INLEIDING. Oscar F. Oskarsson Opleidingsmanager Tenneco Europa, Afrika & het Midden-Oosten. Alles over emissiecontrole 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INLEIDING. Oscar F. Oskarsson Opleidingsmanager Tenneco Europa, Afrika & het Midden-Oosten. Alles over emissiecontrole 1"

Transcriptie

1 INLEIDING Met de implementatie van de nieuwe Europese richtlijnen voor emissiecontrole (Euro I, II, III en de recente Euro IV) die in januari 2005 van kracht werden, zijn het uitlaatsysteem en alle bijbehorende elementen belangrijker dan ooit door de rechtstreekse impact ervan op motorverbruik en -regeling. Het werd vanaf 1993 voor alle benzinemotoren en vanaf 1997 voor alle dieselmotoren in de landen van de Europese Gemeenschap verplicht om alle nieuwe voertuigen van katalysator- injectiesystemen te voorzien. In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, maakt deze maatregel het uitlaatsysteem tot één van de meest geavanceerde onderdelen van de viertaktmotor omdat de prestatie van deze motor rechtstreeks afhangt van de nauwkeurigheid van de tegendrukniveaus die het uitlaatsysteem produceert. Het gebruik van het juiste uitlaatsysteem zorgt ervoor dat de motor altijd met het juiste brandstof-luchtmengsel werkt en daarbij altijd de maximale kracht levert en tegelijkertijd zo weinig mogelijk brandstof verbruikt. Het verlengt ook de levensduur van andere belangrijke motoronderdelen - het kleppensysteem, uitlaatdempers, katalysators, lambdasensoren, enz. Walker, wereldwijd leider in systemen voor emissiecontrole en één van de belangrijkste fabrikanten van Originele Uitrusting van vandaag de dag, met een investering van meer dan 80 % van haar totale productie in deze handel, maakte dit naslagwerk op met als doel om het belang van ons uitlaatsysteem in verband met de levensduur van een motor en zijn prestaties en verbruiksniveau uit te leggen. We willen graag ook de aandacht vestigen op alle monteurs en eindgebruikers van deze systemen, de cruciale en soms onbekende aspecten van productie-eigenschappen van uitlaten en de rechtstreekse relatie tussen de werkelijke levensduur en de uiteindelijke prijs van het product. We bieden ook een gedetailleerde beschrijving van alles wat u moet weten over het Europese homologatieproces van deze producten en het rechtstreeks impact daarvan op het verbruik en de prestatie van de motor. Oscar F. Oskarsson Opleidingsmanager Tenneco Europa, Afrika & het Midden-Oosten Alles over emissiecontrole 1

2 INHOUDSOPGAVE Inleiding Belangrijkste functies van het uitlaatsysteem 6 Emissiecontrole 6 Katalysators, DPF, SCR, enz. Geluidsreductie 6 Wat is "geluid" en hoe kunnen we dat beheren Juiste kanalisatie van de uitlaatgassen naar buiten toe 6 Effecten van sommige uitlaatgassen op de gezondheid Optimaliseren van de productiviteit in een viertaktmotor 6 Hoe werkt een viertaktmotor 7 Wat is de overlaptijd en waarom wordt dit gebruikt 8 Relatie tussen overlaptijd en motorprestatie 8 Effecten van verkeerde tegendruk 8 - Problemen ten gevolge van positieve tegendruk - Problemen ten gevolge van negatieve tegendruk 2- Mogelijke oorzaken van storingen aan uitlaatsystemen 10 Oorzaken voor het vervangen van een uitlaatdemper 10 Uitlaatproblemen wegens schade aan materiaal 10 Veel voorkomende oorzaken voor storingen aan katalysators Fabricage van een modern uitlaatsysteem van hoge kwaliteit 13 Wat is gealuminiseerd staal 13 Hebben alle soorten gealuminiseerd staal dezelfde kwaliteit 13 Levensduur vs. productiekwaliteit 13 Kwaliteit van Originele Uitrusting vergeleken met Aftermarket-kwaliteit Het homologatieproces (Europese richtlijnen) 15 Goedkeuringstests 15 Homologatietekens op uitlaten en katalysators 17 Verschillen tussen gehomologeerde en algemene uitlaatsystemen Belangrijkste onderdelen van uitlaatsystemen voor moderne voertuigen 21 Akoestische absorptiematerialen 21 E-glasvezel Biosil-wol 2 Alles over emissiecontrole Inleiding

3 Soorten uitlaatdempers 21 Absorberende uitlaatdemper 21 Reflecterende uitlaatdemper 22 Gemengde uitlaatdemper 22 Gedeeltelijk actieve uitlaatdemper (S.A.M.) 22 Cilindrische uitlaatdemper en schaalvormige uitlaatdemper 22 Katalysator 23 Keramische monoliet vs. metalen monoliet 23 Voordelen van metalen monoliet 24 Voordelen van keramische monoliet 25 Chemische reacties 25 Soorten katalysators 26 (DPF) 27 Selectieve katalytische reductie (SCR) 28 Lambdasensor 29 Soorten lambdasensoren 29 Zirkoniumdioxide lambdasensor Titaanoxide Lambdasensor Breedband en wijdband-lambdasensor 6 - Walker is toonaangevend in emissietechnologieën voor Originele Uitrusting 32 Emissietechnologieën voor milieumandaten 32 Andere emissiecontroleproducten - Originele Uitrusting 33 Onze klanten - Originele Uitrusting 33 Onderzoek Productassortiment van Walker 34 Uitlaatdempers 34 Katalysators 34 Aanvullende producten G AGAR T programma 35 Inleiding Alles over emissiecontrole 3

4 BELANGRIJKSTE FUNCTIES VAN HET UITLAATSYSTEEM Zoals reeds vermeld in de inleiding is het uitlaatsysteem één van de belangrijkste factoren voor de juiste werking van de motor van een modern voertuig. Het is een feit dat de belangrijkste functie van het uitlaatsysteem vrijwel onbekend is bij het merendeel van de bevolking. Het doel van dit hoofdstuk is om de hoofdfuncties van het uitlaatsysteem en de relatie tot de motorprestatie (kracht en brandstofverbruik) één voor één uit te leggen. Emissiecontrole Vandaag de dag is de emissiecontrole één van de belangrijkste functies van het uitlaatsysteem. Het is tegenwoordig een vereiste om alle uitlaatsystemen te ontwerpen en produceren op een manier waarbij de verontreinigende stoffen in uitlaatgassen die uit de verbrandingskamer komen zo veel mogelijk gereduceerd worden voor deze gassen het uitlaatsysteem verlaten en de atmosfeer ingaan. Om deze taak goed uit te voeren, moet het uitlaatsysteem een exacte hoeveelheid tegendruk hebben en ook andere actieve elementen bevatten, bijv. katalysators, lambdasensoren, stofdeeltjesfilters, enz. om de uitlaatgassen schoner te maken voor ze het uitlaatsysteem verlaten en de atmosfeer ingaan. Geluidsreductie Geluid wordt gedefinieerd als eender welke variatie in druk binnen een lucht- of vloeistofmedium die door het menselijk oor waargenomen kan worden. De twee belangrijkste eigenschappen die men moet kennen om het geluid/lawaai te beoordelen zijn de amplitude en de frequentie ervan. De amplitude, namelijk het hoogtepunt van de geluidsgolf van hoogte- tot laagtepunt, bepaalt de hardheid van het geluid of intensiteit. De golflengte bepaalt de frequentie, graad of toon van het geluid. Eenvoudiger uitgelegd is geluid een luchtgolf in beweging en hoe sneller deze beweegt, hoe luider het voor ons klinkt. Alle traditionele uitlaten zijn ontworpen en geproduceerd om de snelheid van de uitlaatgassen (en daardoor ook het geluidsniveau) te verlagen voor deze gassen de atmosfeer ingaan. Juiste kanalisatie van de uitlaatgassen naar buiten toe In alle verbrandingsprocessen waarbij de brandstof (diesel of benzine) verbrand wordt, worden een aantal gevaarlijke bestanddelen geproduceerd die van de motor van het voertuig via het uitlaatsysteem de atmosfeer ingaan. Sommige van deze belangrijke bestanddelen zijn koolstofmonoxide (CO), onverbrande koolwaterstoffen (HC), stikstofoxiden (NOx), stofdeeltjes en anderen. Sommige van deze bestanddelen zijn uiterst kankerverwekkend, zoals de MTBE in loodvrije benzine als antiklopmiddel en chemische verbindingen zoals 3-nitrobenzeen en 1,8 dinitropyreen, die zich in dieselemissies bevinden. De carcinogene dieselbestanddelen moeten apart behandeld worden: 3-nitrobenzeen behaalde het hoogste resultaat in de Ames-test, de meest geaccepteerde test om de carcinogene capaciteit van een chemische verbinding te bepalen. Bovendien was de verbinding 1,8-dinitropyreen, die zich ook in dieselemissies bevindt, tot de ontdekking van 3-nitrobenzeen, de meeste carcinogene verbinding die ooit ontdekt was. Optimaliseren van de productiviteit in een viertaktmotor De belangrijkste factor bij het bouwen van een uitlaatsysteem is dat uitlaatgassen door het systeem moeten gaan en dan naar buiten toe de atmosfeer ingaan. Dit noemen we de tegendruk van het uitlaatsysteem. Voertuigfabrikanten investeren honderdduizenden euros in het ontwerp van motoren die een maximale prestatie kunnen leveren, met minimaal verbruik, en deze investering is nutteloos als de tegendrukniveaus niet correct zijn voor die bepaalde motor. Anderzijds is het bijna onmogelijk om aan de Europese milieurichtlijnen (Euro IV) te voldoen als het tegendrukniveau van het uitlaatsysteem niet helemaal juist is. DOC Oxi-Kat DPF Uitlaatdemper 4 Alles over emissiecontrole Belangrijkste functies van het uitlaatsysteem

5 Overzicht van Europese Richtlijnen EU-emissienormen voor personenauto's (categorie M1*), g/km DIESEL BENZINE Datum CO HC HC+Nox Nox PM EURO (3.16) (1.13) (0.18) EURO 2, IDI EURO 2, DI A EURO EURO EURO B E EURO E EURO (3.16) (1.13) - - EURO 2, IDI EURO EURO EURO B C D,E EURO C D,E * Tijdens Euro fases 1-4 werden personenauto's > kg goedgekeurd als voertuigen uit categorie n 1 Waarden tussen haakjes zijn overeenkomstig productie (COP) A Tot (na die datum moesten DI-motoren voldoen aan de IDI-limieten) B voor alle modellen C en NMCH = 0,068 g/km D enkel van kracht voor voertuigen met DI-motoren E Voorstel ingevoerd voor aanpassing tot 0,003 g/m met de PMP-meetprocedure De tegendruk van het uitlaatsysteem varieert volgens het toerental van de motor. Daarom hebben de fabrikanten een uitlaatsysteem ontworpen om de ideale tegendruk binnen het toerentalbereik waarin de motor normaal draait te houden. De viertaktmotor Tegenwoordig zijn de meeste auto's en andere transportvoertuigen (diesel of benzine) op onze wegen voorzien van viertaktmotoren. Omdat de viertaktmotor op een bepaalde manier werkt, is de tegendruk cruciaal. Hierna beschrijven we hoe de viertaktmotor werkt om het belang van de tegendruk beter te begrijpen. De slagen van een viertaktmotor worden als volgt uitgelegd: Inlaatslag: De inlaatklep opent en de zuiger start met de neergaande slag om het brandstof-luchtmengsel in de cilinders te laten. Compressieslag: Zodra de zuiger het laagste punt van de slag behaalt, sluit de inlaatklep en begint de zuiger met de compressieslag, en drukt zo het brandstof-luchtmengsel samen. Arbeidsslag: Zodra de zuiger het hoogste punt bereikt is het brandstof-luchtmengsel volledig samengedrukt en doet zich een explosie voor (door middel van een vonk uit de bougie bij benzinemotoren of door de hoge compressie van de benzine in dieselmotoren). Dit produceert de slagkracht. Uitlaatslag: Zodra al het brandstof-luchtmengsel volledig is opgebrand, bevindt de zuiger zich op het laagste deel van de slag, de uitlaatklep gaat open en de zuiger begint te stijgen en duwt de verbrande gassen in het uitlaatsysteem via de uitlaatklep met als enig doel om de verbrandingskamer volledig leeg te maken. Dan sluit de uitlaatklep om het proces te herbeginnen. Inlaatslag Compressieslag Arbeidsslag Uitlaatslag Belangrijkste functies van het uitlaatsysteem Alles over emissiecontrole 5

6 Klepoverlapping: Door de specifieke vorm van de verbrandingskamer waar het brandstof-luchtmengsel verbrand wordt, kwamen de technici tot de conclusie dat ze, om de verbrande gassen tijdens de uitlaatslag volledig uit de verbrandingskamer te krijgen, de inlaatklep moesten openen net voor de uitlaatklep sluit, waarbij beide kleppen (in- en uitlaat) voor een bepaalde periode (milliseconden) opengehouden worden en schoon brandstof-luchtmengsel de verbrandingskamer kon betreden en daardoor alle verbrande gassen naar de uitlaat dwong, waardoor de viertaktcyclus opnieuw kon beginnen met een perfect schoon brandstofluchtmengsel, wat een maximale motorprestatie garandeert tijdens deze cyclus. Inlaat opent Uitlaatslag Compressieslag Inlaat sluit Uitlaatslag Arbeidsslag Inlaatslag Uitlaat opent De nokkenas is het onderdeel van de motor dat de beweging van de uit- en inlaatkleppen beheert. Dit is een vast onderdeel uit gietijzer dat niet handmatig aangepast kan worden. De tegendruk die we in het uitlaatsysteem moeten toepassen is rechtstreeks afhankelijk van de overlaptijd van de klep die op voorhand is ingesteld en beheerd wordt door de vorm van de nokkenas. Zoals we voordien reeds zagen is het systeem ontworpen om de verbrandingsgassen volledig uit de verbrandingskamer te verwijderen en zo een maximale prestatie te bekomen in alle cycli. Wat gebeurt er als de tegendruk van het uitlaatsysteem hoger is dan de nodige tegendruk? Als de tegendruk van de uitlaat groter is dan de tegendruk die de fabrikant opgaf (de gassen hebben meer tijd nodig om uit het uitlaatsysteem te ontsnappen), zal een bepaalde hoeveelheid van de verbrande gassen in de verbrandingskamer blijven na de overlaptijd van de klep en tijdens de inlaatslag mengen met het vers brandstofluchtmengsel. Daardoor zal dit nieuwe mengsel van verse en verbrande gassen tot een tragere explosie leiden tijdens de arbeidsslag en aan het einde van die slag zal daarom een deel van het mengsel nog steeds branden (minder verbrande brandstof per tijdeenheid), wat dan weer leidt tot een verlies van motorkracht en de karakteristieke rode kleur van het uitlaatspruitstuk, veroorzaakt als nog brandende gassen van de cilinder naar het uitlaatsysteem ontsnappen tijdens de uitlaatslag. Onder deze extreme werkomstandigheden raken uitlaatkleppen snel beschadigd (smelten) en verliezen hun afsluitingsfunctie waardoor een deel van het mengsel van de verbrandingskamer naar het uitlaatsysteem kan ontsnappen vanwege de slechte afsluiting van de klep tijdens de compressieslagen en vervolgens nog meer motorkracht verloren gaat. Anderzijds zal de monoliet van de katalysator beginnen smelten zodra de brandende gassen de katalysator bereiken. De snelheid van het smeltproces is afhankelijk van de omvang van het tegendrukprobleem: dit kan variëren van een paar minuten tot een paar maanden. Het smeltproces van de monoliet van een katalysator wordt veroorzaakt door de hoge temperatuur van deze brandende gassen; in sommige gevallen worden temperaturen gehaald van meer dan 1.800ºC. Het is belangrijk om te weten dat een keramische monoliet bij 1.400ºC smelt terwijl de metalen monoliet aan 1.600ºC smelt. Afkoelingscircuit Uitlaatklep Brandende gassen Inlaatklep Afkoelingscircuit Het effect van het gebruik van een niet-gehomologeerde katalysator of een uitlaatdemper die een grotere tegendruk veroorzaakt dan de originele. Afbeelding van een 3-katalysator modern uitlaatsysteem 6 Alles over emissiecontrole Belangrijkste functies van het uitlaatsysteem

7 Dit probleem komt voor als: I Een uitlaat of katalysator geïnstalleerd wordt die niet voor die specifieke motor ontworpen werd (toepassingen voor andere auto's). II Niet-gehomologeerde producten in het systeem geïnstalleerd worden (algemene uitlaatdempers of katalysators). III De montage van een volledig of gedeeltelijk systeem door het lassen van buizen, uitlaatdempers of katalysators heeft een vermindering van de interne diameter van de buizen tot gevolg tijdens het lassen. IV Met het intern roesten van buizen en uitlaatdempers. Dit proces produceert een afwijking in de diameter van de interne afmetingen, wat dan weer tot een afwijking leidt in de tegendruk in het systeem. Wat gebeurt er als de tegendruk lager is dan nodig voor deze motor? Als de tegendruk van het uitlaatsysteem lager is dan degene die door de motorfabrikant ontworpen is, zullen de gassen tijdens de uitlaatslag sneller uit de verbrandingskamer ontsnappen. Tijdens de overlaptijd zullen de verbrande gassen vlot en sneller door het uitlaatsysteem stromen en daarom zal een klein deeltje van het nieuwe brandstof-luchtmengsel dat de kamer via de inlaatklep betreedt, geen tijd hebben om door de uitlaatklep te ontsnappen tijdens het proces waarbij de verbrande gassen uit de verbrandingskamer worden gedwongen. Het is dus makkelijk te begrijpen dat als een kleine hoeveelheid brandstof-luchtmengsel uit de verbrandingskamer verloren gaat door lage tegendruk, er ook motorkracht verloren wordt omdat er minder verbrande brandstof per tijdeenheid is dan bij een juiste tegendruksituatie. Omdat de gassen bovendien sneller door het uitlaatsysteem stromen, naar de atmosfeer toe, zal het geluidsniveau hoger zijn in vergelijking tot het geluid dat in de juiste omstandigheden geproduceerd wordt (uitlaatsysteem met juiste tegendruk). Uitlaatklep Onverbrande brandstof gemengd met uitlaatgassen Inlaatklep Afkoelingscircuit Afkoelingscircuit Het effect als u een niet-gehomologeerde katalysator gebruikt of een uitlaatdemper die een hogere tegendruk veroorzaakt dan de originele. Dit probleem komt voor als: I Niet-gehomologeerde uitlaatdempers, katalysators of buizen aan het voertuig bevestigd worden (vooral sportuitlaatdempers die meer lawaai maken dan OEexemplaren). II Door een luchtlek in het uitlaatsysteem vanwege roest of hevige trillingen. III Door een gat in de uitlaatkast of zijkast te maken om "het water eruit te laten". Het is belangrijk om te weten dat gealuminiseerd staal gebruikt wordt voor het aanmaken van uitlaatdempers en buizen en eens dit geperforeerd is worden de beschermlagen uit aluminium vernietigd, waardoor de zuren die in de uitlaatdempers ontstaan rechtstreeks in contact kunnen komen met de gelamineerde staallaag, wat het roestproces versnelt en het gat binnen de kortste keren vergroot en daardoor het tegendrukprobleem enorm verergert. IV Dit probleem komt ook voor als de inhoud van de katalysator met opzet verwijderd wordt door de monoliet te vernietigen of door een lege katalysator op een voertuig aan te brengen. Dit type storing zorgt er ook voor dat de monoliet van de katalysator smelt vanwege het onverbrand brandstofluchtmengsel dat uit de verbrandingskamer ontsnapt tijdens de klepoverlapping als deze het oppervlak van de monoliet bereikt, waar de normale werktemperatuur tussen 500ºC en 900ºC ligt. Als de brandstof het oppervlak van de monoliet van de katalysator bereikt, begint deze automatisch te branden (aan 1.800ºC) en produceert micro-smeltgebieden op het oppervlak. Als dit probleem doorgaat, wordt de katalysator volledig vernietigd. De lengte en tijd van dit proces is afhankelijk van de omvang van het tegendrukprobleem. Afbeelding van een uitlaat met lage tegendruk Belangrijkste functies van het uitlaatsysteem Alles over emissiecontrole 7

8 MOGELIJKE OORZAKEN VAN STORINGEN AAN UITLAATSYSTEMEN Oorzaken voor het vervangen van een uitlaatdemper Het uitlaatsysteem kan door verschillende problemen beschadigd worden die bijna allemaal tot drie verschillende categorieën behoren: roest, trillingen en verkeerd gebruik. Deze drie categorieën van problemen leiden allemaal tot dezelfde soort storing door tegendrukproblemen te veroorzaken. Zoals we in de vorige hoofdstukken al zagen, beïnvloeden tegendrukproblemen in gekatalyseerde auto's (benzine of diesel) de prestatie en het verbruik, erger nog, ze veroorzaken fusie van de monoliet van de katalysator, een storing die meestal uitloopt op een dure motorreparatie in een garage. Het goede nieuws is dat u al deze problemen gemakkelijk kunt voorkomen door gehomologeerde uitlaatonderdelen te gebruiken en het advies in de volgende paragrafen op te volgen. Uitlaatproblemen wegens schade aan materiaal Roest Roest is het duidelijkst en makkelijkst te ontdekken. Een van de twee roestprocessen is uiterlijke roest (van buiten naar binnen toe) door uiterlijke omstandigheden. Een goed voorbeeld hiervan is roest op de onbeschermde metalen onderdelen (waaronder het uitlaatsysteem) van de auto. De oorzaak hiervan is contact met zout en water dat zich in koudere klimaatzones op de wegen bevindt. Als er een risico is op zeer lage temperaturen strooien de plaatselijke autoriteiten zout op de wegen om het vriespunt van het water te verlagen. De andere roest is interne roest (van binnen naar buiten toe), die geproduceerd wordt in de uitlaatdempers door contact met het interne water en andere chemische stoffen en afzettingen veroorzaakt door condensatie van de uitlaatgassen als het uitlaatsysteem koud is. Dit probleem beïnvloedt het merendeel van auto's die meestal enkel voor korte afstanden gebruikt worden waardoor het uitlaatsysteem nooit de juiste temperatuur haalt om het water dat zich binnenin opstapelt volledig te verdampen door het condensatieproces. Het is belangrijk om te weten dat een gewone benzineauto ongeveer 40 km constant aan een normaal toerental moet rijden (tussen tpm en tpm) om het uitlaatsysteem volledig uit te drogen. Interne roest is een ernstig probleem: als het zichtbaar is aan het oppervlak van de uitlaatdemper zijn de onderdelen binnenin (buizen en wanden) ernstig beschadigd en zelfs volledig vernietigd. Deze situatie kan verschillende belangrijke afwijkingen veroorzaken aan de tegendrukniveaus van het hele uitlaatsysteem. Trillingen Het vervangen van een uitlaatdemper ten gevolge van een storing door trillingen in het systeem is vandaag de dag de meest voorkomende reden waarvoor monteurs een uitlaatdemper vervangen. We kunnen zeker stellen dat het merendeel van alle uitlaatdempers die vervangen zijn wegens trillingsproblemen in het systeem weggewerkt kunnen worden door simpelweg te begrijpen wat uitlaatdemper- of buisbreuken veroorzaakt en deze oorzaken vervolgens te vermijden. In de volgende paragrafen proberen we deze veelvoorkomende problemen te verduidelijken en leggen we uit hoe u elk probleem kunt opsporen en bieden we u bruikbare informatie om deze problemen te vermijden. Trilling door oude of beschadigde uitlaatrubbers is het meest voorkomende van alle uitlaatproblemen wegens trillingen en is het makkelijkst te vermijden. Zoals u weet bestaan de ophanging van de uitlaat vooral uit rubber en de levensduur van dit materiaal hangt af van de uiterlijke milieucondities. De milieufactor die de uitlaatrubbers het meest beïnvloedt is de werktemperatuur. Als we het rubber voor lange tijd aan een hoge temperatuur blootstellen, zal de chemische samenstelling van rubber geleidelijk veranderen. Het rubber wordt harder en minder elastisch. Deze chemische veranderingen zorgen ervoor dat de uitlaatrubbers alle impact op het uitlaatsysteem doorgeven in plaats van deze te absorberen, wat ernstige schade aanricht aan het systeem. De beste manier om te ontdekken of de uitlaatrubbers de oorzaak zijn is door de plaats waar de buizen aan de uitlaatdempers gelast zijn te controleren. Als het probleem veroorzaakt werd omdat de uitlaatrubbers hard of broos zijn geworden, zit de buis aan het uitlaatdemperomhulsel los en ziet u een perfecte cirkel of halve cirkel, alsof u de kast met een schaar had uitgeknipt (dit wordt veroorzaakt door de enorme hoeveelheid trillingen in deze verbinding in alle mogelijke richtingen). Een goede manier om dit probleem te vermijden is om altijd de oude uitlaatrubbers van het uitlaatsysteem met nieuwe te vervangen als u een kapotte uitlaatdemper vervangt. 8 Alles over emissiecontrole Mogelijke oorzaken van storingen aan uitlaatsystemen

9 Trilling wegens oude of beschadigde rubberen motorsteunen en/of elastische verbinding van de versnellingsbak: De hoofdfunctie van rubberen motorsteunen is om de trillingen (zijwaartse bewegingen) van de motor tijdens het rijden op te vangen. Deze bestanddelen zijn ook onderworpen aan snellere chemische slijtage wegens de hoge temperaturen en drukken in deze zones. In sommige auto's met achterwielaandrijving zijn trillingsproblemen nog erger omdat de elastische verbinding van de versnellingsbak beschadigd of versleten raakt. Zo'n situatie leidt tot een drastische toename van zijwaartse bewegingen van de uitlaat,vooral de zijwaartse spanningen van de onderdelen van het uitlaatsysteem die zich dichter bij de motor bevinden. Tegenwoordig staat in het onderhoudsboekje van alle auto's die dit type onderhoud nodig hebben beschreven wanneer de rubberen motorsteunen en de elastische verbinding van de versnellingsbak vervangen moet worden (meestal tussen en km). Om te ontdekken of dit probleem van toepassing is, moeten we kijken hoe de buis gebroken is. Ten gevolge van de dwarse draaibewegingen die eerst proberen om de buis naar één kant te draaien en dan naar de andere, breekt de buis dichtbij de bochten en nooit in een perfecte cirkelvorm (zoals in het andere geval). Dit probleem veroorzaakt een onregelmatig gedeukt oppervlak door de constante dwarse draaikrachten. De beste manier om dit probleem te vermijden is door het onderhoudsinterval op te volgen voor het vervangen van de rubberen motorsteunen en de elastische verbinding van de versnellingsbak. Problemen door verkeerde toepassing of niet-gehomologeerde uitlaatonderdelen Bij het installeren van de verkeerde uitlaatdemper (nietgehomologeerd voor deze auto) krijgen we altijd een ander tegendrukniveau dan de tegendruk ontworpen door de technici van de fabrikant voor een optimale prestatie van deze auto. Deze situatie veroorzaakt een hoop belangrijke motorproblemen die niets met het niveau te maken heeft (hogere of lagere tegendruk). Zoals we in de vorige hoofdstukken reeds besproken, verliest een motor met de verkeerde tegendruk altijd een beetje benzine (vloeibaar of brandend) en lucht tijdens de overlaptijd. Als hoge tegendruk een stand heeft van meer dan 1,03 op de lambdafactor van de vier geanalyseerde gassen, zal de auto niet slagen voor de emissietest van de regering (MOT). Tezelfdertijd komt alle benzine die tijdens de overlaptijd verloren ging in de monoliet van de katalysator terecht, die langzaam maar constant zal smelten. Op hetzelfde moment verhoogt deze verloren benzine het verbruiksniveau en de autobestuurder ervaart minder kracht bij hetzelfde normale toerental. Het beste en enige advies om dit probleem te vermijden is om altijd versleten en kapotte uitlaatonderdelen te vervangen door gehomologeerde onderdelen. Uitlaat die stuk is door trillingen wegens versleten rubberen motorsteunen. Uitlaat die stuk is door trillingen wegens versleten uitlaatrubbers. Uitlaat beschadigd door materiële vermoeiing in het omhulsel. Uitlaat die stuk is door trillingen van versleten uitlaatrubbers. Uitlaatspruitstuk dat stuk is door trillingen ten gevolge van versleten rubberen motorsteunen of de elastische verbinding van de versnellingsbak. Mogelijke oorzaken van storingen aan uitlaatsystemen Alles over emissiecontrole 9

10 Veel voorkomende oorzaken voor storingen aan katalysators Over het algemeen varieert de gemiddelde levensduur van de katalysator in een goed onderhouden auto (benzine of diesel) tussen en km, afhankelijk van het model en de manier waarop de bestuurder er mee rijdt. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er boven km geen auto's zijn die nog steeds de MOT emissiecontroletest goed doorstaan, maar het is des te onwaarschijnlijker. Buiten normale slijtage kan de katalysator op verschillende manieren beschadigd raken. Laat ons deze even bekijken: Loodvergiftiging door het lood in de monoliet van de katalysator, dat uit loodhoudende benzine komt, en toevoegingen ontworpen om het compressietempo van benzine (octaanindex) te verhogen. Na verbranding in de verbrandingskamer van de auto worden nog loodoxiden geproduceerd die het oppervlak van de monoliet van de katalysator bedekken. Dit proces weerhoudt de edelmetalen ervan om in contact te komen met de uitlaatgassen en stopt daardoor de katalytische chemische reacties. Er werd aangetoond dat slechts drie tanks loodhoudende benzine nodig zijn om de werking van de katalysator te vernietigen. Het probleem is gemakkelijk op te sporen in de lambdasensor of de monoliet. In dit bepaalde geval lijkt het alsof het oppervlak van de monoliet of de afsluiting van de lambdasensor die in contact waren met de gassen bedekt zijn met lood, waardoor ze een karakteristieke donkergrijze kleur krijgen (loodkleur). Vergiftiging door fosforafzetting van de olie. Telkens we olie verbranden wordt tegelijkertijd fosfor aangemaakt. Als de motor van het voertuig meer dan één liter olie per 1000 km verbrandt (vanuit het oliereservoir), wordt de hoeveelheid fosfor zo groot dat deze witte harde afzettingen creëert (zoals wit cement) over het oppervlak van de monoliet en zal daardoor de edelmetalen bedekken en katalytische reacties vermijden. Als deze situatie doorgaat blokkeren die afzettingen uiteindelijk drastisch de toevoer van gassen doorheen de monolietcellen en veroorzaken ook problemen met tegendrukniveaus met alle gevolgen van dien voor de toestand en prestatie van de motor. Vergiftiging door verkeerde brandstofluchtmengsels. Telkens een motor draait met het verkeerde brandstofluchtmengsel (rijk of arm), bevatten de uitlaatgassen een bepaalde hoeveelheid roet en/of onverbrande brandstof. Roet creëert zwarte afzettingen (zoals spoeldeeltjes) op het oppervlak van de katalysator en na een tijd leidt dit tot storing van de chemische reacties van de katalysators en verhoging van het tegendrukniveau. Dit probleem komt vaak voor als de motor op een rijke brandstof-luchtmodus loopt die langdurig actief is (waarschijnlijk door een kapotte lambdasensor, temperatuursensor, enz.). Gesmolten monoliet wegens een defecte vonk (ontsteking). Een van de snelste en meest destructieve problemen voor een katalysator is het lopen op een hete motor met een defecte vonk. Dit probleem produceert grote hoeveelheden onverbrande koolwaterstoffen (HC) die het oppervlak van de monoliet van een katalysator letterlijk zullen smelten. De duur van dit proces kan variëren van een paar minuten tot een paar weken, afhankelijk van het toerental, de temperatuur van de monoliet en de hoeveelheid onverbrande koolwaterstoffen die zich nog in de uitlaatgassen bevindt. Dit probleem komt normaal voor wegens slecht onderhoud van de ontsteking (defecte bougies, verroeste bedrading, verroeste of beschadigde connectors, slechte instelling van de vonktimer, enz.). Impact van stenen en andere hindernissen op de weg. De monoliet van de keramische katalysator is erg fragiel en breekt gemakkelijk bij rechtstreeks impact. Hou er rekening mee dat de meeste katalysators een keramische monoliet hebben. Eens de monoliet breekt, bewegen de cellen van de verschillende delen van de monoliet heen en weer en produceren hierbij geluid en veroorzaken een grote toename van tegendruk binnen het uitlaatsysteem. Tegendrukproblemen van het uitlaatsysteem. Zoals we in de vorige hoofdstukken al zagen, zijn tegendrukproblemen de meest voorkomende en belangrijkste problemen waar auto's met een benzine- of dieselinjectiesysteem vandaag de dag mee te kampen hebben. Deze problemen doen zich meestal voor als het systeem een niet-gehomologeerd uitlaatsysteem, verroeste uitlaten, kapotte monolieten van een katalysator (wegens impact of smeltproces), geblokkeerde uitlaatdempers (wegens roestprocessen of losse onderdelen van de monoliet van een katalysator), luchtlekkages in het uitlaatsysteem, enz. bevat. Het belang van dit probleem ligt in het feit dat alle tegendrukproblemen tot een sneller slijtageproces van de katalysator en een constant smeltproces van het monolietoppervlak leiden. Bovendien verliest de auto aan kracht omdat de motor bij elke arbeidsslag kleine hoeveelheden benzine verliest, wat het verbruiksniveau verhoogt. 10 Alles over emissiecontrole Mogelijke oorzaken van storingen aan uitlaatsystemen

11 FABRICAGE VAN EEN MODERN UITLAATSYSTEEM VAN HOGE KWALITEIT Alle huidige fabrikanten van uitlaatonderdelen binnen de Europese Gemeenschap gebruiken voornamelijk gealuminiseerd staal in hun productieproces. Alle Aftermarket-fabrikanten en bijna alle Originele Uitrustingsfabrikanten die reserveonderdelen aanmaken voor de kleinhandel gebruiken gealuminiseerd staal voor deze onderdelen. Wat is gealuminiseerd staal? Gealuminiseerd staal bestaat uit twee materialen, een laag gelamineerd staal en een beschermlaag uit aluminium. Als we aluminium toevoegen aan één van de zijden van de staallaag heet dit enkellagig gealuminiseerd staal en als we één laag aluminium toevoegen aan beide zijden van de staallaag heet dit dubbellagig gealuminiseerd staal. Met dit speciaal materiaal biedt het gelamineerd staal weerstand tegen impacts en interne spanningen terwijl de aluminium beschermlaag beschut tegen roest. Aluminium Aluminium Gelamineerd staal Het is onmogelijk om enkel door te "kijken" vast te stellen hoeveel aluminium zich in een uitlaatdemper uit gealuminiseerd staal bevindt omdat alle soorten gealuminiseerd staal vanbuiten dezelfde kleur hebben (aluminiumkleur). Hebben alle soorten gealuminiseerd staal dezelfde kwaliteit? Het antwoord op deze vraag is nee, want het weerstandsniveau tegen roest is afhankelijk van de dikte van de aluminiumlaag die het gelamineerd staal beschermt. Om de kwaliteit te bepalen van het gealuminiseerd staal dat we aankochten, geven de fabrikanten er een nummer aan, dat verklaart hoeveel gram aluminium per vierkante meter elke gelamineerde staallaag bedekt, gevolgd door het woord enkellagig of dubbellagig dat aangeeft of het aan één of beide kanten met aluminium is beschermd. Zoals we voordien al zeiden betekent bij '120 g/m 2 dubbellagig' dat het gealuminiseerd staal bedekt is met 120 gram aluminium voor elke vierkante meter aan beide zijden (dit is gealuminiseerd staal van hoge kwaliteit, gebruikt door zowel Originele Uitrustingsfabrikanten voor hun handelsproducten als door de Aftermarket-fabrikanten voor gehomologeerde productie). Als het staal echter '120 g/m 2 enkellagig' is, betekent dit dat het bedekt is met 120 g/m 2, maar enkel aan één kant (dit betekent dat hier maar de helft van het aluminium van het vorige voorbeeld gebruikt wordt). In dit geval blijft één van de zijden van de gelamineerde staallaag onbeschermd tegen roest. Voorbeeld van enkellagig gealuminiseerd staal Aluminium Gelamineerd staal Wat zijn de meest gebruikte gealuminiseerde staalsoorten in het productieproces van uitlaatsystemen en wat is de relatie tussen de gebruikte materialen en de levensduur van de uitlaat? De onderstaande afbeelding geeft de verschillende kwaliteiten weer van het gealuminiseerd staal dat gebruikt wordt in de productie van Aftermarket-uitlaatbuizen alsook reserveonderdelen, gerangschikt van de laagste kwaliteit en prijs tot soorten gebruikt in de hoogst presterende producten, waaronder ook twee platen uit dubbellagig gealuminiseerd staal zoals in het laatste voorbeeld van de tabel (0,7 mm dikte van 120 g/m 2 gealuminiseerd staal + 0,5 mm van 150 g/m 2 gealuminiseerd staal). De prijs van het aluminium is veel hoger dan de kosten voor het gelamineerd staal, dus hoe lager de kwaliteit van het gealuminiseerd staal (lagere kwantiteit aluminium), hoe goedkoper het wordt en hoe sneller het roest, waardoor het andere systemen in de auto in gevaar brengt en de algemene prestatie van de motor verlaagt. Productiekwaliteiten van gealuminiseerd staal Gealuminiseerd staal 80/m 2 één blad 1,2 mm Gealuminiseerd staal 120/m 2 één blad 1,2 mm Gealuminiseerd staal 120/m 2 twee bladen (0,5 mm + 0,7 mm) Gealuminiseerd staal 120/m 2 twee bladen (0,5 mm 150 g/m 2 + 0,7 mm 150 g/m 2 ) Levensduur in maanden Fabricage van een modern uitlaatsysteem van hoge kwaliteit Alles over emissiecontrole 11

12 Buiten het feit dat fabrikanten van goedkopere uitlaatdempers geen homologatierichtlijnen volgen, gebruiken ze vaak gealuminiseerd staal van slechte kwaliteit met een veel lager niveau van aluminium en in sommige gevallen gebruiken ze zelfs zacht staal voor het interne buiswerk van de uitlaatdemper. Daardoor zal interne verroesting de tegendrukniveaus van het systeem binnen de kortste keren aanzienlijk doen afwijken, wat de kracht en het verbruik aantast en waardoor andere motoronderdelen zoals de katalysators, lambdasensoren enz. een hoog risico op schade lopen. Het is belangrijk om te weten dat de dikte van de gealuminiseerde staallaag (de aluminiuminhoud ervan) een belangrijke factor is die de levensduur van de uitlaatdemper bepaalt en de optimale prestatie van de motor garandeert tijdens zijn volledige levensduur. In het voorbeeld hierboven selecteerden we een standaard plaat met een dikte van 1,2 mm, zoals gebruikt in Originele Uitrusting (OE) en Aftermarket (AM) kleinhandelproductie. Het is belangrijk om te weten dat de installatie van dubbele platen in uitlaatdemperomhulsels ook twee keer zoveel aluminium bevatten dan uitlaatdempers met een enkellagig omhulsel, waardoor de algemene levensduur van de uitlaatdemper verhoogd wordt en waardoor de uitlaat stiller is. Drie eenvoudige vragen over gealuminiseerd staal: 1. Wat is gealuminiseerd staal? 2. Hebben alle soorten gealuminiseerd staal dezelfde kwaliteit? 3. Wat zijn de meest gebruikte gealuminiseerde stalen in de productie van uitlaatsystemen en wat is de relatie tussen de gebruikte materialen en de levensduur van de uitlaat? Kwaliteit van Originele Uitrusting (OE) vergeleken met Aftermarket-kwaliteit. Om de OE-kwaliteit te bespreken, moeten we drie verschillende niveaus bespreken die afhangen van twee factoren: wanneer gebeurt de installatie op het voertuig? En voor wie is dit product beschikbaar? De beschikbare niveaus zijn: OE (Originele Uitrusting voor productiekwaliteit): Deze kwaliteit wordt enkel geproduceerd voor montagebanden van autofabrikanten. Dit is de kwaliteit die in nieuwe auto's aanwezig is en ten gevolge van de langdurige garantieperiodes van de OE-fabrikanten wanneer ze de auto verkopen (3 tot 8 jaar) bestaan deze producten meestal uit roestvrij staal van 0,8 tot 1,2 mm. Deze uitlaten worden exclusief voor montagebanden gemaakt en worden daarom niet aan eindverbruikers of OE-dealers verkocht. OES (Originele Uitrusting eerste levering): Als een onderdeel van het uitlaatsysteem van een OE-auto een garantieprobleem ervaart tijdens de eerste maanden van de levensduur van de auto en de gealuminiseerde stalen uitlaat voldoet niet voor de rest van de garantieperiode, zal de OE-dealer het OEprobleemonderdeel vervangen door een ander onderdeel met exact dezelfde kwaliteit (roestvrij staal) om te verzekeren dat dit onderdeel voldoet voor de rest van de garantieperiode. In dit geval is de geselecteerde kwaliteit dezelfde als de OE uit de vorige paragraaf, maar als de resterende garantieperiode minder dan twee jaar is (waardoor het mogelijk is om een uitlaat uit gealuminiseerd staal te gebruiken in plaats van roestvrij staal), vervangt de fabrikant het onderdeel met een onderdeel uit gealuminiseerd staal. Het is belangrijk om te weten dat OES-onderdelen (roestvrij staal) enkel voor intern gebruik van de OE-delaler dienen (garantieproblemen) en nooit aan eindverbruikers worden verkocht. OES (Originele Uitrusting tweede levering): De kwaliteit die gebruikt wordt in alle OESS-uitlaatsystemen is gealuminiseerd staal (meestal dubbellagig, één bladlaag 120 g Al/m 2 ) en deze kwaliteit wordt geproduceerd voor verkoop door OE-dealers als Originele Uitrustingskwaliteit voor eindverbruikers. Nu is het duidelijk dat de aankoop van een gehomologeerde uitlaat van een Aftermarket-fabrikant of de aankoop van een OE-dealer hetzelfde is wat materiaal en roestvrijheid betreft omdat ze beiden uit gealuminiseerd staal zijn vervaardigd. 12 Alles over emissiecontrole Fabricage van een modern uitlaatsysteem van hoge kwaliteit

13 HET HOMOLOGATIEPROCES De homologatie van de verschillende onderdelen van uitlaatsystemen (uitlaatdempers en katalysators) is een vergelijkingsproces tussen het Originele Uitrustingsonderdeel en het onderdeel dat we voor de Aftermarket willen homologeren. Dit proces garandeert voor de eindverbruiker en de monteur dat de eenheid die geïnstalleerd moet worden gelijkwaardige tegendruk- en geluidsniveaus heeft als de Originele Uitrusting van de autofabrikant. Dit betekent dat bij de installatie van een gehomologeerd uitlaatsysteem (uitlaatdemper of katalysator) de motor gegarandeerd hetzelfde prestatievermogen zal behouden en dat het prestatieniveau gelijk zal zijn aan de uitrusting van een origineel systeem. Het is belangrijk om te weten dat de installatie van niet-gehomologeerde uitlaatdempers of katalysators verboden is en in de Europese Gemeenschap als illegale activiteit wordt beschouwd. Dat geldt ook voor het verkopen van niet-gehomologeerde banden of gelamineerd glas voor autoruiten. De plaatselijk overheden leggen straffen op als u zich niet aan deze richtlijnen houdt. Om het belang van homologatie voor de eindverbruiker of monteur beter te begrijpen alsook de kans om opgelicht te worden door illegale bedrijven buiten de wetgeving van de Europese Gemeenschap, moeten we weten welke homologatietests nodig en verplicht zijn voor alle uitlaatdempers en katalysators om de homologatiecode en het certificaat te ontvangen. Homologatietests zijn: Test op statische storing Test op dynamische storing Tegendruktest Test op aanpassingsvermogen Inhoud edelmetalen (enkel voor katalysators) Deze tests worden altijd uitgevoerd door vertegenwoordigers van het Ministerie van Economische Zaken van het land waar de tests worden uitgevoerd. Dit zijn standaardtests voor alle Europese landen en om de homologatiecode en het certificaat te ontvangen moeten deze tests met succes worden afgelegd. Als tijdens de tests van een uitlaatdemper of katalysator de eenheid niet slaagt voor een van deze tests, wordt het proces stopgezet en krijgt u geen homologatie voor deze eenheid. Hoewel deze homologatietests ook worden uitgevoerd door externe testlaboratoria zoals TÜV in Duitsland of INTA in Spanje, is het Ministerie van Economische Zaken van elk Europees land de enige autoriteit die een homologatiecertificaat kan afgeven. Bij het vergelijken van een homologatiedocument moet men altijd zeker zijn dat het gebruikte formaat voor de homologatie juist is (het is standaard voor alle landen van de Europese Gemeenschap en maakt deel uit van de Europese richtlijnen). Bovendien moet het document ondertekend en afgestempeld worden door de juiste ambtenaar van het Ministerie van Economische Zaken. Als het document niet aan deze voorschriften voldoet, wordt het product niet gehomologeerd, noch geldig verklaard door de autoriteiten. De tests voor uitlaatdempers en katalysators om de homologatiecode en het certificaat te behalen zijn: Test op statische storing: In een echoloze kamer, met het voertuig in neutraal en met het origineel uitlaatsysteem, meet de inspecteur het geluidsniveau dat geproduceerd wordt terwijl de motor versneld wordt tot 2/3 van de toeren die op de technische specificaties van het voertuig vermeld staan als de auto op maximale kracht draait. Dan vervangen we het originele onderdeel van de uitlaat door het Aftermarketonderdeel dat we willen homologeren en herhalen de test drie keer. De gemiddelde waarde van de drie tests wordt gebruikt als geldige waarde voor het onderdeel dat we willen homologeren. Om voor de test te slagen moet het geluidsniveau van het Aftermarket-onderdeel altijd lager zijn dan het niveau van het originele. Het is belangrijk om te begrijpen dat door deze test geen uitlaatsysteem of katalysator gehomologeerd kan worden als, na installatie in de auto, de geluidsniveaus hoger zijn dan de opgemeten geluidsniveaus van de Originele Uitrusting van de auto. Voorbeeld van test op statische storing in een echoloze kamer Het homologatieproces Alles over emissiecontrole 13

14 Test op dynamische storing: Deze test lijkt op de vorige maar wordt uitgevoerd op een circuit terwijl de auto in beweging is. Het geluid wordt gemeten met twee microfoons, zie afbeelding. Om deze test uit te voeren moeten we het geluidsniveau meten terwijl de auto drie maal in elke richting beweegt (van A naar B en dan van B naar A) in tweede en derde versnelling (6 maal in totaal), waarbij de gemiddelde waarde van de twee slechtste waarden van de drie uit elke richting als geldige waarde wordt gebruikt. Om de test correct uit te voeren moet de auto het meetgebied in tweede en derde versnelling doorkruisen en een toerental behouden van tot 2/3 van het toerental op de technische specificaties terwijl de auto op volle kracht rijdt, of het meetgebied doorkruisen in tweede en derde versnelling met een constante snelheid van 50 km/u. De eerste test wordt gedaan met de Originele Uitrustingsuitlaat en dan vervangen we het onderdeel van het uitlaatsysteem (uitlaatdemper of katalysator) dat we willen homologeren en herhalen de voorgaande test. Om voor deze test te slagen moet het geluidsniveau van het Aftermarket-onderdeel altijd lager zijn dan het niveau dat vermeld is voor het Originele Uitrustingsonderdeel en altijd lager dan 74 db. In deze test zien we ook dat als een uitlaatdemper of katalysator een geluidsniveau heeft dat hoger is dan dat van het originele onderdeel van de auto, deze niet gehomologeerd kan worden in landen van de Europese Gemeenschap. P Microfoon B B A 10 m 7.5 m 7.5 m 10 m Microfoon Tegendruktest: Deze test wordt ook uitgevoerd door de waarden van tests die op het Originele Uitrustingsproduct werden uitgevoerd te vergelijken met die van het Aftermarketproduct. Om deze test uit te voeren meten we eerst de tegendruk op het uitlaatspruitstuk terwijl de motor loopt op een bepaald toerental met de volledige Originele Uitrustingsuitlaat. Dan wordt het onderdeel dat we willen testen in het systeem gezet en herhalen we exact dezelfde test. Om voor deze test te slagen moet het percentageverschil tussen de tegendrukniveaus in beide tests minder dan +25 % zijn, wat betekent dat het onderdeel dat we willen homologeren voor de Aftermarket een maximaal verschil van de 25 % tegendruk moet hebben dat voor het Origineel Uitrustingsonderdeel vermeld is. Dit is A P de moeilijkste test voor uitlaatfabrikanten omdat voor de twee vorige geluidstesten een beetje meer tegendruk nodig is om de snelheid van de gassen die uit het uitlaatsysteem ontsnappen te verlagen en daardoor verlagen de geluidsniveaus tegenover de Originele Uitrustingsniveaus. Anderzijds kunnen kleine structurele afwijkingen in de uitlaatdemper grotere afwijkingen veroorzaken in tegendrukniveaus en daarom moet de uitlaat of katalysator bijna een exacte interne kopie zijn van de Originele Uitrustingseenheid. Geluidsmeetpunten - Tegendruk uitlaatgassen Afb. 1 Enkele buis Afb. 2 Gedeeltelijk dubbele buis Afb. 3 Dubbele buis max 450 mm max 450 mm max 450 mm min 150 mm min 150 mm min 150 mm Twee enkele meetpunten geven samen een enkele waarde Deze test helpt ons begrijpen dat niet zomaar elke uitlaatdemper of katalysator gehomologeerd kan worden omdat deze twee concepten elkaars tegendeel zijn. De gehomologeerde uitlaatdemper of katalysator werd ontwikkeld voor een specifieke soort motor en is bijna een exacte kopie van het Originele Uitrustingsonderdeel. In tegenstelling worden universele onderdelen verkocht voor een bepaald assortiment voertuigen afhankelijk van hun motoren en de diameter van de verbindingsbuizen (bijv. een uitlaatdemper of katalysator voor alle auto's tussen cc en cc met buizen met een diameter van 45 mm). Hierdoor zullen de universele onderdelen nooit de juiste tegendrukniveaus hebben die vereist zijn voor een optimale prestatie van deze motor en dat zorgt zelfs voor bijkomende schade aan andere motoronderdelen, zoals katalysatoren, lambdasensoren, klepzittingen, enz. 14 Alles over emissiecontrole Het homologatieproces

15 Test op aanpassingsvermogen: Deze test controleert of het onderdeel dat we willen homologeren exact dezelfde onderdelen en gelijkaardige vorm heeft als het Origineel Uitrustingsonderdeel. Dit betekent dat we de eenheid zonder aanpassingen, zoals het buigen van buizen, in het systeem kunnen zetten of zonder andere externe elementen die niet tot de originele specificaties behoren. Het is belangrijk om te weten dat het in deze test verboden is om over het uitlaatsysteem te lassen omdat lassen enkel nodig is als dit onderdeel van het systeem anders is dan het originele en dit onderdeel onmogelijk in de test op aanpassingsvermogen zou slagen. Deze test toont aan dat niet zomaar elke algemene uitlaatdemper of katalysator gehomologeerd kan worden omdat deze producten vaak algemene onderdelen hebben (enkel de buizen zonder verbindingen) en meestal anders zijn dan de onderdelen die in de originele systeemuitrusting gebruikt werden. Test op inhoud van edelmetalen: Deze test wordt enkel uitgevoerd op katalysators en bepaalt de inhoud van edelmetalen (platina, rodium en palladium) in de monoliet van de katalysator. Deze test garandeert voor de eindverbruiker dat de katalysator de nodige hoeveelheden edelmetalen bevat, zoals bepaald in de Europese Milieurichtlijnen om op een succesvolle manier schadelijke uitlaatgassen om te zetten in niet-giftige gassen. Platina Rodium Palladium Voor de eindverbruiker van het voertuig is het een garantie dat hij precies krijgt waarvoor hij betaald heeft omdat de prijs van sommige edelmetalen erg hoog is. Over het algemeen hebben gewone katalysators een veel lagere inhoud van edelmetalen (ongeveer 5 keer minder dan gehomologeerde), waardoor deze onderdelen heel slecht presteren. Bovendien is de tegendruk van deze onderdelen meestal verkeerd omdat ze niet voor een specifiek motormodel ontworpen zijn en zoals we eerder al zagen leidt dit tot een verlies aan motorkracht en een toename van benzineverbruik, waardoor andere motoronderdelen risico lopen op schade. Hoe kunnen we zien dat een uitlaatdemper of katalysator gehomologeerd is? Om te weten of een katalysator of uitlaatdemper gehomologeerd is in overeenstemming met de richtlijnen van de Europese Gemeenschap, moet u kijken of de juiste homologatiecode op de onderkant van het omhulsel staat. Deze code staat altijd onderaan het omhulsel omdat het bij het technisch inspectiecentrum van de regering gecontroleerd zal worden. We moeten altijd zeker weten dat elke uitlaatdemper of katalysator de juiste homologatiecertificaten heeft. Deze documenten kunnen op ieder moment worden aangevraagd bij personeel van inspectiecentra voor voertuigen en ook bij de eindverbruiker van de auto. We moeten ook begrijpen dat homologatiecodes standaard zijn, d.w.z. dat de configuratie, positie en maat altijd aa n specifieke criteria moeten voldoen zoals vastgesteld in de Europese richtlijnen en door niemand veranderd kunnen worden. Dit feit helpt ons om snel een onderscheid te maken tussen gehomologeerde uitlaatdempers en katalysators en niet-gehomologeerde versies, en daarom moeten we onthouden dat er slechts drie geldige homologatiecodes zijn voor uitlaatsystemen en katalysators die als volgt herkenbaar zijn. Afbeelding van een modern uitlaatsysteem Om deze test uit te voeren wordt de monoliet van de katalysator (waar de edelmetalen inzitten) ondergedompeld in een zuuroplossing en daar voor een bepaalde periode achtergelaten, specifiek voor deze test. Door deze zuuroplossing komen de edelmetalen los van de monoliet, waarna de metalen apart gewogen worden om hun percentage vast te stellen in verhouding tot het volume van de monoliet. We moeten zeer voorzichtig zijn bij de aankoop van deze onderdelen en voldoende garanties vragen om te bevestigen dat deze katalysators gehomologeerd zijn (lees aandachtig de homologatiecodes en vraag naar de homologatiedocumenten). Het homologatieproces Alles over emissiecontrole 15

16 Homologatiecodes voor uitlaatdempers (twee mogelijkheden): A. Richtlijn 70/157/ EEG het is belangrijk dat alle nummers na elkaar op één lijn staan. De e is een kleine letter (geen hoofdletter) en staat altijd samen met een getal in het vierkant. Dat getal identificeert een land en als er geen nummer staat is de homologatiecode vals. a 8 mm 2a/3 a/ Homologatieland 1 Duitsland 6 België 17 Finland 2 Frankrijk 9 Spanje 18 Denemarken 3 Italië 11 UK 21 Portugal 4 Nederland 12 Oostenrijk 23 Griekenland 5 Zweden 13 Luxemburg Irl Ierland a Homologatierichtlijn Richtlijn 70/157/EEC Nº 00 Richtlijn 77/212/EEC Nº 01 Richtlijn 84/424/EEC Nº 02 Richtlijn 92/97/EEC Nº 03 Homologatienummer B. Voorschrift 59 van de Verenigde Naties. Deze code lijkt op de vorige, met alle cijfers op een bepaalde plaats. Het cijfer dat het homologatieland aanduidt, staat samen met de letter "E" in een cirkel. De letter "E" is altijd in hoofdletters en wordt gevolgd door 59, wat betekent dat deze eenheid voldoet aan Voorschrift 59 van de Verenigde Naties. Deze code is volledig legaal, maar wordt tegenwoordig weinig gebruikt omdat hij zo oud is. a 8 mm Voorschrift 59 Homologatienummer E a/3 a/3 a/3 Homologatieland Homologatierichtlijn 16 Alles over emissiecontrole Het homologatieproces

17 Homologatiecodes voor katalysators (twee mogelijkheden): A. Richtlijn 70/220/EEG : Het is belangrijk dat alle nummers na elkaar op één lijn staan. De e is een kleine letter (geen hoofdletter) en staat altijd samen met een getal in het vierkant. Dat getal identificeert een land en als er geen nummer staat, is de homologatiecode vals. Deze code is een oude versie van de homologatiecode voor katalysators en komt nog zelden voor. a 8 mm 2a/3 a/ Homologatieland 1 Duitsland 6 België 17 Finland 2 Frankrijk 9 Spanje 18 Denemarken 3 Italië 11 UK 21 Portugal 4 Nederland 12 Oostenrijk 23 Griekenland 5 Zweden 13 Luxemburg Irl Ierland a Homologatierichtlijn Richtlijn 70/157/EEC Nº 00 Richtlijn 77/212/EEC Nº 01 Richtlijn 84/424/EEC Nº 02 Richtlijn 92/97/EEC Nº 03 Homologatienummer B. Voorschrift 103 van de Verenigde Naties voor deze werd goedgekeurd voor Europa. Deze code lijkt op de tweede die voor de uitlaat vermeld werd, maar met alle cijfers op een bepaalde plaats. Het cijfer dat het homologatieland aanduidt, staat samen met de letter "E" in een cirkel. De letter "E" is altijd in hoofdletters en wordt gevolgd door 103, wat betekent dat deze eenheid voldoet aan Voorschrift 103 van de Verenigde Naties (de vorige versie was goedgekeurd door de VN). Deze code werd gebruikt voor de Europese landen Voorschrift 103 goedkeurden. Hij is volledig wettelijk, maar komt nog zelden voor. a 8 mm VN-richtlijn 103 Homologatienummer E a/3 a/3 a/3 Homologatieland Homologatierichtlijn C. Voorschrift 103 van de Verenigde Naties (effectieve versie). Deze code lijkt op de laatst getoonde code. Het cijfer dat het homologatieland aanduidt, staat samen met de letter "E" in een cirkel. De letter "E" is altijd in hoofdletters en wordt gevolgd door 103, wat betekent dat deze eenheid voldoet aan Voorschrift 103 van de Verenigde Naties. Deze code is tegenwoordig de meest voorkomende in alle auto's die na 23 februari 1997 geproduceerd werden en de code in verband met Voorschrift 103 (103R) moet op het omhulsel van de katalysator gestempeld zijn. a 8 mm VN-richtlijn 103 Homologatienummer E1 103R a/3 a/3 a/3 Homologatieland Homologatierichtlijn Het homologatieproces Alles over emissiecontrole 17

18 Als homologatie nodig is, waarom homologeren dan niet alle fabrikanten hun uitlaatdempers en katalysators voor de kleinhandel? De productiekosten van gehomologeerde producten zijn veel hoger dan die van algemene onderdelen omdat de gehomologeerde onderdelen voor elk specifiek motormodel ontworpen worden volgens de tegendruk- en geluidsniveaunormen van de Originele Uitrustingsonderdelen. De gemiddelde ontwikkelingskosten van een nieuwe uitlaatdemper of katalysator is ongeveer per referentie (betaalbaar voor elke referentie, terwijl de algemene fabrikanten hetzelfde ontwerp voor een groot aantal toepassingen gebruiken zonder rekening te houden met de prestatie van de voertuigen, hun verbruiksniveaus en de slijtage van andere bestanddelen). Anderzijds is de kostprijs van deze technische tests voor de homologatie van een uitlaatdemper per referentie en voor dezelfde tests van een katalysator wegens de hogere kostprijs van de test voor edelmetalen. Fabrikanten die niet-gehomologeerde eenheden verkopen genieten van een oneerlijk prijsvoordeel tegenover fabrikanten die gehomologeerde onderdelen verkopen op de Aftermarket. Het is belangrijk om te weten dat veel van deze illegale bedrijven tegenwoordig werkzaam zijn omdat het merendeel van de monteurs en eindverbruikers zich niet bewust is dat de volledige verantwoordelijkheid van geïnstalleerde onderdelen in het uitlaatsysteem uitsluitend bij de monteur ligt en niet bij de fabrikant of het verkopend bedrijf. Voorbeelden van valse codes op producten e Staat slechts op één lijn e De eerste 2 cijfers zijn altijd 00, 01, 02 of 03 e Getal bestaat uit 2 cijfers + spatie + 4 cijfers E Enkel een kleine letter e is geldig e 1 103R Enkel hoofdletter E is geldig De installatie van niet-gehomologeerde uitlaatdempers of katalysators is verboden en wordt binnen de Europese Gemeenschap als illegale activiteit beschouwd. Het zich niet houden aan deze richtlijnen kan bestraft worden door de plaatselijke overheden. 18 Alles over emissiecontrole Het homologatieproces

19 BELANGRIJKSTE ONDERDELEN VAN UITLAAT- SYSTEMEN VOOR MODERNE VOERTUIGEN Akoestische absorptiematerialen Akoestische absorptiematerialen zijn speciale elementen die in bepaalde uitlaatdempersoorten (absorberende en gemengde uitlaatdempers) gebruikt worden om de hoge frequenties van het geluid dat geproduceerd wordt als de uitlaatgassen de verbrandingskamer verlaten en het uitlaatsysteem betreden te absorberen. In het huidige productieproces treffen we twee verschillende elementen aan: E-glasvezel E-glasvezel is een witte thermoplastische samenstelling die van textuur erg lijkt op de nylon in de productie van poppenhaar. Dit element wordt via een automatisch proces in de uitlaatdempers ingevoerd met een injector. E-glasvezel absorbeert geen water; dit helpt om gecondenseerd water sneller te doen verdampen als het uitlaatsysteem opgewarmd wordt. Een andere goede eigenschap van E-glasvezel is dat de chemische samenstelling van dit materiaal niet verandert met water. Hierdoor kan de prestatie van E-glasvezel in verband met geluidsniveaus voor heel de levensduur van het product behouden worden. E-glasvezel kan in alle toepassingen gebruikt worden waarbij de temperatuur onder 500ºC is (meestal de 2 de uitlaatdemper of in nieuwe auto's na de katalysator). Boven deze temperatuur zou de E-glasvezel, die zoals we al zeiden uit plastic bestaat, krimpen omdat de extreme warmte de interne tegendruk verandert en daardoor ook het geluidsniveau. Bio-oplosbare minerale wol (Biosil) of biologisch afbreekbare minerale vezels Biosil-wol is een oranje minerale samenstelling die qua textuur op isoleermateriaal lijkt zoals in huizen gebruikt wordt om het huis tegen temperatuur en vochtigheid te isoleren. Door deze speciale textuur (zoals tapijt) kan Biosil voorgekneed en ingevoerd worden in de uitlaat om het productieproces gemakkelijk en nauwkeurig te maken. Anderzijds kan Biosil in gevallen waar een voorgeknede vorm niet mogelijk is door de ingewikkeldere vorm van de interne onderdelen van de uitlaat, handmatig ingevoerd worden en op die manier de nodige vorm aannemen. Het grote voordeel van dit product tegenover E-glasvezel is dat het geluid beter geabsorbeerd kan worden en dat dit product gebruikt kan worden in extreem hete omstandigheden (meer dan 500ºC tot 1.200ºC) zonder enig prestatieverlies. Anderzijds absorbeert wolmateriaal van Biosil het water van de condensatie van uitlaatgassen, wat het verdampingsproces verlengt. Biosil-wol is ook gevoelig aan constante nat-droog periodes omdat de chemische samenstelling van het materiaal in combinatie met water verandert, waardoor het harder en dunner (samengeperst) wordt en deze verandering beïnvloedt zowel het geluidsniveau als de prestatie van het voertuig. Uitlaatfabrikanten begonnen rond 2003 Biosil-wol te gebruiken ter vervanging van basaalwol, een product dat hier voordien voor gebruikt werd, maar kankerverwekkend bleek te zijn. Sindsdien is het gebruik van basaalwol voor het productieproces van uitlaten verboden in Europese landen. Soorten uitlaatdempers Afbeelding van een uitlaat met E-glasvezel Absorberende uitlaatdemper De naam van deze uitlaatdempers stamt van de methode die men gebruikt om het geluidsniveau te controleren. Geluid met hoge frequenties wordt gedempt met materiaal dat de rechte geperforeerde buis bedekt die kruiselings van de ene kant naar de andere aan de binnenzijde van de uitlaatdemper gaat. Dit uitlaatdemperontwerp is vooral effectief bij het elimineren van hoge frequenties en biedt lage tegendrukniveaus. Laag frequentiegeluid wordt niet geabsorbeerd door dit uitlaatdemperontwerp. Belangrijkste onderdelen van uitlaatsystemen voor moderne voertuigen Alles over emissiecontrole 19

20 Reflecterende uitlaatdemper Zoals de naam het al zegt wordt bij deze uitlaatdempers het reflectieprincipe gebruikt om laag frequentiegeluid te controleren. Deze uitlaatdemper werkt volgens het principe dat twee gelijke en tegengestelde geluidsgolven frontaal zullen botsen en elkaar op dat moment zullen vernietigen. Om te verzekeren dat het reflectie-effect daadwerkelijk plaatsvindt in de uitlaatdemper is het ontwerp erg belangrijk. Het intern ontwerp van een reflecterende uitlaatdemper bevat verschillende kamers die gescheiden worden door schotten, die verbonden zijn via geperforeerde buizen. De verhoogde stroomweerstand van dit ontwerp zorgt ervoor dat de tegendruk hoger is dan die van de absorberende uitlaatdemper. Gemengde uitlaatdemper Het ontwerp van een gemengde uitlaatdemper is een combinatie van de absorberende en reflecterende uitlaatdemper; daardoor kunnen gemengde uitlaatdempers allerlei soorten hoorbare frequenties (hoog en laag) controleren. Meer dan 80 % van alle uitlaatdempers die in de automobielindustrie vervaardigd worden zijn gemengde uitlaatdempers. Gedeeltelijk actieve uitlaatdemper (Semi Active Muffler - S.A.M.) Dit is een speciale uitlaatdemper met een rotatieklep; hiermee kan de uitlaatdemper een optimaal tegendrukniveau behouden tijdens elke fase van het toerentals. Deze klep werkt door de stroom van de gassen via een van de interne buizen van de uitlaatdemper te reguleren. Deze actie is mogelijk dankzij het openen of sluiten van het intern buisgedeelte door de S.A.M.- klep waardoor het tegendrukniveau van het hele uitlaatsysteem beheerd wordt. Door deze vernieuwende tegendrukcontrole produceren auto's met S.A.M.-uitlaatdempers meer kracht over alle toerentallen en wordt het geluid van lage frequenties ontzettend goed gedempt. Door dit ontwerp kan het volume van het uitlaatsysteem verlaagd worden met ongeveer 30 %, wat het totale gewicht van het uitlaatsysteem rechtstreeks verlaagt en tot minder benzineverbruik leidt. Cilindrische uitlaatdemper en schaalvormige uitlaatdemper Afhankelijk van de uiterlijke vorm van het uitlaatomhulsel en het productproces om dit op te bouwen, kan de uitlaat in twee verschillende soorten verdeeld worden. De eerste is een cilindrische uitlaatdemper, met twee metalen lagen die samengedrukt worden om een cilinder te vormen dat het geperforeerde buizennet omvat. De tweede is een schaalvormige uitlaatdemper. In dit ontwerp worden twee metalen lagen samengedrukt om een "schaal" te vormen met daarin het geperforeerde buizennet, met twee gelijke schaalen die samen de gemengde uitlaatdemper vormen. Schaalvormige uitlaatdempers worden altijd opgevuld met Biosil-wol om de geluidsniveaus te verlagen. Gedeeltelijk actieve uitlaatdemper (S.A.M.) Binnenkant van een reflecterende uitlaatdemper Binnenkant van een reflecterende uitlaatdemper 20 Alles over emissiecontrole Belangrijkste onderdelen van uitlaatsystemen voor moderne voertuigen

Vragen. De vierslagmotor. De inlaatslag Figuur laat zien hoe de inlaatslag werkt.

Vragen. De vierslagmotor. De inlaatslag Figuur laat zien hoe de inlaatslag werkt. De vierslagmotor De vier momenten van het verbrandingsproces kunnen in twee of vier slagen plaatsvinden. Vier slagen komt het meest voor. Als er vier slagen zijn, noem je het verbrandingsproces ook wel

Nadere informatie

Inleiding Motormanagment. 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement

Inleiding Motormanagment. 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement Inleiding Motormanagment 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement Het motormanagmentsysteem MOTRONIC genoemd gebaseerd op digitale electronica: 0 en 1 heden nieuwe eisen aan wagens: groot vermogen, gering

Nadere informatie

De werking van motoren

De werking van motoren 1 Oriëntatie Klaas is één van de jongens van de opleiding die niet op de lagere landbouwschool heeft gezeten. Op zijn vorige school, de MAVO, is er bij het vak Techniek wel iets over motoren gezegd, maar

Nadere informatie

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen HOGE PRESTATIES, ZEER EFFICIËNT - ÉN EEN DUURZAME OPLOSSING De introductie van de Volvo FM Methaan-Diesel betekent

Nadere informatie

1.4 De tweeslag motor. Afbeelding 7. Het tweeslag proces, de uitvoering volgens Detroit Diesel.

1.4 De tweeslag motor. Afbeelding 7. Het tweeslag proces, de uitvoering volgens Detroit Diesel. 1.4 De tweeslag motor Bij de tweeslag motor duurt het arbeidsproces tweeslagen, dus een neerwaartse en een opwaartse slag. Duidelijk zal zijn dat deze motor zelf geen lucht aan kan zuigen. Bij deze motor

Nadere informatie

Een goede verbranding...

Een goede verbranding... Een goede verbranding... Met dank aan Wikipedia eerst een stukje geschiedenis: Een van de belangrijkste onderdelen van het ontstekingssysteem van een verbrandingsmotor met benzine(of gas) als brandstof

Nadere informatie

Nu goedkoper en groener rijden. Easy Green simpel en voordelig. Direct instappen met Easy Green. GO-Greener: Hoe? Zo! Effecten:

Nu goedkoper en groener rijden. Easy Green simpel en voordelig. Direct instappen met Easy Green. GO-Greener: Hoe? Zo! Effecten: Nu goedkoper en groener rijden Uw auto direct aanzienlijk voordeliger en schoner laten rijden? Dat kan met GO-Greener. Meer kilometers voor minder geld. Met behoud van comfort en zelfs verbetering van

Nadere informatie

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor?

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? Opgaven Hoofdstuk 8 Gasmotoren 1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? 4. Wat verstaat u onder een stoichiometrische gasmotor?

Nadere informatie

additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk!

additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk! additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk! Würth additieven een sterk merk! Met het gebruik van WÜRTH additieven bij elke beurt verlengt u de levensduur van de motor. Optimaliseert u de prestaties

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Diesel AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Korte samenvatting BELANGRIJKSTE KENMERKEN Wat is AdBlue?... 3 Waar dient het voor?....

Nadere informatie

TIER 4 INTERIM / STAGE IIIB EMISSIENORMEN VOOR NON-ROAD MOBIELE MACHINES

TIER 4 INTERIM / STAGE IIIB EMISSIENORMEN VOOR NON-ROAD MOBIELE MACHINES TIER 4 INTERIM / STAGE IIIB EMISSIENORMEN VOOR NON-ROAD MOBIELE MACHINES TIER 4 INTERIM / STAGE IIIB EMISSIENORMEN VOOR NON-ROAD MOBIELE MACHINES Op 1 januari 2011 zijn de emissienormen Tier 4i / Stage

Nadere informatie

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens 1. Als u de accu helemaal leeg hebt gereden, zorg er dan voor dat u uw accu kort hierna weer aan de lader zet (binnen enkele uren). 2. Laat de accu nooit

Nadere informatie

De Caddy Van en Maxi Van

De Caddy Van en Maxi Van De Caddy Van en Maxi Van De Caddy Van en Maxi Van De Caddy EcoFuel en Caddy BiFuel. Kostenbewuste ondernemers zoeken doorgaans een bedrijfsvoertuig dat niet alleen op korte termijn maar ook op lange termijn

Nadere informatie

Naam:.. Klas: Datum:..

Naam:.. Klas: Datum:.. Naam:.. Klas: Datum:.. Vragen over motoren: 1 Wat is een rootscompressor? Een Roots type supercharger of Rootsblower vindt zijn toepassing in auto's en vrachtwagens in alternatief van een turbolader. Een

Nadere informatie

GEBRUIKSHANDLEIDING. Art. 866 DRIVERCARD 06DE1939A - 03/04. Cobra is a registered trade mark by DELTA ELETTRONICA

GEBRUIKSHANDLEIDING. Art. 866 DRIVERCARD 06DE1939A - 03/04. Cobra is a registered trade mark by DELTA ELETTRONICA GEBRUIKSHANDLEIDING Art. 866 DRIVERCARD 12 Cobra is a registered trade mark by DELTA ELETTRONICA 06DE1939A - 03/04 1 06DE1939A.pmd 1 GARANTIE Garantie bepaling INHOUD Introductie... pagina 2 1. DriverCard

Nadere informatie

www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ BANDENSERVICE

www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ BANDENSERVICE www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ BANDENSERVICE MOBIEL+ BANDENSERVICE Niet alle meerwaarde van het rijden in een Mitsubishi is direct zichtbaar. Daarom biedt Mitsubishi u Mobiel+. Het Mitsubishi-label

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320

Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320 Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320 Gebruik voor de Vapalux druklamp alleen extra gezuiverde petroleum van de klasse A III met een vlampunt van hoger dan 60 C. Zie ook de bijgevoegde data sheet

Nadere informatie

Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht.

Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht. Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht. 2 1 2 3 4 5 6 7 8 Overal in Europa kunt u voor meer informatie over onze bekroonde producten terecht bij de specialisten van Prime Design Europe!

Nadere informatie

Afstellen van een nitro motor

Afstellen van een nitro motor Afstellen van een nitro motor De carburator Op een carburator van een nitro motor vind je verschillende schroeven. Deze schroeven hebben ieder een specifieke functie bij het afstellen van de motor. Onderstaande

Nadere informatie

ZEUS PYRO. Werking volgens onderdruk principe. Rendement 82-90% Geringe afmetingen. Ingebouwde veiligheidskoelspiraal

ZEUS PYRO. Werking volgens onderdruk principe. Rendement 82-90% Geringe afmetingen. Ingebouwde veiligheidskoelspiraal ZEUS PYRO Werking volgens onderdruk principe Rendement 82-90% Geringe afmetingen Ingebouwde veiligheidskoelspiraal Hoogwaardig keramisch vuurbeton LACFIRE 1800/20 SiC Aslade kan geledigd tijdens het verwarmingsbedrijf

Nadere informatie

y Verwarming op brandstof 87

y Verwarming op brandstof 87 Klimat 5 1 y Verwarming op brandstof 87 912-B, 912-D Op. no. 87516 01- Benzine 30618 095-1 Diesel 3730 340-1 20000 excl. automaat Benzine 30618 095-1 Er is een nieuwe generatie verwarming geïntroduceerd

Nadere informatie

De Caddy en Caddy Maxi

De Caddy en Caddy Maxi De Caddy en Caddy Maxi Naast de zuivere diesel- of benzinemodellen zijn de Caddy en de Caddy Maxi als optie ook verkrijgbaar als modelvarianten Caddy EcoFuel en Caddy BiFuel. Met deze alternatieve aandrijvingsvarianten

Nadere informatie

INLEIDING VEILIGHEIDSVOORSCHRIFTEN SYMBOLEN. De symbolen in deze gebruiksaanwijzing. Symbolen op het apparaat

INLEIDING VEILIGHEIDSVOORSCHRIFTEN SYMBOLEN. De symbolen in deze gebruiksaanwijzing. Symbolen op het apparaat INLEIDING Deze gebruiksaanwijzing is bedoeld voor Rapid 100E. Lees ze eerst grondig door alvorens u het apparaat in gebruik neemt. Deze gebruiksaanwijzing bevat de veiligheidsvoorschriften, de voorschriften

Nadere informatie

krijgen van het lucht/brandstof mengsel. Om een betere vulling tijdens deze inlaatslag te krijgen kunnen we een turbo toepassen.

krijgen van het lucht/brandstof mengsel. Om een betere vulling tijdens deze inlaatslag te krijgen kunnen we een turbo toepassen. Diesel in de winter Onder normale omstandigheden zult u geen enkel probleem hebben met uw dieselmotor. In de winterperiode kunnen er wel problemen ontstaan. Indien u geruime tijd niet getankt heeft en

Nadere informatie

Afzuigkap Gebruiksaanwijzing

Afzuigkap Gebruiksaanwijzing Afzuigkap Gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave 1.Opmerkingen 2.Functies 3..Installatie 4..Opmerkingen over installatie 5..Veiligheidswaarschuwingen 6 Gebruik 7 Onderhoud 1 Opmerkingen 1. Bedankt voor het kiezen

Nadere informatie

De tweeslagmotor AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013

De tweeslagmotor AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 . is een eenvoudiger soort verbrandingsmotor. Op het titelblad zag je een doorsnede van een tweeslagmotor De drijfstang is letter. De zuiger is letter. De krukas

Nadere informatie

GASMOTOREN i Het Basisboek. inkijkexemplaar GASMOTOREN. Het Basisboek. Onder redactie van: Ing. A.J. de Koster. www.verbrandingsmotor.

GASMOTOREN i Het Basisboek. inkijkexemplaar GASMOTOREN. Het Basisboek. Onder redactie van: Ing. A.J. de Koster. www.verbrandingsmotor. GASMOTOREN Het Basisboek Onder redactie van: Ing. A.J. de Koster Inhoud 1.0 Inleiding gasmotoren 7 1.1 Geschiedenis van de gasmotoren 7 1.2 Werking van de gasmotor 8 1.3 Samenvatting 13 1.4 Vragen 13 1.5

Nadere informatie

Examen VMBO-GL 2005 VOERTUIGENTECHNIEK CSE GL. tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-GL 2005 VOERTUIGENTECHNIEK CSE GL. tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-GL 2005 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur VOERTUIGENTECHNIEK CSE GL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Het gebruik van een symbolenboekje is toegestaan. Dit examen bestaat uit 64

Nadere informatie

XFoam-technologie. 1 x Premium 926 1 x MF973 of MF983

XFoam-technologie. 1 x Premium 926 1 x MF973 of MF983 (1) EGR Kleppenreiniger De innovatieve XFoam technologie lost hardnekkige verontreinigingen in het inlaat- en uitlaatsysteem van de motor zeer snel op. De uitstekende schuim- en bevochtigingseigenschappen

Nadere informatie

BMW STERBANDEN. BMW EfficientDynamics GOEDGEKEURD DOOR BMW ÉN MET 24 MAANDEN GARANTIE. Minder uitstoot. Meer rijplezier. Originele BMW banden

BMW STERBANDEN. BMW EfficientDynamics GOEDGEKEURD DOOR BMW ÉN MET 24 MAANDEN GARANTIE. Minder uitstoot. Meer rijplezier. Originele BMW banden Originele BMW banden Sterbandengarantie Echt rijplezier BMW STERBANDEN. GOEDGEKEURD DOOR BMW ÉN MET 24 MAANDEN GARANTIE. BMW EfficientDynamics Minder uitstoot. Meer rijplezier. WAT DEKT DE BMW STERBANDENGARANTIE?

Nadere informatie

Motor start niet. Startmotor defect Batterij leeg Elektrische aansluiting(en) defect. Startinrichting werkt niet

Motor start niet. Startmotor defect Batterij leeg Elektrische aansluiting(en) defect. Startinrichting werkt niet Motor start niet Startinrichting werkt niet Startmotor defect Batterij leeg Elektrische aansluiting(en) defect Motor draait te langzaam om aan te slaan Motor draait voldoende snel maar slaat niet aan Zie

Nadere informatie

TECHNISCHE HANDLEIDING

TECHNISCHE HANDLEIDING Pagina 1 van 6 Pagina 2 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. OMSCHRIJVING... 3 2. ALGEMENE VEILIGHEIDSINSTRUCTIES... 3 3. TECHNISCHE GEGEVENS... 3 4. INSTALLATIE EN BEDIENING... 3 5. ONDERHOUD... 5 6. ALGEMENE VOORWAARDEN...

Nadere informatie

DAMPER KRUKAS POELIE. With You. www.ntn-snr.com

DAMPER KRUKAS POELIE. With You. www.ntn-snr.com www.ntn-snr.com DAMPER KRUKAS POELIE HET PRODUCT Wat is een demper poelie? Wat is de functie ervan? Een demper poelie, algemeen bekend als een krukas poelie, is een poelie bevestigd aan het einde van de

Nadere informatie

Airconditioning. Mono- en Multisplit vivair

Airconditioning. Mono- en Multisplit vivair Airconditioning Mono- en Multisplit vivair DC inverter klasse follow me ionisatie vivair, een oplossing voor elk seizoen GAMMA TOP COMFORT DC INVERTER Residentieel gamma: model monosplit Residentieel gamma:

Nadere informatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie

Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Vuistregels voor energie-efficiënte robotprogrammatie Inleiding Energie-efficiëntie is zelden de primaire zorg bij het programmeren van een robot. Hoewel er in onderzoek reeds methodes werden ontwikkeld

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Duurzaam rijden, samen met ECOdrive

Duurzaam rijden, samen met ECOdrive Duurzaam rijden, samen met ECOdrive Beknopte gebruiksaanwijzing Algemene versie 07-2014 Introductie Het duurzaam ondernemen wordt steeds belangrijker. Veel bedrijven zijn verplicht CO 2 -doelstellingen

Nadere informatie

GA357.09 Montage/demontagerichtlijnen

GA357.09 Montage/demontagerichtlijnen Hulpsystemen GA357.09 Montage/demontagerichtlijnen AUDI: A3 Series 1 (AU34) SEAT: Cordoba III, Ibiza II, Leon I, Toledo Series 2 SKODA: Octavia I, Octavia I FL VOLKSWAGEN: Bora, Caddy II, Golf IV, New

Nadere informatie

Welke van de gegeven klepbedieningen maakt gebruik van een onderliggende nokkenas? (aanvinken)

Welke van de gegeven klepbedieningen maakt gebruik van een onderliggende nokkenas? (aanvinken) Tandwiel 1 heeft 32 tanden en tandwiel 2 heeft 80 tanden. Tandwiel 1 heeft 100 omwentelingen gemaakt. Hoeveel omwentelingen heeft tandwiel gemaakt? Antwoordt:.omwentelingen. Laat hieronder je berekening

Nadere informatie

Telescopische afzuigkap TEL06

Telescopische afzuigkap TEL06 Telescopische afzuigkap TEL06 2 Gelieve de volgende informatie van het typeplaatje voor een later gebruik te noteren, alsook de aankoopdatum, zoals op de rekening / factuur staat vermeld: Model... Serienummer...

Nadere informatie

Inbedrijfstelling van de installatie

Inbedrijfstelling van de installatie Inbedrijfstelling van de installatie excellence in hot water INHOUD. Zonnecircuit.............................. 2. Inbedrijfstelling............................. 3 3. Oplossen van eventuele pannes..............

Nadere informatie

Veiligheidsinstructies Werkplaatskraan Datona

Veiligheidsinstructies Werkplaatskraan Datona Veiligheidsinstructies Werkplaatskraan Datona *dt-53114man* LEES VOOR GEBRUIK EERST DEZE HANDLEIDING Inhoud Inleiding... 2 Veiligheidsinstructies... 2 Technische gegevens... 2 Voor gebruik... 2 Gebruik

Nadere informatie

ACI/CSAI TECHNISCH REGLEMENT KLASSE 60 cc

ACI/CSAI TECHNISCH REGLEMENT KLASSE 60 cc ACI/CSAI TECHNISCH REGLEMENT KLASSE 60 cc Art. 1 - Motor Alleen motoren die gehomologeerd zijn door de CSAI¹ voor de periode van 1 januari 2010 t/m 31 december 2014 worden toegestaan. De delen van de motor

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas Waarom op aardgas

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Molaxole, poeder voor drank Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie.

Nadere informatie

T30 11/14 bar. Zuigercompressoren

T30 11/14 bar. Zuigercompressoren T30 11/14 bar Zuigercompressoren De Ingersoll Rand T30 zuigerluchtcompressor is de nummer één in zijn klasse sinds zijn introductie op de markt, in 1929. Zijn betrouwbaarheid, efficiëntie, flexibiliteit

Nadere informatie

ALGEMENE AANWIJZINGEN VOOR VERLICHTINGSARMATUREN

ALGEMENE AANWIJZINGEN VOOR VERLICHTINGSARMATUREN ALGEMENE AANWIJZINGEN VOOR VERLICHTINGSARMATUREN ALGEMENE AANWIJZINGEN VOOR VERLICHTINGSARMATUREN VOOR HUISHOUDELIJK GEBRUIK VEILIGHEIDSINSTRUCTIES De fabrikant adviseert een juiste toepassing van de verlichtingsarmaturen!

Nadere informatie

Nadat we het Made in Italy Viro Morso kettingslot hebben vergeleken met een geimporteerde copie is nu haar grote broer aan de beurt.

Nadat we het Made in Italy Viro Morso kettingslot hebben vergeleken met een geimporteerde copie is nu haar grote broer aan de beurt. Imitaties...Wees voorzichtig Deel III Supermorso originale Viro vs imitatie Nadat we het Made in Italy Viro Morso kettingslot hebben vergeleken met een geimporteerde copie is nu haar grote broer aan de

Nadere informatie

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t LUCHTVERWARMING zalig, zuiver wonen Echt comfortabel wonen realiseert u perfect met luchtverwarming: ze is de ideale combinatie van doordacht

Nadere informatie

Kettingzagen Product details

Kettingzagen Product details 37 Product details MTS 39/40 OLIE POMP KETTING GELEIDER BLAD Aluminium componenten zijn in het kunststof verwerkt om het carter te verstevigen. Op sommige modellen (51-56 en 62) is de olie pomp gemaakt

Nadere informatie

Technische specificaties

Technische specificaties Technische specificaties OPEL Mokka. November 2014 Technische specificaties Opel Mokka. Buitenafmetingen in mm Lengte 4.278 Breedte met uitgeklapte / ingeklapte buitenspiegels 2.038 / 1.802 Hoogte (leeggewicht)

Nadere informatie

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme FEM-IT-T/N855 FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep Industriële trucks FEM Een leidraad voor identificatie van nietconforme industriële trucks 11.2010 (NL) - Emissie van uitlaatgassen -

Nadere informatie

PARTYQ GEBRUIKERSHANDLEIDING 1.0 VOOR FIRMWARE 1.0

PARTYQ GEBRUIKERSHANDLEIDING 1.0 VOOR FIRMWARE 1.0 PARTYQ GEBRUIKERSHANDLEIDING 1.0 VOOR FIRMWARE 1.0 Nederlandse vertaling door: noskos (BBQ-NL.com) voor probbqshop.nl 1. Kenmerken van de PartyQ! 3 2. Installatie en Bediening! 3 3. Temperatuurvoeler!

Nadere informatie

HYDROVAC B E N D I X

HYDROVAC B E N D I X I. Wat is een HYDROVAC? HYDROVAC B E N D I X Het is een servo-remsysteem dat werkt met onderdruk die de remmen door hydraulische druk bekrachtigen. Wanneer we een remsysteem gebruiken dat op het principe

Nadere informatie

>> Een maximum aan besparingen >> Comfort voor iedereen >> Ideaal voor renovatie

>> Een maximum aan besparingen >> Comfort voor iedereen >> Ideaal voor renovatie ZONNESYSTEMEN HOUT WARMTEPOMPEN CONDENSATIE OLIE/GAS Wingo CONDENSERENDE STOOKOLIEKETELS EASYLIFE Condensatie stookolie aan de beste prijs! >> Een maximum aan besparingen >> Comfort voor iedereen >> Ideaal

Nadere informatie

BIS Pacifyre MK II Brandmanchet

BIS Pacifyre MK II Brandmanchet BIS Pacifyre MK II Brandmanchet walraven.com BIS Pacifyre MK II Moeiteloos zelf te installeren volgens de norm Simpel en innovatief Jury Nederlandse Bouwprijs Breed toepasbaar De BIS Pacifyre MK II is

Nadere informatie

www.ngk-elearning.com 2 1-20 1 1 20 L N www.ngk-europe.com NL 2011-2012

www.ngk-elearning.com 2 1-20 1 1 20 L N www.ngk-europe.com NL 2011-2012 2011-2012 Een uniek assortiment Een specifiek bougieassortiment voor auto s die rijden op autogas (LPG/CNG) was er tot voor kort niet. NGK Spark Plug Europe biedt nu het passende antwoord. l Voor auto

Nadere informatie

Kleppenmechanisme. A. Uitlaatklep sluit 10 0 na bovenste. B. Uitlaatklep opent 40 0 voor onderste dodepunt; C. Inlaatklep opent 5 0 voor bovenste

Kleppenmechanisme. A. Uitlaatklep sluit 10 0 na bovenste. B. Uitlaatklep opent 40 0 voor onderste dodepunt; C. Inlaatklep opent 5 0 voor bovenste Kleppenmechanisme Klep timing De nokkenas wordt aangedreven door de krukas. De nokkenas bedient de kleppen en de ontstekingsverdeler. De aandrijving van de nokkenas vindt plaats door middel van tandwielen,

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp Vaatwassers voor huishoudelijk gebruik, geproduceerd met milieuvriendelijke materialen, die milieuvriendelijk zijn zowel in het gebruik als bij de afvalverwerking.

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof aardgas voor voertuigen betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. is al een tijdje populair als

Nadere informatie

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 TNO MEET SINDS 1986 EMISSIES In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

25 jaar garantie op nominale capaciteit: Alleen postieve toleranties:

25 jaar garantie op nominale capaciteit: Alleen postieve toleranties: Zonnepanelen van Kwaliteit. Het is waar - op het eerste gezicht kunt u van buitenaf nauwelijks het verschil zien tussen de moderne zonnepanelen. Dat is de reden waarom de "innerlijke waarden" - dat wil

Nadere informatie

Handleiding. AirQlean H luchtfiltersysteem voor montage aan het plafond

Handleiding. AirQlean H luchtfiltersysteem voor montage aan het plafond Handleiding AirQlean H luchtfiltersysteem voor montage aan het plafond ... Copyright 2014 QleanAir Scandinavia 2 DEEL 1 Informatie over de veiligheid 1.1. Inleiding Dit hoofdstuk bevat informatie over

Nadere informatie

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN GAS IS EEN SCHONERE ENERGIE OPTIE IN VERGELIJKING TOT CONVENTIONELE VLOEIBARE BRANDSTOFFEN...MAAR MOEILIJKER TOE TE PASSEN IN DIESELMOTOREN BESTAAT ER EEN OPLOSSING

Nadere informatie

AUTEUR TECHNISCH DEPARTEMENT

AUTEUR TECHNISCH DEPARTEMENT 1/7 BESCHRIJVING: Watergedragen polyurethaan vrij van broeikasgassen Het product TECNOFOAM G-2040 is een twee componenten systeem (polyol en isocyanaat).bij de verwerking ontstaat er een schuim met een

Nadere informatie

Postbus 841 6800 AV Arnhem Info@gnd.nl www.gnd.nl 026 379 0216. GND-onderhoudsvoorschriften binnendeuren

Postbus 841 6800 AV Arnhem Info@gnd.nl www.gnd.nl 026 379 0216. GND-onderhoudsvoorschriften binnendeuren Postbus 841 6800 AV Arnhem Info@gnd.nl www.gnd.nl 026 379 0216 GND-onderhoudsvoorschriften binnendeuren versie 2014 INHOUDSOPGAVE 1. GND-garantie:... 3 1.1. GND-garantiereglement:... 3 1.2 GND-garantielabel:...

Nadere informatie

Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren

Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren De ontwikkeling van het CVX-model CVX 140 CVX 150 CVX 160 CVX 175 CVX 195 Puma CVX 165 Puma CVX 180 Puma CVX 195 Puma CVX 130 Puma CVX 210 Puma CVX 145 Puma CVX 225

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding gemotoriseerd elektronisch cijfercombinatieslot van Het Sargent & Greenleaf slot model 6124 combineert bedieningsgemak met optimale veiligheid. Door het geavanceerde elektronische

Nadere informatie

Brandrisico en schade met betrekking tot hete componenten

Brandrisico en schade met betrekking tot hete componenten Hete onderdelen Hete onderdelen WAARSCHUWING! De temperatuur in het uitlaatsysteem van een vrachtwagen kan bij hoge werkbelasting oplopen tot meer dan 500 C. Het plaatsen van carrosserie-uitrusting dicht

Nadere informatie

Product specificaties

Product specificaties DIESEL EGR 3-1 Eigenschappen Professioneel gamma Diesel EGR 3 Luchtaanzuiging-, Inlaatkleppen-, Luchtstroomsensor-, EGR- en Turboreiniger in aerosol Wynn s Diesel EGR 3 is een product in aerosol, dat ontwikkeld

Nadere informatie

Voor de montage van de Bear County schutting Garden Design WPC

Voor de montage van de Bear County schutting Garden Design WPC MONTAGEHANDLEIDING BELANGRIJKE INFORMATIE Voor de montage van de Bear County schutting Garden Design WPC Lees de hele handleiding aandachtig. Als de hierin vermelde instructies niet worden opgevolgd, is

Nadere informatie

Het hele jaar door klimaatbeheersing

Het hele jaar door klimaatbeheersing Het hele jaar door klimaatbeheersing Wij begrijpen persoonlijk comfort Iemands persoonlijk comfort wordt beïnvloed door omgevingsfactoren zoals luchttemperatuur en luchtvochtigheid. Dit kan de ontspanning,

Nadere informatie

POCKET PCS WERELDWIJDE GARANTIEVERKLARING EN TECHNISCHE ONDERSTEUNING

POCKET PCS WERELDWIJDE GARANTIEVERKLARING EN TECHNISCHE ONDERSTEUNING POCKET PCS WERELDWIJDE GARANTIEVERKLARING EN TECHNISCHE ONDERSTEUNING Algemene voorwaarden BEHALVE VOORZOVER UITDRUKKELIJK VERMELD IN DEZE GARANTIEVERKLARING, VERLEENT HP GEEN ANDERE GARANTIES OF VOORWAARDEN,

Nadere informatie

Finnik Autorapport - Volkswagen Up!

Finnik Autorapport - Volkswagen Up! Finnik Autorapport - Volkswagen Up! Deze Volkswagen Up! komt uit 2014 en kostte toen 10.616. Deze originele Nederlandse auto staat sinds 2014 op kenteken en is voorzien van een benzine motor die 59 PK

Nadere informatie

3D-printerpen 2016 versie Handleiding

3D-printerpen 2016 versie Handleiding 3D-printerpen 2016 versie Handleiding Gefeliciteerd! U bent nu in het bezit van de nieuwste generatie 3D-printerpen. Hiermee heeft u het creëren van unieke 3D-tekeningen, miniaturen en accessoires zelf

Nadere informatie

Engelen Heere is verheugd u te kunnen melden dat wij de exclusieve verdeler zijn van de XLT pizza rolbandovens voor België, Nederland en Luxemburg.

Engelen Heere is verheugd u te kunnen melden dat wij de exclusieve verdeler zijn van de XLT pizza rolbandovens voor België, Nederland en Luxemburg. Engelen Heere is verheugd u te kunnen melden dat wij de exclusieve verdeler zijn van de XLT pizza rolbandovens voor België, Nederland en Luxemburg. Voorstelling XLT is gestart met de productie van de rolbandovens

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

HANDLEIDING QUICKHEAT-FLOOR THERMOSTAAT

HANDLEIDING QUICKHEAT-FLOOR THERMOSTAAT HANDLEIDING QUICKHEAT-FLOOR THERMOSTAAT Technische gegevens: Spanning: 230-240VAC + aarde Frequentie: 50-60Hz Weerstandsbelasting: 16A (3600W-230VAC) Inductieve belasting: 1A IP Waarde: IP21 Aanpassing:

Nadere informatie

EXPLOSIEVEILIGHEIDSDOCUMENT Beoordeling van explosiegevaren door stof van installaties en arbeidsplaatsen

EXPLOSIEVEILIGHEIDSDOCUMENT Beoordeling van explosiegevaren door stof van installaties en arbeidsplaatsen Installatie: Arbeidsplaats: Beschrijving van de installatie en arbeidsplaats Verantwoordelijke: (1) Brandbare Stoffen (2) Gegevens van de meest kritische stof Ontstekingstemperatuur: Ontstekingsenergie:

Nadere informatie

Inhoud. 1. Veiligheidsinstructies

Inhoud. 1. Veiligheidsinstructies 1 2 Inhoud 1. Veiligheidsinstructies... 3 2. Gebruik volgens de voorschriften... 4 3. Omschrijving... 4 4. Toepassingstabel... 4 5. Montage... 4 5.1 Omschrijving van de onderdelen... 5 5.2 Meeneemring

Nadere informatie

Product Dikte (mm) Breedte (mm) Lengte (m) Verpakking Artikel nummer

Product Dikte (mm) Breedte (mm) Lengte (m) Verpakking Artikel nummer RubberShell SA RubberShell is een innovatief zelfklevend EPDM membraan. Opgebouwd uit een (compleet vernieuwende) EPDM toplaag, interne glasvezelwapening en een polymeer onderlaag voorzien van een gesiliconiseerde

Nadere informatie

OPEL Corsa Van. Technische specificaties juni 2012

OPEL Corsa Van. Technische specificaties juni 2012 OPEL Corsa Van. Technische specificaties juni 2012 Technische specificaties Opel Corsa Van. 3-deurs Buitenafmetingen in mm Lengte 3.999 Breedte met uitgeklapte / ingeklapte buitenspiegels 1.944 / 1.713

Nadere informatie

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 LD1 COMMERCIËLE GEGEVENS Nr artikel : DULVLD0120000 Lengte: 2,00 m Aantal per doos : 2 stuks Minimale te bestellen hoeveelheid : 1 doos LEVEL DESIGN LD1

Nadere informatie

- Voor bestellingen in België retourneert u uw horloge naar de kleinhandelaar die u aanduidde bij de check-out.

- Voor bestellingen in België retourneert u uw horloge naar de kleinhandelaar die u aanduidde bij de check-out. WEBSHOP FAQ RODANIA GARANTIE Heb ik garantie? U hebt garantie op uw Rodania-horloge voor alle fabricatiefouten gedurende een periode van twee jaar, vanaf de datum van eerste aankoop. U vindt de garantiekaart

Nadere informatie

APPLICATION RULES Mechanische bevestiging van de waterdichting

APPLICATION RULES Mechanische bevestiging van de waterdichting APPLICATION RULES Mechanische bevestiging van de waterdichting AR-09 APPLICATION RULES 1 ALGEMEEN Bij een mechanisch bevestigd waterdichtingscomplex kan men drie technische families onderscheiden : A.

Nadere informatie

Beantwoordt aan de beperkingen. Beheerste energie BEHEERSTE ENERGIE CONDENSATIETECHNOLOGIE VOOR STOOKOLIE B ESPARING P LANEET R ENOVATIE

Beantwoordt aan de beperkingen. Beheerste energie BEHEERSTE ENERGIE CONDENSATIETECHNOLOGIE VOOR STOOKOLIE B ESPARING P LANEET R ENOVATIE De uitstekend voor renovatie geschikte verwarmingsketels bieden u het 0/L 0/V stookolie met de Eco-NOx, die speciaal ontwikkeld is om bij tot de bescherming van het milieu. 0/L 0/V De verwarmingsketels,

Nadere informatie

Batterijdiagnosetoestel voor het testen van alle types 12 V-batterijen.

Batterijdiagnosetoestel voor het testen van alle types 12 V-batterijen. CBT12XS BATTERIJTESTTOESTEL Batterijdiagnosetoestel voor het testen van alle types 12 V-batterijen. TESTVERLOOP / GEBRUIKSAANWIJZINGEN BELANGRIJK: 1. Voor het testen van de prestatie van 12 V-accu s (CCA:

Nadere informatie

Bosal Diesel-Oxikatfilter

Bosal Diesel-Oxikatfilter Bosal Diesel-Oxikatfilter EEN UNIEK CONCEPT Een roetfilter op uw dieselwagen draagt bij tot een schonere lucht Zoals alle westerse, geïndustrialiseerde landen heeft ook België een dreigend luchtkwaliteitsprobleem.

Nadere informatie

Koelvloeistofuitlaat voor externe verwarming. Algemeen

Koelvloeistofuitlaat voor externe verwarming. Algemeen Koelvloeistof kan worden gebruikt voor het verwarmen van externe elementen. Voorbeelden: gesloten opbouw, kraancabines en gereedschapskisten. Warmte wordt onttrokken aan de stroom in het cilinderblok en

Nadere informatie

SCHOONMAAKHANDLEIDING GREENFIRE

SCHOONMAAKHANDLEIDING GREENFIRE REINIGING EN ONDERHOUD SCHOONMAAKHANDLEIDING GREENFIRE De kachel hoeft niet vaak te worden schoongemaakt als er houtpellets van een goede kwaliteit als brandstof worden gebruikt. Controleer de volgende

Nadere informatie

Bijlage 9 5. TESTEN VAN HET VOERTUIG OP DE TESTBAAN, DE WEG OF DE ROLLENBANK

Bijlage 9 5. TESTEN VAN HET VOERTUIG OP DE TESTBAAN, DE WEG OF DE ROLLENBANK Bijlage 9 E/ECE/324 Rev.1/Add.82/Rev.3 bladzijde 229 Bijlage 4 Aanhangsel 1 TEST VAN TYPE V (beschrijving van de uithoudingstest ter controle van de duurzaamheid van de voorzieningen tegen verontreiniging)

Nadere informatie

VS.2. Verticale getrokken voermengwagens

VS.2. Verticale getrokken voermengwagens VS.2 Verticale getrokken voermengwagens MEER DAN 50 JAAR ERVARING 1969 De drang naar innovatie zorgde ervoor dat Sgariboldi in 1969 de eerste voermengwagen ontwikkelde. Vandaag de dag produceert Sgariboldi

Nadere informatie

HUDSON REED NL ALGEMENE HANDLEIDING THERMOSTATISCHE DOUCHEPANELEN

HUDSON REED NL ALGEMENE HANDLEIDING THERMOSTATISCHE DOUCHEPANELEN HUDSON REED NL ALGEMENE HANDLEIDING THERMOSTATISCHE DOUCHEPANELEN Algemene Handleiding Hudson Reed Thermostatische Douchepanelen Titel: Algemene HandleidingThermostatische Douchepanelen Date: 1 st June

Nadere informatie

Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht.

Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht. Het unieke ergonomische ladderlaadsysteem voor elke opdracht. ErgoRack wordt altijd bediend vanaf de grond. Dat minimaliseert de belasting op uw onderrug en schouders en voorkomt dat u zware lasten boven

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas > > Waarom op

Nadere informatie

UNIPHOS ASP-40 Handpomp Handleiding

UNIPHOS ASP-40 Handpomp Handleiding UNIPHOS ASP-40 Handpomp Handleiding Eénslag Monsternamepomp 2013 7Solutions BV Inleiding Het Uniphos gasdetectiesysteem bestaat uit twee delen: het detectiebuisje en de monsternamepomp. De monsternamepomp

Nadere informatie