebben bezuinigingen op specifieke uitkeringen (bijvoorbeeld WWB, NO/VB) direct gevolgen voor de steden. Verder zijn er indirecte effecten als inwoners van steden In de knel komen wanneer bijvoorbeeld zorg- en huurtoeslagen en kindregelingen versoberen, er hogere eigen bijdragen gevraagd gaan worden in de zorg of er pakketversmallingen doorgevoerd worden in de AWBZ. De burgers die dan in de knel komen gaan een beroep doen op de eerste overheld.

7 l N ST ltut E Dat geeft grote druk op het armoede- en minimabeleid. Ook ingrepen in de woningmarkt (liberalisatie huurgrenzen, versoberen huurtoeslag, verminderen aftrek hypotheekrenteaftrek) hebben belangrijke indirecte gevolgen voor de steden en de stedelijke ontwikkeling. Prijzen van kaopwaningen dalen, grondprijzen dalen, huurprijzen stijgen en bepaalde gebiedsontwikkeilngen zullen in eerste instantie moeilijker van de grond komen. Daarnaast worden steden geconfronteerd met een aanzienlijke daling van de eigen inkomsten door de economische crisis. Naast de aanzienlijke bezuinigingen komen er nog andere uitdagingen ap de steden af. l-let betreft in algemene zin het omgaan met de gevolgen van de crisis, de intensivering van de (internationale) concurrentiestrijd tussen steden en regio s, de demografische ontwikkeling (vergrijzing, ontgroening), de dreigende energie-, grondstoffen- en klimaatcrisis en de blijvende situatie dat ÃćâĆňâĂİ nh de crisis - geld duur zal zijn (ook voor de overheid). Meer specifiek zijn ook de lange termijn grote uitdagingen voor de steden op de domeinen uit te tekenen. In het fysieke domein ls een aanzienlijke verbetering van de bestaande wonlngvoorraad nodig (terwijl de ISV- en BLS-middelen afnemen), moeten waon- en leeforngevingen binnenstedelijk verbeteren en gevarieerder worden, kost de krimp in bepaalde steden en regio s aanzienlijke investeringsmiddelen en staan alle steden voor belangrijke verduurzamingopgaven. In het economische domein vloeien de hogere opgaven voort uit de lagere economische groei, de overschotten in winkelareaal en kantoarpanden, de afname van de beroepsbevolking en de grote moeite om de arbeidsparticipatie- en arbeidsproductiviteit verder te verhogen. In het sociale domein zullen de steden te maken krijgen met aanzienlijke bezuinigingen, een grotere onderldasse en meer mensen die uit de boot dreigen te vallen en een toenemende differentiatie, variatie, segmentering en individualisering binnen de behoeftige doelgroepen. Er zijn bij de steden geen financiãńle middelen om de grotere groep behoeftigen op de traditionele manier te blijven helpen en om de versoberingen ln allerlei rijksregelingen (zorgtoeslag, huurtaeslag, hogere eigen bijdragen, pakketkartingen e.d.) op te vangen. Qm binnen deze bezuinigingsopgave de maatregelen te identificeren die de sociaal-economische positie van Nederland en van de steden en gemeenten versterken - en die de effecten van de crisis niet vergroten - vraagt am innovativiteit en creativiteit, om samenwerking tussen denken en doen. Omvang en tijdpad van de hezuiniyingsopgave Over de omvang van de nationale en bijgevolg lokale bezuinigingsopgave wordt druk gestudeerd en gedebatteerd. De ombulglngsdoelstelllngen variãńren van 25 tat 65 miljard. Vaor de korte termijn kan het beste uitgegaan warden van de recente ramingen van de Studiegroep Begrotingsruimte. De Studiegroep komt tot de conclusie dat in 2015 minimaal C 15 tot 6 I8 mld. omgebogen moet worden.1 Welk tijdpad voor de bezuinigingen gekozen moet worden, is ook onderdeel van wetenschappelijk, beleidsmatig en politiek debat. Als goede innovatieve bezuinigingen en structurele aanpassingen Minieterie Van Finaneian, RiSiCO S en zekerheden; dertiende rappart StudlegrOep BegretingSruimte, Den Haag, 1 april 2010.

8 I N ST l TUT E gevonden worden die de groei versterken, is het verstandig om de vruchten zo snel mogelijk proberen te plukken. Daarnaast vergen bepaalde bezuinigingsvoorstellen zeer lange transformatlepaden (afschaffing hypotheekrente, meer marktconforme huren, AOW-leeftijd verhogen). Belangrijk om te overwegen is ook; hoe sneller de bezuinigingen doorgevoerd worden hoe sneller weer ruimte ontstaat voor de noodzakelijke nieuwe structuurversterkende investeringen in duurzaamheid, onderwijs, kennis en innovativiteit. De kansen en bedreigingen voor de steden op de diverse beieidaterreinen Ogenschijnlijk lijken veel van de aanbevelingen van de werkgroepen een bedreiging te vormen voor de steden (minder middelen, aanzienlijke negatieve inkomenseffecten voor bepaalde inwoners, meer behoeftige burgers), Tegelijkertijd bieden de aanbevelingen veel befeidsvrijheid voor de steden en zijn er impliciet hoge verwachtingen van de bestuurskracht en de creativiteit op lokaal niveau. Op de kracht van burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en lokale bestuurders wordt expliciet een beroep gedaan. Als de steden de kansen op innovatieve wijze goed weten te benutten, kunnen zij de sociaal-economische positie van hun stad en regio aanzienlijk versterken. Bestuur : de ontwikkeling van sterke centrurngemeenten met een breed takenpakket; noodzaak en routes om te komen tot een eflicihntere bedrljfsvoering; vereenvoudiging van wet- en regelgevtng en politiek bestuur; vermindering bestuurlijke drukte; groter eigen belastinggebied en nieuwe belastingen (entreetax); ÃćâĆňâĂİ grotere risico s vragen om beter rlslcomanagement en nopen tot innovaties; succesvol inhoud geven aan de grotere beleidsvrijheid met minder middelen; duidelijke visie op rol, positie en profilering van eigen stad en omgeving. Economie en innovatie: heffing vrachtwagens; congestiehefang en beprijzlng weggebruik; versobering innovatieregelingen. Onderwijs 5. arbeidsmarkt: sluiting kleine scholen in wijken; minder specifieke programma s voor stedelijke prioriteiten; reductie subsidies (o.a. VSV) en hogere eigen bijdragen ouders; nieuwe school als bijdrage in nature voor de ontwikkeling van kinderen i.p.v. kinderopvangtoeslag; integreren van regelingen (WWB, Wajong en Wsw) en uitvoering door gemeente; verkorting duur WW en minder bijstandsmiddeien; meer focus in de inzet van refntegratiemiddefen en bezuinigingen. Veiligheid : minder lnburgeringsmid delenffi;

9 l HSTITUTE meer beleidsvrijheid ; minder invloed op politiebeleid, meer sturing door gebruik van sociale dienstplicht; privatisering brandweerzorg. Welzijn h integratie: grote negatieve en soms positieve inkomenseffecten voor de inwoners; gemeente verantwoordelijk voor langdurige zorg in variant Zorg Dichtbij met minder middelen. Wonen: de stedelijke herstructurering en gebledsontwlkkellng wordt lastiger; verlaging brede doelultkering ; mobilisatie van meer eigen middelen nodig (onder andere in samenwerking met de corporaties) ; stimulans om meer in de stad te gaan wonen; gevaar van meer inkornenssegregatle ln stad en wijken; grotere verschillen tussen de diverse steden en regio s. Leeswijze r Het Niels Institute heeft een samenvatting gemaakt van de ideeãńn van de twintig brede heroverwegingswerkgroepen met expliciete aandacht voor de betekenis van de ideeen voor de steden (zie hieronder Samenvatting werkgroepen Brede Heroverwegingen ). Voor meer informatie Dave van Ooijen

10 INSTITUTE Samenvatting werkgroepen Brede Heroverwegingen Deze bijlage bevat een samenvatting van de aanbevelingen van de 20 ambtelijke werkgroepen die in opdracht van het Kabinet de mogelijke heroverwegingen tot een bedrag van 4 35 miljard in kaart hebben gebracht. Alle werkgroepen zijn met aanbevelingen gekomen om binnen hun beleidsveld ten minste een variant uit te werken die structureel 20 h van de netto uitgaven in 2010 bespaart. Het totaal van ca pagina s is teruggebracht tot ca. 30 pagina s met daarin de voor steden belangrijkste overwegingen en aanbevelingen. De aanbevelingen van 20 werkgroepen zijn gedusterd tot acht samenhangende hoofdstukken: klimaat en leefomgeving (hoofdstuk 1), wonen en mobiliteit (hoofdstuk 2), onderwijs, Innovatie en toegepast onderzoek (hoofdstuk 3), arbeidsmarkt en werkloosheid (hoofdstuk 4), curatieve en langdurige zorg (hoofdstuk 5), veiligheid, asiel en integratie (hoofdstuk 6), belastingen, regelingen en toeslagen (hoofdstuk 7) en openbaar bestuur en bedrijfsvoering (hoofdstuk 8). i. Klimaat en leeforngeving (werkgroepen 1 en 2) De heroverweging op het gebied van energie en klimaat (werkgroep 1) richt zich op de uitgaven voor hemleuwbare energie en energie-e%ciency, mitigerend (inter)nationaal klirnaatbeleid en fiscaie voordelen. De rijksuitgaven hieraan bedragen in ,9 mld, maar zullen bij ongewijzigd beieid na 2015 sterk toenemen. Zo zullen de uitgaven voor hernieuwbare energie bij handhaving van de Nederlandse doelstelling toenemen van E 1 miljard naar C 4,9 mhjard in Zes varianten De werkgroep heeft zes besparingsvarlanten uitgewerkt, vier voor de korte termijn (tot 2015), twee voor de lange termijn (2020 en 2050). De taakstelling van de werkgroep voor een reductie met 20 k komt neer op een structurele besparing in 2015 van C 370 miljoen. In vrijwel alle besparingsvarianten worden subsidies en belastingvoordelen afgeschaft of versoberd. De varianten verschillen in de wijze waarop de subsidies worden vervangen: door financiele prikkels ( de vervuiler betaalt ) of door verplichtingen (regelgeving), en in de aan- of afwezigheid van flankerende maatregelen. In h&n van de varianten wordt het systeem van verhandelbare emissierechten verbreed. Beleidsvariant A (beprljzen In plaats van subsidiãńren) leidt tot een besparing van < 50 miljoen in 2011, oplopend tot structureel C 470 miljoen in 2015, Beleidsvariant B (normeren en reguleren in plaats van subsidieren) leidt tot een besparing van E 50 miljoen in 2011, oplopend tot structureel miljoen in Beleidsvariant C (een combinatie van variant A en B) leidt tot een besparing van K 50 miljoen in 2011 tot miljoen in Beleidsvariant D (30 /o reductie broelgassen voor de niet in het emisslehandelssysteem vallende sectoren) leidt tot een besparing van 6 50 miljoen in 2011, oplopend tot structureel C 370 miljoen ln Lange termijnvarianten De twee lange terrnijnvarianten (variant E en F) Impliceren enerzijds het verlagen van de Nederlandse ambities tot het niveau waartoe de EU zich verplicht heer en anderzijds een hybride verpllchtingensysteem voor het aandeel hernleuwbare energie (verplichtingen en boetes voor marktpartljen). Het overnemen van de Europese verplichtingen voor hernieuwbare energie vergt

11 l N STI TUTE nog steeds een uitgave van C 3,5 miljard, maar leidt uiteindelijk tot een besparing van C 500 miljoen in Dit loopt op tot bijna C 1,5 miljard ln 2020, omdat ln dit geval de meer ambitieuze doelstellingen van Nederland worden verlaten. Het hybride verplichtingensysteem in variant F leidt op termijn (vanaf 2020) tot substantiãńle besparingen op de uitgaven voor hemieuwbare energie. Geen piiciete aandacht voor bijdrage van, en consequenties voor steden In de rapportage van de werkgroep wordt met geen woord gerept over de bijdragen die steden of gemeenten kunnen leveren aan de besparing op uitgaven voor klimaat en energie. Ook worden mogelijke consequenties van de voorgestelde besparingen voor de steden niet genoemd. Voor zover er directe effecten voor de steden zijn, gaat het om voorgestelde besparingen op het gebied van subsidies voor de gebouwde omgeving. De overige effecten voor de steden zullen vooral indirect zijn. Subsidies gebouwde omgeving De omvang van subsidies gericht op energiebesparing In de gebouwde omgeving bedraagt in 2010 C 45 miljoen, In verschillende varianten wordt voorgesteld juist hierop te besparen (en de subsidies volledig af te schaffen). De werkgroep haalt onderzoek aan waaruit blijkt dat huishoudens, en in het bijzonder eigenaar-bewoners, relatief ongevoelig zijn voor de energieprljs. Daardoor blijven rendabele investeringen in energiebesparing in de gebouwde omgeving uit. De subsidies zijn niet erg effectief; aldus de werkgroep. En dat terwijl het voor veel woningen privaat rendabel is om de sprong naar label C te maken. Op dit moment voldoet slechts 27 k van de woningvoorraad aan het niveau C of hoger. Als oorzaken noemt de werkgroep het gebrek aan kennis over energiebesparing, een korte planninghorlzon en de verschillende belangen van huiseigenaar en huurder. Ook wijst de werkgroep op het belang van communicatie, waarbij de consument vooral moet worden aangesproken op de mogelijkheid om te besparen op de maandelijkse energierekening en het energiegebruik meer inzichtelijk moet worden gemaakt (t.o.v. een aansprekende referentiegroep uit de eigen woonwijk). Vervanging subsidies in bestaande bouw In een van de varianten worden de subsidies voor energiebesparing in de bestaande bouw en utillteitsbouw vervangen door: a) een systeem van witte certificaten, waarbij energieleveranciers worden verplicht om energiebesparing te realiseren; b) een wettelijke regeling om woningen met G-label te verbeteren naar het niveau van C-label; en c) de verplichte invoering van de slimme energiemeter bij (bestaande) woningen en utiliteitsbouw. De werkgroep geeft hierbij aan dat de maatregelen gericht op verplichte energiebesparing in de gebouwde omgeving grote inspanningen vergen van energieleveranciers, woningelgenaren en huurders. Het is een omvangrijke operatie, de kost gaat voor de baat uit, de kosten van irnplementatie en handhaving kunnen hoog zijn, maar de maatregelen verdienen zich naar verwachting zelf terug. Steden, woningcorporaties en particuliere verhuurders Het zal duidelijk zijn dat steden, maar ook wonlngcorporaties en particuliere verhuurders, bij een afschaffing van deze subsidies na moeten denken over andere manieren om bewoners aan te zetten tot investeringen in energiebesparing van hun woning. Aansprekende communicatie is al genoemd. Het aanscherpen van normen en verplichtingen zal enerzijds leiden tot hogere

12 l N STITUTE woonlasten voor huishoudens, maar daar staan wel besparingen tegenover, die huishoudens echter pas op termijn kunnen boeken. Steden en corporaties kunnen prestatieafspraken maken, waarbij steden mogelijk gesteund worden door maatregelen die het rijk op nationaal niveau met de corporatiesector maakt Het verdwijnen van subsidies met tegelijk een verplichting tot opwaardering naar niveau C-label zal de onrendabele top van investeringen in vernieuwbouw of renovatie vergroten en daarmee de stedelijke herstructurering bemoeilijken. Verhoging energiebelastlng: effecten vooral voor steden met veel Industrie De werkgroep stelt in enkele varianten voor de energiebelasting te verhogen. Dat treft vooral energie-intensieve bedrijven, zoals de chemische industrie en basisrnetaallndustrie. Hun concurrentiepositie verslechtert hierdoor. Voor zover dat ÃćâĆňâĂİ in deze crisistijd ÃćâĆňâĂİ leidt tot krimp of sluiting van bedrijven (de bekende druppel die de emmer doet overlopen), zal dit gevolgen kunnen hebben voor de werkgelegenheid in deze steden. De gevolgen van verhoging van de energiebelasting voor huishoudens (koopkracht) is afhankelijk van inkomen en energieverbruik, maar uiteraard ook van flankerende of compenserende maatregelen. Ouderen, grote gezinnen (hoog energieverbruik) en lage inkomens zullen de gevolgen het meeste voelen. De gevolgen zijn echter allerminst duidelijk, er is hier nader onderzoek nodig, zo geeft de werkgroep aan. Alschafflng verlaagde tarief glastuinbovw De werkgroep besteedt in dit kader in het bijzonder aandacht aan het afschaffen van het verlaagde tarief in de energiebelasting voor de glastuinbouw. Dit zal leiden tot een lastenverzwaring. Dat kan met name kleine bedrijven in de glastuinbouw nopen tot fusie, overschakeling op andere gewassen, of sluiting. In het laatste geval is het denkbaar dat daardoor ruimte in het stedelijk ommeland vrijkomt voor andere functies, zoals recreatie of woningbouw. Leefomgeving en natuur De werkgroep Leefomgeving en Natuur (werkgroep 2) gaat over beleid op het gebied van ruimte, omgevings- en mllleukwallteit, landschap en natuur. Bij de beleldsultdagingen die de werkgroep noemt, zijn steden nadrukkelijk in beeld: de aantrekkelijkheid en kwaliteit van steden, grootstedelljke centra en het omliggende landelijk gebied is van belang als vestigingsplaatsfactor voor bedrijven en voor de internationale concurrentiepositie. Het gaat daarbij niet in de laatste plaats om (lokale) miiieucondities (bodem, geluid, luchtkwaliteit). Zuinig en zorgvuldig gebruik van de ruimte is nodig; de verstedelijkingsdruk is hoog, het bestaand bebouwd gebied moet zo goed mogelijk worden benut, en nu de gemakkelijke binnenstedelijke locaties zijn benut staan steden voor complexe herstructurerlngsopgaven met hoge onrendabele toppen. De werkgroep constateert in het ruimtelijk domein verschillende tekortkomingen in de sturingssystematiek (regelgeving, financiering, bestuurlijke organisatie). Binnen de context van deze uitdagingen en tekortkomingen doet de werkgroep een groot aantal aanbevelingen tot beperking van de uitgaven; die uitgaven belopen ln ,934 miljoen, verdeeld over de begrotingen van VROM (C 981 miljoen), LNV (6905 miljoen) en VSW (4 48 miljoen).

13 l N STI TUT E Drie varianten De werkgroep heeft drie besparingsvarianten opgesteld. De derde variant (over de Ecologische Hoofdstructuur) is in deze samenvatting niet meegenomen. In de eerste variant (Maatschappelijk efficient & solide) voldoet de werkgroep aan de verplichte taakstelling van 20 /o, die neerkomt op een structurele besparing van miljoen. De tweede variant (Systeeminnovatie leefiomgeving en natuur) bevat een groot aantal maatregelen uit de eerste variant, maar gaat verder en richt zich vooral op een verbetering van de sturing in het ruimtelijke domein. De tweede variant levert een besparing op van < i0 miljoen in 201i, oplopend tot C 340 miljoen structureel in Daarnaast doet het aanvullende voorstellen tot een bedrag van structureel miljoen. In een bijlage bij het rapport geven het Planbureau voor de Leefomgeving en het CPB een oordeel over het rapport. Zij geven aan dat een groot aantal aanbevelingen nog onvoldoende is uitgewerkt, en dat de tweede variant weliswaar verstrekkend Is, maar tegelijk nogal algemeen geformuleerd. Naast besparingen op (rijks)uitgaven besteedt de werkgroep ook uitdrukkelijk aandacht aan de vergroting van het lokale betastinggebied, Een groot aantal aanbevelingen betreft het buitengebied (Nationale Landschappen, Rijksbufferzones) en/of het werkterrein van provincies (duurzaam stortbeheer) en derden (NS). Ook die laten we hier buiten beschouwing. Hieronder gaan we in op de aanbevelingen die consequenties hebben voor de steden. Vereenvoudiging wet- en regelgeving De werkgroep somt een groot aantal maatregelen op om de regelgeving op het gebied van de leeforngeving te vereenvoudigen: een redesign van het omgevingsrecht. Daaronder onder meer integratie van bestaande vergunningsstelsels in de Wabo, een ander toezicht, en een herijking van de bevoegdheldsverdeling tussen bestuurslagen. Dit kan grote gevolgen hebben voor gemeenten (vooral baten, aldus de werkgroep), maar de aanbevelingen zijn nog zo open geformuleerd en niet van financiãńle consequenties voorzien, dat er voorlopig nog weinig over te zeggen valt. Beperidng overheidsbljdragen bodemsanering De werkgroep stelt voor dat de overheid de sanering van vervuilde grond(de bron) niet langer betaalt, maar alleen nog de sanering van vervuild grondwater (de pluim ). De kosten van sanering van de grond moeten worden gedragen door de gebruiker (markt/bewoner). De werkgroep verwacht dat het Rijk hiermee structureel 6 68 miljoen bespaart, waarvan < 38 miljoen uit het ISVbodembudget, dat grotendeels vervalt, en 6 25 miljoen uit de decentralisatie-uitkering bodem. Steden zullen er rekening mee moeten houden dat bodemsanering minder gemakkelijk tot stand komt. De kosten worden verdisconteerd in projectkosten (van bv woningbouw in bestaand stedelijk gebied), waardoor vertraging van het binnenstedelijk bouwen kan ontstaan. En dat, zo schrijven het Planbureau voor de Leeforngeving en het CPB in een bijiage bij het heroverwegingsrapport, terwijl het ISV nu juist bedoeld is om stagnatie in de stedelijke vernieuwing te voorkomen. Het Is zeer de vraag of de opgave om de helft van de nieuwbouw in bestaand bebouwd gebied te realiseren, gehaald kan worden. Eenvoudiger regels en procedures bodemsanering Negenentwintig gemeenten zijn, naast de provincies, bevoegd gezag voor de Wet bodembescherming. Vereenvoudiging van de regelgeving (minder beschikkingsmomenten, minder onderzoeksfasen, verantwoording op output) zal leiden tot snellere aanpak van bodernsanering en

14 minder uitvoeringslasten voor gemeenten. De eerste vijf jaar kunnen gemeenten (en provincies) meer doen met hetzelfde geld, daarna gaan er minder rijksmiddelen naar gemeente- en provinclefonds, aldus de werkgroep. Het rijk bespaart netto 6 6 miljoen per jaar. Meer financiãńle vrijheid steden Op het gebied van lokale milieuvraagstukken (geluid, bodem, lucht, externe veiligheid) worden al stappen gezet tot decentralisatie. Er worden middelen overgeheveld naar steden vla een decentralisatie-uitkering in het gemeentefonds (voor externe veiligheid). De werkgroep wil verder gaan en stelt voor het eigen belastinggebled van gemeenten te verruimen (voor geluid). Hier worden de bekende voor- en nadelen van decentralisatie genoemd, zoals eenvoudiger besluitvorming, minder bestuurlijke drukte kosten en baten dichter bij elkaar (+), met als keerzijde het risico van verlaging van ambities. Vergroting decentraal belascinggebied Een aloud thema: wie baat heeft bij ruimtelijke ontwikkeling zou ook moeten bijdragen aan de kosten. Het heroverwegingsrapport bevat drie opties: 1. meer geld uit grondexploitaties halen (verruiming kostensoortenlijst grondexploitatie); 2. meer gem uit bestemmlngsplanwljzigingen (heffing, afrorning besternmingswinst); en 3. meer belasting op grond(bezit): OZB. Dit levert gemeenten gezamenlijk aanzienlijke bedragen op: h 429 miljoen voor optie 1, C miljoen voor optie 2, C 500 miljoen tot 4 mrd voor optie 3, uitgaande van een laag resp. hoog scenario. Een meer directe koppeling tussen betalen en genieten kan leiden tot een betere kwaliteit van de gebiedsontwikkeiing, mits de opbrengsten in het gebied worden gefnvesteerd. Anderzijds kan het de woningbouwproductie ook afremmen. Het gaat hier om extra gemeentelijke inkomsten, maar uiteraard valt te verwachten dat deze extra inkomsten gepaard gaan met besparingen op rijksuitgaven aan gemeenten. Stille wegdekken en minder geveiisolatie Gevelisolatie van woningen om hinder door verkeerslawaai tegen te gaan, is kostbaar. EfficiÃńnte en effectiever is het toepassen van stille wegdeksoorten. Dit grijpt aan bij de bron en maakt realisatie van gewenste ontwikkelingen zoals woningbouw gemakkelijker. Bestaande rijksmiddelen (42 miljoen VROM en WWI) worden beter aangewend, kunnen worden gedecentraliseerd, maar de werkgroep acht ook verruiming van de OZB mogelijk (met inboeking van besparing op rij ksmid del en). Leges voor milieuvergunningen Het legesverbod voor vergunningen voor milieu-inrichtingen kan worden afgeschaft. Dat levert een besparing van 6 12 miijoen op rijksuitgaven op, doordat de desbetreffende rijksbijdrage In het gemeente- en provinciefonds kan vervallen. Steden zullen legesregeiingen moeten maken en hun organisatie (inning) daarop moeten inrichten.

15 N STI TUT E Zelf betalen voor MER Een kleine post: afschaffing van de rijksbijdragen voor de Commissie MER (C 5 miljoen) betekent dat de initiatiefnemer van een plan waarvoor een MER moet worden opgesteld, moet betalen voor het MER-adv1es. In 40-45% van de gevallen gaat het om gemeenten en provincies. Kosten voor gemeenten en provincies gezamenlijk: C 2 miljoen. per jaar. Bovenplanse verevening Rood voor groen Is een bekend adagiurn. Tussen winstlocaties en verlieslocaties vindt verevening plaats. Dat moet binnen de stad, maar ook op regionaal niveau gebeuren. Bureau Ecorys heeft verschillende opties om dit te concretiseren verkend, Door per woning C 500 te reserveren voor investeringen in groen kan bij een woningbouwprogramma van woningen per jaar een opbrengst van C 5 miijoen uit de markt worden gerealiseerd. Gemeenten en provincies moeten de bevoegdheld krijgen (Wro) om dit uit te voeren. Regionale omgevingsdiensten De afgelopen maanden bepaald niet onomstreden: het voorstel om regionale omgevingsdiensten in te stellen, belast met de uitvoering van taken van gemeenten, provincies, waterschappen en rijk op het gebied van de fysieke leeforngeving (vergunningverlening, toezicht en handhaving). Maar de werkgroep voert het voorstel opnieuw op en geeft aan dat hier een besparing van C 215 miljoen per jaar valt te realiseren (van C 1,2 mrd naar miljoen), uitgaand van 25 regionale uitvoeringsdiensten. De diensten fungeren als backofilce en zijn ln de ogen van de werkgroep geen nieuwe bestuurslaag; bevoegdheden blijven bij de bestaande bestuurslagen. Instelling van deze uitvoeringsdlenst zal de dienstverlening verhogen, bundelt expertise, en beperkt de bestuurlijke drukte. Departementale herindeling Er lopen vele lijntjes van steden naar Den Haag. Vaak lopen die lijnen tussen gemeentelijke diensten en hun evenknieãńn in de Haagse departementen. De werkgroep verkent drie opties om rijksoverheid wat betrelt het beleid voor de fysieke leefomgeving doelmatiger te organiseren: 1. hen departement voor de leefomgeving (fusie van onderdelen VROM, VSW, LNV); 2. herschikking van departementen tot een departement met twee ministers (een van kaders/beieid, en khn van gebruikers/uitvoering); 3. programmaministers met eigen begroting, maar met behoud van bestaande departementen. Voor- en nadelen van elke optie worden benoemd, In het geval van programrnaministers zou er een programmaminister voor Stad en vestlglngskllrnaat moeten komen, die zich richt op het functioneren van steden, in het bijzonder de economische centra, met het oog op de intemabonale concurrentiepositie. In dit prograrnmaministerie - en hier zien we een recent VROM advies terug - wordt de benadering vanuit kansen (Ruimte, Ez, VS,W) verbonden met die van achterstanden (WWI). De werkgroep spreekt geen voorkeur uit en geeft ook geen inzicht in kosten en besparingen.

16 l N 5T I T UT E 2. Wonen en mobiliteit (werkgroepen 3 en 4) De aanbevelingen van de werkgroep Mobiliteit en water (werkgroep 3) betreffen aanleg, beheer en onderhoud van infrastructuur, In 2010 gaat het om een bedrag van C 8,6 miljard aan rijksgeld. Een besparing van 20% betekent een bezuiniging van 6 1,7 miljard te bezuinigen. Oe commissie heeft een serie mogelijke maatregelen bekeken, die tot drie varianten gegroepeerd: 1) prijsbeleid, 2) leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en milieu, en 3) geen prijsbeleid, De varianten leiden tot een besparing van tot miljoen in de periode en tot een structurele besparing van 4 1,7 miljard in In de laatste variant wordt de besparing voor 6 1 miljard gevonden door het laten vallen van aanlegprojecten. Dit komt overeen met bijna eenderde van het totale aanlegbudget in het Infrastructuurfonds. Drie hoofdrichcingen De werkgroep geeft drie hoofdrichtingen aan; 1) beprijzen van mobiliteit (kitometerhefang, tol); 2) besparen op aanlegprojecten die de ruimtelijke kwaliteit ten goede komen (minder tunnels, dure inpasslngen, etc.), en 3) besparen op investeringsprogramma s met weinig maatschappelijk rendement (minder wegen, spoorwegen). Verder is volgens de werkgroep winst te behalen voor het ri]k door de BDU (brede doeluitkerlng) te verlagen, waterbeheer doelmatiger uit te voeren en een heffing op vrachtverkeer door te voeren, analoog aan Duitsland. Meer efficiency De werkgroep bespeurt een reeks "besparingsoptles op het gebied van efficienc en systeemwijzlglngen die goed scoren op de weivaartsladder en relatief gemakkelijk zijn te realiseren." Algemene besparingen door efficiency worden geraamd op termijn (structureel) op jaarlijks miljoen. Systeemwijzigingen komen structureel uit op miljoen te besparen (aanbestedingsregels, meer PPS-en, geen automatische verrekeningen met lokale en regionale partijen, etc). Bij dit thema mobiliteit gaat het bij efficiency om ruim 2% van de jaarbegroting, en bij systeemwijzingen om bijna 3%. Samen komen belde gemakkelijke besparingsopties uit op 5% van de C 8,6 miljard die ln dit thema omgaat. Beprijzen van mobiliteit Beprijzen van infrastructuur is nodig om Nederland bereikbaar te houden. Prijsbeleid remt de mobiliteitsvraag, dempt de pieken in de vraag en genereert inkomsten. Dat geldt voor weg en spoor. De invloed van wegverkeer is veel groter dan spoor: 75 /o van de verplaatsingen gebeurt per auto, tegen 54/o openbaar vervoer. Alleen in drukke delen van de Randstad ligt deze verhouding meer gelijk. Het voorliggende voorstel (AMvB) is onvoldoende en wordt niet uitgevoerd, aldus de werkgroep. Dat sluit overigens aan bij de uitkomsten van de recente ANWB-ledenpelllng; de leden staan in meerderheid wel achter het principe van betalen naar gebruik, maar hebben bezwaren bij de voorgestelde uitvoering (met dure kast es, g ps-bepaling, privacy- en fraudegevoeligheid). De werkgroep stelt oplossingen voor in locatlegebonden systemen van congestleheffing. Dat betekent dat niet het gebruik per kilometer in het hele land wordt belast, maar het passeren van drukke punten. Het niet invoeren van de al voorgestelde AMvB (het rekeningrijden) levert een besparing op het investeringsbudget op van C 285 miljoen in de periode tot en met Daarnaast hecht de werkgroep grote waarde aan beprijzen van vrachtverkeer

17 lnstltute (zoals in Duitsland). Het vrachtverkeer betaalt op dit moment de helft van een personenauto en zes keer minder per kilometer dan in Duitsland, terwijl juist het vrachtverkeer het meeste schade aan wegen veroorzaakt. Hinder nieuwe projecten Dat spaart uiteraard geld uit, maar hierbij past de kanttekening dat veel projecten voor de komende jaren al zijn besteed. Besparen op nieuwe projecten kan op wegen, vaarwegen en spoorwegen. De projecten die het laagste welvaartsrendement opleveren volgens een NKBA, sneuvelen dan het eerste. Een andere insteek is om niet te besparen op projecten die de leefbaarheid en de ruimtelijke kwaliteit verbeteren (zoals tunnels, verdiepte aanleg, velllgheldsnorrnen). Bij de laatste insteek wordt minder naar (economlsche) welvaart, maar naar Ieefkwaliteit gekeken. Ook kunnen bereikbaarheidsdoelen worden teruggebracht (afsluiten beperkt gebruikte vaarwegen, minder (nieuwe) spoorwegen). Effecten voor de steden Steden zijn gebaat bij een zo goed mogelijke bereikbaarheid, voorai via weg en spoor. De keuze zal zijn tussen beprijzen (met vraaguitval door hogere vervoerskosten voor burgers en bedrijven, en piekdemplng in verkeerstromen), en uitstel of afstel van nieuwe infrastructuurprojecten. Geen beprijzen betekent minder nieuwe infrastructuur en meer congestie. Wel goedkoper voor de burger en bedrijven, maar meer in file en trein staan. Beprijzen betekent hogere kosten voor vervoer voor de burgers. Treinen, bussen en autogebruik worden duurder. Burgers gaan meer betalen voor mobiliteit. Voor de stedeling zal het effect beperkter zijn dan voor mensen buiten de steden, omdat voorzieningen en andere bestemmingen vaker op flets- of loopafstand zijn dan buiten de steden. Entreetax De werkgroep mobiliteit pleit voor beprijzen in de vorm van wat ze noemt een locatiegebonden systeem van congestiehefflng. Dat betekent geen kastjes ln de auto, maar bijvoorbeeld tolheifing bij drukke punten. Dat zal rondom de grote steden zijn, waardoor met name forensen zullen moeten betalen. Situaties met tolpoorten en slagbomen zullen tot veel weerstand leiden, maar systemen zoals in Stockholm en Londen zijn kansrljk, waar je per entree van de stad betaalt. Congestieheffing zal ertoe leiden dat wonen in forensensteden minder aantrekkelijk wordt, en wonen in de centrale steden gunstiger. Hoewel rnaandbedragen beperkt zullen zijn, kan een dagelijks te betalen entreetax invloed hebben op de woonkeuze, Een entreetax zal ook leiden tot meer openbaar vervoergebruik naar en van de steden. Ervaringen in Stockholm en Londen wijzen op veranderingen van /o, hoewel die na verloop van tijd minder worden. In de Nederlandse situatie zal een congestieheffing het eerste ingevoerd worden ln drukke gebieden, een sterke economie en een krappe woningmarkt: de noordelijke Randstad leent zich hiervoor het beste. Beprijzen van vrachtverkeer is een maatregel waarover de Werkgroep positief is: dit levert inkomsten op, vergemakkelijkt het draagvlak voor beprijzen en is gemakkelijk aan het publiek uit te leggen. De transportsector zal hogere vervoerskosten doorberekenen aan de klant. Voor de burgers betekent dit hogere prijzen voor bijvoorbeeld levensmiddelen. Anderzijds beperkt vrachtverkeerbelasting besparing op nieuwe infrastructuur, waardoor er minder projecten niet doorgaan.

18 I N ST I TUT E fvfinder regionale en lokale infrastructuur Besparing op de aanleg van nieuwe infrastructuurprajecten vertaalt zich enerzijds in minder nieuwe (snel)wegen en ontsluitingen, maar ook in minder nieuwe spoorlijnen, zoals het rondje Randstad. Beide beperken de mobiliteit voor de burger. Een andere variant is een beperking van projecten die de ruimtelijke kwaliteit en de leefbaarheid ten goede karnen. Dat betekent minder (snel) het aanpakken van de overlastgevende snelweg of trein door de stad, minder gelulds- en uitstootwerende maatregelen, geen tunnel maar een bovengrondse weg, etc. Twee aanvullende aanbevelingen Verder ziet de werkgroep nog twee mogelijkheden voor besparingen. De eerste is een lagere rijksbijdrage aan regionale en lokale infrastructuur, regionaal-lokaal budget in jargon. De Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDV) aan 19 provincies en stadsregio s kan worden verlaagd met 20 k, oftewel miljoen per jaar. Dit betreft vooral middelen voor de exploitatie van het regionaal openbaar vervoer (70%) en voor het overige investeringen in wegen, fietspaden, busbanen etc. De consequenties voor de steden zijn duidelijk; zij krijgen minder budget voor de genoemde taken. De tweede flankerende maatregel die de werkgroep noemt, is een doelmatiger waterbeheer. Dat moet vooral voor rekening komen van de waterschappen. 3ulst bij waterbeheer valt nog veel efficientiewinst te behalen door betere afstemming, schaalvergroting en samenwerking. De waterschappen zelf deden in december al een bad van miljoen, maar volgens de Werkgroep is een maatschappelijke besparing van miljoen mogelijk. De voorgestelde besparingen van de Werkgroep Mobflltelt zullen geen effect hebben op de eigen inkomsten van de steden. Structurele besparingen Voor alle thema s van werkgroep 3 geldt dat de algemene besparingen door efficiency op termijn worden geraamd (structureel) op mil]oen (waarvan ca. 2/3 zonder functieverlles, en 1/3 met functfeverifes). Systeemwijzigingen kamen structureel uit op C 218 miljoen besparing (aanbestedingsregels, meer PPS-en, geen autarnausche verrekeningen met lokale en regionale partijen, etc). De werkgroep bespeurt een reeks van besparingsopties op het gebied van efficiency en systeemwijzigingen die goed scoren ap de welvaartsladder en relatief gemakkelijk zijn te realiseren." Bij dit thema gaat het bij efilcfency om ap termijn miljoen, dat is ruim 2 io van de jaarbegroting voor de thema Mobiliteit. Bij systeemwijzingen gaat het om bijna 3 Yo. Samen komen beide gemakkelijke besparingsopties uit op Sok van de 6 8,6 miljard die in dit thema omgaat. Heroverwegingen woningmarkt Met betrekking tot de heroverwegingen voor wonen (werkgroep 4) merkt de daartoe ingestelde werkgroep op dat de overheid op ruime schaal in de woningmarkt intervenieert, bijvoorbeeld via de huurprijsregulering, de huurtoeslag, de regulering van woningcorporaties en via de fiscale behandeling van de eigen woning. Dit woningmarktbeleld beoogt publieke belangen te borgen, zoals de beschikbaarheid, de betaalbaarheid van woningen en van open ruimte en natuur. Naar er is reden om het wonlngmarktbeleid te heroverwegen. Experts stellen dat de waningmarkt disfunctioneert; dat de situatie urgent is, en dat de woningrnarkt het vergeten dossier Is. Zo opent het werkstuk van de heroverwegingswerkgroep Wonen.

19 N lrww INST I T UT E Vijf varianten In totaal leggen woonregelingen in 2010 een beslag op de collectieve middelen van bijna 4 13 miljard, waarvan de hypotheekrenteaitrek de grootste post vormt. Een besparing van 20% betekent daardoor circa C 2,5 miljard per jaar. De werkgroep presenteert vijf varianten, die een besparing opleveren van 6 2,9 tot 6 5,6 miljard in In de jaren erna lopen de jaarlijkse besparingen op van 6 6 tot ruim C 12 miljard. Met elk van de gepresenteerde varianten komt het thema Wonen dus ruimschoots boven de opgelegde doelstelling van 20% uit. De werkgroep is systematisch te werk gegaan en komt tot onderbouwde keuzes. Eerst zijn ondoelmatigheden op de woningmarkt geanalyseerd, dan een plan op hoofdlijnen om de werking van de markt te verbeteren, dan elf maatregelen die geclusterd zijn in vijf varianten. Deze zijn vervolgens uitvoerig doorgerekend. De vroningmarat functioneert slecht De opening van dit stuk wijst al op het slecht functioneren van de woningmarkt. Ten eerste is de huurmarkt uit balans. Mensen met relatief hoge inkomens wonen in goedkope huurwoningen en worden feitelijk gesubsidieerd met een te lage huur. Zij verhuizen niet omdat ze dan de impliciete subsidie kwijtraken. De huurprijzen worden vla een administratief puntensysteem bepaald en houden nauwelijks rekening met gewiidheid. Ten derde betalen mensen voor een betere (grotere) woning nauwelijks meer dan voor een kleine, wat (te) duur wonen stimuleert. Samen kost dat de overheid jaarlijks 6 2,5 tot C 4,5 miljard. In totaal subsidieert de overheid de huursector jaarlijks direct en indirect met circa 6 10 miljard. Positie woningcorporaties De positie van de woningcorporaties is al jaren onderwerp van discussie. Ook hier werkt de markt ondoelmatig. Zij vragen eigenlijk de mensen met een hoger inkomen te weinig huur. Ten tweede hebben corporaties een te grote vrijheid om zelf te bepalen waarin ze investeren, aldus de werkgroep. Eigen wonlngbezit De rijkssubsidies voor nieuwbouw en herstructurering (BLS en ISV) zouden beter lokaal belegd worden. In feite gaat dat met het ISV al gebeuren vanaf Ook de koopmarkt werkt ondoelmatig. Het eigenwoningbezit wordt fors gesubsidieerd, terwijl niet duideiijk is waarom de eigen woning meer zou moeten worden gesubsidieerd dan voor andere vormen van bezit. Ten tweede wordt de fiscale subsidie verkeerd gebruikt. De vorm van de hypotheekaftrek stimuleert mensen om niet af te lossen (in overeenstemming met het doel waarvoor de regeling ooit is gestart), maar om de schuld, en dus de aftrek, zo lang mogelijk aan te houden. Bovendien leidt de hypotheekaftrek tot duurdere woningen; deze Iuchtbel wordt berekend op 20-25%, ook al gestimuleerd door stringent ruimtelijk beleid en stroperige planprocedures. Die complexe procedures zijn een bron van ergernis: de duur van een gemiddeld woningbouwproject is opgelopen van 33 maanden in 1970 tot 90 maanden nu. Nog een ihustratie ls de herstructurering van het gebied rond Utrecht CS, waarvoor 4200 (!) vergunningen vereist zijn. De derde ondoelmatigheid is het bestaan van de overdrachtsbelasting, die fungeert als een verhuisboete en daardoor doorstroming tegengaat. Het verhindert verhuis- en arbeidsmobiliteit en werkt

20 N ST I JUTE verslechterend voor de economie. Alle plussen en minnen optellend, bedragen de overheidssubsldies In de koopsector ongeveer C 15 miljard. Het grootste deel hiervan is ondoelmatig, aldus de werkgroep. De werkgroep komt tot een helder plan van aanpak: breng de huurprijsregulering meer in lijn met de gewiidheid van de woning, richt subsidies op de huurrnarkt op de lage inkomens, wendt het vermogen van corporaties beter aan, beperk fiscale aftrek, verander fiscale regels die schulden in stand houden en versnel ptanprocedures. Alle maatregelen hebben neveneffecten De werkgroep wijst wel op risico s. Aan bijna elke verandering kleeft immers wel een nadeel. Het is belangrijk om oog te hebben voor meer aspecten dan enkel de (financiãńle) doelmatigheid van de wonlngmarkt. Als gewilde wijken veel duurder worden, werkt dat inkomenssegregatie in de hand. Verlaging van bouwsubsidies verlaagt de kwaliteit van woningen, en beperkt de toekomstwaarde. Naarmate woonsubsidies zich sterker richten op de lage inkomens, wordt de armoedeval groter, wat mensen de lust tot werken ontneemt. Bij alle voorgestelde maatregelen is geleidelijkheid belangrijk. Hervormingen moeten geleidelijk en over een reeks van jaren hun beslag krijgen, maar daar staat tegenover dat op de wat langere termijn (in 2020) de besparingen veel groter zijn. Alle voorgestelde maatregeien leiden echter wel tot een neerwaartse prijsaanpassing van woningen. Als huren meer rnarktconfarm zouden zijn, vloeien de extra opbrengsten naar de verhuurders, meest corporaties, maar ook private verhuurders. Extra huuropbrengsten vormen dus geen besparing voor de schatkist. Sterker nog, hoge huren leiden tot een groter beroep op huurtoeslag. Dit. vereist extra regelgeving (bezitsbelasting) om deze extra opbrengsten weer af te romen, Elf maatregelen in viff varianten De werkgroep heeft uit elf groepen van maatregelen in totaal vijf beleidsvarianten samengesteld. Deze pakken de ondoelmatige werking van de woningrnarkt aan. Enkele maatregelen komen in alle vijf varianten terug, en zijn dus eigenlijk onommeden voor de werkgroep. De eerste heeft bebekking op de verkeerde werking van de hypotheekaftrek, die aflossen ontmoedigt en schulden maken stimuleert. Besparingen moeten juist gericht zijn op het terugdringen van schulden. De tweede is het omvormen van de overdrachtsbelasting (de verhuisboete) naar een bezitsbelastlng. De derde gezamenlijke maatregel is het versoepelen van stroperige planprocedures. Ook worden huurverhogingen afgeroomd door de overheid. De vijf varianten pakken alle de ondoelmatige huuren koopmarkt In samenhang aan. De mate waarin verschilt, en ook of wijzigingen binnen of in plaats van het huidige systeem plaatsvinden. Alle vijf varianten zijn uitvoerig doorgerekend, waarvoor bij elke variant bepaalde aannames gedaan moesten worden. Uiteraard zijn andere aannames te maken, waardoor uitkomsten zullen verschillen; een proces dat de komende maanden dikwijls zal plaatsvinden. Onderlinge verschillen De varianten verschillen op onderdelen. Zo worden de huren meer marktconform gemaakt door de regionale woz-waardes sterk te laten meewegen; Abcoude wordt zo duurder dan Applngedam. In een andere variant telt de gewildheid op de lokale woningmarkt zwaar mee; woningen waarvoor je lang moet wachten, worden duurder, en de weinig populaire woningen worden goedkoper. Het risico is de al genoemde lnkornenssegregatie. De kwaliteitskorting wordt aangescherpt, waardoor het loont om een Ideinere woning te huren. De varianten verschillen in de mate van huurstljging.

Heroverwegingen: óók kansen voor steden

Heroverwegingen: óók kansen voor steden Heroverwegingen: óók kansen voor steden De aanbevelingen van de heroverwegingswerkgroepen bieden kansen om de rol van regio s en steden meer slagkracht te geven, om de beleidsvrijheid van verdergaande

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Samenvatting. Pagina 7

Samenvatting. Pagina 7 Samenvatting De rijksoverheid ziet zich de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld. Als gevolg van de financiële en economische crisis is de overheidsbegroting uit het lood geslagen. De oplopende

Nadere informatie

Financiële vertaling Profiel provincies

Financiële vertaling Profiel provincies Financiële vertaling Profiel provincies De provincies leveren al een forse bijdrage aan het op orde brengen van de overheidsfinanciën. In de periode 2008-2011 wordt jaarlijks 200 miljoen euro bijgedragen

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

naar een nieuw Wmo-beleidsplan

naar een nieuw Wmo-beleidsplan naar een nieuw Wmo-beleidsplan gemeente Cranendonck extra Commissievergadering 26 april 2011 Ruud Vos Naar een nieuw Wmo-beleidsplan voor Cranendonck trends en ontwikkelingen bestuursakkoord Rijk en VNG

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

FEITEN EN CIJFERS Gevolgen stapeling van bezuinigingen op infrastructuurbudgetten

FEITEN EN CIJFERS Gevolgen stapeling van bezuinigingen op infrastructuurbudgetten FEITEN EN CIJFERS Gevolgen stapeling van bezuinigingen op infrastructuurbudgetten Zoetermeer, maart 2013 De Rijksoverheid ziet zich als gevolg van de economische situatie in Nederland en Europa genoodzaakt

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011 Veranderingen in de volkshuisvesting 10 mei 2011 Opbouw presentatie 1. Veranderingen en gevolgen 2. Betekenis voor PALT 3. Ontwikkelrichtingen De belangrijkste veranderingen 1. Regelgeving Staatssteunregeling

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

ons kenmerk BB/U201301355 Lbr. 13/079

ons kenmerk BB/U201301355 Lbr. 13/079 1309115 VNG 1 5 OKT. 2013 OF. m IxJ A. gs.ses Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad Vereniging van Netderlancise Gemeenten informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Addendum VNG Reactie

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Aanvalsplan wonen Albert Smit wethouder financiën, vastgoed, grondzaken en wonen 1 Aanvalsplan wonen: aanleiding Sinds 2008: Economische recessie Stagnerende woningmarkt

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

CPB Notitie 3 oktober 2011. Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting 2012 SP. Op verzoek van de SP

CPB Notitie 3 oktober 2011. Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting 2012 SP. Op verzoek van de SP CPB Notitie 3 oktober 2011 Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting 2012 SP Op verzoek van de SP. CPB Notitie Aan: Tweede Kamerfractie SP Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den

Nadere informatie

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015).

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). - Preambule - Partijen, De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, handelend

Nadere informatie

RUIMTE VOOR VERDELING. Tineke Booi ORKA-advies

RUIMTE VOOR VERDELING. Tineke Booi ORKA-advies RUIMTE VOOR VERDELING Tineke Booi ORKA-advies Thema s Regeerakkoord Eu Beschikking Staatssteun Huisvestingswet Van Woonruimteverdeling naar Woonmarketing: de klant centraal Regeerakkoord en Wonen Afschaffing

Nadere informatie

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25%

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Inleiding Deze bijlage bevat de effecten van een mogelijke verhoging van de energiebelasting (EB) op aardgas in de

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP Wijnen, Peter FIN S3 RAD: RAD131106 2013-11-06T00:00:00+01:00 BW: BW131001 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 6 november 2013 Portefeuillehouder : J.M. Cardinaal Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

2012 actuele begroting op 31-12-12

2012 actuele begroting op 31-12-12 WMO 4 e berap Bestuurlijke samenvatting Landelijke ontwikkelingen bij de overheid hebben in voor nogal wat wijzigingen, maar ook onzekerheid gezorgd. Zo werd besloten dat de overgang van Begeleiding naar

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting VVD

Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting VVD CPB Notitie Nummer : 2009/35 Datum : 16 september 2009 Aan : Tweede Kamerfractie VVD Ex-ante budgettaire effecten tegenbegroting VVD 1 Inleiding Het CPB heeft op verzoek van de VVD de ex-ante budgettaire

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Het (dis)functioneren van de Nederlandse woningmarkt. Johan Conijn UvA / ASRE, Ortec Finance

Het (dis)functioneren van de Nederlandse woningmarkt. Johan Conijn UvA / ASRE, Ortec Finance Het (dis)functioneren van de Nederlandse woningmarkt Johan Conijn UvA / ASRE, Ortec Finance Datum 27 september 2011 Bericht FD vandaag Hypothekenmarkt in nog dieper dal Het effect van de tijdelijk verlaagde

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

15 september 2014 8 2014/ n.v.t. wethouder H.G. Engberink

15 september 2014 8 2014/ n.v.t. wethouder H.G. Engberink Aan de raad van de gemeente Olst-Wijhe. Raadsvergadering d.d. Agendapunt Voorstelnummer Opiniërend besproken d.d. Portefeuillehouder 15 september 2014 8 2014/ n.v.t. wethouder H.G. Engberink Kenmerk 14.405692

Nadere informatie

Onderwerp Keuzenota's Wmo 2015/Jeugdwet en Participatie/Maatregelen WWB

Onderwerp Keuzenota's Wmo 2015/Jeugdwet en Participatie/Maatregelen WWB Raadsvoorstel Agendapunt: 04 Onderwerp Keuzenota's Wmo 2015/Jeugdwet en Participatie/Maatregelen WWB Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 23 september 2014 28 oktober 2014 Nota 'Triple

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

Voorstel voor de Raad

Voorstel voor de Raad Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 10 mei 2012 Agendapuntnummer : VIII, punt 6 Besluitnummer : 389 Portefeuillehouder : Wethouder Mirjam Pauwels Aan de gemeenteraad Onderwerp: Programma Decentralisaties.

Nadere informatie

Financiële begroting 2015 samengevat

Financiële begroting 2015 samengevat Financiële begroting 2015 samengevat Begrotingscyclus Het beleid en de financiën van de provincie komen op een aantal momenten in het jaar provinciebreed aan de orde. Dit wordt ook wel de begrotings- of

Nadere informatie

Kinderopvangbegroting 2013: gezond verstand vs. briljante geesten

Kinderopvangbegroting 2013: gezond verstand vs. briljante geesten Kinderopvangbegroting 2013: gezond verstand vs. briljante geesten 19-10-2012 Kinderopvangbegroting 2013: gezond verstand vs. briljante geesten R A P P O R T A G E Inhoudsopgave INLEIDING... 2 NIEUW! MEEVALLERS

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien 1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Portefeuillehouder: mevrouw J.A. de Vries Baten en lasten Bedragen x 1.000 Realisatie 2011 2012 2013 2014 2015 2016 - Baten 10.1 Provinciefonds

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Bijlagen 1 Voorjaarsnota

Bijlagen 1 Voorjaarsnota Raadsvoorstel Agendapunt: Onderwerp Voorjaarsnota 2012 Datum voorstel 10 april 2012 Datum raadsvergadering 15 mei 2012 Bijlagen 1 Voorjaarsnota Ter inzage Aan de gemeenteraad, 0. Samenvatting De voorjaarsnota

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Maart 2014. Bladzijde 2 geeft het pakket, bladzijden 3,4 en 5 geven een toelichting op het pakket.

Maart 2014. Bladzijde 2 geeft het pakket, bladzijden 3,4 en 5 geven een toelichting op het pakket. Maatregelenpakket voor de periode 2014-2018 ter verbetering van de Eindhovense luchtkwaliteit en vermindering van de negatieve gevolgen, voorgesteld door de Werkgroep Luchtkwaliteit en Klimaat van de vereniging

Nadere informatie

Het disfunctioneren van de Nederlandse woningmarkt. Prof. dr. Johan Conijn

Het disfunctioneren van de Nederlandse woningmarkt. Prof. dr. Johan Conijn Het disfunctioneren van de Nederlandse woningmarkt Prof. dr. Johan Conijn Een overview De koopsector De huursector Interactie tussen koop en huur Actuele punten van discussie Koopsector: instabiliteit

Nadere informatie

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur De Grote Uittocht Herzien Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur Aanleidingen van deze update van De Grote Uittocht - een rapport van het ministerie van BZK en de sociale partners

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille.

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille. gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 12BST02184 Beslisdatum B&W Dossiernummer RaadsvoorstelMeerjaren Investeringsprogramma 2013 na MKBA Inleiding De gemeente Eindhoven wil blijvend investeren in

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer?

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer? Nederland waterland, Nederland waterschapsland Kernboodschap De waterschappen zijn gericht op de toekomst. Daarom hebben zij in het licht van de klimaatverandering en de economische crisis een plan gemaakt

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

OXT.?W III III MUI MUI INI II 13.017609. Advies B&W. Beslissing. Bespreken. Burgemeester Gelok. Registratienummer

OXT.?W III III MUI MUI INI II 13.017609. Advies B&W. Beslissing. Bespreken. Burgemeester Gelok. Registratienummer Advies B&W B&W Registratienummer 2 2 OXT.?W Beslissing Burgemeester Gelok Raadsinformatiebijeenkomst 7 november 203 Secretaris Van den Berge Gemeenteraadsbijeenkomst n.v.t. Wethouder Schenk T Bespreken

Nadere informatie

Hét groene energieplan voor Nederland

Hét groene energieplan voor Nederland Hét groene energieplan voor Nederland Doelen Green4sure Ontwikkeling pakket instrumenten en strategie voor reductie van 50% broeikasgassen in 2030. Verbeteren energievoorzieningzekerheid Tonen baten en

Nadere informatie

Nadere achtergrondinformatie participatiewet

Nadere achtergrondinformatie participatiewet Nadere achtergrondinformatie participatiewet Invoering Participatiewet Op 1 januari 2014 wordt de Participatiewet ingevoerd. De nieuwe wet zal de huidige Wet werk en bijstand vervangen. Parallel aan de

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Energie en armoede, deel2: oplossingsrichtingen. 25 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag energie en armoede

Energie en armoede, deel2: oplossingsrichtingen. 25 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag energie en armoede Energie en armoede, deel2: oplossingsrichtingen 25 juni 2013 Onderwerpen Verdieping probleem 1. Energie en armoede Armoede, kenschets probleem 2. Woonlasten: betaalbaarheid onder druk Cijfers, oorzaken

Nadere informatie

Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma

Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma D66 staat garant voor een solide financieel beleid, dat ruimte biedt voor investeringen in de kwaliteit van de samenleving en economische dynamiek. Het verkiezingsprogramma

Nadere informatie

GEMEENTE SCHERPENZEEL. Raadsvoorstel

GEMEENTE SCHERPENZEEL. Raadsvoorstel GEMEENTE SCHERPENZEEL Raadsvoorstel Datum voorstel : 18 augustus 2015 Raadsvergadering : 29 september 2015 Agendapunt : Bijlage(n) : 8 Kenmerk : Portefeuille : wethouder H.J.C. Vreeswijk Behandeld door:

Nadere informatie

ECGF/U200900332 Lbr. 09/023

ECGF/U200900332 Lbr. 09/023 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8222 betreft Aanbod economische crisis uw kenmerk ons kenmerk ECGF/U200900332 Lbr. 09/023 bijlage(n) 1 datum 23 februari

Nadere informatie

Participatiewet. 9 september 2014. raadscommissie EM - 1 -

Participatiewet. 9 september 2014. raadscommissie EM - 1 - Participatiewet raadscommissie EM 9 september 2014-1 - Inhoud achtergrond wijzigingen sociale zekerheid hoofdlijnen Participatiewet 1 januari 2015 financiering Rijk wetswijzigingen WWB 1 januari 2015 voorbereidingen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

gemeente Eindhoven RaadsvoorstelInstemmen met een extra impuls voor mobiliteit in de organisatie

gemeente Eindhoven RaadsvoorstelInstemmen met een extra impuls voor mobiliteit in de organisatie gemeente Eindhoven Raadsnummer 13R5351 Inboeknummer 13bst00601 Beslisdatum B&W 16 april 2013 Dossiernummer 13.16.252 RaadsvoorstelInstemmen met een extra impuls voor mobiliteit in de organisatie Inleiding

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal 1

Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015-2016 34 302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) T BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad De stad als bevolkingsmagneet Koos van Dijken functie 29 januari 2013 1 Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Wat maakt de stad aantrekkelijk

Nadere informatie

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer Raadsvoorstel Raadsnummer: 2013-057 Registratiekenmerk: Onderwerp: Haalbaarheidsonderzoek Voorzieningen Nijkerkerveen - fase 2 Korte inhoud: De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren

Nadere informatie

Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij u voor om de verbeterde kaderbrief 2014 vast te stellen.

Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij u voor om de verbeterde kaderbrief 2014 vast te stellen. Rotterdam, 8 juli 2014 Aan de Gemeenteraad Onderwerp: Verbeterde Kaderbrief 2014 Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij u voor om de verbeterde kaderbrief 2014 vast te stellen. Op welke gronden deze

Nadere informatie

Alleenstaande ouders en kindregelingen

Alleenstaande ouders en kindregelingen Alleenstaande ouders en kindregelingen Op deze site wordt u geïnformeerd over regelingen die in het regeerakkoord Bruggen slaan zijn opgenomen. Naar aanleiding van de plannen voor het versoberen van de

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 VRIJHEID//VOORUITGANG//DAADKRACHT Bruggenbouwers ALGEMEEN Nederland zit al enige tijd in economisch zwaar weer. Ook Reimerswaal merkt daarvan de gevolgen. Er komt minder

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Betreft rekenkameronderzoek, stand van zaken verbetering uitvoering.

gemeente Eindhoven Betreft rekenkameronderzoek, stand van zaken verbetering uitvoering. gemeente Eindhoven Raadsnummer O8. R2 524. OOI Inboeknummer o8bstooyr6 Dossiernummer 8rS.por 8 april zoo8 Raads Inforn1atiebrief Betreft rekenkameronderzoek, stand van zaken verbetering uitvoering. 1 Inleiding

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Reg.nr. : 12.0001 B&W verg. : 28 februari 2012 Onderwerp: Integratieplan stichting WAO/WSW en Bureau Sociaal Raadslieden (BSR) 1) Status Deze brief, die gaat over de integratie

Nadere informatie

Financiële vertaling Bestuursakkoord

Financiële vertaling Bestuursakkoord Financiële vertaling Bestuursakkoord In deze notitie geven we inzicht in de financiële vertaling van het Bestuursakkoord. Dat doen we per onderdeel van het Bestuursakkoord. En dat doen we door per onderdeel

Nadere informatie

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Gemeente Bussum Vaststellen Perspectiefnota 2015 Brinklaan 35 Postbus 6000 1400 HA Bussum Aan de gemeenteraad.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 32 140 Herziening Belastingstelsel Nr. 27 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2013-I

Eindexamen havo economie 2013-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 bij (1) monopolie bij (2) toe

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Raadsbesluit Raadsvergadering: 30 oktober 2014

Raadsbesluit Raadsvergadering: 30 oktober 2014 ONDERWERP Herijking en harmonisatie kwijtscheldingsbeleid gemeentelijke belastingen Heemstede 2015. SAMENVATTING Als een belastingplichtige niet in staat is een belastingaanslag te voldoen, kan hiervoor

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting. 26 September 2011 Woonvisie

Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting. 26 September 2011 Woonvisie Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting 26 September 2011 Woonvisie Van buiten naar binnen Crisis Regeerakkoord Klanten kritischer Staatssteunregels EU Vergrijzing Duurzaam Woonvisie kabinet Rijksbegroting

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6192 Inboeknummer 15BST00209 Dossiernummer 15.09.251 24 februari 2015 Commissie notitie Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs Inleiding Duurzame

Nadere informatie

Raadsvoorstel Nummer: 242561

Raadsvoorstel Nummer: 242561 Raadsvoorstel Nummer: 242561 Datum: 3 februari 2015 Hoort bij collegeadviesnummer: 242560 Datum raadsvergadering: 2 april 2015 Portefeuillehouder: A. Vermeulen Onderwerp Kadernota 2016 VRU Voorgesteld

Nadere informatie

Businessplan Aqualaren 2013-2028. Tynaarlo, 24 april 2012

Businessplan Aqualaren 2013-2028. Tynaarlo, 24 april 2012 Businessplan Aqualaren 2013-2028 Tynaarlo, 24 april 2012 Opbouw subsidie Aqualaren bij ongewijzigd beleid Gemeentelijke subsidie Aqualaren (in 2012) 328.000 Aqualaren betaalt huur -/- 67.000 Aftrek vanwege

Nadere informatie

Aan de raad. Status: ter besluitvorming

Aan de raad. Status: ter besluitvorming No. 247372-1 Emmeloord, 19 mei 2014. Onderwerp Keuzenotitie t.b.v. beleidsplan sociaal domein Advies raadscommissie De meeste genoemde opties lijken op voldoende steun in de raad te kunnen rekenen. In

Nadere informatie

Programma 10. Financiën

Programma 10. Financiën Programma 10 Financiën Aandeel programma 10 in totale begroting 1% Financiën Overige programma's 99% Programma 10 Financiën Inleiding Ons college hanteert als uitgangspunt bij haar financiële beleid dat

Nadere informatie

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET)

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET) BOB 14/001 BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET) Aan de raad, Voorgeschiedenis / aanleiding Per 1 januari 2015 worden de volgende taken vanuit het rijk naar de gemeenten gedecentraliseerd:

Nadere informatie

Kadernota Participatie en Inkomen. Raadsinformatieavond 14 januari 2014

Kadernota Participatie en Inkomen. Raadsinformatieavond 14 januari 2014 Kadernota Participatie en Inkomen Raadsinformatieavond 14 januari 2014 Opbouw 1. Urgentie/aanleiding 2. Gekozen insteek en proces 3. Drieledige veranderstrategie a. Versterken bedrijvigheid en stimuleren

Nadere informatie

Verkeer en Waterstaat: inclusief Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) Projectenboek:

Verkeer en Waterstaat: inclusief Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) Projectenboek: In werken samen: Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Zoeterwoude. AMBTELIJKE NOTITIE Leiden, 22 september 2010

Nadere informatie

Naar een stad die werkt Benen op tafel bijeenkomst. 14 juni 2011 Jan Lagendijk Marc Bevers

Naar een stad die werkt Benen op tafel bijeenkomst. 14 juni 2011 Jan Lagendijk Marc Bevers Naar een stad die werkt Benen op tafel bijeenkomst 14 juni 2011 Jan Lagendijk Marc Bevers PROGRAMMA Participatie, reintegratie en werk aan de onderkant van de arbeidsmarkt Een serieuze opgave van hoge

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat.

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat. gemeente Eindhoven Inboeknummer 14bst00096 Beslisdatum B&W 28 januari 2014 Dossiernummer 14.05.451 Raadsvoorstel Ambtelijke huisvesting lange termijn vanaf 2020 Inleiding In juni 2012 heeft de raad besloten

Nadere informatie

Participatiewet / Wsw. Raadsinformatieavond - 3 juli 2013

Participatiewet / Wsw. Raadsinformatieavond - 3 juli 2013 Participatiewet / Wsw Raadsinformatieavond - 3 juli 2013 Bespreekpunten Wat is de huidige situatie in Wwb en Wsw? Wat zijn de belangrijkste contouren van de Participatiewet? Welke effecten heeft de Participatiewet

Nadere informatie

Memo woensdag 15 februari aanstaande Wat is de relatie tussen het beëindigen van de tijdelijke contracten bij WML en de aanstaande fusie?

Memo woensdag 15 februari aanstaande Wat is de relatie tussen het beëindigen van de tijdelijke contracten bij WML en de aanstaande fusie? Met deze memo informeren wij u aan de hand van veel gestelde vragen en daarbij horende antwoorden over de stand van zaken van het fusietraject tussen de ISD en WML en geven we u informatie ondermeer over

Nadere informatie

Uw kenmerk: Ons kenmerk: CONCEPT. Hierbij ontvangt u onze reactie op de ingebrachte adviezen over de notitie Minimabeleid Bevelandse gemeenten.

Uw kenmerk: Ons kenmerk: CONCEPT. Hierbij ontvangt u onze reactie op de ingebrachte adviezen over de notitie Minimabeleid Bevelandse gemeenten. Aan de Cliëntenraad Werk en Inkomen de heer J. Kruiver Postbus 1 4450 AA HEINKENSZAND *CONCEPT* Uw kenmerk: Ons kenmerk: CONCEPT Uw brief van: Heinkenszand, Onderwerp: notitie Minimabeleid Bevelandse gemeenten

Nadere informatie

het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo

het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo Aan: Namens: Onderwerp: Wmo adviesraad het college van Burgemeester en Wethouders van Winsum. Drie scenario s voor het invoeren van een eigen bijdrage in de Wmo Geachte Leden van de Wmo Adviesraad, De

Nadere informatie