HANDLEIDING. De kunst van het onderhandelen. TFC TrainingsMedia

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDLEIDING. De kunst van het onderhandelen. TFC TrainingsMedia"

Transcriptie

1 HANDLEIDING De kunst van het onderhandelen TFC TrainingsMedia

2 Longman Training Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: The Art of Negotiating In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia, Velp (Nederland) / Bestelnummer handleiding: Handleiding voor het gebruik van het TFC-programma nr.: 1052 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de uitgever. 2 De kunst van het onderhandelen

3 Inhoud Blz. 1. Inleiding... 5 Inleiding... 5 Synopsis van het programma Hoe dit programma te gebruiken De belangrijkste leerpunten... 9 Samenvatting Oefenmateriaal Oefening Oefening Oefening Oefening De 8-stapsbenadering De kunst van het onderhandelen 3

4 4 De kunst van het onderhandelen

5 1. Inleiding Inleiding Ons hele leven lang komen we tot de ontdekking dat we niet allemaal onze zin kunnen krijgen. Deze belangenstrijd vinden we in bijna alle handelsovereenkomsten; de klant wil een betere prijs, de verkoper wil een grotere order, de werkgever wil hogere productiviteit, de medewerker wil meer loon, enzovoort. Een eerste natuurlijke reactie is te proberen, hetzij door een discussie, hetzij door dwang, de ander te overreden. Deze druk kan het conflict alleen maar doen oplopen. De tweede reactie is te proberen het probleem gezamenlijk aan te pakken. Het zwakke punt bij "probleemoplossen" is dat beide partijen op dezelfde manier tegen hetzelfde probleem moeten aankijken. De derde mogelijkheid is proberen te onderhandelen. Onderhandelen kost u meer omdat u iets moet prijsgeven om uw belangrijkste doelstellingen te kunnen bereiken. Veel mensen zien onderhandelen als het "afkopen" van de instemming van de ander door voldoende concessies te doen. Deze vorm van verzoeningspolitiek moedigt de ander aan om bij elke volgende gelegenheid steeds meer te eisen. Dit ontmoedigt de toegeeflijke partij en doet haar vervolgens besluiten halsstarrig te weigeren nog meer toe te geven. Dit afwijzend gedrag kan op zijn beurt het conflict nog hoger doen oplopen. Dit soort toegeeflijk gedrag is niet onderhandelen. Bij onderhandelen is er sprake van handelen, van een concessie die gedaan wordt door de ene partij in ruil voor een concessie door de andere partij. Misschien wel de belangrijkste ontwikkeling in de begripsvorming van het onderhandelingsproces, was het besef dat alle onderhandelingen een basisstructuur hebben; de vier fasen die in het programma worden getoond en verder worden uitgesplitst in de achtstapsbenadering. Het herkennen van deze stappen geeft onderhandelaars een soort "plattegrond" van de praktijksituatie waarin de onderhandeling plaatsvindt. De kunst van het onderhandelen 5

6 Synopsis van het programma "De kunst van het onderhandelen" gaat over Daphne Chichester, eigenaresse van een plattelandspension, en George Anderson, haar vriend en buurman en de eigenaar van een technisch bedrijf. In het gehele programma is Daphne in conflict verwikkeld met een aantal mensen: haar plaatselijke garagehouder, haar kok/huishoudster en de plaatselijke aannemer. Ze tracht deze conflictsituaties op te lossen; in het eerste geval door in discussie te treden, in het tweede geval door een hoge tol te betalen wat eveneens op een mislukking uitdraait, en in het laatste geval door middel van onderhandeling. Na elke mislukte poging wendt ze zich voor hulp tot George, die uit zijn praktische, nuchtere ervaring put om haar advies te geven over hoe ze moet onderhandelen. Na elke opeenvolgende poging bereikt Daphne iets meer, maar het gewenste resultaat blijft uit. Elke mislukte poging benadrukt een andere vaardigheid, die noodzakelijk is voor een geslaagde onderhandelingspoging. Het hoogtepunt van het programma wordt bereikt wanneer Daphne en George met elkaar moeten onderhandelen, beiden met behulp van de onderhandelingsvaardigheden. Dit heeft een resultaat tot gevolg dat beide partijen tevreden stemt. 6 De kunst van het onderhandelen

7 2. Hoe dit programma te gebruiken Iedereen onderhandelt, hoewel men dat niet altijd zo noemt. Jonge kinderen voeren onderhandelingen over hoeveel kool ze moeten eten om ijs te krijgen. Echtgenoten onderhandelen over het gebruik van de auto, het grasmaaien en andere dagelijkse bezigheden. Dit programma is bedoeld om hun vaardigheid te verbeteren door ze te laten inzien wanneer ze aan het onderhandelen zijn en hoe ze dit beter kunnen doen. Het programma is derhalve geschikt voor iedereen binnen de organisatie. Het is in het bijzonder geschikt voor medewerkers van Verkoop, Inkoop en voor leden van de Ondernemingsraad, maar een breder publiek zal eveneens zijn voordeel kunnen doen met de getoonde vaardigheden. Het programma kan op zichzelf gebruikt worden om het bewustzijn over onderhandelingsvaardigheden te vergroten of als onderdeel van een totaalprogramma worden opgenomen. Indien hij onderdeel uitmaakt van een totaalprogramma voor verkooptraining moet hij aan het einde van het programma worden vertoond wanneer alle elementaire verkoopvaardigheden behandeld zijn. 1. De eerste vertoning is bedoeld om een algemeen beeld van het programma, van de vier fasen en van de bijbehorende vaardigheden te krijgen. 2. Lees vervolgens de samenvatting op pagina 12, die een nauwkeurige en gedetailleerde uitleg geeft van de onderdelen van de vier fasen en de acht stappen waaruit de vier fasen bestaan. De "achtstapsbenadering" brengt het onderhandelen "in kaart". Dit houdt niet in dat de onderhandeling de stappen 1 tot en met 8 in volgorde doorloopt. Bij de meeste onderhandelingen worden vaak stapjes terug gezet voordat men verdergaat en tot overeenstemming komt. 3. Bekijk het programma nogmaals om de belangrijkste leerpunten te selecteren. Vóór het vertonen van het programma is het belangrijk dat u de deelnemers die gevallen laat aangeven waarin zij zouden kunnen onderhandelen. Gebruik Oefening 1 om ze hierbij te helpen. De kunst van het onderhandelen 7

8 Doelstellingen 1. Inzicht geven in de structuur van een onderhandeling. 2. De belangrijkste vaardigheden aangeven die voor geslaagd onderhandelen noodzakelijk zijn. 3. De deelnemers doen inzien wat er bij onderhandelingen mis kan gaan en hoe dit rechtgezet kan worden. U kunt dit programma zien als uitgangspunt voor elke training in onderhandelingsvaardigheden. 8 De kunst van het onderhandelen

9 3. De belangrijkste leerpunten 1. De openingsscène die zich in een fabriek, een supermarkt en bij iemand thuis afspeelt, maakt duidelijk dat alle onderhandelingen, of ze nu gericht zijn op in- of verkoop, op de situatie thuis of op het werk, dezelfde basisstructuur hebben en dezelfde vaardigheden vereisen. In alle onderhandelingen gebruikt men dezelfde vaardigheden "Bent u een onderhandelaar?", vraagt Daphne. Het antwoord dient altijd bevestigend te zijn; iedereen is een onderhandelaar, men ziet zichzelf alleen niet als zodanig. Oefening 1 doet de deelnemers beseffen hoe vaak ze in feite onderhandelen. We zijn allemaal onderhandelaars 2. Nadat George Daphne's auto gerepareerd heeft, belooft ze naar de garage te gaan en een klacht in te dienen. Men klaagt onwillekeurig zonder dat men voorstelt hoe de klacht zou kunnen worden verholpen. Klagen levert alleen een verontschuldiging op. De kans om te krijgen wat men wil is groter als men erom vraagt. Klaag niet alleen, stel een oplossing voor 3. Wanneer we Daphne in de garage met meneer Sprekket zien, zijn ze in een verhitte discussie verwikkeld, die haar hoogtepunt bereikt als Daphne met dreigementen begint te gooien en Sprekket zelf begint te dreigen. Dit veroorzaakt eerder een ruzie dan dat het tot een oplossing leidt. Het kan wellicht een hele opluchting zijn maar productief is het niet. Als u uw dreigement vervolgens uitvoert, kan dit even nadelig voor u zijn als voor de ander. Dit levert een situatie op waarin beide partijen verliezen, zoals George later aangeeft. Oplopende meningsverschillen zijn niet onderhandelbaar, voorstellen wel 4. Wanneer George aan Daphne vertelt dat ze het met onderhandelen had moeten proberen, reageert ze begrijpelijkerwijs door te zeggen dat ze daar niets van afweet. Deze angst voor het onbekende doet mensen aarzelen om in onderhandeling te treden. De vier fasen die in het programma worden beschreven bieden hen een helderder inzicht in het onderhandelingsproces. Mensen zijn bang om te onderhandelen De kunst van het onderhandelen 9

10 5. George adviseert Daphne een reëel openingsvoorstel te doen. Een al te hoog openingsbod kan leiden tot onmiddellijke verwerping ervan met als gevolg dat u veel moeite moet doen om de ander weer tot overleg bereid te krijgen. Met een al te laag openingsbod behaalt u met uw inspanningen nooit het beste resultaat. Om te kunnen bepalen wat "reëel" is, heeft u informatie nodig over wat de ander verwacht, de sterke en zwakke punten van beide partijen en wat er aan de onderhandeling is voorafgegaan. Dit benadrukt het belang van een goede voorbereiding. Bereid u goed voor Doe een reëel openingsvoorstel 6. Daphne's onderhandelingspogingen met mevrouw Guddon zijn even rampzalig. George had haar gezegd bereid te zijn zich flexibel op te stellen, maar bij deze gelegenheid doet ze door haar onervarenheid een hele reeks tegemoetkomingen. Hieruit trekt mevrouw Guddon alleen de conclusie dat weigeren altijd maar meer concessies oplevert. Het gevolg is dat ze "nee" zegt wanneer Daphne haar "jawoord" wil hebben. In stappen toegeven is niet onderhandelen Het resultaat van de onderhandeling met mevrouw Guddon is dat één van beide partijen verliest. In dit soort situaties verliezen er echter uiteindelijk twee. In de meeste gevallen moeten de onderhandelende partijen na afloop van de onderhandeling weer gewoon samen verder. Als één partij vindt dat zij op de overeenkomst heeft moeten toeleggen, zal zij een manier proberen te vinden om onder de overeenkomst uit te komen of in het andere geval proberen "zich te wreken". George wijst hierop op het moment dat Daphne beseft dat onderhandeling te maken heeft met wederzijdse flexibiliteit, met het feit dat beide partijen wat moeten toegeven om allebei als winnaar uit de onderhandelingsstrijd naar voren te komen. Onderhandelen gaat over wederzijdse flexibiliteit 7. Daphne weet niet zeker hoe ze tot deze wederzijdse flexibiliteit kan komen maar ze kent het antwoord al de hele tijd: Als u... Dan zal ik... Voorwaarden stellen voordat u voorstellen doet Ze denkt vervolgens terug aan haar onderhandelingen met meneer Sprekket en mevrouw Guddon en geeft voorbeelden van wederzijdse handelsvoorstellen die zowel voorwaardelijk als reëel zijn. 8. Daphne vertelt dat ze de volgende dag een zeer belangrijke onderhandeling heeft met meneer Barling, de aannemer. Ze vat voor George haar verschillende doelen samen en legt uit dat ze bang is voet te zetten op onbekend onderhandelingsterrein. George geeft haar een "kaart" en geeft uitleg over de vier fasen die in alle onderhandelingen aanwezig zijn. 1. Voorbereiding 2. Discussie 3. Voorstellen doen 4. Onderhandeling 10 De kunst van het onderhandelen

11 Daphne ontvangt deze "kaart" vol enthousiasme en treft vervolgens voorbereidingen voor de volgende dag door te proberen haar doelstellingen te bepalen. Alle goede onderhandelingen hebben een structuur 9. Terwijl ze hiermee bezig is, komt ze erachter dat hoewel ze een aantal doelstellingen heeft die ze graag zou willen bereiken, ze realistisch genoeg is om te snappen dat ze deze niet allemaal zal kunnen verwezenlijken en dat het daarom het beste is naar die doelstellingen te zoeken die ze absoluut moet bereiken. Ze erkent dat het uiteindelijke compromis ergens in het midden zal liggen. Doelstellingen hebben verschillende prioriteiten Ze denkt vervolgens na over hoe ze deze doelstellingen zal kunnen bereiken. Met andere woorden, welke strategie en tactieken ze zal volgen, op welke ruil ze bereid is in te gaan. Ze maakt niet de fout teveel te plannen en er vervolgens achter te komen dat ze met een starre, al te ingewikkelde strategie zit opgezadeld. Houd uw strategie eenvoudig en flexibel 10. De volgende dag openen Daphne en meneer Barling de onderhandeling met een uitleg van hun situatie. Het daaruit voortvloeiende probleem is dat Daphne, geconfronteerd met Barlings schijnbare koppigheid, niet weet hoe ze zich flexibel moet opstellen. Een telefoontje naar George biedt hem de mogelijkheid de hoofdkenmerken van het signaleren aan te stippen: "Onmogelijk" - niet onderhandelbaar. "Zoals het nu staat" - een voorbehoud, hier valt over te onderhandelen. Aansluitend geeft hij allerlei voorbeelden uit de signaaltaal. We kunnen deze taal herkennen wanneer Daphne weer bij Barling terug is. Deze aan beide zijden uitgezonden en ontvangen signalen stellen hen in de gelegenheid het overleg voort te zetten via een reeks voorstellen, die de variabelen in de onderhandeling moeten bepalen. Hebben zij een signaal gegeven? Heeft u er een afgegeven? 11. Daphne stelt iets voor, waarop Barling een tegenvoorstel doet. Allerlei voor- en tegenvoorstellen volgen, die steeds weer opnieuw verpakt worden om de interessen en behoeften van beiden aan te spreken, zonder verwijzing naar bedenkingen of bezwaren die beiden geuit hebben. Voorstellen bevorderen de onderhandeling Deze gang van zaken leidt al snel tot de onderhandelingsfase - het handelen (vaste voorwaarden, vaste aanbiedingen) - die zijn hoogtepunt bereikt als er geprobeerd wordt een eindvoorstel met een onredelijke eis door te drukken. Het resultaat: géén overeenkomst. In een poging te redden wat er nog te redden valt, plaatst Daphne zich uiteindelijk in een erg kwetsbare onderhandelingspositie. Doe een reëel openings- en eindvoorstel 12. Eindelijk heeft ze dan een overeenkomst afgesloten, maar die stemt haar niet echt tevreden. George, die op weg naar huis voor een borrel langskomt, legt haar uit dat het verschil tussen goed en slecht onderhandelen schuilt in het feit dat je bij goed De kunst van het onderhandelen 11

12 onderhandelen handelt met wat jou weinig kost en voor de ander waarde heeft, in ruil voor die zaken die voor jou waarde hebben en de ander weinig kosten. Stel uzelf altijd de vraag: Wat is het de ander waard? 13. George heeft Daphne nu het meest belangrijke van het onderhandelen bijgebracht, en we zien hoe het tot een laatste onderhandeling tussen hen beide komt. We zien hoe ze afspreken om de bespreking tijdens de lunch te voeren. Vervolgens zien we George en Daphne voorbereidingen treffen en een goed georganiseerde onderhandeling voeren. Deze begint met een gedegen voorbereiding, gevolgd door een constructieve discussie met signalen die heen en weer gaan en die tot voorstellen en tegenvoorstellen leiden die opnieuw verpakt worden. Ze schatten de handel op zijn waarde in en proberen over en weer over te onderhandelen. Deze scène kent haar hoogtepunt wanneer Daphne aanneemt dat George instemt met een concessie en hij het alleen met haar eens is dat het eten lekker was. Hoed u voor veronderstellingen 14. Uiteindelijk komen ze tot overeenstemming en Daphne leert haar laatste les in de kunst van het onderhandelen: kom tot besluit overeen wat u overeen bent gekomen; kom het tijdstip en de uitvoering overeen. Kom overeen wat u overeen bent gekomen 15. Vertel - hoewel het als leerpunt in het programma gebruikt wordt - de ander NOOIT hoeveel verder u wel gegaan zou zijn. Geef de ander, als hij tevreden is over de overeenkomst, niet het gevoel dat hij een veel betere handel had kunnen afsluiten, want dan zult u wederom in een verhitte discussie verwikkeld raken! Beide partijen moeten tevreden zijn over de overeenkomst Samenvatting Fase 1 Voorbereiding Stel uw doelstellingen vast - van datgene wat u graag bereikt zou zien tot datgene wat u absoluut moet bereiken. Bekijk welke concessies u kunt doen en wat u er voor terug wilt zien. Beslis welke informatie u wenst te ontvangen en welke informatie u gaat geven. Bereid een eenvoudige strategie voor het bereiken van uw doelen voor - zorg echter dat deze flexibel blijft. Zorg indien u als team werkt dat u de taken verdeelt: een leider, iemand die samenvat en een waarnemer. 12 De kunst van het onderhandelen

13 Fase 2 Argumentatie/discussie Test uw veronderstellingen. Wissel informatie uit. Onderzoek interessen en bedenkingen. Signaleren Luister naar en let op signalen. Herken en bevestig signalen, weid er verder over uit en beloon ze. Fase 3 Voorstellen doen "Wat als..." "...zou kunnen overwegen" "...misschien". Voorstellen zijn suggesties die een stimulans aan de onderhandeling kunnen geven. Ze brengen de onderhandelende partijen dichter bij elkaar. Val nooit iemand in de rede - stel vragen, geef een toelichting, een samenvatting en daarna een reactie. Een voorstel oefent veel meer invloed uit dan een discussie. Het beste antwoord op een voorstel is een overwogen tegenvoorstel. Herformulering Geef hetzelfde voorstel opnieuw weer, maar in een andere vorm - een die overeenkomt met de uitgesproken interessen en bedenkingen van de ander. Fase 4 Onderhandelen ALS...DAN... Handelen, ruilen. De andere partij geven wat hij wil en in ruil daarvoor krijgen wat u wil. Stel uw voorwaarden voordat u een voorstel doet. Afsluiten ALS u dat doet DAN zijn we het eens. De laatste concessie in ruil voor een overeenkomst. De kunst van het onderhandelen 13

14 Overeenkomst Kom overeen wat u overeengekomen bent. Vat het samen, schrijf het op. Kom een actieplan overeen. Vergeet niet dat overeenkomsten goed zijn als ze beide partijen tevreden stemmen. 14 De kunst van het onderhandelen

15 4. Oefenmateriaal Oefening 1 Met welke van de volgende mensen onderhandelt u? Klanten Partner Uw chef Leveranciers Kinderen Uw medewerkers Buren Collega s Regeringen Andere bedrijven Vakbondsmensen Personeelschefs Nog anderen? Over welke onderwerpen onderhandelt u met deze mensen? Stel nadat de deelnemers het programma hebben bekeken de volgende vraag: Wilt u op dit moment misschien enkele groepen aan uw lijst toevoegen? Oefening 2 Stel om de groep wat meer over onderhandelen te laten nadenken de volgende vragen: Welke onderhandelbare variabelen zijn er in uw bedrijfstak? Stel een lijst samen. Welke zaken zijn nooit variabel in uw bedrijfstak? Maak een lijst en vergelijk deze met die van uw collega's. Waarom zijn deze nooit variabel? Welke concessies worden het meest gedaan in uw bedrijfstak? Wat zijn ze de ander waard? Wat krijgt u er normaal gesproken voor terug? Welke concessies kosten de ander weinig maar zijn voor u van waarde? De kunst van het onderhandelen 15

16 Oefening 3 Neem één van de grote landelijke dagbladen en probeer aan te geven hoeveel berichten op onderhandelingen betrekking hebben. Kies een actueel discussiethema en laat twee teams elk één standpunt vertegenwoordigen. Kies een onderwerp dat (a) goed gedocumenteerd is, (b) vrij goed bekend is en (c) niet teveel te maken heeft met de interesse of het zakendoen van de deelnemers. Zorg ervoor dat ze hun uitgangspunt bepalen, hun doelstelling wat ze "absoluut moeten krijgen" vaststellen, welke concessies ze kunnen doen en welke waarde de anderen hieraan hechten. Bekijk de strategie en tactieken die de groepen kiezen. Vergelijk deze met de realiteit. Oefening 4 Wanneer de deelnemers bestaan uit zowel inkopers als verkopers, kan het uitermate interessant zijn om elke groep te vragen welk beeld zij van de andere groep hebben. Vraag de inkopers een beschrijving te geven van de typische verkoper, wat hen aan verkopers irriteert, welke van de verkopers die hen bezoeken zij de beste vinden en waarom; informeer naar de grenzen van hun autoriteit, naar de rol die prijzen spelen bij het nemen van een inkoopbeslissing. Vraag de verkoopgroep om hun beschrijving van een typische inkoper, de problemen die zij met inkopers hebben, hoe zij denken dat inkopers over prijzen denken en hoe naar hun mening de doorsnee inkoper reageert op een onaangekondigd bezoek. Bij het uitproberen van deze oefening bestonden er boeiende verschillen in de manieren waarop de groepen elkaar zagen. Deze oefening heeft effect, omdat inkopers en verkopers van hetzelfde bedrijf nooit van of aan elkaar kopen of verkopen. Deze oefening zou niet werken bij managers en bijvoorbeeld vakbondsvertegenwoordigers, die ook in werkelijkheid met elkaar onderhandelen. De oefening moet zo opgezet worden dat de cursusleider de discussie leidt en begint met het stellen van de vragen, waarna de groepen worden gevraagd zich in de discussie te mengen. 16 De kunst van het onderhandelen

17 De 8-stapsbenadering Fase 1 Voorbereiding Tref voorbereidingen Discussie Fase 2 Geef signalen af Discussier Voorstellen doen Fase 3 Herformulering Doe voorstellen Handelen Fase 4 Afsluiten Handelen Het eens worden Stel uw doelstellingen vast. Klaag niet alleen - stel een oplossing voor. Weet u wat hij wil en niet wil? Zijn er signalen? Voorstellen bevorderen onderhandelingen. Wat is het de ander waard? Stel uw voorwaarden voordat u een voorstel doet. ALS...DAN... Kom overeen wat u overeengekomen bent. De kunst van het onderhandelen 17

HANDLEIDING. Vergaderingen: lastige types. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Vergaderingen: lastige types. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Vergaderingen: lastige types TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Going to a Meeting 2: Meeting Menaces In Nederland en

Nadere informatie

HANDLEIDING. Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Performance Review 2 In Nederland

Nadere informatie

HANDLEIDING. Beoordelen, beoordelen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Beoordelen, beoordelen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Beoordelen, beoordelen TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: How Am I Doing? In Nederland en België uitgebracht door: TFC

Nadere informatie

HANDLEIDING. Vergaderingen: verzieken kan iedereen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Vergaderingen: verzieken kan iedereen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Vergaderingen: verzieken kan iedereen TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Going to a Meeting 1: Messing up a Meeting

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Bent u Stressbestendig?

Bent u Stressbestendig? Bent u Stressbestendig? Het E- book geschreven door een professional, zijn remedies worden al vanaf het begin gebruikt voor stressbestendigheid, dit zijn de enige remedies die zullen helpen voor u succes

Nadere informatie

Leergang Procesmanager Veiligheidshuizen. Dag 3: Coördinatie en samenwerking in de keten Botsende logica s

Leergang Procesmanager Veiligheidshuizen. Dag 3: Coördinatie en samenwerking in de keten Botsende logica s Leergang Procesmanager Veiligheidshuizen Dag 3: Coördinatie en samenwerking in de keten Botsende logica s Programma leergang Doelgroep: Doel: Door: Procesmanagers van het casusoverleg Verhogen van de effectiviteit

Nadere informatie

Vragenlijst conflicthanteringstijlen

Vragenlijst conflicthanteringstijlen pag.: 1 van 6 Vragenlijst conflicthanteringstijlen De verschillende manieren om met conflicten om te gaan, kunnen worden beschreven aan de hand van twee basisdimensies: focus op de eigen belangen (de mate

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Begeleiders Handleiding

Begeleiders Handleiding Begeleiders Handleiding handleiding voor de ondernemer, praktijkbegeleider of docent Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen Begeleiders

Nadere informatie

Hoe plan ik mijn huiswerk

Hoe plan ik mijn huiswerk Marije Kuin & Bianca E. Boyer Hoe plan ik mijn huiswerk EEN PRAKTISCH WERKBOEK Dit werkboek is van:... Vormgeving omslag: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Vormgeving binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Praktijk Werkboek. Retail Trainingen. werkboek met opdrachten en vragen

Praktijk Werkboek. Retail Trainingen. werkboek met opdrachten en vragen werkboek met opdrachten en vragen Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een uitgave van: Vereniging

Nadere informatie

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet

Nadere informatie

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d Training Coaching Consulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bosch Rotterdam Zwolle Utrecht Arnhem Amersfoort Breda Eindhoven Maastricht Brussel Antwerpen A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m

Nadere informatie

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport PPI Rapport is bestemd voor Profiles Performance Indicator TM Onderzoek dat is afgelegd op: 03/26/2010 Afgedrukt: 05/25/2014 VERTROUWELIJK Profiles International, the Netherlands b.v. Beysterveld 275 Amsterdam,

Nadere informatie

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch)

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) pag.: 1 van 6 Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) Bron: www.fractal.org/bewustzijns-besturings-model/vragenlijsten/vragenlijst-leerstijlen.htm Auteur: onbekend Een leerstijl is de manier waarop

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

B².DNA Strategische GedragsVerbetering

B².DNA Strategische GedragsVerbetering Onderhandelen met Resultaat! Krachtig voeren van onderhandelingen USP s kennen, voelen én uitstralen! Vertrouwen in eigen toegevoegde waarde Uitstekende voorbereiding Passende strategie Controle over het

Nadere informatie

TMA performancematrix

TMA performancematrix TMA performancematrix Demo accountmanager Demo Medewerker 18 december 2013 Stadionweg 37A 3077 AR Rotterdam T 010-3409955 I www.priman.nl E info@priman.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 TMA performancematrix

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. De gouden basisregels 3. Optimaal afstuderen 3.1 Motivatie 3.2 Doelen stellen 3.3 Juiste relatie vaardigheid en uitdaging 3.4 Concentratie 3.5 Gedachtencontrole 3.6 Timemanagement

Nadere informatie

Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen!

Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen! Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen! Irene Dekker Werkboek ik RET het zelf! www.praktijkliberi.nl info@praktijkliberi.nl

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

HANDLEIDING. Excellent onderhandelen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Excellent onderhandelen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Excellent onderhandelen TFC TrainingsMedia CMI Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Getting to Yes In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia,

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010 TMA Talentenanalyse Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids Sara Berger 17 maart 2010 T +31 (0)30 2670444 I www.tma-assessment.com E info@tma-assessment.com Inhoudsopgave Inhoudsopgave: Inleiding

Nadere informatie

Hand-out Vaardiger onderhandelen

Hand-out Vaardiger onderhandelen Hand-out Vaardiger onderhandelen Onderhandelen is balanceren. Laat ik me teveel in mijn kaarten kijken of verschaf ik te weinig informatie over mijn belangen. Kan ik mijn tegenspeler wel vertrouwen? Als

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury)

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De Amerikaanse onderhandelingsexpert William Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen tot een goed onderhandelingsresultaat

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid.

Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid. Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid. Hardlopen roeien, motorrijden, zwemmen. Parapente Foto: Schotland,cairngorms.co.uk/

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Pagina 1 van 7 BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Voorafgaand aan het gebruik van de BECCI checklist: Maak a.u.b. gebruik van de toegevoegde handleiding met een gedetailleerde uitleg over hoe

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorg(leef)plan evalueren 5 1.1 Evalueren 5 Praktijk: Tandenpoetsen 5 Praktijk: Stoppen met roken 5 Kennisopdracht

Nadere informatie

3b. Ik doe mijn best om anderen de menselijke en persoonlijke redenen in te laten zien waarom verandering nodig is.

3b. Ik doe mijn best om anderen de menselijke en persoonlijke redenen in te laten zien waarom verandering nodig is. Influencer-zelftest Met deze test onderzoekt u welke methoden van beïnvloeding u gebruikt om uitdagende en hardnekkige problemen aan te pakken. Om te beginnen willen we u vragen aan een probleem te denken

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

HANDLEIDING. Lastige situaties in communicatie. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Lastige situaties in communicatie. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Lastige situaties in communicatie TFC TrainingsMedia American Media Incorporated Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Communication Nightmares: Solutions to

Nadere informatie

HANDLEIDING. Zelfverzekerd presenteren. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Zelfverzekerd presenteren. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Zelfverzekerd presenteren TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: I Wasn t Prepared For That In Nederland en België uitgebracht

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

Handboek huurdersorganisaties. Deel 4: Het overleg

Handboek huurdersorganisaties. Deel 4: Het overleg Handboek huurdersorganisaties Deel 4: Het overleg Handboek huurdersorganisaties Deel 4 Het overleg E ectief vergaderen, onderhandelen en adviseren Handboek huurdersorganisaties Deel 4: Het overleg - effectief

Nadere informatie

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Tijdens sollicitatiegesprekken wil je zo snel en zo goed mogelijk een kandidaat voor een openstaande functie selecteren. De STAR vragenmethode is een gedegen

Nadere informatie

34Vraaggericht werken

34Vraaggericht werken DC 34Vraaggericht werken 1Inleiding Vraag jij aan een cliënt wat zijn wensen en behoeften zijn of weet jij wat het beste is voor de cliënt? Denk jij dat je cliënt zelf weet wat goed voor hem is en daarover

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Wat is leercoaching?

Wat is leercoaching? Wat is leercoaching? 2 zelfstandig sturen Leercoaching is een programma dat als doel heeft leren en ontwikkelen te stimuleren. Diegene die leert, wordt begeleid door een coach. De coach onderzoekt samen

Nadere informatie

Coalitielid met hart en ziel

Coalitielid met hart en ziel Coalitielid met hart en ziel Samenwerken vind ik belangrijk omdat... Peter Rooze 29 januari 2011 Teambuilding en samenwerking. Resultaten: 1. Kennismaking met - motieven van - collega s. 2. Betere samenwerking.

Nadere informatie

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4.

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4. Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman 1. Inleiding 2. Kernkwaliteiten 3. Kernkwaliteit en valkuil 4. Omgekeerde proces 5. Kernkwaliteit en de uitdaging 6. Kernkwaliteit en allergie

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Organisatie van werkzaamheden

Organisatie van werkzaamheden Organisatie van werkzaamheden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Rubus Opleidingspartners, Richard Prins Inhoudelijke redactie: Jessica Satink

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Werkblad conflicthanteringsstijl

Werkblad conflicthanteringsstijl Werkblad conflicthanteringsstijl Instructie Met deze test kunt u onderzoeken wat uw eerste neiging is als u in conflictsituaties terecht komt. Voordat u de lijst invult, is het goed om voor uzelf een aantal

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorgvrager begeleiden 5 1.1 Het sociale netwerk begeleiden 5 Praktijk: Ik zie bijna

Nadere informatie

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht?

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht? Telefonische Klachtenbehandeling Programma 1. Klachten! 2. Telefonische communicatie. 3. Structuur voor klachtenbehandeling. 4. Voorbeelden van woorden en zinnen. Wat is een klacht? Filosofie rond klachtenbehandeling

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN Afspraak 1. Maak samen met de kinderen afspraken over wat zelfstandig gedaan mag worden met betrekking tot naar de wc gaan, handen wassen, drinken, eten, de

Nadere informatie

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken.

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. ü Yes ü No ü Yes ü No Krijg een contstante stroom klanten en verhoog je inkomen ü No Auteurs

Nadere informatie

Hoe schrijft u een overtuigend advies?

Hoe schrijft u een overtuigend advies? Dit is de volledige versie van het artikel Hoe schrijft u een overtuigend advies. Het eerste stuk is geplaatst in onze nieuwsbrief van januari 2013. Dit artikel bevat aanvullende informatie met betrekking

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT - VERSIE JANUARI 2012 - Op alle diensten die door Clarus worden geleverd zijn Algemene Leveringsvoorwaarden van toepassing. Deze voorwaarden worden op verzoek toegezonden. Behoudens

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden Timemanagement Als manager heb je veel verschillende werkzaamheden: je geeft leiding aan je medewerkers, maar je hebt ook je eigen taken. Je hebt met je medewerkers te maken, met andere collega s en afdelingen

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen!

Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen! Voor kinderen die graag willen leren hoe ze op een posi eve manier kunnen omgaan met las ge of vervelende situa es en gebeurtenissen! Irene Dekker Werkboek ik RET het zelf! www.praktijkliberi.nl info@praktijkliberi.nl

Nadere informatie

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8.

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8. Roos van Leary Beschrijving Boven-Samen (BS) dominant gedrag: leidend zelfdefinitie: ik ben sterker en beter dan jij; Ik overzie "het" definitie van de ander: jij bent zwak en hulpbehoevend relatiedefinitie:

Nadere informatie

1. Als iemand mij in een groep onverwacht een vraag stelt, kan ik rustig een antwoord bedenken/geven. Nooit Soms Regelmatig Vaak Altijd

1. Als iemand mij in een groep onverwacht een vraag stelt, kan ik rustig een antwoord bedenken/geven. Nooit Soms Regelmatig Vaak Altijd Assertiviteitstest Kun je duidelijk jouw grenzen aangeven? Vink steeds het antwoord aan dat het best bij je past. 1. Als iemand mij in een groep onverwacht een vraag stelt, kan ik rustig een antwoord bedenken/geven.

Nadere informatie

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Nooit Meer Afgeleid 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van www.mtcompany.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany 2012 Auteur: Mark Tigchelaar

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Competentiematch en interviewgids. Sara Berger 17 maart 2010

TMA Talentenanalyse. Competentiematch en interviewgids. Sara Berger 17 maart 2010 Talentenanalyse Competentiematch en interviewgids Sara Berger 17 maart 2010 T +31 (0)30 2670444 I www.tma-assessment.com E info@tma-assessment.com De Competentie-analyse De Competentie Analyse vertaalt

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk)

In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) Racistische houdingen leiden niet alleen tot gewelddadige aanvallen op vreemdelingen of vluchtelingen maar ook tot discriminatie op gebied van huisvesting,

Nadere informatie

Assistent bouwen, wonen en onderhoud

Assistent bouwen, wonen en onderhoud Techniek Assistent bouwen, wonen en onderhoud Deel 2 van 3 Voert werk uit Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ruud Gardien Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7 Naar aanleiding van uw vraag om informatie over onze mogelijkheid om voor ca. 20 medewerkers binnen de gemeente Zandvoort een training mediationvaardigheden te verzorgen, treft u hierbij een offerte aan

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Vaardigheden en kwaliteiten voor eigen regie. Sta sterker. met een persoonsgebonden budget

Vaardigheden en kwaliteiten voor eigen regie. Sta sterker. met een persoonsgebonden budget Vaardigheden en kwaliteiten voor eigen regie Sta sterker met een persoonsgebonden budget 1 Colofon Inhoudsopgave Ontwikkeling en tekst Joke Visser, Gerda Woltjer Tekstbewerking en eindredactie Kees Dijkman,

Nadere informatie

Spreken en gesprekken

Spreken en gesprekken NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 3 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Vul de enquête in. Bij deze enquête is het belangrijk dat elke vraag wordt ingevuld.

Vul de enquête in. Bij deze enquête is het belangrijk dat elke vraag wordt ingevuld. Dit is stap twee van de test die je in MOVE vindt op pagina 22 & 23. Wil je graag een realistisch beeld van hoe je ervoor staat op de 7 terreinen van je leven? Doe de check. Klopt jouw zelfbeeld met de

Nadere informatie

Advies en verkoopvaardigheden

Advies en verkoopvaardigheden Advies en verkoopvaardigheden en 1/6 Voorbereidingsopdracht bijeenkomst 1 Wat versta jij onder verkoop? Bewust worden wat verkopen in de apotheek is. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst oriënteer je

Nadere informatie