Kansrijke maatregelen energiebesparing. Frans Rooijers

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kansrijke maatregelen energiebesparing. Frans Rooijers"

Transcriptie

1 Kansrijke maatregelen energiebesparing Frans Rooijers

2 CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise 40 medewerkers Not-for-profit Opdrachtgevers: Overheden (Europa, nationaal, regionaal) bedrijven, brancheorganisaties en NGO s Zie onze publicaties op 2

3 Energiebesparingskansen - Recente cijfers energiebesparing Metaal elektro Andere energie-intensieve industrie - Tien kansrijke maatregelen - Hobbels 3

4 Ontwikkeling en prognose energiegebruik bron: CE Delft voor PBL PJ.jaar % verandering per jaar Voedings-, genotmiddelenindustrie ,3% -0,5% 0,0% -0,4% Papier- en grafische industrie ,8% -0,1% -0,2% -0,5% 192 Aardolie-industrie ,4% 2,3% -5,6% 0,5% 2014 Organische basischemie ,5% 0,4% 0,5% 0,6% 2015 Kunstmestindustrie ,5% 0,3% -0,4% 0,1% 23 Bouwmaterialenindustrie ,1% -1,3% -0,9% -1,2% IJzer- en staalindustrie ,5% 0,7% 0,5% 0,0% Non-ferrometalenindustrie ,8% -11,1% 0,7% 0,3% Metaalproducten/machine-industrie ,6% 0,6% 0,7% 0,4% Transportmiddelenindustrie ,6% -0,5% 0,2% 0,0% Glastuinbouw ,0% -0,9% 0,8% 0,5% Totaal ,2% 0,0% -0,3% 0,4% 4

5 Energiebesparing in Nederlandse industrie 5

6 Laag besparingstempo bij energie-intensieve industrie Besparingstempo: Energie-intensieve bedrijven (EU ETS/MEE, ca. 600 PJ): 1,2% Bedrijven onder de MJA-3 (ca. 240 PJ): 1,8% 6

7 Potentieel voor energiebesparing in Nederland 7

8 PJ besparing per jaar Vooral in de industrie nog veel potentieel Besparing productie Besparing eindgebruik

9 Laaghangend fruit in de industrie Maatregel Typerende investering Typerende besparing Typerende terugverdientijd 1 Isolatie van appendages per appendage 85 95% < 1 jaar 2 Periodieke thermografische inspectie van isolatie per inspectie/rapportage Per inspectie m 3 gas/jaar < 2 jaar 3 Tankdakisolatie /m % 1-4 jaar 4 Frequentiegeregelde pompen /kw, indien nodig: kosten voor bekabeling tot ca % < 2 jaar 5 Frequentiegeregelde ventilatoren /kw, indien nodig: kosten voor bekabeling tot ca % Ca. 3-4 jaar 5a Idem bij luchtkoelers Periodieke reiniging luchtkoelers Ca /reiniging van Air fin bank 20 40% < 2 maanden 7 Hoogrendement stoomketel, met rookgascondensor 20-30/kW geïnstalleerd vermogen 5-10% 1-2 jaar 8 Onderhoud en vervanging condenspotten Vervanging ca.: 500/condenspot 10% 1-2 jaar 9 Perslucht: ultrasone lekdetectie Ultrasoon detector: ca % 1 12 maanden 10 E-zuinige HF-verlichting 60/armatuur (bijplaatsen HF-voorschakelapparaat) 30 50% 2-3 jaar 9

10 Voorbeelden: 1. Luchtkoelers Veel luchtkoelers draaien op constant toerental s Winters is dat niet nodig, omdat het dan kouder is Frequentieregeling levert ca. 25% besparing Terugverdientijd 1-3 jaar Besparingspotentieel: ca. 60 miljoen kwh, ofwel huishoudens 10

11 2. Verlichting in bedrijfshallen In 60% van de bedrijfshallen is nog steeds gewone TL-verlichting Ca. 40% besparing met HF (hoogfrequente) TL-verlichting Terugverdientijd ca. drie jaar 11

12 3. Frequentiegeregelde pompen Pompen staan voor ca. 20% van het elektriciteitsgebruik in de industrie Meeste pompen zijn uitgerust met een smoorklep, met moderne frequentiegeregelde pompen is 20-40% besparing mogelijk Terugverdientijden < twee jaar # # Kosten zijn hoger in geval bekabeling/explosiebeveiliging nodig is 12

13 Nieuwe technieken in onderzoeksprogramma ISPT Nieuwe generatie scheidingstechnologie Intensificeren en optimaliseren van processen Energie-efficiëntie gasscheiding en gasbehandeling Nieuwe generatie warmtegebruiksystemen Droog- en ontwateringsprocessen Potentieel Energiebesparing (bron: ISPT) 35 PJ/jaar 15 PJ/jaar 18 PJ/jaar 99 PJ/jaar 20 PJ/jaar ISPT raamt totale omzet op ca. 5 miljard 13

14 Hobbels Prioriteit ligt primair bij het productieproces, niet bij energiebesparing Tekort aan technisch geschoold personeel, vaak weinig tijd, kennis over nieuwe technieken niet altijd aanwezig Vanuit bedrijfszekerheid keuze voor bekende, vertrouwde technieken Beslissingen worden vaak buiten Nederland genomen, terugverdientijden moeten lager zijn dan 2-3 jaar 14

15 Energiebesparing krijgt prioriteit in overheidsbeleid: Europa: Energie-Efficiency Directive (2012). Verplicht lidstaten om energiebesparing te realiseren. O.a. tot energie-audits in industrie. Nationaal: SER Energieakkoord (2013): centraal doel = 1,5% energiebesparing/jaar, ofwel: additioneel 100 PJ energiebesparing 28 PJ via handhaving energie-eis Wet milieubeheer bij bedrijven in utiliteitssector (kantoren, zorginstellingen, scholen, etc.) 0,8 PJ via intensivering MEE en MJA-III 8 PJ via handhaving energie-eis Wet milieubeheer bij industrie Erkende energiebesparende maatregelen zijn opgenomen in Activiteitenbesluit (2014), o.a. metaal-elektro industrie (31 stuks). 15

16 Samenvattend Nog veel potentieel voor energiebesparing in de industrie, vooral in de energie-intensieve industrie Dit betreft zowel bestaande technieken die vaak rendabel toegepast kunnen worden, als innovaties In bedrijfsprocessen zijn er belemmeringen om maatregelen te implementeren De overheid intensiveert energiebesparingsbeleid Er ligt een forse markt voor energiebesparing! 16

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie Alex Ouwehand Directeur NMZH CO2 emission CO2 reduction Ambities klimaat en energie EU en Rijk 2020 : 20 % CO 2 -reductie (tov 1990),

Nadere informatie

Efficiënt energiegebruik industrie en MKB. Frans Rooijers

Efficiënt energiegebruik industrie en MKB. Frans Rooijers Efficiënt energiegebruik industrie en MKB Frans Rooijers CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise 50 medewerkers

Nadere informatie

Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven

Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven Laaghangend fruit in de industrie Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven Rapport Delft, februari 2014 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck (CE Delft) M.(Marit) van Lieshout

Nadere informatie

Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven

Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven Laaghangend fruit in de industrie Energiebesparende maatregelen voor vergunningplichtige industriële bedrijven Rapport Delft, februari 2014 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck (CE Delft) M.(Marit) van Lieshout

Nadere informatie

Doorrekening Energieakkoord

Doorrekening Energieakkoord Doorrekening Energieakkoord Resultaten Industrie en Landbouw Ton van Dril Den Haag 2 oktober 2013 www.ecn.nl Inhoud Energiebesparing industrie en mogelijke uitbreiding Energiebesparing landbouw en mogelijke

Nadere informatie

Frequentieregeling. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Frequentieregeling. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Frequentieregeling In opdracht van het ministerie van Economische Zaken In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Energie-efficiënte maatregelen bij vergunningplichtige bedrijven Factsheet Frequentieregeling

Nadere informatie

MJA: verleden, heden en toekomst

MJA: verleden, heden en toekomst MJA: verleden, heden en toekomst Oppervlaktebehandelende industrie Jac van Trijp Achtergronden MJA Meerjarenafspraken Energie-efficiency - Overheid en bedrijfsleven maken afspraken over verbeteringen in

Nadere informatie

Geen woorden maar daden en energie besparen

Geen woorden maar daden en energie besparen Geen woorden maar daden en energie besparen Voorstellen voor efficiënte energiebesparing in de energie-intensieve industrie Initiatiefvoorstel Tweede Kamerfractie D66 Stientje van Veldhoven 5 oktober 2016

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Subsidies. Energie en Industrie Maurits Clement

Subsidies. Energie en Industrie Maurits Clement Subsidies Energie en Industrie 2016 Maurits Clement Regelingen in de Topsector Energie Topsector en TKI s bepalen prioriteiten en Bugetten RVO voert tenders uit om budgetten toe te kennen aan projecten

Nadere informatie

Warmte in de maatschappij. Financiële voor- en nadelen van warmtenetten voor de samenleving

Warmte in de maatschappij. Financiële voor- en nadelen van warmtenetten voor de samenleving Warmte in de maatschappij Financiële voor- en nadelen van warmtenetten voor de samenleving CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische

Nadere informatie

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT 30 januari 2014 Introductie Nederland ICT Nederland ICT is de branchevereniging van ICT-bedrijven

Nadere informatie

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Januari 15 Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Alle bedrijven, zonder ISO 14.001 en/of ISO 50.001 en/of MJA/MEE convenant, die niet voldoen aan de definitie kleine en middelgrote ondernemingen

Nadere informatie

Introductie van de EED

Introductie van de EED Introductie van de EED 5 x 20 doelstellingen In 2020 wil de EU: 20% minder CO 2 t.o.v. 1990 (CO 2 ) 20% energie uit duurzame energiebronnen (DE) 20% meer energiebesparing (EE) 5 x 20 doelstellingen In

Nadere informatie

Kosten en baten van de ondergrond redeneer, reken en verdien! COP, Rotterdam

Kosten en baten van de ondergrond redeneer, reken en verdien! COP, Rotterdam Kosten en baten van de ondergrond redeneer, reken en verdien! COP, Rotterdam CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA)

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Een introductie Inhoud Deel 1 - Theorie Wat is een MKBA? Hoe stel ik een MKBA op? Voor- en nadelen Deel 2 - Praktijk Praktijkvoorbeeld: bedrijventerrein t Heen

Nadere informatie

Energiebesparing bedrijven Soester Zakenkring

Energiebesparing bedrijven Soester Zakenkring Energiebesparing bedrijven Soester Zakenkring 9-9 - 2016 09-09-2016 1 Even voorstellen Michiel van Dalen Teamleider handhaving bedrijven RUD Utrecht Erik Wishaupt Adviseur energiebesparing en energiebeleid

Nadere informatie

SER Energieakkoord: prestatieafspraken en EPK handhaving Wet milieubeheer energiebesparing. DGMI/KLG Afdeling Klimaat: Stef Strik

SER Energieakkoord: prestatieafspraken en EPK handhaving Wet milieubeheer energiebesparing. DGMI/KLG Afdeling Klimaat: Stef Strik SER Energieakkoord: prestatieafspraken en EPK handhaving Wet milieubeheer energiebesparing DGMI/KLG Afdeling Klimaat: Stef Strik Energiebesparing = winst voor de lokale groene economie beperking van woon-

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

Erkende maatregelen voor Energiebesparing

Erkende maatregelen voor Energiebesparing Erkende maatregelen voor Energiebesparing s Hertogenbosch Wendy Simonse, Irma Boswijk 2 Training Toezicht op energiebesparing Indeling sessie Aan de slag met Toezicht op Energie De erkende maatregelen

Nadere informatie

(GL) inzake slechte prestatie energiebesparing door bedrijven

(GL) inzake slechte prestatie energiebesparing door bedrijven B en W nr. 13.0911; d.d. 15-10-2013 Onderwerp (GL) inzake slechte prestatie energiebesparing door bedrijven Besluiten: van de commissie 1. de beantwoording van de schriftelijke vragen aan het College van

Nadere informatie

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing MJA Workshop Wet & Regelgeving Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing Marco van de Esschert Ministerie van BZK Energieakkoord, Bouwbesluit, Energielabel en BENG MJA Workshop 2014 Marco van de Esschert

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

EED energie-audit: verplichting of kans?

EED energie-audit: verplichting of kans? EED energie-audit: verplichting of kans? Ondernemen met visie op energie Enschede, 28 januari 2016 Mayke Derksen en Jorieke Rienstra Inhoud Energietaken Energie-Efficiency Directive (EED) Meerjarenafspraken

Nadere informatie

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Grote ondernemingen die geen ISO 14.001 of ISO 50.001-certificaat hebben en niet zijn toegetreden tot een energiebeleidsovereenkomst (MEE / MJA3) moeten

Nadere informatie

Energiebesparing via de Wet milieubeheer. Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie

Energiebesparing via de Wet milieubeheer. Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie Energiebesparing via de Wet milieubeheer Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie Rapport Delft, mei 2013 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders A. (Ab) de Buck C. (Cor) Leguijt

Nadere informatie

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft Klimaatneutrale gemeenten Frans Rooijers - directeur CE Delft CE Delft - Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 - Energie, transport en grondstoffen - Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Zijn de algemene gegevens volledig ingevuld? Verplicht (m.u.v. 11 en 12) Is de informatie aanwezig? Zo niet, zal RVO.nl dit opvragen.

Zijn de algemene gegevens volledig ingevuld? Verplicht (m.u.v. 11 en 12) Is de informatie aanwezig? Zo niet, zal RVO.nl dit opvragen. EEP 2017-2020 - Format en Toetsingscriteria MEE-convenant Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Onderdeel Toetsingskader Toetsingscriteria 1. Algemene gegevens en ondertekening Het toetsingskader en de

Nadere informatie

Energiebesparing door handhaving van energie afspraken

Energiebesparing door handhaving van energie afspraken Energiebesparing door handhaving van energie afspraken Uitvoeringsorganisatie voor bodem, bouw en milieuwetgeving Nationaal Energie Congres 2016 16 juni 2016 Patrick.teunissen@odnzkg.nl Rode draad De Nationale

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw

Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw W. Wetzels September 2013 ECN-E--13-046 Verantwoording Op 4 september 2013 is het Energieakkoord voor duurzame

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Effectieve Innovatie: push & pull. Frans Rooijers - directeur

Effectieve Innovatie: push & pull. Frans Rooijers - directeur Effectieve Innovatie: push & pull Frans Rooijers - directeur CE Delft - Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 - Energie, transport en grondstoffen - Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 913 Wijziging van de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie, de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet in verband met

Nadere informatie

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV PRAKTISCH MILIEUBELEIDIN DE GRAFIMEDIA RI&E 3 ADVIES rapport: Van Elst Grafisch Afwerker BV Uitgave van: : Dienstencentrum maandag 13 augustus 2012 Rapport van Van Elst Grafisch Afwerker BV te Apeldoorn

Nadere informatie

Trends ICT en Energie Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030

Trends ICT en Energie Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030 Trends ICT en Energie 2013-2030 Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030 CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische,

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 33 913 Wijziging van de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie, de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet in verband met

Nadere informatie

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft Energie Gebruik, kosten & transitie Frans Rooijers directeur CE Delft CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Handhaving Wet Milieubeheer duur(zaam) ondernemen?

Handhaving Wet Milieubeheer duur(zaam) ondernemen? Handhaving Wet Milieubeheer duur(zaam) ondernemen? Door : ing. Raymond van den Tempel Technisch Consultant Strukton Worksphere (mobiel telnr. 06-12 854 978) Tijdsduur : 15.30 15.55 uur Datum : 5 November

Nadere informatie

ECN R & D plan voor 2014 Energiebesparing in de Industrie

ECN R & D plan voor 2014 Energiebesparing in de Industrie ECN R & D plan voor 2014 Energiebesparing in de Industrie Ir. Peter Alderliesten October 2013 www.ecn.nl Inhoud Energiebesparing en -efficiëntie Energiegebruik in Nederland ECN EBI programma focus en activiteiten

Nadere informatie

Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen

Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen De gemeenten Beek, Brunssum, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Maastricht, Meerssen, Nuth, Onderbanken,

Nadere informatie

Subsidies. Energiebesparing Industrie TKI ISPT 2014. Maurits Clement maurits.clement@rvo.nl

Subsidies. Energiebesparing Industrie TKI ISPT 2014. Maurits Clement maurits.clement@rvo.nl Subsidies Energiebesparing Industrie TKI ISPT 2014 Maurits Clement maurits.clement@rvo.nl Overzicht regelingen Industrie Joint Industry Projects (JIP) - 5.200.000 Eur Early Adopter projects (EAP) - 500.000

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Energiebesparing: verlichting of verplichting?

Energiebesparing: verlichting of verplichting? Energiebesparing: verlichting of verplichting? Erkende maatregelen in het Activiteitenbesluit Kelvinbaan 40, Postbus 1461 3430 BL NIEUWEGEIN tel: +31 (0)30 693 00 55 fax: +31 (0)30 693 00 57 info@metaaladvies.nl

Nadere informatie

Gas is geen aardgas, en hard nodig. Frans Rooijers - 4 november 2016

Gas is geen aardgas, en hard nodig. Frans Rooijers - 4 november 2016 Gas is geen aardgas, en hard nodig Frans Rooijers - 4 november 2016 CE Delft: wie zijn wij? Onafhankelijk beleidsonderzoek en advies Bijna 40 jaar; ca. 50 medewerkers Grensvlak economie, techniek en (milieu)beleid

Nadere informatie

ENERGIEBESPARING IN DE AKKERBOUW/OPEN TEELTEN

ENERGIEBESPARING IN DE AKKERBOUW/OPEN TEELTEN ENERGIEBESPARING IN DE AKKERBOUW/OPEN TEELTEN In de akkerbouw/open teelten wordt met name voor de bewaring van producten veel energie gebruikt in de vorm van droging en koeling. De hoeveelheid verbruikte

Nadere informatie

Trends ICT en Energie 2013-2030. Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030

Trends ICT en Energie 2013-2030. Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030 Trends ICT en Energie 2013-2030 Energiegebruik ICT in Nederland 2013, trendontwikkeling 2020 en 2030 CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Brammer Energy Savings

Brammer Energy Savings Brammer Energy Savings Brochure 120853 Wij weten waar het om draait Energiebesparing is een belangrijk onderwerp, zo ook in het onderhoud. Bekend is dat energiekosten 90% van de totaal gemaakte kosten

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

More space for solutions. Energie Efficiëntie Dag 20 november 2012 Bavaria Lieshout. 1 KSB Nederland BV Bert den Hollander 2012

More space for solutions. Energie Efficiëntie Dag 20 november 2012 Bavaria Lieshout. 1 KSB Nederland BV Bert den Hollander 2012 More space for solutions. Energie Efficiëntie Dag 20 november 2012 Bavaria Lieshout 1 KSB Nederland BV Bert den Hollander 2012 Concern en merk KSB Over ons KSB is een leidende aanbieder van pompen, appendages,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 649 Initiatiefnota van het lid Van Veldhoven over energiebesparing in een oogopslag Nr. 2 INITIATIEFNOTA Energiebesparing in één oogopslag!

Nadere informatie

Restwarmte en riothermie

Restwarmte en riothermie Restwarmte en riothermie Early Morning Toast Bijeenkomst Stichting kiemt, netwerk Arnhem Hoenderloo, 26 maart 2014 Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727 Tauw introductie TAUW BV In Top 10 van Nederlandse

Nadere informatie

Onderdeel Toetsingskader Toetsingscriteria 1. Algemene gegevens en ondertekening

Onderdeel Toetsingskader Toetsingscriteria 1. Algemene gegevens en ondertekening EEP 2017-2020 - Format en Toetsingscriteria MJA3-convenant (versie 2) Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Onderdeel Toetsingskader Toetsingscriteria 1. Algemene gegevens en ondertekening Algemene gegevens

Nadere informatie

ROCKWOOL TECHNICAL INSULATION WAARDECREATIE

ROCKWOOL TECHNICAL INSULATION WAARDECREATIE ROCKWOOL TECHNICAL INSULATION WAARDECREATIE TOEGEVOEGDE WAARDE ROCKWOOL Technical Insulation, onderdeel van de ROCKWOOL Group, is de marktleider in innovatieve technische isolatieproducten en op steenwol

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Openbare samenvatting Delft, oktober 2012 Opgesteld door: A. (Ab)

Nadere informatie

TKI Energie & Industrie

TKI Energie & Industrie TKI Energie & Industrie 10 MAART: INFORMATIE MEETING E&I TENDER Agenda 9.45 Entry and registration 10.00 Opening and welcome by Peter Alderliesten (Director of TKI Energy and Industry) 10.05 Introduction

Nadere informatie

ECN-N Energiescenario s Drenthe 2030

ECN-N Energiescenario s Drenthe 2030 December 2016 ECN-N--16-031 Energiescenario s Drenthe 2030 Gerdes, J. Gewijzigd op: 16-12-2016 13:20 2 Inhoud 1 Context van de energiescenario s voor 2030 4 2 Uitgangspunten voor drie scenario s 5 3 Ontwikkelingen

Nadere informatie

Kostenbesparende en energiezuinige verlichting

Kostenbesparende en energiezuinige verlichting Rv 87 RIS 260163 Initiatiefvoorstel D66 Kostenbesparende en energiezuinige verlichting 18 juni 2013 1. Inleiding De gemeente Den Haag heeft zich als doel gesteld om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Dat

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

KSB SuPremE. De meest efficiënte magneetvrije pompaandrijving ter wereld Titel der Präsentation. Arial, 30 Punkt, schwarz

KSB SuPremE. De meest efficiënte magneetvrije pompaandrijving ter wereld Titel der Präsentation. Arial, 30 Punkt, schwarz De KSB SuPremE De meest efficiënte magneetvrije pompaandrijving ter wereld Titel der Präsentation. Arial, 30 Punkt, schwarz Concern en merk KSB Over ons KSB is een leidende aanbieder van pompen, appendages,

Nadere informatie

Convenant Benchmarking Energie-efficiency: resultaten en vrijstellingen energiebelasting

Convenant Benchmarking Energie-efficiency: resultaten en vrijstellingen energiebelasting Convenant Benchmarking Energie-efficiency: resultaten en vrijstellingen energiebelasting Rapport Delft, juni 2010 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck M.J. (Martijn) Blom M. (Martine) Smit L.M.L. (Lonneke)

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Welkom Moderator: Wietse Walinga Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Programma 9.40 uur Kansen voor Zorgvastgoed vanuit Nationaal Energieakkoord Door: Henk Postema & Marten Valk 10.15 uur

Nadere informatie

Sustainable energy in large office buildings

Sustainable energy in large office buildings Sustainable energy in large office buildings Agenda 1 Engie Tower Brussels 2 Engie Tower Antwerp 1 Voordelen van duurzame ontwikkeling Een gebouw is een grote bron van energieverbruik (40% van de totale

Nadere informatie

deelsessie Gelderse aanpak: stimulering bedrijven Door Roland Bus & Roy Ellenbroek (GEA) Krijn Ratsma (St. Energieke Regio)

deelsessie Gelderse aanpak: stimulering bedrijven Door Roland Bus & Roy Ellenbroek (GEA) Krijn Ratsma (St. Energieke Regio) deelsessie Gelderse aanpak: stimulering bedrijven Door Roland Bus & Roy Ellenbroek (GEA) Krijn Ratsma (St. Energieke Regio) Programma Introductie van de aanpak van het Gelders Energieakkoord (Roy Ellenbroek,

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Chemische industrie in Duitsland

Chemische industrie in Duitsland Chemische industrie in Duitsland 1. Actuele situatie van de chemische industrie in Duitsland In vergelijking met het vorige kwartaal steeg de productie in het derde kwartaal van 2012 met 1,5 procent, terwijl

Nadere informatie

2 Energiebesparing in organisaties

2 Energiebesparing in organisaties 2 Energiebesparing in organisaties Bij het energiegebruik in een onderneming kan men onderscheid maken tussen gebouwgebonden energie (bijv. verlichting, verwarming en airconditioning) en energie die nodig

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 30 196 Duurzame ontwikkeling en beleid Nr. 258 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland. Den Haag, 17/12/2015

Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland. Den Haag, 17/12/2015 Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland Den Haag, 17/12/2015 CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 20 november 2013 Inhoud Algemeen het SER Energieakkoord Proces, doelen, borging, hoofdlijnen & pijlers, concrete afspraken

Nadere informatie

Laaghangend fruit Bij bestaande verlichting: Is de verlichting overal en altijd wel effectief? Energie-efficiëntere lampen gebruiken.

Laaghangend fruit Bij bestaande verlichting: Is de verlichting overal en altijd wel effectief? Energie-efficiëntere lampen gebruiken. Winkel Laaghangend fruit Bij bestaande verlichting: Is de verlichting overal en altijd wel effectief? Energie-efficiëntere lampen gebruiken. Lampen met langere levensduur toepassen. Licht (automatisch)

Nadere informatie

Gebouwschil. Ruimteverwarming 2, 5-8. Ruimte- en buitenverlichting Faciliteiten 19-23

Gebouwschil. Ruimteverwarming 2, 5-8. Ruimte- en buitenverlichting Faciliteiten 19-23 Autoschadeherstelbedrijven Bedrijven waar overwegend onderdelen van motorvoertuigen (inclusief carrosserieherstel), motorfietsen, caravans/campers en aanhangwagens worden hersteld. Denk aan (spaanloze,

Nadere informatie

West-Friesland: warmte in transitie. Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017

West-Friesland: warmte in transitie. Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017 West-Friesland: warmte in transitie Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017 Inhoud Warmtetransitie, van het aardgas af, hoezo???? Aanpak in het project Uitkomsten regio West-Friesland Eindbeeld (welke oplossing

Nadere informatie

Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht

Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht De zorgsector laat op jaarbasis zeker EURO 115 miljoen aan energiekostenbesparing liggen. Energiegebruik in de zorg kan

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Elektriciteitsbesparing: urgent action required! Werkgroep Elektriciteitsbesparing November 2010

Elektriciteitsbesparing: urgent action required! Werkgroep Elektriciteitsbesparing November 2010 Elektriciteitsbesparing: urgent action required! Werkgroep Elektriciteitsbesparing November 2010 2 1 Samenvatting (1) 3 Samenvatting (2) 4 2 Samenvatting (3) 5 Inhoudsopgave 6 3 1. Elektriciteit in Nederland

Nadere informatie

Titel van de presentatie : november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg

Titel van de presentatie : november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg - Het moet en kan een onsje minder - 1 Het moet minder; omdat energietarieven door veel onzekere factoren worden bepaald 1 2 Peak Oil: de productie van olie zit op zijn max World oil production (EIA Monthly)

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

Workshop efficiënte elektrische aandrijvingen in de chemische industrie Waar liggen de kansen?

Workshop efficiënte elektrische aandrijvingen in de chemische industrie Waar liggen de kansen? 1 Workshop efficiënte elektrische aandrijvingen in de chemische industrie Waar liggen de kansen? Gouda, 23 januari 2014 Ir. B.J. Waggeveld 1 Overzicht Intro Werkwijze energiebesparing Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Vergelijking methoden energiebesparing: PME en MJA Inleiding Meerjarenafspraken energie-efficiency

Vergelijking methoden energiebesparing: PME en MJA Inleiding Meerjarenafspraken energie-efficiency Vergelijking methoden energiebesparing: PME en MJA Door Martijn Verdonk (PBL) en Piet Boonekamp (ECN) Met bijdragen van: Annemie Loozen en Harry Vreuls (SenterNovem) Inleiding Het meten van energiebesparing

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

SCK. Schroefcompressoren SCK

SCK. Schroefcompressoren SCK SCK Schroefcompressoren SCK 41-100 ALUP Méér dan perslucht alleen! ALUP levert sinds 1923 een totaaloplossing voor de persluchtbehoefte van haar klanten. Deze oplossing omvat analyse, advies, planning,

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Overzicht van legale aspecten betreffende energie-efficiëntie in Vlaanderen die van belang zijn voor de textielindustrie

Nadere informatie

Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4

Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4 Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4 Inhoud Waarom is energiebesparing interessant? Belang van een juiste aanpak Zelf doen vs. Outsourcing Klassieke

Nadere informatie

V.2.4. Samen nog sterker

V.2.4. Samen nog sterker V.2.4 Samen nog sterker Enschede Apeldoorn Technisch Beheer / Elektro Mechanisch Onderhoud Elektromotoren en aandrijvingen - Wikkelen en repareren - Balanceren - Trillingsmetingen Inspecties en Onderhoud

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Brammer Energy Savings

Brammer Energy Savings Brammer Energy Savings Brochure 120853 Wij weten waar het om draait Energiebesparing is een belangrijk onderwerp, zo ook in het onderhoud. Bekend is dat energiekosten 90% van de totaal gemaakte kosten

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

ENERGIEBESPARING: DE ONBEGRENSDE MOGELIJKHEDEN

ENERGIEBESPARING: DE ONBEGRENSDE MOGELIJKHEDEN Ecofys BV P.O. Box 8408-3503 RK Utrecht Kanaalweg 16-G -3526 KL Utrecht The Netherlands www.ecofys.nl T +31 (0)30 280 83 00 F +31 (0)30 280 83 01 E info@ecofys.nl ENERGIEBESPARING: DE ONBEGRENSDE MOGELIJKHEDEN

Nadere informatie

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer Activiteitenbesluit Wet milieubeheer De kennis, knoet en honingversie! Praktijkseminar Installatiesector 11 oktober 2011 p.teunissen@dmb.amsterdam.nl Wet milieubeheer Bescherming milieu Voormalige Hinderwetaspecten:

Nadere informatie

Bijlage 10 bij de regeling: Overzicht erkende maatregelen energiebesparing per bedrijfstak

Bijlage 10 bij de regeling: Overzicht erkende maatregelen energiebesparing per bedrijfstak Bijlage 10 bij de regeling: Overzicht erkende energiebesparing per bedrijfstak In deze bijlage zijn per bedrijfstak de erkende voor energiebesparing weergegeven. Ook zijn per bedrijfstak beschrijvingen

Nadere informatie