HOOFDSTUK Systeembeheerprogramma s Werking en functies van besturingssystemen. Module 3 Software. Informatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOOFDSTUK 2. 2.1 Systeembeheerprogramma s. 2.1.1 Werking en functies van besturingssystemen. Module 3 Software. Informatie"

Transcriptie

1 HOOFDSTUK 2 Module 3 Software 2.1 Systeembeheerprogramma s Het besturingssysteem zorgt ervoor dat de software met de hardware kan communiceren. Er zijn verschillende soorten besturingssystemen voor de pc Werking en functies van besturingssystemen Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het vormt als het ware een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware. Zo zet het besturingssysteem gegevens, die van applicaties vandaan komen, om in gegevens die je door randapparaten kunt laten verwerken. Ook zorgt het besturingssysteem voor de communicatie tussen de onderdelen van de computer. Als gebruiker communiceer je ook rechtstreeks met het besturingssysteem, bijvoorbeeld als je een bestand kopieert of verwijdert. Tijdens het opstarten van de computer wordt het besturingssysteem in het interne geheugen geladen. Applicatieprogramma s maken gebruik van het besturingssysteem bij alle taken die ze moeten uitvoeren. Ze moeten dan ook afgestemd zijn op het desbetreffende besturingssysteem om daarop te kunnen werken. Een applicatie voor een Windows-computer zal dus niet zomaar werken op een computer met Mac OS, het besturingssysteem van de Apple Macintosh. Er zijn vele soorten besturingssystemen. Bijvoorbeeld: Microsoft Windows Apple Macintosh Artikel Linux-versies/distributies van Infoworld: 10 waardeloze zoals Ubuntu OS en en Knoppix. Functies van besturingssystemen Je kunt de functies van besturingssystemen in drie taakgebieden indelen: 1. Beheer van hulpbronnen Hierbij moet je in de eerste plaats denken aan het beheer en gebruik van hardwareonderdelen en geheugen. Voor deze taak heeft het besturingssysteem een paar afzonderlijke programma s, waar gebruikers normaal gesproken niet mee in aanraking komen. Een van deze programmaatjes houdt bijvoorbeeld bij waar in het geheugen je gegevens zijn opgeslagen. 2. Bestandsbeheer Bestandsbeheer is het beheer van data- en programmabestanden. Het besturingssysteem heeft ook voor deze taak een paar aparte programma s, bijvoorbeeld voor het maken, verwijderen en benaderen van gegevens. 171

2 3. Taakbeheer De programma s voor taakbeheer regelen de juiste uitvoering van de verschillende taken van de computer. Denk hierbij aan het starten van een programma en het met meer dan één programma werken (multitasking). In verband met dit laatste zorgen de programma s van taakbeheer ervoor dat de CVE zijn aandacht eerlijk over de diverse taken verdeelt. Zo wordt er aan iedere taak telkens korte CVE-tijd toegewezen. In Taakbeheer van Microsoft Windows is goed te zien welke programma s actief zijn op een bepaald moment. Driver Het besturingssysteem kan deze taken - vooral taak 1 - alleen uitvoeren als de juiste drivers (stuurprogramma s) geïnstalleerd zijn. Een driver is een stukje software dat de schakel vormt tussen het besturingssysteem en een randapparaat. De driver zorgt ervoor dat het besturingssysteem de hardware kan aansturen. In besturingssystemen zijn verschillende drivers ingebouwd. Het kan voorkomen dat een aangesloten apparaat niet door het besturingssysteem herkend wordt. In dat geval kun je een nieuwe driver downloaden van de website van Microsoft of van de site van de hardwareleverancier Soorten besturingssystemen voor de pc Er zijn vele soorten besturingssystemen. Bijvoorbeeld: Microsoft Windows Mac OS voor Apple Macintosh Linux. 172

3 Microsoft Windows Het besturingssysteem dat wereldwijd het meest gebruikt wordt, is Windows van Microsoft. Dit programma wordt heel veel gebruikt. Mac OS De Apple Macintosh is een computer die in grafische bedrijven veel gebruikt wordt, bijvoorbeeld voor het opmaken van boeken en tijdschriften en het verzorgen van folders en brochures. De Mac was begin jaren tachtig de eerste computer die over een GUI beschikte en met de muis bediend werd. Het besturingssysteem van de Mac heet Mac OS. Sinds 2006 zijn Apple-computers uitgerust met een processor van Intel. Daardoor kun je Windows op een Apple-computer installeren. Standaard worden de Apple-computers met Mac OS geleverd. Omdat de Apple Macintosh de standaard is in de grafische wereld, waren de DTP-pakketten PageMaker en QuarkXPress oorspronkelijk alleen voor de Mac beschikbaar. Maar de Windows-versies bestaan al heel lang. Linux Op het overgrote deel van de pc s tref je weliswaar Microsoft Windows aan, maar dat wil niet zeggen dat dit het enige besturingssysteem is. Een ander besturingssysteem is Linux. Linux is een open-sourcebesturingssysteem, gebaseerd op Unix. Omdat Linux open source is, tref je verschillende varianten van dit besturingssysteem aan, waaronder Knoppix, Ubuntu, Debian en OpenSuse. De softwaregigant Google heeft in 2009 ook een versie van Linux gepresenteerd, namelijk: Chrome OS. Sinds 2011 zijn er laptops met dit nieuwe besturingssysteem in de winkel, zogenaamde Chromebooks Microsoft Windows MS-DOS is in de jaren zeventig ontwikkeld door Bill Gates en een aantal van zijn collega s. Het is een van de beginsuccessen van Microsoft. De eerste pc s in de jaren tachtig beschikten over een besturingssysteem dat opdrachtgestuurd was (denk hierbij terug aan de tekstuele interface). Elke typefout leidde tot de foutmelding Opdracht of bestandsnaam onjuist. Wat er aan de opdracht mankeerde, moest de gebruiker zelf maar uitzoeken. 173

4 We hebben MS-DOS al eens genoemd: dat was het opdrachtgestuurde besturingssysteem dat op de meeste pc s gebruikt werd. Om MS-DOS gebruikersvriendelijker te maken, werd een grafische gebruikersinterface ontwikkeld. Deze kreeg de naam Windows. De eerste versies van Windows (tot en met Windows 3.11) waren dus geen losstaande besturingssystemen. Ze waren een grafische schil rond MS-DOS. Windows werkte dan ook alleen op systemen waarop MS-DOS geïnstalleerd was. MS-DOS = MicroSoft Disk Operating System. Versies van Windows In 1995 kwam Microsoft met Windows 95. Dat was de eerste versie die je op een leeg systeem kon installeren. Dat wil niet zeggen dat MS-DOS daarmee verdween; bij Windows 95 en ook bij de latere versies Windows 98 en Windows Me (Millennium Editie) kreeg je een uitgeklede versie van MS-DOS. Dit was om twee redenen nodig: Veel software (bijvoorbeeld spelletjes) werkte wel met DOS maar niet met Windows. Als Windows vanwege een of ander probleem niet meer werkte, deed DOS het vaak nog wel. Je kon dan de computer opstarten in MS-DOS en het probleem oplossen. Pas in 2001 kwam Microsoft met een zelfstandig werkende Windows-versie: XP (van experience). Deze was gebaseerd op een van de netwerkversies van Windows, die verderop worden besproken. Hoewel het tot halverwege 2008 leverbaar was, werd Windows XP in 2007 opgevolgd door Windows Vista en in 2009 door Windows 7. Microsoft heeft ook een compacte versie van Windows voor handheld-computers ontwikkeld: Windows CE. Een essentieel verschil tussen MS-DOS en de latere versies van Windows is dat er voor MS-DOS per toepassing (applicatie software) verschillende drivers bestonden. Onder Windows hebben de applicaties niets meer met de aangesloten printer, de beeldschermresolutie of de netwerkverbinding te maken. Dat wordt allemaal geregeld door het ene besturingssysteem. 174

5 Bureaublad Het kenmerk van Windows is dus dat het een grafische gebruikersinterface gebruikt, waarbij knoppen en pictogrammen een grote rol spelen. Het beginscherm van Windows is standaard het bureaublad. Hierop vind je meestal een aantal pictogrammen waarmee je snel toepassingsprogramma s kunt starten. Deze pictogrammen noem je snelkoppelingen. Verder heb je in het beginscherm onder andere de knop Start. Daarmee kun je allerlei functies van de computer starten en anders dan de naam doet vermoeden de computer op de juiste manier uitzetten. Een besturingssysteem zorgt voor een softwareplatform: een podium waarop applicatiesoftware draait. Zoals gezegd moet deze software zijn geschreven voor een bepaald besturingssysteem. De keuze voor een besturingssysteem bepaalt dus voor een belangrijk deel welke programma s je kunt gebruiken. Maar vrijwel alle programma s zijn zo gemaakt dat ze onder Windows kunnen draaien, met uitzondering van zeer specialistische programma s of bepaalde grafische software. Windows Verkenner We hebben al even vermeld dat je rechtstreeks met het besturingssysteem kunt communiceren. Dat gebeurt via Windows Verkenner. Met de Verkenner kun je bestanden en mappen verplaatsen, kopiëren, verwijderen en bekijken. Om bestanden overzichtelijk op een harde schijf op te slaan, is het gebruikelijk dat je ze in mappen onderbrengt. Het Engelse woord voor map is folder. Je komt ook wel het woord directory tegen: deze term werd in DOS gebruikt voor datgene wat Microsoft later map is gaan noemen Besturingssystemen voor netwerken, mainframes en mini s Het kenmerk van een mainframe, minicomputer en netwerk is dat er meerdere gebruikers tegelijketijd op kunnen werken. Dit stelt natuurlijk speciale eisen aan het besturingssysteem, bij zowel hulpbronnenbeheer als bestandsbeheer en taakbeheer. In samenhang met dergelijke besturingssystemen speelt niet alleen het begrip multitasking een belangrijke rol, maar ook de volgende termen: Multi-user Dit houdt in dat twee of meer gebruikers tegelijkertijd de computer kunnen gebruiken. Sommige besturingssystemen, zoals OpenVMS, kunnen honderden of duizenden gebruikers gelijktijdig van dienst zijn. 175

6 Multiprocessing Dit wil zeggen dat één (speciaal hiervoor ontworpen!) programma op hetzelfde moment op meer dan één processor kan draaien. Hierdoor kan parallelle verwerking plaatsvinden, wat de performance van het totale systeem enorm ten goede komt. Multithreading Een thread is een onderdeel van een programma dat je zelfstandig kunt uitvoeren. Multithreading wil dus zeggen dat meerdere threads gelijktijdig uitgevoerd worden. Je browser is een voorbeeld van een programma met multithreading-mogelijkheden: terwijl de figuren nog gedownload worden kun je al scrollen. Enkele besturingssystemen die je bij multi-user systemen kunt tegenkomen zijn: UNIX Linux Windows Oudere netwerkbesturingssystemen zijn MVS en VAX VMS UNIX UNIX is een multi-user, multitasking besturingssysteem dat aan het begin van de jaren zeventig werd ontwikkeld door Bell Labs. UNIX werd door een handjevol programmeurs gemaakt met het doel een klein, flexibel systeem te ontwikkelen, dat uitsluitend gebruikt zou worden door programmeurs. Niet gebruikersvriendelijk Hoewel het door de jaren heen aanzienlijk gerijpt is, verloochent UNIX zijn oorsprong niet. De bediening vindt plaats via mysterieuze opdrachten en er is totaal geen sprake van enige gebruikersvriendelijkheid. Deze gebreken worden langzamerhand onderkend, vandaar dat er toch iets van een grafische gebruikersinterface ontwikkeld is. Deze heeft men X Window (zonder s!) genoemd. Met broncode beschikbaar Bijzonder aan UNIX is dat het besturingssysteem lange tijd in de vorm van broncode beschikbaar is gesteld. Iedereen kon hiervan een kopie krijgen en die aanpassen aan zijn eigen behoeften, geheel in lijn met de open-sourceprincipes. Daardoor ontstonden er tientallen verschillende versies van UNIX. Eén hiervan is Linux. Door zijn open source karakter, kracht en stabiliteit is UNIX een belangrijk netwerkbesturingssysteem geworden. Op pc s werd het nauwelijks gebruikt, maar de opkomst van Linux zorgt voor een belangrijke opleving. 176

7 2.1.6 Linux De belangrijkste onderdelen van de UNIX-variant Linux zijn ontwikkeld door de Fin Linus Torvalds. Datgene wat hij had geschreven, stelde hij in 1991 via internet als freeware ter beschikking. De voorwaarde hierbij was wel dat anderen de gewijzigde code ook weer via internet beschikbaar zouden stellen. Op deze wijze heeft Linux zich ontwikkeld tot een betrouwbaar besturingssysteem voor pc s en (kleine) netwerken. Bedrijven, en zelfs sommige overheidsinstanties, maken er steeds meer gebruik van. Wel zijn veel mensen een beetje huiverig. Kan iets wat door hobbyisten ontwikkeld is, wel goed zijn? En hoe zit het met de ondersteuning? Doordat de ontwikkeling van Linux in de afgelopen jaren verschillende richtingen uit gegaan is, bestaan er verschillende distributies van Linux. Die zijn lang niet allemaal gratis. Voorbeelden zijn: SuSE (overgenomen door Novell) RedHat Debian Mandriva (voorheen Mandrake) Ubuntu Windows Server Naast de bestaande versie van Windows, lanceerde Microsoft in 1993 een ander besturingssysteem: Windows NT (Windows New Technology). Dit netwerkbesturingssysteem was speciaal bedoeld voor lokale netwerken (LAN s). Het programma kende een versie speciaal voor servers, en een versie voor werkstations. Ontwikkeling Windows Server In de loop van de jaren zijn telkens nieuwe versies van deze servervariant van Windows op de markt gekomen. Dit zijn de ontwikkeling op dit gebied vanaf Windows NT: Windows NT Windows 2000 Windows Server 2003 Windows Server 2008 Windows Small Business Server

8 Windows SBS 2011 De nieuwste variant op de markt van de netwerkfamilie van Windows is Windows SBS 2011, of Windows Small Business Server Zoals het een modern operating system betaamt, is Windows SBS 2011 een multitasking, multithreading en multi-user besturingssysteem: Multitasking: er kunnen meerdere processen (programma s) tegelijk gedraaid worden. Multithreading: één proces kan zichzelf verdelen in meerdere deelprocessen die we threads noemen. Multi-user: meerdere gebruikers kunnen tegelijk toegang tot het systeem krijgen. Een LAN (Local Area Network) is een netwerk op kleine schaal, dat doorgaans bestaat uit een server en verschillende werkstations Databasemanagementsystemen Onder een databasemanagementsysteem (DBMS) wordt verstaan: software voor het opzetten, onderhouden en raadplegen van omvangrijke databases in netwerkomgevingen. Zo n multi-user programma heeft een tamelijk complexe taak. Kijk maar naar het volgende voorbeeld. Voorbeeld Complexe taak Stel dat gebruiker A bezig is om een nieuwe klant toe te voegen aan de database van een bedrijf, terwijl gebruiker B een selectie uit de database wil maken. In zo n geval is het belangrijk dat gebruiker B geen vertekende gegevens krijgt doordat gebruiker A veranderingen aanbrengt in de database. Het aanbrengen van veranderingen noemen we overigens muteren. Het DBMS bewaakt de juistheid en volledigheid van de gegevens en zorgt ervoor dat slechts één gebruiker tegelijk gegevens kan wijzigen. Het DBMS zorgt er ook voor dat verschillende gebruikersapplicaties toegang kunnen krijgen tot dezelfde database. Voorbeeld School Op lyceum De Meer gebruiken verschillende afdelingen dezelfde database met leerlinggegevens. De administratie heeft ze voor verschillende doeleinden nodig, de debiteurenadministratie gebruikt ze voor het verzenden van rekeningen, en de docenten gebruiken ze voor het voeren van de cijferadministratie. Het DBMS zorgt ervoor dat iedereen de gewenste informatie krijgt. 178

9 Het volgende schema verduidelijkt dit principe. Leerlinggegevens DBMS Applicatie Schooladministratie Applicatie Debiteuradministratie Applicatie Docent Het DBMS vormt een laag tussen de database en de verschillende gebruikersapplicaties. Vraagtaal Voor het opvragen van informatie beschikken veel DBMS en over voorzieningen om eigen programma s te ontwikkelen. Denk hierbij aan mogelijkheden om naar eigen behoefte rapporten en formulieren te genereren. De eindgebruiker kan via een vraagtaal onder meer selecties en overzichten samenstellen. De meeste DBMS en hebben hiervoor de vraagtaal SQL ingebouwd. Veelgebruikte databasemanagementsystemen voor mainframes zijn Oracle (van Oracle Corporation) en DB2 (van IBM). Microsoft Access is niet altijd de meest geschikte oplossing als DBMS voor netwerkgebruik. Op het gebied van beveiliging en synchronisatie kan het zich niet meten met bijvoorbeeld Oracle. Access wordt meer in de hobbysfeer gebruikt, bijvoorbeeld voor het aanleggen en bijhouden van databases voor (sport)verenigingen. 2.2 Systeemondersteuningsprogramma s bestaat uit systeembeheerprogramma s en systeemondersteuningsprogramma s Inleiding systeemondersteuningsprogramma s Systeemondersteuningsprogramma s zijn bijvoorbeeld de hulpprogramma s oftewel utilities. Kijk maar naar het volgende figuur. Systeemondersteuningsprogramma s kunnen worden meegeleverd met het besturingssysteem. Zo levert Windows er een aantal mee onder de verzamelnaam Bureauaccessoires. 179

10 Systeembeheerprogramma's Pc- en netwerkbesturingssystemen Databasemanagementsystemen Systeemondersteuningsprogramma's Utilities Compressieprogramma's, enzovoort Systeemontwikkelingsprogramma's Programmeertalen CASE-tools Software Applicatiesoftware Standaard- en specialistische pakketten Pakketten voor specifieke toepassingen Tekstverwerker Spreadsheetpakket Boekhoudpakket, enz. Software voor bepaalde beroepsgroepen, bijv. artsen Maatwerktoepassingen Bijv. software voor voorraadbeheer bij Ikea Embedded software De onderverdeling van software Hulpprogramma s Hulpprogramma s zijn bedoeld voor het uitvoeren van heel specifieke taken voor de werking en het beheer van de computer. Voorbeelden zijn programma s om: gegevens te converteren beschadigde bestanden te herstellen bestanden te comprimeren (inpakken, zippen ) en weer te decomprimeren (uitpakken, unzippen ) een virusscan uit te voeren Bureau-accessoires Bij Windows zit een aantal systeemondersteuningsprogramma s onder de verzamelnaam Bureau-accessoires. Een voorbeeld is Schijfdefragmentatie, het programma dat de harde schijf defragmenteert. Het zorgt ervoor dat bestanden weer zoveel mogelijk aaneengesloten op de harde schijf terechtkomen en dat komt de prestaties van het systeem ten goede. 180

11 Het defragmenteren van schijf C:. Andere voorbeelden zijn: schijfopruiming (om bestanden te laten verwijderen en te comprimeren) geplande taken (om bepaalde taken periodiek te laten uitvoeren) back-up. 2.3 Systeemontwikkelingsprogramma s De laatste groep programma s die tot de systeemsoftware gerekend wordt, zijn de systeemontwikkelingsprogramma s Verschillende systeemontwikkelingsprogramma s Systeemontwikkelingsprogramma s zijn programma s die gebruikt worden bij de ontwikkeling van andere programma s zoals maatwerksoftware en standaardsoftware. Voorbeelden van systeemontwikkelingsprogramma s zijn: Programmeertalen Een belangrijk voorbeeld van systeemontwikkelingsprogramma s zijn programmeertalen, zoals C++, Java, Python en Visual Basic. CASE-tools Een ander belangrijk voorbeeld van systeemontwikkelingsprogramma s zijn CASE-tools. CASE-tools zijn CASE = Computer Aided Software Engineering 181

12 specifieke gereedschappen die worden toegepast bij softwareontwikkeling. Voorbeelden van CASE-tools zijn Rational Rose, SiSy en Umbrello. Workbench Een ander voorbeeld is een workbench of IDE IDE Een IDE is een applicatie voor de ontwikkelaar van software. IDE = Integrated Development Environment Voordelen Hoewel je een programma in een primitief tekstprogramma (zoals kladblok in Windows) kunt schrijven, zijn er IDE s die het de ontwikkelaar een stuk gemakkelijker maken. Enkele voordelen van IDE zijn: Een IDE heeft een debugger. Dat is een tool waarmee systematisch de code getest kan worden. Een IDE levert vaak een aantal compilers voor verschillende programmeertalen mee. Een compiler is een vertaalprogramma dat de code van een programmeertaal omzet in machinetaal. Tijdens het typen worden je typefouten gecontroleerd, of je krijgt suggesties halverwege het typen. Sommige IDE s hebben een GUI-builder. Daarmee kan de ontwikkelaar een scherm ontwerpen met de muis. Voorbeelden Voorbeelden van veelgebruikte IDE s zijn: Eclipse Netbeans Microsoft Visual Studio Delphi DevC

13 2.4 Vragen en opdrachten Open vragen 1. a. In welke drie taakgebieden kunnen de functies van besturingssystemen worden ingedeeld? b. Geef een korte beschrijving van elk taakgebied. 2. Noem minimaal vier versies van het besturingssysteem Windows en beschrijf kort de belangrijkste verschillen tussen deze versies. 3. Terwijl je via Outlook een tje verstuurt, kun je doorgaan met het typen van een brief in Word. Toch kan de processor maar één ding tegelijk. Hoe kan dit? 4. a. Waardoor zijn er in de loop der jaren zoveel verschillende versies van UNIX ontstaan? b. Is Linux ook een van deze versies? Motiveer je antwoord. 5. Neem de tabel over en geef met een kruisje aan welke besturingssystemen aan welke kenmerken voldoen. Multitasking Multi-user Multiprocessing Multithreading Mac OS 4,7 MHz 8 MHz 1981 UNIX Windows 7 6. a. Waarom wordt een DBMS tot de systeembeheerprogramma s gerekend en niet tot de applicatiesoftware? b. Waarom is Access niet in alle situaties geschikt als DBMS? 7. Noem enkele functies van systeemondersteuningsprogramma s. 8. Als je overgaat naar een nieuwe versie van een besturingssysteem kan het gebeuren dat sommige hardware niet meer werkt. a. Hoe komt dit? b. Wat is daarvoor een oplossing? 9. Leg in je eigen woorden uit wat het verschil is tussen een besturingssysteem met een grafische interface en een tekstuele interface. 10. Er zijn veel verschillende besturingssystemen. Sommige zijn gratis. Ze zijn ook zeker niet allemaal slechter dan Microsoft Windows. Toch willen de meeste particuliere gebruikers een systeem met Microsoft Windows. Hoe komt dat volgens jou? 183

14 11. Wanneer je een nieuw programma installeert dat een wijziging in de instellingen van het besturingssysteem veroorzaakt, moet je de computer opnieuw opstarten. Leg uit waarom. 12. Beschrijf wat de functie van een driver is. 13. Welke computerfabrikant rustte zijn computersystemen voor het eerst uit met een muis? Meerkeuzevragen 1. Na het aansluiten van je nieuwe webcam op de USB-poort wordt gezocht naar het stuurprogramma. Dit is een voorbeeld van a. beheer van hulpbronnen b. bestandsbeheer c. taakbeheer d. systeembeheer 2. Wat wordt bedoeld met de term snelkoppeling? a. een pictogram in het startmenu van Windows waarmee je snel toepassingsprogramma s kunt starten b. een onderdeel van Windows Verkenner waarmee je gemakkelijk bestanden aan elkaar kunt koppelen c. een pictogram op het bureaublad van Windows waarmee je snel toepassingsprogramma s kunt starten d. een functie in Microsoft Excel waarmee je gemakkelijk cellen aan elkaar kunt koppelen 3. Wat doet een programma dat de harde schijf defragmenteert? a. Het zorgt ervoor dat het systeem na een crash weer normaal kan opstarten. b. Het verbetert de prestatie van een systeem door beschadigde bestanden te herstellen. c. Het ruimt de schijf op door ongebruikte bestanden te comprimeren. d. Het verplaatst delen van bestanden op de harde schijf, zodat de bestanden sneller te benaderen zijn. 4. Welke van de volgende taken wordt niet door een besturingssysteem uitgevoerd? a. het opstarten van de computer b. een bestand verwijderen c. een printopdracht naar de printer sturen d. het schakelen tussen de browser en de tekstverwerker 5. Hieronder staan twee beweringen over DBMS: I. Een DBMS laat slechts één gebruiker tegelijk toe om gegevens te wijzigen. II. Een DBMS geeft verschillende gebruikersapplicaties toegang tot dezelfde database. a. I en II zijn juist. b. I is juist en II is onjuist. c. I is onjuist en II is juist. d. I en II zijn beide onjuist. 184

15 2.4.3 Korte opdrachten 1. Het besturingssysteem Linux kent veel verschillende distributies. Vul de onderstaande tabel aan met ten minste drie distributies en geef van elke variant de belangrijkste kenmerken. Naam 1. SuSE 2. RedHat 3. Debian Kenmerken 2. Veel landen hebben hun eigen toetsenbordindeling. Als je met een verkeerde indeling werkt, verschijnt er niet de bedoelde uitvoer op het beeldscherm. Stel je toetsenbord achtereenvolgens in op de landen die in de tabel staan opgesomd. Vul in de kolommen in wat de toetsaanslagen in dat geval opleveren. (Als dit op school geblokkeerd is, dan doe je het thuis.) Shift-2 Shift-7 Toets rechts van de letter P Toets rechts van de 0 (nul) Nederlands Amerikaans Frans Fins Zwitsers 3. Misschien heb je wel eens gehoord van de term datawarehouse. Op het internet kun je waarschijnlijk voldoende informatie over zo n gegevenspakhuis vinden om de volgende opdracht uit te voeren. a. Geef een beschrijving waaruit blijkt wat een datawarehouse is. b. Omschrijf in je eigen woorden de voor- en nadelen van het opzetten en onderhouden van een datawarehouse. c. Noem een programma dat geschikt is voor het opzetten en onderhouden van een datawarehouse. 4. Installeer een andere muis op je computer. Stel hem in voor een linkshandige persoon. 5. Beantwoord de volgende vragen voor het systeem waar je op school aan werkt. a. Welk besturingssysteem is erop geïnstalleerd? b. Noem twee onderhoudsprogramma s die op het systeem staan. 185

16 2.5 Samenvatting Het besturingssysteem vormt als het ware een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware en is verantwoordelijk voor de communicatie met de apparatuur. Tijdens het opstarten van de computer wordt het besturingssysteem in het interne geheugen geladen. Applicatieprogramma s maken bij alle taken die ze moeten uitvoeren, gebruik van het besturingssysteem. Ze moeten dan ook afgestemd zijn op het desbetreffende besturingssysteem om daaronder te kunnen werken. De functies van besturingssystemen kunnen in drie taakgebieden ingedeeld worden: beheer van hulpbronnen bestandsbeheer taakbeheer. Drivers (stuurprogramma s) vormen de schakel tussen het besturingssysteem en de randapparatuur. MS-DOS was het opdrachtgestuurde besturingssysteem dat op de meeste pc s gebruikt werd. Om MS-DOS gebruikersvriendelijker te maken, werd een grafische gebruikersinterface ontwikkeld: Microsoft Windows. In tegenstelling tot MS-DOS maakt Windows multitasking mogelijk: de computer voert gelijktijdig verschillende taken uit. Mac OS is het besturingssysteem van de Apple Macintosh. Het kenmerk van Windows is dat het gebruik maakt van een grafische gebruikersinterface, waarbij knoppen en pictogrammen een grote rol spelen en de muis een onmisbaar invoerapparaat is. Dat er op een mainframe, minicomputer en netwerk meerdere gebruikers actief kunnen zijn, stelt speciale eisen aan het besturingssysteem. Deze aspecten spelen een belangrijke rol: multi-user multitasking multiprocessing multithreading. UNIX is een multi-user, multitasking, multithreading besturingssysteem dat lange tijd in de vorm van broncode is gedistribueerd. Iedereen kon hiervan een kopie krijgen en die aanpassen aan zijn eigen behoeften. Daardoor ontstonden er tientallen verschillende versies van UNIX, waaronder Linux. Linux heeft zich ontwikkeld tot een betrouwbaar besturingssysteem voor pc s en (kleine) netwerken. Windows 2011 SBS is een krachtig multitasking, multi-user en multithreading besturingssysteem, speciaal bedoeld voor LAN s. Software voor het opzetten, onderhouden en raadplegen van databases wordt een databasemanagementsysteem (DBMS) genoemd. Het DBMS bewaakt de juistheid en volledigheid van de gegevens en zorgt ervoor dat verschillende gebruikers(applicaties) toegang kunnen krijgen tot dezelfde database. 186

17 Hulpprogramma s (utilities) zijn bedoeld voor het uitvoeren van specifieke taken in verband met de werking en het beheer van de computer. Systeemontwikkelingsprogramma s worden gebruikt bij de ontwikkeling van software. Belangrijke voorbeelden in deze categorie zijn programmeertalen en CASE-tools of IDE s. Een IDE is een programma waarin gemakkelijk een applicatie kan worden geschreven. 187

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het vormt een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware

Nadere informatie

Er zijn verschillende OS bv: Microsoft Windows Apple Macintosh Linux-versies/distributies zoals Ubuntu en Knoppix

Er zijn verschillende OS bv: Microsoft Windows Apple Macintosh Linux-versies/distributies zoals Ubuntu en Knoppix Hoofdstuk 2 2.1 Systeembeheerprogramma s Besturingssysteem zorgt voor de communicatie tussen de software en de hardware.er zijn verschillende soorten besturingssystemen voor je pc.een andere naam voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Hoofdstuk 2. - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Hoofdstuk 2 2.1 systeembeheerprogramma s Werking en functies van besturingssystemen Besturingssysteem/operating systeem(os) - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. -

Nadere informatie

In deze les staan we stil bij verschillende soorten software:

In deze les staan we stil bij verschillende soorten software: Les B-07 Software In deze les staan we stil bij verschillende soorten software: - systeemsoftware - applicatiesoftware - embedded software 7.1 Inleiding systeemsoftware Allereerst zullen we ons bezighouden

Nadere informatie

Software hoofdstuk 1. 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? 2. Welke hoofdtaken heeft het besturingssysteem?

Software hoofdstuk 1. 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? 2. Welke hoofdtaken heeft het besturingssysteem? Software hoofdstuk 1 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? Een besturingssysteem ( in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's)

Nadere informatie

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1

Samenvatting Hoofdstuk 1 1.1 Software Categorieën 1. Je kunt software in twee manieren indelen: 1. Systeemsoftware 2. Applicatiesoftware Systeemsoftware Systeemsoftware regelt en ondersteunt de werking van de computer. Dus het

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

1 Besturingssysteem. 1.1 Wat is een besturingssysteem? 1.2 Verschillende besturingssystemen. 1.3 Windows, verschillende versies

1 Besturingssysteem. 1.1 Wat is een besturingssysteem? 1.2 Verschillende besturingssystemen. 1.3 Windows, verschillende versies 1 Besturingssysteem 1.1 Wat is een besturingssysteem? Elke computer heeft een besturingssysteem. Zonder besturingssysteem kan een computer niet werken. Het besturingssysteem zorgt ervoor dat de computer

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Wat is het probleem met Windows XP De opties te vervanging van Windows XP Migratie naar Linux Mint Probleem met

Nadere informatie

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem (2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem Raadpleeg eerst de Quick-Start Guide voor het installeren van uw DSL-aansluiting voordat u deze handleiding leest. Versie 30-08-02 Handleiding

Nadere informatie

Software kan worden ingedeeld in verschillende manieren. Bijvoorbeeld:

Software kan worden ingedeeld in verschillende manieren. Bijvoorbeeld: Hoofdstuk 1 Softwarecategorieën Software kan worden ingedeeld in verschillende manieren. Bijvoorbeeld: De taal waarin het bepaal software geschreven is of taak waarvoor het bestemd is. Het platform De

Nadere informatie

4.01.2 De computer, software

4.01.2 De computer, software 4.01.2 De computer, software Voor de werking van en met een computer zijn 3 dingen nodig 1. De computer zelf (hardware) 2. Programma's (software) 3. Randapparatuur(hardware) Opmerking vooraf In deze les

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Tevens zou het niet compleet overbodig zijn om het fenomeen commercieel te bespreken

Tevens zou het niet compleet overbodig zijn om het fenomeen commercieel te bespreken de verschillen tussen Linux, Mac OS en Windows uit. Tevens bekijk ik de overeenkomsten en vergelijk ik de drie besturingssystemen. Deze tekst heb ik echter flink wat aangepast. Tevens zou het niet compleet

Nadere informatie

Inhoudsopgave Initiatie in de informatica Windows 7

Inhoudsopgave Initiatie in de informatica Windows 7 Inhoudsopgave Initiatie in de informatica Windows 7 1 De computer starten 1.1 Windows starten 1.2 De muis 1.3 Het toetsenbord 1.3.1 Tekst typen 1.3.2 Oefeningen 1.4 De computer afsluiten 2 Over computers

Nadere informatie

Samenvatting hoofdstuk 2

Samenvatting hoofdstuk 2 Samenvatting hfdstuk 2 2.1 Systeembeheerprgramma s Het is de besturingssysteem die ervr zrgt dat de sftware met de hardware kan cmmuniceren. Een besturingssysteem f perating system die k afgekrt wrd als

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk1

Samenvatting Hoofdstuk1 Samenvatting Hoofdstuk1 Software kun je sorteren in allerlei manieren zoals: - De geschreven taal van de software of de taak waarvoor de software geschreven is. - Het platform waarop de software moet draaien.

Nadere informatie

Beginnersles 2 Computerles Windows 7

Beginnersles 2 Computerles Windows 7 Beginnersles 2 Computerles Windows 7 Ik geef hier nogmaals een overzicht van de belangrijkste Toets-Combinaties: (Ik gebruik ze al jaren, en heb daar veel gemak van ) Ctrl + A = Selecteren Ctrl + C = Kopiëren

Nadere informatie

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS Inleiding. Het komt vaak voor dat iemand thuis meer dan 1 computer heeft, bijvoorbeeld een desktop computer en een laptop. Denk maar eens aan de situatie dat

Nadere informatie

PC-Club Okra Regio Gent

PC-Club Okra Regio Gent PC-Club Okra Regio Gent Themanamiddagen WINDOWS Johan 26/01/2009 Windows dag 1 voor beginners tot gevorderden Bestanddelen van een computer Software programma s Randapparatuur Starten en veilig afsluiten

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Remote Back-up Personal

Remote Back-up Personal handleiding Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van :

Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van : Hoofdstuk 1 1.1: Softwarecategorieen Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van : Taal Platform Manier van bedienen Licentie voor de software Het in in algemeen te gebruiken voor

Nadere informatie

PC-Club Okra Regio Gent

PC-Club Okra Regio Gent PC-Club Okra Regio Gent Themanamiddagen WINDOWS Johan 19/01/2009 Windows dag 1 voor beginners tot gevorderden Bestanddelen van een computer Bestanddelen van een computer Software programma s Randapparatuur

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

Module I - Informatica

Module I - Informatica Module I - Informatica 1) Iemand wilt een nieuwe auto aanschaffen. Gezien de gestegen brandstofprijzen wil de persoon een auto, die zuinig in brandstofgebruik is. Maak duidelijk hoe de persoon een weloverwogen

Nadere informatie

Deze software regelt en ondersteunt der werking van de computer.bv; besturingssystemen,windows en Linux.

Deze software regelt en ondersteunt der werking van de computer.bv; besturingssystemen,windows en Linux. 1.1 Softwarecategorieën 1.1.1 Inleiding softwarecategorieën Software op allerlei manieren indelen. Bv op grond van: de taal waarin de software geschreven is, of de taak waarvoor de software geschreven

Nadere informatie

ZIEZO Remote Back-up Personal

ZIEZO Remote Back-up Personal handleiding ZIEZO Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Windows 95/98/ME tweaken met TWEAKUI

Windows 95/98/ME tweaken met TWEAKUI Windows 95/98/ME tweaken met TWEAKUI TWEAKUI is een van de bekendste tools om de User Interface (UI) van Windows naar eigen hand te zetten. Zo is het mogelijk om het bureaublad en het Startmenu aan te

Nadere informatie

UBC op Microsoft Windows 64-bits

UBC op Microsoft Windows 64-bits UBC op Microsoft Windows 64-bits Inleiding Op de 64-bits varianten van Windows werkt de UBC (en vele andere pakketten) op een andere manier dan op de oudere 32-bits varianten van deze Windows versies.

Nadere informatie

Windows 8 (N/N) : Texte en néerlandais sur la version néerlandaise du logiciel

Windows 8 (N/N) : Texte en néerlandais sur la version néerlandaise du logiciel Algemeen Windows 8: een kleine revolutie? 7 Windows opstarten 8 Een nieuwe sessie openen of activeren 11 Met een touchscreen werken 12 De Windows 8 interface gebruiken met een muis en met een touchscreen

Nadere informatie

De laatste versie is beschikbaar Van onze software

De laatste versie is beschikbaar Van onze software De laatste versie is beschikbaar Van onze software In dit document informeren wij u over Aandachtspunten installatie pagina 2 van 5 Systeemeisen pagina 3 van 5 Releasenotes pagina 5 van 5 Versie 2013.12.01

Nadere informatie

Installatie Onderwijsversie AccountView

Installatie Onderwijsversie AccountView Installatie Onderwijsversie AccountView Copyright Alle rechten met betrekking tot de documentatie en de daarin beschreven software berusten bij Visma Software BV. Dit geldt ook voor eventuele aanvullingen

Nadere informatie

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68 Inhoudsopgave Voorwoord... 13 Nieuwsbrief... 13 Introductie Visual Steps... 14 Wat heeft u nodig?... 15 Uw voorkennis... 16 Hoe werkt u met dit boek?... 17 De volgorde van lezen... 18 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Nederlands Italiano Español

Nederlands Italiano Español Nederlands Italiano Español Installatie Download Manager Aansluiten op uw PC Opmerking: u moet over de rechten van systeembeheerder beschikken om het programma onder Windows 2000 en XP te installeren.

Nadere informatie

Bent u nu dus genoodzaakt om een nieuwe computer te kopen? NEE, want er is een goede, ja zelfs gratis, oplossing voorhanden.

Bent u nu dus genoodzaakt om een nieuwe computer te kopen? NEE, want er is een goede, ja zelfs gratis, oplossing voorhanden. Linux Mint Als u een computer hebt die met Windows XP werkt weet u inmiddels dat u met die computer niet meer veilig kunt internetten, omdat Windows XP niet meer door Microsoft wordt onderhouden. Bent

Nadere informatie

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren In dit white paper zullen we uitleggen hoe u met behulp van virtualisatie veilig kunt internetbankieren. We zullen eerst een korte uitleg geven hoe

Nadere informatie

Overzicht van opties voor service en ondersteuning

Overzicht van opties voor service en ondersteuning Overzicht van opties voor service en ondersteuning QuickRestore Met Compaq QuickRestore kunt u uw systeem op elk gewenst moment terugzetten. QuickRestore biedt vijf typen opties voor terugzetten, die in

Nadere informatie

6 Besturingssystemen. Applicatie Applicatie Applicatie. Operating System. Hardware 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM?

6 Besturingssystemen. Applicatie Applicatie Applicatie. Operating System. Hardware 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM? Hoofdstuk 6 Besturingssystemen 6.1 6 Besturingssystemen 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM? Een computer zonder besturingssysteem is slechts een systeemkast gevuld met onderdelen verbonden door kabels. Je kunt

Nadere informatie

FAQ Aura Client/Server

FAQ Aura Client/Server FAQ Aura Client/Server Wat is een Client/Server applicatie? Een Client/Server applicatie (ook wel C/S genoemd) is een software applicatie die op een efficiënte manier gebruikmaakt van zogenaamde clients

Nadere informatie

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik Fuel Handleiding voor installatie en gebruik Inhoudsopgave 1. Installatie 2. Gebruik - Windows - Linux / Apple / andere systemen - Een nieuw voertuig aanmaken - Uitgaven 3. Onderhoud - Waarschuwingen -

Nadere informatie

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf Van dvd naar webserver Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf 1 Indeling Start installatie Wat is linux Wat zijn distributies Geschikte distributies

Nadere informatie

Invantive 2012 Release 1 (build 44)

Invantive 2012 Release 1 (build 44) Invantive 2012 Release 1 (build 44) Invantive Estate Invantive Vision Invantive Control Invantive Producer Invantive Query-programma Invantive Composition Invantive Studio 30 maart 2012 Oplossingen van

Nadere informatie

HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365

HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365 HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365 1 van 13 OGD ict-diensten Inhoud Wat is onedrive for Business?... 3 Werken met onedrive for Business... 4 Inloggen:... 4 Nieuwe bestanden aanmaken:... 4 Bestanden openen

Nadere informatie

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Versie : 2012.1.0.1 Inhoudsopgave 1 Systeemvereisten... 2 2 Pincode... 2 3 Licentie... 2 4 Installatie... 2 5 Eerste gebruik... 4 Titel Pagina 1 van 6 23-1-2012

Nadere informatie

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/ BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk

Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk Studio Visual Steps Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk LaCie Little disk LaCie Petit hard disk 1 Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk Een externe harde schijf

Nadere informatie

Open Safari op de Mac, ga naar de webpagina www.ros-kabelkrant.nl/ros_download.html en klik op SSH scripts Mac OS X : Figure 1 SSH scripts downloaden

Open Safari op de Mac, ga naar de webpagina www.ros-kabelkrant.nl/ros_download.html en klik op SSH scripts Mac OS X : Figure 1 SSH scripts downloaden Mac OS X instructie Voor het op afstand werken in de studio wordt gebruik gemaakt van een beveiligde verbinding. Om verbinding te kunnen maken moeten moeten daarom eerst twee code bestanden ( public en

Nadere informatie

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER 1. Inleiding Om toegang te krijgen tot het systeem van de Orde van Architecten Vlaamse Raad waarmee u uw digitaal visum kan verkrijgen, dient u te beschikken over een

Nadere informatie

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Wat is een database? Een verzameling van georganiseerde data Een database bestaat uit applicaties, SQL en het DBMS Watis eendbms? EenDBMS

Nadere informatie

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT!

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT! BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te kopen, downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst Deel 1 Inleiding 1 Client/Server 2 Geschiedenis 3 Toekomst Het client-server model is een model voor de samenwerking tussen twee of meer programma's, die zich op verschillende computers kunnen bevinden.

Nadere informatie

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Introductie Linux/UNIX Erik Poll Martijn Warnier http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Concrete doel van vandaag Basisvaardigheden UNIX/Linux werken met de command line shell file beheer proces beheer Betere

Nadere informatie

De Windows 8 Upgrade is níét te installeren als nieuw product: Er moet een legitieme, werkende Windows-versie aanwezig zijn op de computer.

De Windows 8 Upgrade is níét te installeren als nieuw product: Er moet een legitieme, werkende Windows-versie aanwezig zijn op de computer. Stappenplan installeren Windows 8 Door HCC in samenwerking met Kick de Wolff (zie www.hcchaaglanden.nl/w8 voor zijn uitgebreide versie en meer informatie en adviezen over de Upgrade Windows 8). Snel van

Nadere informatie

Intramed procedure. Intramed en Windows 7. 1. Upgraden naar Windows 7

Intramed procedure. Intramed en Windows 7. 1. Upgraden naar Windows 7 1. Upgraden naar Windows 7 Voorbereiding Als u straks gebruik wilt maken van een applicatie die nu op een andere computer draait, raden wij u aan om voordat u tot de installatie overgaat alle eventuele

Nadere informatie

Installatie handleiding

Installatie handleiding Installatie handleiding Pagina 2 van 7 1 Inleiding Vanwege de zeer uitgebreide elektronica op Porsche voertuigen is het noodzakelijk dat de diagnosesoftware enorm snel evolueert. De installatie en verdere

Nadere informatie

Marc Vanockerhout Diensthoofd ICT

Marc Vanockerhout Diensthoofd ICT Marc Vanockerhout Diensthoofd ICT Onderhoud computerproblemen oplossen Softwareproblemen oplossen Een kopie van uw gegevens maken Systeemherstelschijven maken Ongebruikte programma's verwijderen Windows

Nadere informatie

Handleiding installatie en gebruik. Ahsay OBM. Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten

Handleiding installatie en gebruik. Ahsay OBM. Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten Handleiding installatie en gebruik Ahsay OBM Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten INHOUD 1 Over deze handleiding 2 Systeemvereisten 3 Installatie 3.1 Linux 3.2 BSD 4 Gebruik via de GUI 5 Helpdeks

Nadere informatie

TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES

TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES Pagina 1 van 9 VOORDAT U BEGINT: BACKUP BELANGRIJKE GEGEVENS! Bij het upgraden van uw Yarvik tablet zullen alle gebruikersinstellingen, door de gebruiker

Nadere informatie

Fidura Enterprise. Documentatie Installatie BTW 2012 Fix, Versie 2.2.0 / 2.3.0 / 3.0.1

Fidura Enterprise. Documentatie Installatie BTW 2012 Fix, Versie 2.2.0 / 2.3.0 / 3.0.1 Fidura Enterprise Documentatie Installatie BTW 2012 Fix, Versie 2.2.0 / 2.3.0 / 3.0.1 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. RANDVOORWAARDEN... 3 3. INSTALLATIE VAN DE SERVER... 3 3.1 INLEIDING... 3 3.2 GEGEVENS

Nadere informatie

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Uitleg over het implementeren van Microsoft Windows XP Professional op de werkstations en de bijbehorende management tools. Dit boekje

Nadere informatie

Windows 8 Consumers preview

Windows 8 Consumers preview Windows 8 Consumers preview Een introductie door Ron Verschuren HCC!Hardware ondersteuning regio Midden Brabant 1 Agenda voor deze presentatie : De tijdlijn en de verdere ontwikkeling. Welke versies en

Nadere informatie

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Externe toegang met ESET Secure Authentication Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 1 Inleiding:... 2 Stap 1: Download eenmalig Eset Secure Authentication op uw smartphone...

Nadere informatie

Multi-user module 5.5

Multi-user module 5.5 Handleiding Multi-user module 5.5 Versie Datum 1.1 27-2-2012 Multi-user 5 LogiVert 1 Wat is de Multi-user module en wat kan ik er mee doen? De multi-user module is een gebruikerslicentie waardoor er 5

Nadere informatie

Snelstartgids Powersuite 2013 Verbeter en optimaliseer de prestaties van uw pc met een krachtige, slimme applicatie.

Snelstartgids Powersuite 2013 Verbeter en optimaliseer de prestaties van uw pc met een krachtige, slimme applicatie. Snelstartgids Powersuite 2013 Verbeter en optimaliseer de prestaties van uw pc met een krachtige, slimme applicatie. Powersuite downloaden en installeren Powersuite kan snel en eenvoudig worden gedownload

Nadere informatie

Over PHP. PHP en MySQL. 1.1 Inleiding. In dit hoofdstuk maak je kennis met PHP. Hoe werkt deze

Over PHP. PHP en MySQL. 1.1 Inleiding. In dit hoofdstuk maak je kennis met PHP. Hoe werkt deze Over PHP 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk maak je kennis met PHP. Hoe werkt deze programmeertaal? En hoe is het ontstaan? Ook leer je welke editors je kunt gebruiken om PHP-scripts te maken en hoe je eenvoudig

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Facto minifmis

Installatiehandleiding. Facto minifmis Installatiehandleiding Facto minifmis 1. Installatie Facto MiniFMIS 1.1 Achtergrond Facto MiniFMIS biedt facilitaire organisaties een eenvoudige en gebruikersvriendelijke hulpmiddel bij het uitvoeren van

Nadere informatie

ALL-CRM Installatie handleiding

ALL-CRM Installatie handleiding ALL-CRM Installatie handleiding Auteur: Shams Hadi Datum: 05-06-2014 Version: v1.2 2014, All-CRM 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave 2 2 Systeem vereisten 3 2.1 Cliënt (Desktop applicaties) 3 2.2 Cliënt (Internet

Nadere informatie

1 Kijk, hier is Windows 8.1 1. 2 Startscherm Windows 8.1 21. 3 Bureaublad Windows 8.1 51. 4 Bestanden en mappen 93

1 Kijk, hier is Windows 8.1 1. 2 Startscherm Windows 8.1 21. 3 Bureaublad Windows 8.1 51. 4 Bestanden en mappen 93 1 Kijk, hier is Windows 8.1 1 Wie leest dit boek 2 Afspraken in dit boek 6 Muis of hand 8 Hard of zacht toetsenbord 12 Snel met sneltoetsen 13 Klaar voor Windows 8.1 14 2 Startscherm Windows 8.1 21 Eerste

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

P-touch Transfer Manager gebruiken

P-touch Transfer Manager gebruiken P-touch Transfer Manager gebruiken Versie 0 DUT Inleiding Belangrijke mededeling De inhoud van dit document en de specificaties van het product kunnen zonder voorafgaande kennisgeving worden gewijzigd.

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Systeemeisen... 3 2 Installatie... 4 3 Back-up Online configureren...

Nadere informatie

Kijk eerst in Computer (Mijn Computer) van je werkplek. Welke stationsletters zie je op de PC?

Kijk eerst in Computer (Mijn Computer) van je werkplek. Welke stationsletters zie je op de PC? Korte omschrijving van dit practicum We zullen spelenderwijze ervaren wat enkele van de virtualisatietechnieken inhouden. We gaan aan de slag met een freeware applicatie voor het aanbieden van een gevirtualiseerde

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

INSTALLATIEHANDLEIDING

INSTALLATIEHANDLEIDING INSTALLATIEHANDLEIDING Update van uw Mamut programma EEN GEDETAILLEERDE STAP-VOOR-STAP BESCHRIJVING VAN HOE U EEN UPDATE KUNT MAKEN VAN UW MAMUT BUSINESS SOFTWARE PROGRAMMA (VAN VERSIE 9.0 OF NIEUWER).

Nadere informatie

Inleiding. De instructies zijn primair bedoeld voor:

Inleiding. De instructies zijn primair bedoeld voor: Printserver Inleiding Deze gebruiksaanwijzing is geschikt voor DrayTek Vigor producten uitgerust met een parallel of USB printserver aansluiting. De instructies in deze gebruiksaanwijzing hebben betrekking

Nadere informatie

QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050

QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050 QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050 Handleiding voor de installatie van de software Nederlands LB9153001A Inleiding Opties P-touch Editor Printerstuurprogramma P-touch Address Book (uitsluitend Windows

Nadere informatie

MODULE I. Informatica. Inhoudsopgave. Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 De andere kant van ICT 50. Hoofdstuk 1 Het belang van informatie 18

MODULE I. Informatica. Inhoudsopgave. Inhoudsopgave. Hoofdstuk 3 De andere kant van ICT 50. Hoofdstuk 1 Het belang van informatie 18 6 MODULE I Informatica Inleiding 17 Hoofdstuk 1 Het belang van informatie 18 1.1 Inleiding 18 1.2 Aanwijzingen voor de leerling 18 1.3 Het verschil tussen gegevens en informatie 18 1.4 Bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Mappen en bestanden. In dit hoofdstuk leert u het volgende:

Mappen en bestanden. In dit hoofdstuk leert u het volgende: Mappen en bestanden 1 Mappen en bestanden Een bestand is een verzamelnaam voor teksten, tekeningen of programma s. Alles wat op de vaste schijf van uw computer staat, is een bestand. Op een vaste schijf

Nadere informatie

Taxis Pitane SQL beheerder. Censys BV - Eindhoven

Taxis Pitane SQL beheerder. Censys BV - Eindhoven Taxis Pitane SQL beheerder Censys BV - Eindhoven Inhoud Wat is Taxis Pitane SQL beheerder?... 3 Kenmerken van de software... 3 De juiste SQL server editie voor uw organisatie... 3 SQL Server 2008 Express...

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10

Nadere informatie

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6 MINIMALE SYSTEEMEISEN Vakware 6 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. BESTURINGSSYSTEMEN... 4 2. WEBAPPLICATIES... 5 2.1 Vakware Digitale Werkbon... 5 3. HARDWARE-EISEN... 6 3.1 Database server(s)... 6 3.2 Werkstation(s)/client(s)...

Nadere informatie

Samengesteld door: Xerox Corporation Global Knowledge and Language Services 800 Phillips Road, Bldg. 0845-17S Webster, New York 14580-9791 USA

Samengesteld door: Xerox Corporation Global Knowledge and Language Services 800 Phillips Road, Bldg. 0845-17S Webster, New York 14580-9791 USA Windows-printerdrivers voor Xerox Production Print Services en CentreWare voor de Xerox Nuvera 100/120 Digitale kopieerapparaat/printer en het Xerox Nuvera 100/120 Digitale productiesysteem Aan de slag

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Lees dit document voordat u Mac OS X installeert. Dit document bevat belangrijke informatie over de installatie van Mac OS X. Systeemvereisten

Nadere informatie

1. Mappen, documenten en bestanden

1. Mappen, documenten en bestanden 8 1. Mappen, documenten en bestanden In dit hoofdstuk leert u met mappen, documenten en bestanden omgaan. Een bestand is een verzamelnaam voor alles wat op de computer is opgeslagen. Dat kan een programma

Nadere informatie

WoordenSTART in een netwerk installeren

WoordenSTART in een netwerk installeren WoordenSTART in een netwerk installeren WoordenSTART is een programma voor het jongste kind en behandelt de basiswoorden die beheerst dienen te worden voordat een kind aan het aanvankelijk leesonderwijs

Nadere informatie

Besturingssystemen Windows Verkenner

Besturingssystemen Windows Verkenner Deze opdracht is gemaakt voor het besturingssysteem Windows 7. Vul de tekst aan waar nodig en voer de doe-opdrachten uit. Voor deze opdracht moet je weet hebben van volgende knop en toets: Start -knop

Nadere informatie

PARALLEL PCI INTERFACE CARDPARALLELLE PCI-INTERFACEKAART

PARALLEL PCI INTERFACE CARDPARALLELLE PCI-INTERFACEKAART PARALLEL PCI INTERFACE CARDPARALLELLE PCI-INTERFACEKAART Quick Installation GuideSnel installatiegids Inleiding Dank u voor de aanschaf van de IEEE1284-interface PCI-uitbreidingskaart. Deze kaart stelt

Nadere informatie

Installatie van Linux Mint 13

Installatie van Linux Mint 13 Installatie van Linux Mint 13 De installatie van Linux Mint 13 is zeer eenvoudig. Download de Mint 13 DVD ISO image van http://www.linuxmint.com/download.php en brand deze op een dvd en start uw computer

Nadere informatie

SMP53-210 INGENIA X1 5.3 SMARTPHONE FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES

SMP53-210 INGENIA X1 5.3 SMARTPHONE FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES SMP53-210 INGENIA X1 5.3 SMARTPHONE FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES Page 1 of 11 VOORDAT U BEGINT: BACKUP BELANGRIJKE GEGEVENS! Bij het upgraden van uw Yarvik smartphone naar Android 4.0.4 zullen alle gebruikersinstellingen,

Nadere informatie

1. Starten met Windows 8

1. Starten met Windows 8 17 1. Starten met Windows 8 Microsoft, de maker van Windows, heeft in de loop der jaren diverse Windowsversies uitgebracht. Windows 8 is de nieuwste versie. Als u eerder met Windows 7, Windows Vista of

Nadere informatie

TAB10-201 XENTA 10ic 10 TABLET FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES

TAB10-201 XENTA 10ic 10 TABLET FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES TAB10-201 XENTA 10ic 10 TABLET FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES Page 1 of 10 VOORDAT U BEGINT: BACKUP BELANGRIJKE GEGEVENS! Bij het upgraden van uw Yarvik tablet naar Android 4.1.1 zullen alle gebruikersinstellingen,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig 8 Hoe werkt u met dit boek 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig 8 Hoe werkt u met dit boek 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig... 8 Hoe werkt u met dit boek... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10

Nadere informatie