Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012"

Transcriptie

1 Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT

2 Onze tien leidende beginselen voor verantwoord beleggen Dit zijn de globale criteria op basis waarvan wij invulling geven aan verantwoord beleggingsbeleid. PMT hanteert deze principes bij al haar beleggingen. 1 PMT streeft naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening met maatschappelijke gevolgen van haar beleid, voorkomt dat het bijdraagt aan ontstaan c.q. vergroting van maatschappelijke problemen en draagt, binnen het kader van zijn rol als pensioenuitvoerder, bij aan oplossing van maatschappelijke problemen en houdt daarbij rekening met veranderende maatschappelijke inzichten en opvattingen; 2 PMT draagt, waar mogelijk, bij aan economische stabiliteit en duurzame economische groei en investeert in ondernemingen en andere investeringsobjecten vanuit verwachting dat die zich inzetten voor creatie van economische waarde op (middel)lange termijn; 3 PMT voorkomt (rechtstreeks en indirect) betrokkenheid bij omkoping, corruptie, kartelvorming en andere vormen van marktmisbruik en zal elke vorm van corruptie, inclusief afpersing en omkoping tegengaan; 4 PMT investeert niet (rechtstreeks noch indirect) in ondernemingen en/of andere investeringsobjecten die producten maken die in strijd zijn met door Nederland ondertekende internationale verdragen; 5 PMT eerbiedigt de mensenrechten en voorkomt betrokkenheid (rechtstreeks en indirect) bij schending van internationaal aanvaarde mensenrechten zoals neergelegd in Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en aanverwante verdragen en zal zich er steeds van vergewissen dat zij niet medeplichtig wordt aan schending van mensenrechten; 6 PMT eerbiedigt (inter)nationale arbeidsnormen zoals vastgelegd in de core labour standards van de ILO, zal vrijheid van vakvereniging respecteren, recht op collectieve onderhandelingen effectief erkennen, zich inzetten voor uitbanning van iedere vorm van verplichte en gedwongen arbeid, kinderarbeid effectief afschaffen, discriminatie in arbeid en beroep bestrijden; 7 PMT zal, ten aanzien van vragen van milieu, natuur en biodiversiteit, voorzorg betrachten bij de benadering van milieu-uitdagingen, initiatieven ondernemen om groter milieubesef te bevorderen en ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technologieën stimuleren; 8 PMT onderschrijft de zogenaamde investment nexus van de OESO-richtlijnen, waarin (multinationale) ondernemingen verantwoordelijk zijn voor toepassing van deze principes bij zakenpartners en onderaannemers en voor bevordering van de toepassing van deze principes in gehele keten. Zij meent dat die investment nexus zowel van toepassing is op geïnvesteerde ondernemingen, als op andere investeringsobjecten; 9 PMT streeft ernaar dat ondernemingen (en andere investeringsobjecten) hun corporate governance zo vorm geven dat rechten van (minderheids) aandeelhouders worden gerespecteerd, het management voldoende macht heeft strategie en beleid van onderneming uit te voeren, er voldoende checks and balances zijn, er onafhankelijk toezicht is, relevante belanghebbenden betrokken worden, beloningssystemen in overeenstemming zijn met lange termijn doelstellingen en dat nationale wetgeving en codes worden gerespecteerd; 10 PMT maakt in het geval van twijfel en/of dilemma s een door bovenstaande principes geïnspireerde gewetensvolle, ethische keuze, is transparant over beleid en uitvoering en is bereid over gevoerde beleid aan opdrachtgevers, deelnemers en samenleving verantwoording af te leggen. Inhoud Voorwoord Beleggingsbeginselen Maatschappelijk verantwoord beleggen bij PMT Principes en pijlers Criteria voor milieu-, sociaal en governance beleid (ESG-integratie) Uitsluiting Actief aandeelhouderschap: een intensief proces Samenwerking Vooruitblik

3 Voorwoord 1 Beleggingsbeginselen Verantwoord beleggen is nadrukkelijk ingebed in het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT). Als institutionele belegger investeren we immers in de toekomst: niet alleen in die van onze eigen generatie, maar vooral ook in die van toekomstige generaties. We houden daarom in alle beleggingsactiviteiten bewust rekening met de maatschappelijke impact daarvan op milieu aspecten, sociale factoren en goed ondernemingsbestuur. Wij doen dat in de overtuiging dat de lange termijn vooruitzichten van onze beleggingsportefeuille daarmee verbeteren: financieel en maatschappelijk rendement kunnen immers uitstekend hand in hand gaan. Dit laten we graag zien in dit eerste jaarverslag maatschappelijk verantwoord beleggen. In de wereld van nu is verantwoord beleggen onlosmakelijk verbonden met het hedendaagse beleggingsbeleid van institutionele beleggers. Ook in financieel moeilijkere tijden houdt PMT daarom naast de primaire aandacht voor het herstel van de dekkingsgraad de focus op het verder uitwerken van het verantwoord beleggen beleid. Het doel van PMT is te zorgen voor een goed en betaalbaar pensioen voor (oud-)werknemers in de Metaal en Techniek en hun nabestaanden. Om dat doel te bereiken moet het fonds zorgen voor voldoende vermogen. Dat gebeurt door zorgvuldig en in het belang van alle begunstigden (deelnemers en gewezen deelnemers) te beleggen. PMT baseert zich bij haar beleggingen op een aantal principes. Deze beleggingsprincipes zijn een invulling of interpretatie van de uitgangspunten van het beleggingsbeleid. Beleggingsprincipes kunnen betrekking hebben op: de werking van de economie en financiële markten; de samenstelling van de beleggingsportefeuille; het beheer van de beleggingsportefeuille. De beleggingsprincipes zijn leidend in de keuzes die PMT maakt in haar beleggingsbeleid. Zo gaan wij er bijvoorbeeld van uit dat in een normaal functionerende markteconomie het nemen van (ondernemings)risico op de lange termijn wordt beloond. Op basis van dit principe belegt PMT daarom ook in aandelen en private equity. Vanuit het principe dat spreiding het risico reduceert, kiest PMT ervoor haar beleggingen breed te spreiden. Een volledig overzicht van de beleggingsbeginselen van PMT vindt u op onze website, Naast de beleggingsprincipes zijn ook de waarden van PMT bepalend voor (de uitvoering van) het beleggingsbeleid. PMT is zich terdege bewust van de invloed van haar beleggingen op de samenleving en de maatschappelijke verantwoordelijkheid die daarmee samenhangt. Dit hangt samen met het beleggingsprincipe dat beleggingen alleen goed kunnen renderen als samenlevingen zich verantwoord kunnen ontwikkelen. Wij hechten belang aan een verantwoord evenwicht tussen mens, natuur en economie. PMT heeft dit verder uitgewerkt in een maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. Door de grootte van de portefeuille van PMT en de wereldwijde spreiding van de beleggingen, draagt PMT bij aan de ontwikkeling van een stukje wereld. Dit verslag biedt een goede indruk van de verantwoordelijkheid die PMT neemt in Nederland en de rest van de wereld. Rijswijk, juli 2013 Het bestuur, J. Berghuis, voorzitter namens de werknemers B. van Popta, voorzitter namens de werkgevers 4 5

4 2 Maatschappelijk verantwoord beleggen bij PMT 3 Principes en pijlers PMT neemt haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. We willen op een duurzame en verantwoorde manier met ons vermogen omgaan. Door op een maatschappelijk verantwoorde manier te beleggen, stimuleren we de bedrijven waarin we beleggen om goed met hun omgeving en hun personeel om te gaan. Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven die op zo n manier werken, het uiteindelijk bedrijfseconomisch en maatschappelijk het beste doen. En dat heeft op de lange termijn een gunstig effect op de waarde van deze bedrijven. PMT stelt zich op als een actieve aandeelhouder en gebruikt dan ook het stemrecht op haar aandelen. Wij zoeken actief de dialoog met ondernemingen. PMT heeft een eigen stembeleid bepaald. In het kader van corporate governance werken wij samen met andere partijen. Het stembeleid en het feitelijke stemgedrag zijn te vinden op onze website, Jaarlijks onderzoekt de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) de duurzaamheid van de beleggingen van de vijftig grootste Nederlandse pensioenfondsen. PMT steeg in dit onderzoek van de 12e naar de 9e plaats. Net zoals vorig jaar kreeg PMT een goede score voor het beleid en de verantwoording, maar implementatie is nog wel een belangrijk aandachtsgebied. Het afgelopen jaar zijn flinke stappen gemaakt om dit te verbeteren. Zo is PMT vorig jaar verder gegaan met het toepassen van criteria voor milieu-, sociaal en bestuurlijk beleid op de investeringsbeslissingen. Deze criteria worden ook wel aangeduid met de afkorting ESG, wat staat voor Environmental, Social and Governance (ESG). De komende tijd wordt er aan gewerkt om ESG-integratie in alle beleggingscategorieën in toetsbare procedures vast te leggen. PMT is ondertekenaar van de Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties. Aan de basis ervan ligt de gedachte dat milieu, sociale factoren en corporate governance het resultaat van de beleggingen van het fonds beïnvloeden. Het toepassen van deze principes verenigt de belangen van pensioenfonds en samenleving. Deze zes principes voor verantwoord beleggen zijn door meer dan 900 investeerders wereldwijd ondertekend. Daarmee zijn ze een belangrijk middel om verantwoord beleggen wereldwijd te stimuleren. De Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties zijn: 1. Wij zullen milieu, sociale en governance aspecten betrekken bij ons beleggingsbeleid en investeringsbeslissingen; 2. Wij zullen actief invulling geven aan ons aandeelhouderschap en daarbij milieu, sociale en governance aspecten betrekken; 3. Wij streven naar openbaarheid over milieu, sociale en governance aangelegenheden door de entiteiten waarin wij investeren; 4. Wij streven naar acceptatie en implementatie van deze principes in de financiële sector; 5. Wij zullen samenwerken om de effectiviteit in de implementatie van deze principes te bevorderen; 6. Wij zullen rapporteren over de activiteiten en de voortgang bij de implementatie van deze principes. Deze zes principes vormen, samen met internationale verdragen als de Verklaring van de Rechten van de Mens, de basis van het verantwoord beleggingsbeleid van PMT. In lijn met de PRI heeft PMT tien principes geformuleerd, die de leidraad vormen bij verantwoord beleggen. Deze beginselen vindt u vooraan in dit verslag. Maatschappelijk verantwoord beleggen heeft voor PMT twee belangrijke pijlers: het toepassen van criteria voor milieu-, sociaal en bestuurlijk beleid op de investeringsbeslissingen die wij nemen. Deze criteria worden ook wel aangeduid met de afkorting ESG, wat staat voor Environmental, Social and Governance (ESG); actief aandeelhouderschap. In de volgende hoofdstukken leest u hoe we hier in de praktijk mee omgaan. 6 7

5 4 Criteria voor milieu-, sociaal en governance beleid (ESG-integratie) Wij zullen milieu, sociale en governance aspecten betrekken bij ons beleggingsbeleid en investeringsbeslissingen. Dit eerste VN-principe raakt voor PMT de kern van het maatschappelijk verantwoord beleggen. Het toepassen van onze criteria voor milieu-, sociaal en governance beleid stond ook in 2012 centraal. Na de grote stappen die al in 2011 zijn gezet is PMT in 2012 verder gegaan met het integreren van ESG-beleid in alle beleggingscategorieën. PMT houdt goed in de gaten of de bedrijven waarin geïnvesteerd wordt aan de criteria voldoen. We leggen vragenlijsten voor en brengen in kaart op welke gebieden verbetering nodig is. Heeft het bedrijf bijvoorbeeld een verantwoorde investeringsstrategie? Gaat het op een goede manier om met mens en milieu? Niet-beursgenoteerde aandelen (private equity) In 2012 heeft PMT op het gebied van niet-beursgenoteerde aandelen (private equity), ESG-integratie aangescherpt. ESG-factoren zijn een belangrijk onderdeel geworden van de monitoring van onze investeringen op dit gebied. PMT heeft een actieve rol gespeeld in een initiatief om samen met andere beleggers en belangenorganisaties te komen tot een wereldwijde standaard voor ESG-rapportage over private equity investeringen. Dit voorstel ligt nu ter beoordeling bij alle betrokken partijen. Obligaties PMT beoordeelt bedrijfsobligaties op drie financiële criteria: winstgevendheid, liquiditeit en marktkapitalisatie. Ook andere kwantitatieve of kwalitatieve factoren kunnen in de analyse gebruikt worden. Milieu, sociale en governance factoren kunnen een grote impact hebben op de kredietwaardigheid van een onderneming. In de praktijk blijkt dat het slecht managen van risico s op het gebied van ESG een negatieve invloed kan hebben op het rendement. Rekening houden met ESGzaken past heel goed bij het doel van ons beleggingsbeleid: een zo hoog mogelijk rendement behalen tegen een acceptabel risico. Vastgoed PMT investeert in drie soorten vastgoed: in Nederlands vastgoed, in internationaal beursgenoteerd vastgoed (vastgoedaandelen) en in internationaal niet-beursgenoteerd vastgoed (fondsen). Bij de keuze voor een investering wordt ESG-informatie systematisch in de beslissing meegenomen. We gebruiken daarbij de Global Real Estate Sustainability Benchmark. Dit is een manier om de milieu- en maatschappelijke prestaties van beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde vastgoedinvesteringen te kunnen beoordelen. De Nederlandse vastgoedportefeuille leent zich uitstekend om de maatschappelijke betrokkenheid vorm te geven. In de afgelopen periode heeft PMT voor de in bezit zijnde woningen verduurzamingambities opgesteld. Door verkoop van circa bestaande woningen en de aankoop van nieuwbouwwoningen geeft PMT concreet invulling aan een verjongingsdoelstelling. De resterende bestaande woningen van PMT met een relatief laag energielabel worden zoveel mogelijk verduurzaamd. Ongeveer de helft van de woningen in de portefeuille komt in aanmerking voor zo n verduurzaming. De ambitie is om voor eind 2013 circa woningen op deze wijze te hebben verduurzaamd. Voor 2014 staat de verduurzaming van nog eens circa 400 woningen gepland. Als onderdeel van de verduurzaming is ook gekeken naar de mogelijkheden om zonnepanelen te installeren. Een inventarisatie geeft aan dat 10 à 20% van de woningen hiervoor geschikt is. In 2013 zullen bij diverse woningcomplexen zonnepanelen worden geplaatst. 8 9

6 5 Uitsluiting 6 Actief aandeelhouderschap: een intensief proces PMT sluit sommige beleggingen bij voorbaat uit. PMT belegt niet in bedrijven die in strijd handelen met een aantal inter- heeft toegezegd beleid te ontwikkelen. PMT blijft de situatie en de rol van MTN volgen. Als PMT na kritische selectie besloten heeft te investeren in een bedrijf, dan is dat het begin van een intensief pro- Figuur 1 Dialogen per thema in 2012 nationale verdragen op het gebied van milieu, beschermde dieren en de productie van omstreden wapens. PMT investeert bijvoorbeeld niet in de productie van biologische en Finmeccanica Ook Finmeccanica heeft een relatie met het Syrische regime. ces. Als kritische aandeelhouders volgen we de bedrijven waarin we investeren op de voet. Een goed rendement van een bedrijf dat zich op een maatschappelijk verantwoorde Corporate governance 22% Transparantie en ethiek 40% Milieu en gezondheid 20% chemische wapens, clustermunitie en anti-persoonsmijnen. Ook bedrijven die betrokken zijn bij de illegale handel in be- Het bedrijf leverde tot en met mei 2011 mobiele communicatieapparatuur aan de Syrische politie. Met deze apparatuur kon manier gedraagt; dat zien we het liefst. In dit hoofdstuk leest u hoe ons actief aandeelhouderschap in de praktijk Mensenrechten 9% Arbeidsomstandigheden 9% schermde dieren en planten of die werken met broeikasgas- het regime het gebruik van internet controleren en zo de bevol- vorm krijgt. sen (zoals CFK s), sluit PMT uit. king verder onderdrukken. Ook verkocht het bedrijf luchtradar- PMT voert ook op het gebied van staatsobligaties een uitsluitingbeleid. PMT belegt niet in landen waartegen door de Verenigde Naties of de Europese Unie sancties zijn uitgevaardigd. Eind 2012 werden dertien landen uitgesloten: Wit-Rusland, Birma, Noord-Korea, Ivoorkust, Somalië, Soedan, Iran, Syrië, Zimbabwe, Guinee, Eritrea, Libië en Guinee-Bissau. Op de website van PMT vindt u overzichten van de uitgeslo- en wapensystemen aan het Syrische regime. Finmeccanica is nog steeds actief in Syrië via dochterondernemingen die gasturbines, computers en software leveren. PMT heeft Finmeccanica hierover kritische vragen gesteld. We willen vaststellen of het bedrijf handelt in lijn met de ingestelde sancties en wat het beleid is als het gaat om mensenrechtenschendingen. In 2013 zetten we deze dialoog voort. Clusterwapens 6.1 Actieve dialoog om bedrijven te veranderen PMT streeft ernaar te investeren in financieel gezonde bedrijven die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Het voeren van een actieve dialoog is een goede manier om bedrijven aan te zetten meer aandacht te besteden aan milieu-, sociaal en governance beleid. Sommige bedrijven in onze portefeuille voldoen niet aan Figuur 2 Herkomst bedrijven in dialoogprogramma in 2012 Nederland 8 % Europa overig 37% Azië 28% Noord-Amerika 19% Afrika 4% Overig 4% ten ondernemingen en landen. Pensioenfondsen moeten maatregelen nemen om te voorkomen onze leidende beginselen. Soms zijn de arbeidsomstan- Syrië: sancties en uitsluiting dat zij investeren in bedrijven die betrokken zijn bij de productie, verkoop of distributie van clustermunitie. Dat staat in een nieuw digheden slecht, of is er geen goed milieubeleid. Als we zo n onderneming uitsluiten, verandert er maar weinig Ahold VS en werkgeversrechten In maart 2011 is de onrust in de Arabische wereld ook over- artikel in de Wet op het financieel toezicht (Wft), dat per 1 januari binnen dat bedrijf. Gebruiken we onze rechten als aan- Amerikaanse vakbonden en vakbondsvertegenwoordigers in geslagen naar Syrië. Het land is in een burgeroorlog beland, van kracht is. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) gaat vanaf deelhouder om een constructieve dialoog te voeren, dan onze pensioenfondsbesturen hebben ons gewezen op mogelij- waarin schendingen van de mensenrechten aan de orde van de half 2013 toezicht houden op de naleving van deze nieuwe bepa- ervaart zo n onderneming dat investeerders een goed soci- ke schending van vakbondsrechten bij Giant Carlisle, een Ame- dag zijn. In mei 2011 heeft de Europese Unie (EU) Syrië sancties ling. PMT voert al jaren een eigen uitsluitingbeleid voor bedrij- aal of milieubeleid belangrijk vinden. Om echt iets te ver- rikaanse dochter van Ahold. Werknemers die lid wilden worden opgelegd. Het werd EU-lidstaten onder meer verboden om wa- ven die betrokken zijn bij de productie, verkoop of distributie van anderen is een actieve dialoog in sommige gevallen dus van een vakbond, zouden ernstig worden geïntimideerd. Op de pens te verkopen aan het Syrische regime. Deze sancties zijn in clustermunitie. De nieuwe bepalingen uit de Wft hebben dan ook effectiever dan uitsluiting. aandeelhoudersvergadering van 2011 heeft PMT het bestuur september 2011 en mei 2012 verder uitgebreid. PMT sluit directe beleggingen in Syrië uit. We beleggen niet in weinig tot geen impact op de huidige processen en beleggingsportefeuilles. In gesprek hierover bevraagd. Ahold gaf aan zich aan de Amerikaanse wet te houden en dat dit een zaak is voor hun lokale management. obligaties van de Syrische overheid. PMT zet zich ook in om ondernemingen waarin PMT belegt op een juiste manier te laten Kernwapens PMT gaat in gesprek met bedrijven die niet aan onze leidende beginselen voldoen. Waar mogelijk en zinvol gaan PMT is samen met andere beleggers met Ahold in dialoog gegaan. Uiteindelijk heeft Ahold toegegeven dat de communica- omgaan met de situatie in Syrië. PMT sluit producenten van kernwapens niet per definitie uit als we samen met andere investeerders de dialoog aan met tie naar de Amerikaanse werknemers moet worden aangepast. MTN investering. Ons uitgangspunt is het non-proliferatieverdrag dat de verdere verspreiding van kernwapens verbiedt. Dit ver- een onderneming. Op die manier kunnen we meer druk uitoefenen en wint het gesprek aan zeggingskracht. Het bedrijf zegt het lokale management daarop aan te sturen. Ondertussen blijven er echter signalen komen dat de intimi- In 2012 heeft PMT het Zuid-Afrikaanse telecombedrijf MTN aan- drag is door 190 landen ondertekend. Op basis van dit verdrag Verbetert er niets? Dan kan PMT in het uiterste geval be- datie voortduurt. Daarom is ook op de aandeelhoudersverga- gesproken op hun activiteiten in Syrië. Het MTN netwerk in Syrië mogen Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland, China en de sluiten niet meer in de onderneming te investeren. dering 2012 door PMT aandacht gevraagd voor een oplossing. is door de autoriteiten gebruikt om opstandelingen in de gaten Verenigde Staten kernwapens hebben. PMT sluit producenten Ook de dialoog hebben we voortgezet. In 2013 spreken we te houden. Daarnaast is het netwerk in bepaalde regio s uitge- van kernwapens uit deze landen dan ook niet uit, tenzij deze PMT brengt regelmatig verslag uit over de ontwikkelingen Ahold over de voortgang. schakeld. MTN is hierdoor mogelijk betrokken bij het schenden van mensenrechten in Syrië. PMT heeft MTN gevraagd of het een kernwapens of technologie verkopen aan (bedrijven in) andere landen. Bedrijven die kerntechnologie of kernwapens ontwik- op dit gebied. Deze verslagen vindt u op onze website, Onrust mijnbouwsector Zuid-Afrika beleid wil formuleren voor de omgang met overheden die men- kelen in landen die geen kerntechnologie mogen hebben, wor- PMT investeert ook in bodemschatten, onder meer in Zuid-Afri- senrechten zoals privacy en vrijheid van meningsuiting niet of den uitgesloten. ka, de grootste producent van platina in de wereld. Maar niet weinig respecteren. MTN erkent haar verantwoordelijkheid en alle Zuid-Afrikanen profiteren mee van deze rijkdom. De levens

7 omstandigheden van de mijnwerkers en de lokale gemeenschap zijn zeer slecht. Het risico op onrust onder de arbeiders in de Zuid-Afrikaanse mijnsector is groot. Zeker na de tragische incidenten bij Lonmin s Marikana platinamijn, waar bij een staking 45 mensen omkwamen. In september 2012 sprak PMT met een groot aantal mijnbouwbedrijven. PMT wil dat de mijnbouwbedrijven meer leiderschap tonen en hun medewerkers meer mogelijkheden geven hun stem te laten horen. De bedrijven moeten meer werknemers aannemen die afkomstig zijn uit de lokale gemeenschap en bijdragen aan beter onderwijs en zorg in het gebied. Inditex: textiel zonder kinderarbeid? PMT heeft in 2012 uitgebreid contact gehad met Inditex, het moederbedrijf van onder andere Zara, over enkele sociale issues bij de katoenproductie en bij toeleveranciers. Zo werd Inditex er in 2011 van beschuldigd producten af te nemen van een textielfabriek in Bangladesh die het niet zo nauw nam met arbeidsomstandigheden en -voorwaarden. Na vragen van PMT gaf Inditex aan dat zij sinds 2007 geen producten meer afnemen van dat bedrijf. PMT heeft ook vragen gesteld over het gebruik van Oezbeeks katoen (waarvan bekend is dat er voor de oogst gebruik wordt gemaakt van kinderarbeid). Inditex gaf aan dat het bedrijf geen inkoper is van katoen als grondstof. Hun toeleveranciers houden zij aan een gedragscode waarin staat dat kinderarbeid onacceptabel is. PMT constateeert dat Inditex werkt aan het beleid ten aanzien van sociale corporate verantwoordelijkheid. Op mogelijke issues wordt snel en adequaat gereageerd. In 2013 zetten we de dialoog voort. Shell in Nigeria Oliebedrijf Shell stond in 2012 in Nederland terecht voor de aansprakelijkheid voor olielekkages in Nigeria. Slecht onderhoud, sabotage en diefstal zorgden de afgelopen jaren voor vele olielekkages in de Nigerdelta. Bovendien gebruikt Shell pas sinds kort installaties om vrijgekomen aardgas op te vangen. Onder andere door dit soort vervuiling is de Nigerdelta een van meest vervuilde plekken op aarde. Shell heeft nog een lange weg te gaan in Nigeria. Toch zijn er duidelijk verbeteringen te zien. Shell wil alle vervuiling als gevolg van de lekkages eind 2012 opgeruimd hebben; een positieve ontwikkeling. Het bedrijf is ook transparanter geworden door op hun website te rapporteren over lekkages en de acties die hierop genomen worden. Daarnaast heeft Shell een extern bureau gevraagd een onafhankelijk rapport te schrijven over de lekkage-procedures bij het oliebedrijf. 6.2 Stemmen op aandeelhoudersvergaderingen Op een aandeelhoudersvergadering krijgen aandeelhouders inspraak in het beleid van een onderneming en kunnen ze bestuurders en commissarissen ter verantwoording roepen. Ze mogen stemmen over de benoeming van bestuurders en over eventuele wijzigingen in de statuten. PMT is een actief deelnemer aan deze vergaderingen. We stemmen op zoveel mogelijk aandeelhoudersvergaderingen van bedrijven waarin we belangen hebben. Vaak gebeurt dat op afstand, omdat aandeelhoudersvergaderingen over de hele wereld plaatsvinden. PMT heeft een op maat gesneden stembeleid dat jaarlijks wordt herzien. In dit stembeleid staan richtlijnen voor het stemmen op agendapunten over duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Kritisch over benoeming en beloning We zijn kritisch als het gaat om de benoeming van bestuursleden en het vaststellen van beloningen. Zo stemmen we vaak tegen een benoeming als we de voorgestelde persoon niet onafhankelijk genoeg vinden ten opzichte van de onderneming. In 2012 gebeurde dit in ongeveer 21% van de gevallen. Ook stemmen we tegen als beloningsvoorstellen niet transparant zijn. Meer invloed door samen te stemmen Eumedion is een platform van institutionele beleggers. Institutionele beleggers zijn bijvoorbeeld pensioenfondsen of verzekeraars. PMT is één van de aangesloten pensioenfondsen. In Eumedion werken de aangesloten beleggers samen om het milieu-, sociaal en governancebeleid van beursgenoteerde ondernemingen te verbeteren. PMT bezocht in 2012 de aandeelhoudersvergadering van zeven van deze ondernemingen en sprak daar ook namens andere institutionele beleggers. In andere gevallen gaf PMT juist aan andere Eumedion-deelnemers een spreekvolmacht. Figuur 3 Stemgedrag bij aandeelhoudersvergaderingen Voorgestemd op agendapunt Tegengestemd op agendapunt Onthouden van stemming Juridische procedures PMT voert juridische procedures om schade te verhalen en om goed ondernemingsgedrag af te dwingen. Het voeren van juridische procedures hoort dan ook bij actief aandeelhouderschap. PMT ziet het voeren van een juridische procedure als een uiterste stap, met name gericht tegen bedrijven die de wet overtreden en daarmee aandeelhouders financiële schade toebrengen. Vaak gaat het om fraude of misleidende berichtgeving door het management. De inkomsten uit rechtszaken zijn voor PMT gestegen van euro in 2011 tot euro in Het voeren van juridische procedures is voor PMT geen doel op zich, maar het gevolg van het uitvoeren van ons beleid. PMT blijft ook in 2013 lopende juridische procedures volgen. We blijven daarnaast alert op nieuwe situaties waarin het noodzakelijk is om juridische procedures te starten

8 7 Samenwerking Samen sta je sterker. PMT neemt deel aan een aantal samenwerkingsverbanden, veelal met andere ondertekenaars van de VN Principles for Responsible Investment. Op die manier kunnen we grote veranderingen teweeg brengen bij de ondernemingen waarin we beleggen. Asian Corporate Governance Association PMT werkt graag samen met de Asian Corporate Governance Association (ACGA), een non-profit organisatie gevestigd in Hong Kong. De organisatie werkt met beleggers, ondernemingen en toezichthouders aan effectieve corporate governance in Azië. De ACGA werd in 1999 opgericht vanuit de overtuiging dat corporate governance op de lange termijn van fundamenteel belang is voor Aziatische economieën en financiële markten. De organisatie richt zich op onderzoek, belangenbehartiging en educatie. De ACGA is PMT zeer behulpzaam door het onderzoek en missiewerk dat zij in Aziatische landen verrichten. Sudan Engagement Group Samen met andere investeerders vormt PMT de Sudan Engagement Group. De Group stuurde brieven naar verschillende ondernemingen die in Soedan actief zijn. Nu er zowel binnen Zuid-Soedan als tussen de twee nieuwe staten Soedan en Zuid-Soedan ongeregeldheden zijn uitgebroken, willen we weten hoe bedrijven met de situatie omgaan. Bieden zij hun werknemers voldoende veiligheid? En kunnen ze waar mogelijk een rol spelen in het voorkomen of oplossen van conflicten? De boekhoudfraude bij Olympus heeft in Japan voor veel opschudding gezorgd en de zwakke plekken van de Japanse corporate governance praktijk blootgelegd. In 2012 organiseerde de ACGA samen met haar leden een reis naar Japan. De verbetering van het risicomanagement en de corporate governance structuur van Japanse ondernemingen stond centraal. PMT heeft samen met de ACGA aandacht gevraagd voor structurele verbeteringen bij ondernemingen en toezichthouders

9 8 Vooruitblik 2013 In 2012 heeft PMT goede vorderingen gemaakt op het gebied van verantwoord beleggen. Dat zetten we in 2013 voort. Wij gaan bijvoorbeeld door met het invoeren van milieu, sociale en governance aspecten in zoveel mogelijk beleggingscategorieën en proberen op die manier ons steentje bij te dragen. Ook zal PMT bedrijven die zich misdragen, blijven aanspreken op hun gedrag en zaken als bestuurdersbeloning scherp in de gaten blijven houden. PMT denkt ook na over de transformatie van `verantwoord naar duurzaam`. Dit houdt in dat wij niet alleen de verkeerde investeringen níet willen doen maar ook de juiste investeringen wél willen doen. Door deze verandering hopen wij bij te kunnen dragen aan een wereld die voor huidige en toekomstige generaties leefbaar is. Meer informatie over maatschappelijk verantwoord beleggen bij PMT vindt u op onze website: Klik door naar Over PMT en Verantwoord beleggen. Daar vindt u jaarverslagen, kwartaalrapportages en andere achtergrondinformatie. 16

10 Colofon Uitgever Pensioenfonds Metaal en Techniek Coördinatie MN Concept & realisatie Castel Communicatie Vormgeving Harmen Heida Beeld Vincent van Gurp

11 Contact Pensioenfonds Metaal en Techniek Treubstraat 1B 2288 eg Rijswijk Telefoon (070) Fax (070) Internet

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 2 0 1 3 PME Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 De tien PME-principes Tien PME-principes voor verantwoord beleggen 1. PME streeft naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering)

Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering) Aan : Bestuur Mn Services Fondsenbeheer BV Van : Directie VB Opsteller : Kris Douma, Head of Responsible Investment Support & Active Ownership Datum : 23 februari 2010 Onderwerp : Vaststelling beleid en

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

VERANTWOORD beleggen

VERANTWOORD beleggen VERANTWOORD beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede financiële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Deze verklaring beschrijft de beginselen van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT). Deze verklaring is opgesteld, omdat het beleggings- en risicobeleid

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Dit is een uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf. Versie: 01 juli 2013

Nadere informatie

Strategisch beleggingskader

Strategisch beleggingskader Strategisch beleggingskader Pensioenfonds van de Metalektro (PME) Juni 2015 Pagina 1 van 14 Inleiding In dit document wordt het strategisch kader voor het beleggingsbeleid van PME vastgelegd. Dit document

Nadere informatie

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID Providence Capital NV Meerweg 7, 1405 BA Bussum Postbus 286, 1400 AG Bussum Nederland T +31 (0)35 6926 750 F +31 (0)35 6926 740 info@providencecapital.eu www.providencecapital.eu ProvCapBussum VERANTWOORD

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Jaarverslag 2011 Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Inhoudsopgave Inleiding 3 Verantwoord Beleggen 4 Inleiding 4 Beleid 4 Uitsluitingen 5 Staatsobligaties 5 Controversiële wapens

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 VERANTWOORD BELEGGEN VOLGENS PMT PMT STREEFT NAAR EEN GOED EN VERANTWOORD RENDEMENT. PMT BELEGT OP BASIS VAN DE ZOGENAAMDE ESG-CRITERIA: ENVIRONMENT (MILIEU), SOCIAL

Nadere informatie

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011 Kwartaalrapportage PMT Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 ste kwartaal 2011 1 Inhoudsopgave Verantwoord Aandeelhouderschap...3 Stemmen...3 Uitsluiting...4 Dialoog...5 Class Actions...5 Integrale Benadering...6

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

Van transparantie naar ketenbeheer

Van transparantie naar ketenbeheer Nieuwe focus VBDO voor duurzaam beleggen Van transparantie naar ketenbeheer Tekst: Simone Lensink Als aandeelhouder transparantie vragen over de socialeen milieuprestaties van beursgenoteerde ondernemingen.

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie