Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie)"

Transcriptie

1 Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie) 1. Taken: (In Leerstoflijnen lezen beschreven is toegevoegd: Leesomgeving en Functies van lezen.) Leesomgeving - groot en gevarieerd aanbod aan zakelijke teksten - groot en gevarieerd aanbod aan fictie - uitnodigende, afgebakende plek - activiteiten die het lezen stimuleren - activiteiten waardoor kinderen kunnen reageren op wat ze gelezen hebben Functies van lezen - communicatieve functies: lezen om geïnformeerd, geïnstrueerd, overtuigd, overgehaald te worden - conceptualiserende functies: lezen om te leren, om greep te krijgen op eigen gedachten en omringende wereld - expressieve/affectieve functies: lezen om te ontspannen, de fantasie te prikkelen, emoties een plek te geven, te genieten, een eigen normen- en waardenpatroon op te bouwen Leestaken: 1F 2F/1S Lezen van informatieve teksten Lezen van instructies Lezen van betogende teksten Lezen van verhalen en gedichten Eenvoudige informatieve teksten zoals zaakvakteksten, naslagwerken, (eenvoudige) internetteksten, eenvoudige schematische overzichten. Eenvoudige instructieve teksten lezen, zoals (eenvoudige) routebeschrijvingen en aanwijzingen bij opdrachten (uit de methode). Eenvoudige betogende teksten, zoals in schoolboeken voor taal- en zaakvakken, maar ook advertenties, reclames, huis- aan-huisbladen. Jeugdliteratuur belevend lezen. Informatieve teksten, zoals schoolboeken en studieteksten, standaardformulieren, populaire tijdschriften, teksten van internet, notities en schematische informatie (waarin verschillende dimensies gecombineerd worden) en het alledaagse nieuws in de krant. Instructieve teksten lezen zoals recepten, veel voorkomende aanwijzingen en gebruiksaanwijzingen en bijsluiters van medicijnen. Betogende teksten zoals reclameteksten, advertenties, folders, maar ook brochures van formele instanties of licht opiniërende artikelen uit tijdschriften. Jeugdliteratuur herkennend lezen 1

2 2. Tekstkenmerken: 1F 2F/1S Zakelijke teksten Fictie Eenvoudig van structuur; informatie is herkenbaar geordend; lage informatiedichtheid, belangrijke informatie is gemarkeerd of wordt herhaald; er wordt niet te veel informatie gelijktijdig geïntroduceerd; voornamelijk frequent gebruikte (of voor de leerlingen alledaagse) woorden De structuur is eenvoudig. Het tempo waarin de spannende of dramatische gebeurtenissen elkaar opvolgen is hoog. In de Leerstoflijnen lezen worden de volgende tekstkenmerken uitgewerkt: onderwerp, structuur (tekstniveau, alineaniveau, zins- en woordniveau), relatie woord beeld. Heldere structuur; verbanden in de tekst duidelijk aangegeven; overwegend lage informatiedichtheid en niet te lang De structuur is helder. Het verhaal heeft een dramatische verhaallijn waarin de spanning af en toe wordt onderbroken door gedachten of beschrijvingen. Poëzie en liedjes hebben meestal een verhalende inhoud en een emotionele lading. En apart voor fictie: vertelstructuur en perspectieven, setting, personages en plot, verhaal en werkelijkheid En bij gedichten: ritme en metrum, klank en rijm, woordgebruik, vergelijking en beeldspraak, herhaling, parallellie en contrast 2

3 3. Kenmerken van de taakuitvoering: Techniek en woordenschat Begrijpen en interpreteren met behulp van kennis van de wereld, kennis van zakelijke teksten, kennis van verhalen en gedichten, taalkennis en strategieën tekstbegrip ontwikkelen op: - tekstniveau, - structurerend niveau en - beschrijvend niveau - vloeiend lezen zodat woordherkenning tekstbegrip niet in de weg staat - de meest alledaagse (frequente) woorden kennen,) - betekenis van een onbekend woord uit de context afleiden - woordenschat is voldoende om teksten te lezen - betekenis ook afleiden uit de vorm of samenstelling In Leerstoflijnen lezen beschreven : Tekstniveau: communicatieve doel van zakelijke teksten herkennen, functies herkennen, thema en strekking bepalen, achter de bedoeling van de schrijver (illustrator komen), globale lijn en opbouw herkennen, tekstsoorten en verschillende genres en gedichten onderscheiden, en teksten vergelijken. Structurerend niveau: verbanden leggen tussen prenten/illustraties, tussen illustraties en tekst, tussen titel/kopjes en inhoud van de tekst, tussen tekstdelen, tussen verwijzingen en referenten, tussen vorm en inhoud in gedichten, inferenties maken (= tussen de regels lezen ). Beschrijvend niveau: specifieke informatie herkennen (personen, dieren, objecten, gebeurtenissen, plaats, tijd); begrijpen van woorden en zinnen. 3

4 Begrijpen - zakelijke teksten Referentieniveaus: 1F Specifieke informatie herkennen wanneer naar één expliciet genoemde informatie-eenheid gevraagd wordt (letterlijk begrip); in het kader van het leesdoel belangrijke informatie uit de tekst halen en manier van lezen daar op afstemmen (bijvoorbeeld globaal, precies, selectief/gericht). 2F De hoofdgedachte van de tekst weergeven en hoofd- en bijzaken onderscheiden; relaties leggen tussen tekstdelen (inleiding, kern, slot) en teksten; informatie ordenen (bijvoorbeeld op basis van signaalwoorden) voor een beter begrip; beeldspraak herkennen (letterlijk en figuurlijk taalgebruik). - fictie Interpreteren: - zakelijke teksten Basale structuurelementen herkennen, zoals wisselingen van tijd en plaats, rijm en versvorm; meeleven met een personage en uitleggen hoe een personage zich voelt; gedichten en verhaalfragmenten parafraseren of samenvatten. Informatie en meningen interpreteren voor zover deze dicht bij de leerling staan. Het genre en letterlijk en figuurlijk taalgebruik herkennen; situaties en verwikkelingen in de tekst beschrijven; het denken, voelen en handelen van personages en de ontwikkeling van de hoofdpersoon beschrijven; de geschiedenis chronologisch navertellen. Relaties leggen tussen tekstuele informatie en meer algemene kennis; de bedoeling van tekstgedeeltes en/of specifieke formuleringen duiden; de bedoeling van de schrijver verwoorden. - fictie Relaties leggen tussen de tekst en de werkelijkheid spannende, humoristische of dramatische passages in de tekst aanwijzen; verschillende emoties in de tekst zoals verdriet, boosheid en blijdschap herkennen. (1F) Bepalen in welke mate de personages en gebeurtenissen herkenbaar en realistisch zijn; personages typeren, zowel innerlijk als uiterlijk; het onderwerp van de tekst benoemen. 4

5 Evalueren Op basis van kennis van (literaire) teksten waardering ontwikkelen voor (literaire) teksten en die waardering beargumenteerd formuleren Studietechnieken: Samenvatten Zakelijke teksten: Oordeel over een tekst(deel) verwoorden Fictie: tekst met emotieve argumenten evalueren; met medeleerlingen leeservaringen uitwisselen, interesse in bepaalde fictievormen aangeven. Relaties tussen en binnen teksten evalueren en beoordelen. Tekst ook met realistische argumenten evalueren, persoonlijke reacties toelichten met voorbeelden uit de tekst, interesse in bepaalde genres of onderwerpen motiveren. Zakelijke teksten: een eenvoudige tekst beknopt samenvatten (2F) In Leerstoflijnen lezen toegevoegd, voorafgaand aan samenvatten: herlezen, onderstrepen, aantekeningen maken, schematiseren Opzoeken - Kennis: wat is waar te vinden? Wegwijs in bronnen - Vaardigheden: je weg vinden in het aanbod, informatie opzoeken in bronnen - Schematische informatie lezen Zakelijke teksten: - informatie opzoeken in duidelijk geordende naslagwerken, zoals woordenboeken, telefoongids e.d. - Schematische informatie lezen en relaties met de tekst expliciteren. Zakelijke teksten: - Systematisch informatie zoeken (op bijvoorbeeld het internet of in de schoolbibliotheek) bijvoorbeeld op basis van trefwoorden. 5

6 Leesgesprek met leerlingen individueel Welke vragen stel je? Waar let je op? Eerst algemeen: Wat kun jij allemaal lezen? Welke teksten kun jij lezen? Daarna per tekst: - Hoe weet je dat? (Waaraan kun je dat zien?) Wat betekent dat? - Wanneer/waarvoor zou je deze tekst lezen? - Welke teksten pakt de leerling? - Wat doet hij ermee? (Bladeren? Voorkant, achterkant bekijken? Inhoudsopgave? Op welke tekstkenmerken let hij? - Welke tekstkenmerken noemt de leerling? - Wat zegt hij over die kenmerken in relatie tot zijn eigen lezen? - Zegt hij ook iets over de (moeilijkheidsgraad van) het onderwerp? - Vergelijkt hij het onderwerp met zijn eigen voorkennis? - Zegt hij iets over wat hij verstaat onder het kunnen lezen van de tekst? (bijvoorbeeld iets wat te maken heeft met techniek, woordenschat, begrip, studietechnieken, waardering kunnen geven) - Welke functie koppelt de leerling aan het lezen van deze tekst? Kan hij dat benoemen? Noemt hij bijvoorbeeld situaties waarin hij dit zou lezen of waarvoor deze tekst geschikt is? - Met welk(e) doel(en) leest hij deze tekst? Aan het eind ingaan op wat jullie samen over het lezen van de leerling ontdekt hebben en afspraken maken voor het vervolg. 6

7 Wat ligt er op tafel? Boeken/teksten voor leesgesprekken: Op tafel ligt een grote variatie aan teksten/boeken voor verschillende leeftijden. Het is belangrijk dat er in ieder geval informatieve teksten, instructieve teksten, betogende teksten, verhalen en gedichten liggen. De leeftijd van de leerling speelt een rol bij de keuze, al blijft het belangrijk dat er teksten en boeken liggen voor alle leeftijdsgroepen, ook voor pubers en volwassenen. Bij een jonger kind zul je iets meer prentenboeken en leesboeken voor hun leesniveau neerleggen; bij een leerling uit groep 7/8 leg je nog wat meer boeken voor volwassenen neer (bijvoorbeeld sciencefiction, een thriller, een filosofieboek). Informatieve teksten Informatieve (prenten)boeken (bijv. Kijkdoosserie en Informatie Junior, boeken over heelal, auto s, cowboys, natuur) Dierenboeken: voor jeugd en voor volwassenen Zoekboeken (bijv. Waar is Wally) Tijdschriften (bijv. Zo zit dat, National Geographic) Reisgids Woordenboeken: voor kleuters, schoolkinderen en volwassenen Kranten: een kinderkrant (bijv. Kidsweek en een krant voor volwassenen Zaakvakboeken: bijv. een aardrijkskundeboek voor groep 4 en voor groep 7 Atlas, kaart Brochure Een paar boeken voor volwassenen (bijv. Leerstoflijnen lezen beschreven, een filosofieboek, een boek met een historisch onderwerp) Instructieve teksten Kookboeken: een kinderkookboek en een kookboek voor volwassenen Handleiding bij een apparaat, bijv. voor een camera of tv Spelregels Tomtom Betogende teksten Verhalen Poster (met een aankondiging en aansporing te komen of mee te doen bijv. en met informatie over wat, waar, wanneer iets plaatsvindt) Reclamefolder Advertenties, gericht op kinderen en gericht op volwassenen (zie hiervoor ook in de verschillende bladen en kranten) 7

8 Verhalende prentenboeken (zonder tekst en met tekst) Prentenboek voor oudere kinderen Fictieboeken: voor kinderen uit verschillende groepen( groep 3-8) Voorleesboek Sprookjesboek Romans voor volwassenen Stripboek Gedichten Dichtenbundels: voor kleuters, voor oudere kinderen en voor volwassenen Liedbundel Poëzieposter En verder Teksten, boeken in verschillende talen (in thuistalen van leerlingen en in het Engels en Duits bijvoorbeeld) Tijdschriften die typisch op meisjes zijn gericht, zoals Hoe overleef ik of Tina. (In dit soort bladen staan verschillende tekstsoorten. Dat geldt ook voor bladen als Donald Duck.) Digitale teksten: hiervoor kunnen een ipad, Game Boy en dergelijke neergelegd worden. 8

9 Leesgesprekken met leerlingen individueel Doel De bedoeling van dit leesgesprek is om te kijken of kinderen: - in staat zijn tekstkenmerken te zien (en welke); of ze die kunnen benoemen en of ze in staat zijn die tekstkenmerken te koppelen aan hun eigen leesvaardigheid; - kunnen verwoorden wat zij onder het lezen van verschillende teksten verstaan en of zij kenmerken van de taakuitvoering noemen en die kunnen koppelen aan hun eigen leesvaardigheid; - verschillende leestaken en functies van lezen onderscheiden en die koppelen aan hun eigen lezen; Daarnaast geeft het gesprek informatie over leesmotivatie en leesvoorkeuren. Het gesprek is als het ware een ontdekkingstocht; leerkracht en leerling doen samen ontdekkingen over het lezen van de leerling. Het is dus de bedoeling dat het gesprek zowel de leerkracht als de leerling inzicht geeft in het lezen van de leerling. De leerkracht kan daarmee zijn ondersteuning en onderwijsaanbod afstemmen op deze leerling en de leerling krijgt greep op zijn eigen lezen en ervaart eigenaarschap en zeggenschap. Werkwijze Op tafel liggen allerlei teksten: verschillende tekstsoorten en genres, voor verschillende leeftijden. Van belang bij de keuze is dat de verschillende soorten teksten die in het referentiekader taal onderscheiden worden, op tafel liggen. Dus: informatieve teksten, instructieve teksten, betogende teksten, verhalen en gedichten. Het gesprek is een een-op-eengesprek tussen de leerkracht en een leerling. De kinderen moeten bij het gesprek niet het gevoel krijgen dat ze in een toetssituatie zitten. Het gaat erom door samen over lezen te praten een beeld te krijgen van het leesgedrag van de leerling. Een paar algemene tips daarbij zijn: - Geef de leerling de ruimte om na te denken, te bladeren en te vertellen; laat gerust stiltes vallen. - Moedig aan om te vertellen, bijvoorbeeld met Vertel eens, Hoe weet je dat? of Wat denk je nu? Wees nieuwsgierig en geïnteresseerd. - Vermijd waarom-vragen; die komen vaak bedreigend over. Kinderen hebben dan het gevoel dat ze zich moeten verantwoorden en klappen dicht. - Geef niet de opdracht iets hardop voor te lezen (dat geeft ze het gevoel dat ze getoetst worden), tenzij ze dat uit zichzelf willen doen om iets voor te lezen waar ze wat over willen zeggen bijvoorbeeld. Aan het eind van het gesprek wordt duidelijk welke ontdekkingen er zijn gedaan en er worden er afspraken gemaakt voor het vervolg. 9

10 Welke vragen stel je? Eerst algemeen: Wat kun jij allemaal lezen? Welke teksten kun jij lezen? Daarna per tekst: - Hoe weet je dat? (Waaraan kun je dat zien?) Wat betekent dat? - Wanneer/waarvoor zou je deze tekst lezen? Je wijst naar de teksten die op tafel liggen en vraagt: Welke teksten kun jij lezen? Het is aan de kinderen of ze in de teksten willen lezen of niet; ze krijgen daarvoor geen aanwijzingen. Wanneer kinderen bijvoorbeeld even in een boek gaan bladeren, geeft dat al informatie over de tekstkenmerken waarnaar ze kijken en die ze dus gebruiken (bijvoorbeeld een inhoudsopgave, titels, kopjes, plaatjes, vetgedrukte woorden, een inleiding, de lay-out). Vervolgvragen zijn: Hoe weet je dat? en Wat betekent dat? De vraag Hoe weet je dat? geeft kinderen de gelegenheid om onderscheidende tekstkenmerken te benoemen. Bijvoorbeeld: Ik kan deze tekst nog niet lezen, want er staan helemaal geen plaatjes in en de zinnen zijn lang en moeilijk. Wanneer een leerling zegt: Ik kan het niet lezen, omdat het een boek voor grote mensen is, dan is de vraag hoe weet je dat? een manier om door te vragen. Waaraan kun je dat zien? kan ze dan nog verder op een spoor zetten. De vraag stimuleert ze om iets over de eigen leesvaardigheid te zeggen in relatie tot de tekstkenmerken, bijvoorbeeld: Dit kan ik wel lezen, want er staan veel plaatjes bij, de letters zijn groot, de zinnen zijn kort, er staat niet zoveel op een bladzijde. Het onderwerp van de tekst kan hier ook ter sprake komen, bijvoorbeeld: Ik kan dit wel lezen, want het gaat over een onderwerp waar ik goed in zit. Of: Dit is denk ik lastig voor mij om te lezen, want het gaat over een moeilijk onderwerp. Of: Dit kan ik niet lezen, het is een onderwerp voor grote mensen. Dan vergelijkt de leerling het onderwerp van de tekst dus met de eigen voorkennis. Het kan ook zijn dat nu blijkt dat een leerling moeite heeft met een bepaalde tekstsoort of met een bepaald genre. Hier gaat het dus om het herkennen van verschillende leestaken (lezen van informatie, lezen van instructies, lezen van betogende teksten, lezen van verhalen, lezen van poëzie), en die leestaken koppelen aan de eigen leesvaardigheid. De vraag Wat betekent dat? stimuleert kinderen te verwoorden wat zij onder het kunnen lezen van de betreffende tekst verstaan. Heeft dat bijvoorbeeld vooral met technische aspecten te maken? Met woordenschat? Met begrip? Met het kunnen geven van een oordeel over de tekst? Met studietechnieken? Hier gaat het dus met andere woorden om kenmerken van de taakuitvoering, zoals die in het referentiekader en de leerstoflijnen onderscheiden zijn. We zijn er benieuwd naar welke kenmerken ze uit zichzelf noemen. De volgende vraag heeft betrekking op de functies van lezen: Wanneer/waarvoor zou je deze tekst lezen? 10

11 In het referentiekader worden de functies niet onderscheiden, maar in de leerstoflijnen nadrukkelijk wel. Met deze vraag kunnen we een indruk krijgen van het beeld dat kinderen van lezen hebben: hoe bewust zijn ze zich ervan dat je met verschillende doelen leest? En met welke doelen lezen ze? Tijdens het gesprek wordt vaak ook duidelijk of een leerling van lezen houdt (wanneer wel, wanneer niet), welke leesvoorkeuren een leerling heeft, wat hij thuis leest, of en wat er thuis gelezen wordt. Daarmee krijgen we een beeld van de verschillende geletterdheidspraktijken. 11

12 12

Referentiekaders taal en Goed Gelezen!

Referentiekaders taal en Goed Gelezen! Referentiekaders taal en Goed Gelezen! In het Referentiekader doorlopende leerlijnen taal en rekenen is vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen als het gaat om Nederlandse taal en rekenen/wiskunde.

Nadere informatie

De doorgaande lijn, zwakke lezers en de bibliotheek. Kees Broekhof Sardes

De doorgaande lijn, zwakke lezers en de bibliotheek. Kees Broekhof Sardes + De doorgaande lijn, zwakke lezers en de bibliotheek Kees Broekhof Sardes + Agenda Doorgaande lijnen rond lezen Wat zijn zwakke lezers? Welke maatregelen zijn mogelijk? Wat kan de bibliotheek doen? +

Nadere informatie

Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs

Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs Ronde 2 Harry Paus & Anita Oosterloo SLO, Enschede Contact: H.Paus@slo.nl A.Oosterloo@slo.nl Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs 1. Inleiding De commissie Meijerink heeft

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT)

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT) 2015-2016 Onderdeel: Spelling week 1 t/m week 3 1 & 2 Digitale methode 1F Spelling: verdubbeling en verenkeling. 1F Spelling: vorming van het bijvoeglijk naamwoord. 1F Werkwoordspelling waarvan een deel

Nadere informatie

Onderdeel: Spelling Algemene informatie: Wat moet je kennen: Wat moet je kunnen: Toetsing:

Onderdeel: Spelling Algemene informatie: Wat moet je kennen: Wat moet je kunnen: Toetsing: Vak: Nederlands Klas: IG2 MH/HV Onderdeel: Spelling week 1 t/m week 4 Aantal lessen per week: 2 Methode: Nieuw Nederlands 5 e editie Hoofdstuk: 1 & 2 Blz. 33 t/m 35 Digitale methode 1F Spelling: verdubbeling

Nadere informatie

Nederlands ( 2F havo vwo )

Nederlands ( 2F havo vwo ) Tussendoelen Nederlands Nederlands ( 2F havo vwo ) havo/vwo = Basis Leesvaardigheid zakelijke teksten Onderwerpen teksten over alledaagse onderwerpen, onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van de

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT)

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT) 2015-2016 Onderdeel: Spelling Lesperiode: week 1 t/m week 3 Aantal lessen per week: 4 Methode: Nieuw Nederlands 5 e editie Hoofdstuk: 1F Spelling: verdubbeling en verenkeling. 1F Spelling: vorming van

Nadere informatie

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (2F)

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (2F) Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink 1. Mondelinge Taalvaardigheid 1 1.1. Gesprekken Algemene omschrijving Kan in gesprekken over alledaagse en niet-alledaagse onderwerpen uit

Nadere informatie

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (1F)

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (1F) Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink 1. Mondelinge Taalvaardigheid 1 1.1. Gesprekken Algemene omschrijving Kan eenvoudige gesprekken voeren over vertrouwde onderwerpen in het

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands

Eindtermen Nederlands Nederlands 1F NE2 Eindtermen Nederlands Deze eindtermen bestaan uit drie onderdelen: zakelijke teksten, fictionele teksten en schrijven. Zakelijke teksten Kan eenvoudige teksten lezen over alledaagse onderwerpen

Nadere informatie

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO Inhoud 1 Voorwoord 4 2 Inleiding 5 3 Uitgangspunten bij het examen 6 4 Niveau 3F 7 5 Lezen 8 6 Luisteren 12 Bijlage 1 15 Integrale tekst

Nadere informatie

In het vervolg beperken wij ons tot wat met taal te maken heeft.

In het vervolg beperken wij ons tot wat met taal te maken heeft. Pagina 1 van 12 Station en de referentieniveaus De vraag hoe de methode Station omgaat met de referentieniveaus wordt in deze toelichting beantwoord. We geven hierin aan hoe de methode aansluit op die

Nadere informatie

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO. ingangsdatum 1 augustus 2016

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO. ingangsdatum 1 augustus 2016 NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN MBO ingangsdatum 1 augustus 2016 pagina 1 van 22 Inhoud 1 Voorwoord 3 2 Inleiding 4 3 Uitgangspunten bij het examen 5 4 Niveau 3F 6 5 Lezen

Nadere informatie

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands Hoe motiveer je docenten om mee te doen? Hoe beoordeel je de vaardigheden? Hoe maak je de beschrijvingen van het rapport Over de drempels met taal werkbaar? Hoe zorg je ervoor dat leerlingen betrokken

Nadere informatie

Referentieniveaus. Conclusies

Referentieniveaus. Conclusies Referentieniveaus In Alles-Apart worden alle regels en strategieën aangeboden op het gebied van begrijpend lezen, (werkwoord)spelling, grammatica en Engels. Tijdens de projecten worden deze regels en strategieën

Nadere informatie

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1 Professionaliseringsprogramma Passend Onderwijs, Amsterdam Zuid-Oost Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen Dianne Roerdink & Moniek Sanders 28 januari 2015 1 Programma Welkom Begrijpend

Nadere informatie

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F Schrijfvaardigheid * Kan samenhangende teksten schrijven met een eenvoudige, lineaire opbouw, over uiteenlopende vertrouwde onderwerpen uit de (beroeps)opleiding en

Nadere informatie

Fictielezen groep 5 en 6

Fictielezen groep 5 en 6 Fictielezen groep 5 en 6 Waar werkt u aan in groep 5 en 6? In groep 5 en 6 is de technische leesvaardigheid van de leerlingen weliswaar nog in ontwikkeling, maar die heeft inmiddels wel een niveau bereikt

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerroute 1 naar 1S: Gesprekken

Leerroute 1 naar 1S: Gesprekken Leerroute 1 naar 1S: Gesprekken - Is zich ervan bewust dat hij een gesprek voert met als doel informatie te verkrijgen. - Is zich bewust dat hij een gesprek voert met een bepaald doel. - Blijft trouw aan

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Basis Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Deviant methode leer/werkboek VIA vooraf op weg naar 1F. De 8 thema s in het boek hebben terugkerende

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen Leesbegrippen Groep 5 1. alinea (7)* 2. anekdote (2) 3. bedoeling van de schrijver (3) 4. boodschap overbrengen (1) 5. bronvermelding (2) 6. conclusie (1) 7. de bedoeling van de schrijver (2) 8. de clou

Nadere informatie

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 2F (MBO-2 EN MBO-3)

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 2F (MBO-2 EN MBO-3) NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 2F (MBO-2 EN MBO-3) CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL ONTWIKKELD EXAMEN Inhoud Voorwoord 4 1 Inleiding 5 2 Uitgangspunten bij het examen 6 3 Niveau 2F 7 4 Lezen 8 5 Luisteren

Nadere informatie

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F Schrijfvaardigheid * Kan samenhangende teksten schrijven met een eenvoudige, lineaire opbouw, over uiteenlopende vertrouwde onderwerpen uit de (beroeps)opleiding en

Nadere informatie

Leerroute 1: Schrijven

Leerroute 1: Schrijven Leerroute 1: Schrijven op doel Samenhang Woordgebruik & woordenschat Voorwaardelijk op publiek Leesbaarheid Taalverzorging - Kan fonemen onderscheiden - Weet dat letters met klanken corresponderen - Schrijft

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

Tips voor het curriculum schrijfvaardigheid Nederlands

Tips voor het curriculum schrijfvaardigheid Nederlands Tips voor het curriculum schrijfvaardigheid Nederlands Omschrijving aspecten van de taak: Algemeen Niveau Omschrijving Inhoud/context Leerlingen op niveau kunnen eenvoudige teksten lezen over alledaagse

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Fictielezen groep 7 en 8

Fictielezen groep 7 en 8 Fictielezen groep 7 en 8 Waar werkt u aan in groep 7 en 8? In groep 7 en 8 is de technische leesvaardigheid van zo n niveau dat de leerlingen verhalen en gedichten vlot kunnen lezen. U houdt rekening het

Nadere informatie

Leerstoflijnen lezen beschreven

Leerstoflijnen lezen beschreven Leerstoflijnen lezen beschreven Uitwerking van het referentiekader Nederlandse taal voor het leesonderwijs op de basisschool SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Leerstoflijnen lezen beschreven

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F (MBO-4)

NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F (MBO-4) NEDERLANDSE TAAL REFERENTIENIVEAU 3F (MBO-4) CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL ONTWIKKELD EXAMEN Inhoud Voorwoord 4 1 Inleiding 5 2 Uitgangspunten bij het examen 6 3 Niveau 3F 7 4 Lezen 8 5 Luisteren 12 6 Vraagvormen

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad)

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen en probleemstellingen

Nadere informatie

Taalprofiel. Kwalificatiedossier Parketteur. Johan de Wittlaan 11 Postbus AJ Woerden T (0348) F (0348)

Taalprofiel. Kwalificatiedossier Parketteur. Johan de Wittlaan 11 Postbus AJ Woerden T (0348) F (0348) Taalprofiel Kwalificatiedossier Parketteur Johan de Wittlaan 11 Postbus 394 3440 AJ Woerden T (0348) 466 440 F (0348) 466 441 info@shm.nl www.shm.nl Inleiding bij het taalprofiel van het kwalificatiedossier

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

NEDERLANDSE TAAL 2F TITEL IN KAPITALEN MBO KAN OVER TWEE REGELS. Syllabus (concept) Subtitel. Versie 1,december 2011

NEDERLANDSE TAAL 2F TITEL IN KAPITALEN MBO KAN OVER TWEE REGELS. Syllabus (concept) Subtitel. Versie 1,december 2011 NEDERLANDSE TAAL 2F TITEL IN KAPITALEN MBO KAN OVER TWEE REGELS Syllabus (concept) Subtitel Versie 1,december 2011 Versie 1.0, september 2011 Inhoud Voorwoord... 3 1. Syllabus... 5 1.1 Kader... 5 1.2 Vorm

Nadere informatie

Leestoets Nederlands. Afsluitende toets niveau 2F. Handleiding digitale toetsafname

Leestoets Nederlands. Afsluitende toets niveau 2F. Handleiding digitale toetsafname Leestoets Nederlands Afsluitende toets niveau 2F Handleiding digitale toetsafname Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling Arnhem (2012) Niets uit dit werk mag zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren 1 Bijlage 1: Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren Als een leraar op zoek is naar een mogelijk instrument om schoolse taalvaardigheid bij zijn leerlingen te observeren, dan

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl Kinderen leren schrijven www.taalvorming.nl Uitgangspunten van taalvorming Taalvorming is een lang bestaande werkwijze die je ook kunt zien als schrijfdidactiek werken vanuit eigen ervaringen samenhang

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - havo/vwo) 2011

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - havo/vwo) 2011 Doorlopende leerlijnen Nederlands ( - havo/vwo) 2011 De samengevatte kerndoelen en eindtermen in samenhang met de referentieniveaus taal Domein 1. Leesvaardigheid Nr. 4: Informatie achterhalen in informatieve

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg - informatie

Nadere informatie

Het ERK onderscheidt 6 taalcompetentieniveaus: van beginner tot nearnative.

Het ERK onderscheidt 6 taalcompetentieniveaus: van beginner tot nearnative. NEDERLANDS Van Straatsburg naar Brussel via Den Haag -over de beheersingsniveaus bij taalvaardigheden- De nieuwe leerplannen Nederlands VVKSO van de tweede graad hebben een grondige oppoetsbeurt taalbeschouwing

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - vmbo) 2011

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - vmbo) 2011 Doorlopende leerlijnen Nederlands ( - vmbo) 2011 De samengevatte kerndoelen en eindtermen in samenhang met de referentieniveaus Domein 1. Leesvaardigheid Nr. 4: Informatie achterhalen in informatieve en

Nadere informatie

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (3F)

Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink (3F) Toelichting M-nummers in relatie tot referentieniveaus Meijerink 1. Mondelinge Taalvaardigheid 1.1. Gesprekken Kan op effectieve wijze deelnemen aan gesprekken over onderwerpen uit de (beroeps)opleiding

Nadere informatie

Uitslagen Cito 0 en Cito-1-toets Leesvaardigheid klas 2B ( )

Uitslagen Cito 0 en Cito-1-toets Leesvaardigheid klas 2B ( ) Uitslagen Cito 0 en Cito-1-toets Leesvaardigheid klas 2B (2012-2013) rood = lager dan niveau 1F geel = op niveau 1F groen = op niveau 2F of hoger Achternaam Voorletters Toets 0 Toets 1 Toets 2 Toets 3

Nadere informatie

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands Les Taalblad, Pendelaars Tekstsoort, publiek, niveau Informatieve en persuasieve tekst Onbekend publiek Structurerend niveau voor leesvaardigheid, beoordelend niveau voor luistervaardigheid Verwijzing

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2012-2013

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2012-2013 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Begrijpend lezen algemeen

Begrijpend lezen algemeen Begrijpend lezen algemeen Wat is begrijpend lezen? Begrijpend lezen is het construeren en achterhalen van de betekenis van teksten. Tijdens het lezen legt de lezer voortdurend relaties tussen de tekst

Nadere informatie

Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk lezen en woordenschat

Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk lezen en woordenschat Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk en woordenschat De referentieniveaus voor taal en rekenen van de commissie Meijerink (2008) weergegeven in het rapport Over de drempels

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 4. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 4. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 4 66 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 4 De leerlingen leren informatie te achterhalen in informatieve en instructieve teksten, waaronder schema's, tabellen en

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 12 september 2014 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: De leerlingen leren om kritisch te kijken naar verschillende artikelen in 7Days. De leerlingen leren verschillende tekstsoorten

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Einddoelen Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg

Nadere informatie

De praktijk Begrijpend lezen

De praktijk Begrijpend lezen De praktijk Begrijpend lezen Plaats de tekst centraal Praat vooral met de leerlingen over de inhoud van de tekst! Praat over woordbetekenissen. Praat over tekstsoort en structuur. Praat over figuurlijk

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal Tussendoelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair onderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndoel 7 Stichting

Nadere informatie

Groep 5 en 6. Doelen. Waar werkt u aan in groep 5 en 6?

Groep 5 en 6. Doelen. Waar werkt u aan in groep 5 en 6? Groep 5 en 6 Doelen Leerlingen hebben plezier in voorgelezen worden hebben plezier in lezen en voorlezen hebben belangstelling voor verhalende teksten (waaronder poëzie) en informatieve teksten lezen en

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Meerkeuzevragen Hoe moet je meerkeuzevragen aanpakken? Tien tips bij de aanpak van meerkeuzevragen 34

Hoofdstuk 3 Meerkeuzevragen Hoe moet je meerkeuzevragen aanpakken? Tien tips bij de aanpak van meerkeuzevragen 34 Inhoud Voorwoord 7 Inleiding 8 Hoofdstuk 1 Het Examen Lezen programma I 11 1.1 Wat wordt er getoetst bij het examen? 11 1.2 Hoe wordt het examen afgenomen? 11 1.3 Welke tekstsoorten bevat het examen? 12

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 36 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 37 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

2.1 FaVoriete leestips

2.1 FaVoriete leestips Verhalend 2.1 FaVoriete leestips Van klasgenoten heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften die mij leuk lijken: 1.... 2.... 3.... Van de leraar heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften

Nadere informatie

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv Carte Orange 1 hv, 2 hv, 3 hv ERK-overzicht 1 Luisteren 1 hv 2 hv 3hv 1 Gesprekken tussen moedertaalsprekers verstaan A2 Kan het onderwerp bepalen van een langzaam en duidelijk gesproken gesprek 2-3-4-5-6-7-8*

Nadere informatie

NEDERLANDS VMBO. Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2012

NEDERLANDS VMBO. Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2012 NEDERLANDS VMBO Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2012 November 2010 Verantwoording: 2010 College voor Examens vwo, havo, vmbo, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Begrijpend Luisteren

Begrijpend Luisteren WORKSHOP PRENTENBOEKEN Begrijpend Luisteren in de onderbouw van de basisschool Doel Een theoretische verdieping en praktische voorbereiding om een prentenboek interactief voor te kunnen lezen. Begrijpend

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 9 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 9 Nederlandse taal Uitwerking kerndoel 9 Nederlandse taal Tussendoelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair onderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndoel 9 Stichting

Nadere informatie

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen. Waar werkt u aan in groep 7 en 8?

Groep 7 en 8. Doelen. Waar werkt u aan in groep 7 en 8? Groep 7 en 8 Doelen Leerlingen hebben plezier in voorgelezen worden hebben plezier in lezen en voorlezen hebben belangstelling voor verhalende teksten (waaronder poëzie) en informatieve teksten; lezen

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1

Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1 Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1 Voor wie? Voor jongeren (16+) of volwassenen (18+) die zelfstandig willen functioneren in meer formele contexten in de Nederlandse of Vlaamse samenleving. Hoe wordt er

Nadere informatie

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2:

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4 Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Leerlingen raken vertrouwd met het presenteren voor een groep Leerlingen raken vertrouwd

Nadere informatie

Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011

Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011 Servicedocument Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011 Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030

Nadere informatie

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x)

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) LTP klas 2 2014-2015 periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) oktober boekverslag 1 met recensie (weging 1x) spelling blok 1 + 2 (weging 1x) taalschat blok 1+2 (weging 1x) november leesvaardigheid

Nadere informatie

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen De Voorleesvogel Tips bij interactief voorlezen 1 Dienst Openbare Bibliotheek Den Haag Onderwijsbureau 070-3534552 hwi@dobdenhaag.nl 2 Interactief voorlezen Het is de kunst van interactief voorlezen om

Nadere informatie

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 1 Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 Mondeling onderwijs Kerndoel 1 Kerndoel 2 Kerndoel 3 Schriftelijk onderwijs Kerndoel 4 Bijlage kerndoel 4 leestechniek Kerndoel 5 Kerndoel

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

Kijkwijzers Beter zicht op het referentiekader taal SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Kijkwijzers Beter zicht op het referentiekader taal SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Foto omslag: Humantouch photography Kijkwijzers Beter zicht op het referentiekader taal SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Voorwoord Op 15 januari 2010 heeft de Ministerraad ingestemd

Nadere informatie

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN De meeste leerlingen hebben geen moeite met lezen op zich. Maar vanaf het moment dat ze langere teksten moeten lezen en globale vragen beantwoorden of als ze impliciete informatie

Nadere informatie

ERK - Europees Referentiekader. luisteren. pers. prof. educ.

ERK - Europees Referentiekader. luisteren. pers. prof. educ. luisteren A1 Luisteren naar aankondigingen en instructies Kan in vertrouwde situaties korte, duidelijke instructies begrijpen. Kan in korte, duidelijk gesproken teksten, namen, getallen en bekende woorden

Nadere informatie

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen.

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Begrijpend Lezen 2 Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Doelgroepen Begrijpend Lezen 2 Muiswerk Begrijpend Lezen 2 is

Nadere informatie

Leerjaar 2: Doelenlijst Nederlands Voor leerroute A, B en C

Leerjaar 2: Doelenlijst Nederlands Voor leerroute A, B en C Leerjaar 2: Doelenlijst Nederlands Voor leerroute A, B en C Mondelinge taalvaardigheid, Leesvaardigheid, Schrijfvaardigheid, Taalverzorging en begrippen MONDELINGE TAALVAARDIGHEID 1.1 Gespreksvaardigheid

Nadere informatie

Leesontwikkeling op de Casimirschool

Leesontwikkeling op de Casimirschool Leesontwikkeling op de Casimirschool Waarom veel aandacht voor leesontwikkeling? Als kinderen lezen worden allerlei onderdelen van het brein aangesproken Veel aandacht voor leesontwikkeling 1. Als kinderen

Nadere informatie

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen.

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Begrijpend Lezen 2 Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Doelgroepen Begrijpend Lezen 2 Muiswerk Begrijpend Lezen 2 is

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands lager onderwijs

Eindtermen Nederlands lager onderwijs Eindtermen Nederlands lager onderwijs Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in: 1.1 een voor hen bestemde mededeling

Nadere informatie