INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING OM COMPETITIEF TE BLIJVEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING OM COMPETITIEF TE BLIJVEN"

Transcriptie

1 ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven Aanzetten voor een vernieuwd industriebeleid in Vlaanderen INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING OM COMPETITIEF TE BLIJVEN Renaat Hanssens, adviseur ACV-studiedienst Bert De Wel, adviseur ACV-studiedienst Chris Serroyen, hoofd ACV-studiedienst Koen Repriels, adviseur ACV-studiedienst

2 Uitgave van het Vlaams ACV V.U.: Dominique Leyon Haachtsesteenweg Brussel Depotnummer: D/2014/0780/07 Ontwerp: gevaertgraphics Druk: gevaertprinting

3 INHOUD Inleiding 4 C B 1. Industrie en loonkosten 5 Inleiding Loonkost: een meerdimensioneel begrip loonkostenhandicap volgens R 7 2. Industrie en energiekost 13 Inleiding Regionale verschillen in energieprijzen beinvloeden competitiviteit Heffingen en belastingen nemen toe, maar ook vrijstellingen Meer energie-efficientie en een rechtvaardige verdeling van de lasten zijn de oplossing Hoe Lang nog Leuren met Leren? Competentieontwikkeling voor en in de industrie Levenskort leren Levenloos Ontwaking? Levensbreed, loopbaanlang? Leren in de industrie? Knipperlichten De leer op Industrie en innovatie 35 Inleiding Vakbonden aan de zijlijn. Een gemiste kans! En de overheden? Beleidsaanbevelingen om competitiviteit op te krikken 55 Acv-Groenschrift de industrie een toekomst geven Aanzetten voor een vernieuwd industriebeleid in Vlaanderen

4 In dit deel van het groenschrift De industrie een toekomst geven. Aanzetten voor een vernieuwd industriebeleid in Vlaanderen zoomen vier auteurs in op de verschillende factoren die de concurrentiekracht van onze industrie bepalen. Het debat over het concurrentievermogen van de Vlaamse industrie wordt nogal eens (moedwillig?) herleid tot loonkosten en energiekosten. Renaat Hanssens en Bert De Wel klaren uit hoe het nu zit met die Belgische loonkosten en energiekosten. Vormen deze kosten een reële handicap om de concurrentie aan te gaan met onze industriële buren? De auteurs besluiten dat het competitiviteitsdebat veel ruimer moet worden gevoerd. Als je nagaat wat de concurrentiekracht is van onze ondernemingen, moet je veel meer doen dan enkel inzoomen op de kostenfactoren lonen en energie. Vooral innovatie, opleiding en kennis zijn doorslaggevend voor (het behoud van) onze industrie. Bedrijven hebben beloofd om jaarlijks 1,9% van hun loonmassa te investeren in voortgezette beroepsopleiding en de participatiegraad van hun werknemers op te trekken naar 50%. Chris Serroyen onderzoekt of deze doelstelling wordt gehaald en hoe wordt omgegaan met opleiding en kennis. Innovatie is een ander belangrijk codewoord in het Vlaamse industriebeleid. Koen Repriels plaatst kanttekeningen bij de rol van overheden en vakbonden bij industrie & innovatie. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 4 Investeren in kennissamenleving

5 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING INDUSTRIE EN LOONKOSTEN 1 Renaat Hanssens, adviseur ACV-studiedienst

6 INLEIDING Het debat over het concurrentievermogen van de Vlaamse industrie wordt nogal eens (moedwillig?) herleid tot de factor loonkosten. Nochtans zijn loonkosten slechts één element in het ruimere competitiviteitsdebat, dat ook moet gaan over onder meer innovatie, ondernemerschap en internationalisatie. Allicht is de loonkostenproblematiek een gemakkelijke focus, omdat de contouren van het debat eenvoudig scherp te stellen zijn: Belgische werknemers kosten x% meer per uur dan hun Duitse, Franse, of waarom niet Hongaarse, Poolse of Chinese collega s. Een exclusieve focus op loonkosten (waar ook de Europese Commissie zich aan bezondigt in haar aanpak van de Zuideuropese eurozonelidstaten) leidt al vlug tot een race to the bottom inzake loonkosten: de lidstaat die er in slaagt zijn loonkost nog net iets lager dan die van zijn concurrenten in te stellen wint tijdelijk althans deze strijd. Tot weer een ander land het met nog lagere loonkosten doet. Op het einde verliest iedereen, want de koopkracht van de werknemers is zodanig uitgehold, dat de vraag helemaal ineenstuikt. Kijken we evenwel naar succesvolle industriële landen als Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland of de Scandinavische landen, dan zien we daar weliswaar competitieve loonniveaus, maar geen dumpinglonen. De lage lonen van de mini-jobs in Duitsland bijvoorbeeld vinden we niet zozeer terug in de industriële sector, maar eerder bij de laaggeschoolde diensten (schoonmaak, transport, horeca, huishoudhulp, ). In deze bijdrage willen we uitklaren hoe het nu zit met die Belgische loonkosten en een genuanceerd antwoord geven op de vraag of ze een reële handicap vormen om de concurrentie aan te gaan met onze industriële buren. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 6 Investeren in kennissamenleving

7 1.1 LOONKOST: EEN MEERDIMENSIONEEL BEGRIP In het debat over onze eventuele loonkostenhandicap wordt steevast met verschillende cijfers gezwaaid, waarmee iedereen zijn eigen gelijk probeert te halen. Zo hebben werkgeversorganisaties er alle belang bij om de Belgische situatie zo schrijnend mogelijk voor te stellen. Daarom focussen ze graag op de loonkost per uur, waarvan ze beweren dat die 16,5% duurder zou zijn dan in de drie ons omringende buurlanden Frankrijk, Nederland en Duitsland. In haar monitoring van de macro-economische situatie van de EU-lidstaten kijkt de Europese Commissie naar de loonkost per eenheid product. Dit is reeds een verstandiger benadering, omdat ze de loonkost vergelijkt met de productiviteit: hoeveel van elke euro geproduceerde toegevoegde waarde gaat er naar loonkosten. Als in een land de loonkost dubbel zo hoog ligt in vergelijking met een andere lidstaat van de eurozone, maar de productiviteit is eveneens dubbel zo hoog, dan is het eerste land nog steeds perfect competitief. In de Belgische context kennen we de Wet van 26 juli 1996 tot bevordering van de werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen (de loonnormwet), die de evolutie van de Belgische loonkost per uur sinds 1996 vergelijkt met het gewogen gemiddelde van de uurloonkostevolutie van Frankrijk, Nederland en Duitsland. Volgens deze benadering waren de Belgische uurloonkosten in ,8% duurder dan die van onze buurlanden. De verwachting is dat deze loonkloof voor 2014 zal dalen tot 3,8%. Deze cijfers houden evenwel geen rekening met een heel aantal loonsubsidies die de kloof verder verkleinen met een goede 2%. Bovenstaande loonnormen zijn macro-economische loonnormen: ze meten het loonniveau van de totale Belgische economie. Dat zegt niet zoveel over het sectorale loonniveau, dat van sector tot sector erg kan verschillen. Zo wordt ons globaal loonniveau omhoog getrokken door relatief (in vergelijking met het buitenland) dure lonen in de horeca. Dit maakt voor de Belgische competitiviteit evenwel niet veel uit omdat restaurants of hotels in Brussel of Gent niet onmiddellijk concurreren met hun Parijse, Amsterdamse of Berlijnse collega s. Om de Belgische competitiviteit op het vlak van lonen in kaart te brengen, moeten we dus focussen op de sectoren die onderhevig zijn aan internationale concurrentie. De indirecte rol van sectoren, die fungeren als toeleverancier voor de internationaal concurrerende sectoren mogen we evenwel niet geheel uit het oog verliezen: de loonkost in die sectoren is van belang voor de prijzen van goederen en diensten, die op hun beurt een kostenfactor kunnen zijn voor de internationaal concurrerende sectoren. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 7 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

8 1.2 LOONKOSTENHANDICAP VOLGENS CRB Zoals hierboven aangegeven volgt de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven de evolutie van de Belgische loonkosten per uur in de privésector ten opzichte van de ontwikkelingen in Nederland, Duitsland en Frankrijk, en dit vanaf wordt als 0-jaar beschouwd. Met loonverschillen vóór 1996 wordt dus geen rekening gehouden. Omwille van de grote productiviteitsverschillen tussen België en de buurlanden is dit uitgangspunt perfect te verantwoorden. De loonkostevolutie tussen 1996 en 2012 ziet er als volgt uit: Figuur 1. Relatieve ontwikkeling van de uurloonkosten België/gemiddelde van 3 buurlanden , , Bron: CRB Ogenschijnlijk is er een ontsporing vanaf Bovenstaande grafiek vertelt evenwel niet het volledige verhaal. Sinds een aantal jaren probeert de federale overheid de competitiviteit van de Belgische economie op te krikken door het toekennen van steeds meer loonsubsidies. Deze loonsubsidies nemen diverse vormen aan: van een algemene subsidie via het niet doorstorten van de bedrijfsvoorheffing tot specifieke subsidies voor nacht- en ploegenarbeid, overuren of voor werknemers in O&O-afdelingen (alle eveneens via een vrijstelling van het doorstorten van een deel van de bedrijfsvoorheffing) of terugstortingen van de RSZ-bijdragen (vooral in de non-profitsector). Deze loonsubsidies komen naast de verminderingen van de (RSZ-) werkgeversbijdragen, die eveneens sterk toenamen de laatste jaren. Onder- Groenschrift de industrie een toekomst geven 8 Investeren in kennissamenleving

9 staande tabel geeft een volledig overzicht van deze loonsubsidies en RSZ-bijdrageverminderingen: Loonsubsidies Via sociale zekerheid Activering Dienstencheques Sociale Maribel GECO's in ziekenhuizen Alternatieve sociale Maribel Jongerenbonus (non-profit) Via federaal niveau Algemene subsidie Nacht- en ploegenarbeid Overuren Onderzoek en ontwikkeling Specifieke subsidies O&O (universiteiten) Via gewestniveau Oudere werklozen (Vlaams gewest) Werkgelegenheidspremie (Wallonië) Beschutte werkplaatsen (gemeensch.) Vermindering werkgeversbijdragen Vermindering werknemersbijdragen Sommige loonsubsidies zijn niet helemaal relevant om de loonkost voor de internationaal concurrerende sectoren te beheersen. Zo ondersteunt de Sociale Maribel de tewerkstelling in de non-profitsector. Hetzelfde geldt voor de jongerenbonus en de Alternatieve sociale Maribel. Ook de dienstenchequesubsidies zijn bedoeld voor een heel specifieke, op de binnenlandse markt gerichte sector. Om alle verwarring over de werkelijke omvang van de loonsubsidies en de reële loonhandicap uit de wereld te helpen heeft de federale regering in 2013 een Commissie van experten van de Nationale Bank, het Planbureau, de CRB, Eurostat en de FOD Economie in het leven geroepen. Zij moesten alle loonsubsidies in kaart brengen en uitsluitsel geven over de omvang van de loonhandicap. Onderstaande tabel vat het werk van deze Commissie van experten i.v.m. de macro-economische loonhandicap (voor het geheel van de Belgische economie dus) samen: De federale overheid probeert de competitiviteit van de Belgische economie op te krikken door het toekennen van steeds meer loonsubsidies. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 9 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

10 Figuur 2. Arbeidskostenverschillen over de periode volgens de combinatie van de simulaties van de evoluties van de uurloonkosten in België en in de buurlanden Buurlanden Geen wijziging Wijziging gezamenlijke loonsubsidies d Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder services à la personne e Wijziging uitsluitend in O&O f België 1 Geen wijziging 2 Wijziging gezamenlijke loonsubsidies 3A 3B 4A 4B 5A 5B Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a met wijziging van de overeenkomstige werkgelegenheid Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a zonder wijziging van de overeenkomstige w erkgelegenheid Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a en regionale subsidies b met wijziging van de overeenkomstige werkgelegenheid Wijziging gezame nlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a en regionale subsidies b zonder wijziging van de overeenkomstige werkgelegenheid Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a en regionale subsidies b en activeringssubsidies c met wijziging van de overeenkomstige werkgelegenheid Wijziging gezamenlijke loonsubsidies zonder gerichte maatregelen a en regionale subsidies b en activeringssubsidies c zonder wijziging van de overeenkomstige werkgelegenheid Basisindex Index 2011: Index 2011: Index 2011: Index 2011: 1996= ,03 141,25 141,37 140,94 Index 2011: 4,60% 147,52 Technisch verslag Index 2011: 0,55% 142,03 Index 2011: 3,27% 146,00 Index 2011: 2,06% 144,29 Index 2011: 146,06 3,64% Index 2011: 144,35 2,42% Index 2011: 146,71 4,10% Index 2011: 144,97 2,86% Noot: Wanneer voor België de uurloonkosten gecorrigeerd zijn voor de gezamenlijke loonkosten (simulatie 2), wordt enkel het totaalbedrag van de in D39 opgenomen loonsubsidies vermeld, gezien de beslissing om geen rekening te houden met de maatregelen uit D29, D51 en D59 omwille van hun zeer geringe omvang. a) Subsidies dienstencheques, Sociale Maribel, fiscale Sociale Maribel, jongerenbonus non-profit en gesubsidieerde contractuelen in ziekenhuizen ; b) Premie 50+ (Vlaams Gewest), Primes à l emploi (Wallonië), beschutte werkplaatsen; c) Activa-maatregelen, SINE (inschakelingseconomie), IBO en de tegemoetkomingen voor beroepsopleidingen; d) Gezamenlijke loonsubsidies uit D39 plus, voor Frankrijk: CIR en services à la personne ; e) Gezamenlijke loonsubsidies uit D39 plus, voor Frankrijk: CIR; f) CIR in Frankrijk en loonsubsidies S&O in Nederlands. De experten schuiven niet één, maar verschillende cijfers voor de loonhandicap naar voor, waarbij: geen rekening wordt gehouden met de loonsubsidies (lijn 1 in tabel 8) alle subsidies in rekening worden gebracht (2) enkel de loonsubsidies die niet specifiek gericht zijn op de non-profit of de huishoudhulp (dienstencheques) in rekening worden gebracht (3B) idem, maar waarbij ook de extra werkgelegenheid gecreëerd door bovenstaande maatregelen niet in rekening wordt gebracht 1 (3A) 1 Gezien dit jobs met relatief lage lonen zijn, heeft de extra gecreëerde werkgelegenheid een neerwaarts effect op het algemeen loonkostenniveau in de privésector ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 10 Investeren in kennissamenleving

11 idem als 3B maar waarbij ook de regionale subsidies ( 50+ (in Vlaanderen) en primes à l emploi (in Wallonië), en beschutte werkplaatsen) niet in rekening worden gebracht (4B) idem als 4B maar waarbij ook de extra werkgelegenheid gecreëerd door de gerichte maatregelen (non-profit en dienstencheques) niet in rekening wordt gebracht (4A) idem als 4B maar waarbij ook de activeringssubsidies niet worden verrekend (5B) idem als 5B maar waarbij ook de extra werkgelegenheid gecreëerd door de gerichte maatregelen (non-profit en dienstencheques) niet in rekening wordt gebracht (5A) Bij deze werkwijze kunnen heel wat vragen worden gesteld. Waarom niet met de regionale loonsubsidies of met de activeringsmaatregelen rekening mag worden gehouden is niet echt duidelijk. Tenslotte komen ook deze loonsubsidies een overgroot deel (maar niet alle) bedrijven ten goede, net zoals dit het geval is voor de subsidies voor bijvoorbeeld nacht- en ploegenarbeid. Ook het niet in rekening brengen van de werkgelegenheid gecreëerd door de dienstencheques roept vragen op. De experts redeneren dat deze subsidie extra werkgelegenheid creëert die het algemeen loonniveau kunstmatig naar beneden haalt. Alle extra werkgelegenheid gecreëerd door de mini-jobs in Duitsland heeft er echter ook een enorm neerwaarts effect op het loonniveau. Van de 5,1 miljoen minijobs in 2012 kunnen er minstens 62% worden toegewezen aan sectoren die weinig of niets te maken hebben met de internationaal concurrerende sectoren 2 ; deze 3,16 miljoen jobs komen minstens overeen met VTE 3, of een groep werknemers die in verhouding groter is dan onze dienstenchequers (waarvan de meesten deeltijds werken). Bij wijze van besluit kunnen we stellen dat naast de berekening van de loonkosthandicap, waarbij met alle subsidies rekening gehouden wordt (de handicap bedraagt dan slechts 0,55%), enkel de berekening van lijn 3B, waarbij abstractie wordt gemaakt van de subsidies voor de non-profit en de dienstenchequesector, aanvaard- 2 Zie p. 9: van de mini-jobbers werkt 20% in de handel, 11% in administratieve en ondersteunende diensten,11% in de horeca, 9% in de gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening, 6% voor vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten (controlemechanismen) en 5% bij overige diensten. 3 Volgens het hierboven aangehaalde document van de CRB werkt 70% van de mini-jobbers minder dan 15 uur per week: 36% zegt minder dan 10 uur per week; te werken en 34% verklaart tussen 10 et 14 uur per week te werken. We veronderstellen daarom op een voorzichtige manier dat een mini-jobber gemiddeld 10u per week werkt. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 11 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

12 baar is. Zo wordt de geafficheerde loonhandicap van 4,6% van het Technisch Verslag 2011 teruggebracht tot 2,06%. Dit doet de experts, in een presentatie van hun rapport besluiten: Globaal, na het in acht nemen van de loonsubsidies, lijkt de groei van de uurloonkosten niet buitenmatig te zijn. Brengen we bovenstaande cijfergegevens binnen in de grafiek over de loonhandicap van de CRB, dan krijgen we volgend gecorrigeerd beeld 4 : Figuur 3. Relatieve ontwikkeling van de uurloonkosten België/gemiddelde van 3 buurlanden 106,0% 105,0% 104,0% 103,0% 102,0% 101,0% 100,0% 99,0% zonder loonsubsidies met loonsubsudidies De loonkloof is hier iets groter dan in het verslag van de experten, omdat geen rekening wordt gehouden met de buitenlandse loonsubsidies. Merkwaardig genoeg verminderen die de loonkloof. Dit komt omdat de loonsubsidies in het buitenland tussen 1996 en 2011 afnamen, waardoor de lonen met subsidies in het buitenland sneller stegen dan de lonen zonder subsidies. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 12 Investeren in kennissamenleving

13 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING INDUSTRIE EN ENERGIEKOST 2 Bert De Wel, adviseur ACV-studiedienst

14 INLEIDING De toegenomen druk op de competitiviteit van de Europese industrie zorgt er voor dat alle kostenfactoren onder het vergrootglas worden gelegd. Ook de energiekosten komen steeds meer in het vizier. Een vlotte toegang tot betaalbare, betrouwbare en duurzame energie is cruciaal voor een competitieve industrie. Aardgasprijzen die in de VS driemaal lager zijn dan in Europa en elektriciteitsprijzen voor industriële verbruikers die meer dan tweemaal zo hoog zijn, hebben een negatieve invloed op de Europese industriële concurrentiekracht. Hetzelfde fenomeen speelt ook binnen Europa, waar we zien dat Vlaamse bedrijven vaak worden geconfronteerd met hogere energiefacturen dan de bedrijven uit de buurlanden. Hoe zit de vork precies in de steel? En wat kan er aan worden gedaan? ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 14 Investeren in kennissamenleving

15 2.1 REGIONALE VERSCHILLEN IN ENERGIEPRIJZEN BEINVLOEDEN COMPETITIVITEIT Het World Energy Outlook rapport van het Internationaal Energieagentschap geeft aan hoe energieprijsverschillen tussen economische regio s een impact hebben op de investeringsbeslissingen en strategieën van bedrijven. 1 De massale exploitatie van schaliegas en -olie in de Verenigde Staten zorgt voor een sterke toename (maal drie) van het prijsverschil van aardgas met Europa (zie figuur 1). Dit drijft ook de elektriciteitsprijs omlaag in de VS. Een recent rapport van de Europese Commissie geeft aan dat Belgische industriële consumenten over de periode steeds minder betaalden dan de gemiddelde Europese elektriciteitsprijs. De prijs nam wel toe met 15,2%. De industriële gasprijzen daalden in België met 10,7% over deze periode door een daling van de energie en de bevoorradingskost. 2 Een studie van Frontier Economics voor Business Europe bevestigt het beeld dat de elektriciteitskost voor industriële klanten in België gemiddeld is (zie figuur 2). 3 Dit neemt niet weg dat bedrijven in buurlanden zoals Nederland en Frankrijk vaak een lagere elektriciteitskost hebben. 4 Figuur 1. Evolutie groothandelsprijs aardgas in VS, VK, Duitsland en Japan Europese Commissie, Commission Staff Working Document, Energy prices and costs report, 22 januari 2014, p Frontier Economics, Lessons learnt from the current energy and climate framework, a report prepared for Business Europe, mei Alle EU-landen geven kortingen op belastingen en heffingen aan industriële elektriciteitsconsumenten. Dit maakt het vergelijken van prijzen tussen landen bijzonder moeilijk. 5 Europese Commissie, COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT, Energy prices and costs report, 22 januari 2014, p ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 15 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

16 Figuur 2. Elektriciteitsprijs industrie volgens grootte van stroomverbruik 6 In de meeste industriële sectoren is energie slechts een marginale kostenfactor. Dit is echter niet het geval in energie-intensieve sectoren als chemie, aluminium, cement, staal, papier, glas en olieraffinage. De concurrentie speelt des te meer aangezien deze producten (steeds meer) internationaal worden verhandeld. In Vlaanderen zijn energie-intensieve sectoren zoals chemie, staal en papier sterk aanwezig. Het Internationaal Energieagentschap stelt vast dat de export van energie-intensieve goederen uit de Verenigde Staten licht toeneemt en dat de EU en Japan de export van hun energie-intensieve producten sterk zien verminderen. De productie van de energie-intensieve industrie in Europa vermindert sinds 2008 en ook het aandeel van de energie-intensieve industrie in het Europese BBP loopt terug. 7 Deze tendens is niet enkel het gevolg van de energiekost. Andere factoren zoals belasting- en heffingsvrijstellingen, de economische recessie en structurele veranderingen in de wereldeconomie, zorgen mee voor grote verschuivingen in de consumentenvraag waarna ook de investeringen volgen. 6 Frontier Economics, Europese Commissie, Energy prices and costs in Europe, COM(2014)21. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 16 Investeren in kennissamenleving

17 2.2 HEFFINGEN EN BELASTINGEN NEMEN TOE, MAAR OOK VRIJSTELLINGEN Hierboven werden vooral de prijsverschillen tussen de internationale regio s en landen toegelicht. Ondertussen evolueerde de energieprijs ook op Vlaams niveau. Professionele elektriciteitsgebruikers zagen in Vlaanderen over de periode hun factuur toenemen met 0,6%. 1 Deze (bijzonder) lichte stijging verbergt een sterke daling van de aangerekende kost voor de elektriciteit zelf (-13,5%), terwijl de bijdragen voor hernieuwbare energie en warmtekrachtkoppeling (WKK) en het distributienettarief respectievelijk stegen met 7,8% en 7,2%. Terwijl de stijging van de elektriciteitsfactuur voor industriële klanten beperkt bleef, is dit niet het geval voor de aardgasfactuur. Een gemiddelde industriële aardgasklant zag zijn factuur met 39,6% stijgen over dezelfde periode. Bij aardgas is het vooral de kost voor het gas die de prijs zo sterk deed toenemen. En die is het gevolg van de prijsevoluties op de internationale markten. De factuur voor het beleid inzake hernieuwbare energie komt vooral bij de huishoudens terecht en proportioneel minder bij de kmo s en de grote bedrijven. De toename van de distributienettarieven (hoofdzakelijk door de sterk gestegen certificatenkost voor de zonnepanelen) en de bijdragen voor hernieuwbare energie en warmtekrachtkoppeling (WKK) zijn het gevolg van het Vlaamse en Belgische (voor de windmolens op zee) beleid inzake hernieuwbare energie. De kost van dit beleid wordt aangerekend aan de elektriciteitsverbruikers. Er bestaan echter grote verschillen tussen de verbruikerscategorieën. De factuur voor het beleid inzake hernieuwbare energie komt vooral bij de huishoudens terecht en proportioneel minder bij de kmo s (die bijvoorbeeld geen btw betalen) en de grote bedrijven waarvoor aanzienlijke vrijstellingen bestaan. Zowel voor de bijdrage voor windmolens op zee (financiering via de federale bijdrage) als voor de Vlaamse groenestroomdoelstelling krijgen bedrijven een grote vrijstelling (tot 98%). 1 CREG, Studie over de componenten van de elektriciteits- en gasprijzen, 26 september Merk op dat de elektriciteitsfactuur voor een gemiddeld Vlaams huishouden steeg met bijna 43% over dezelfde periode. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 17 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

18 2.3 MEER ENERGIE- EFFICIENTIE EN EEN RECHTVAARDIGE VERDELING VAN DE LASTEN ZIJN DE OPLOSSING Een vlotte toegang tot betaalbare, betrouwbare en duurzame energie is cruciaal voor een competitieve industrie. Indien we de klimaatopwarming onder de 2 C willen houden, hebben we nood aan een veel groter aandeel van hernieuwbare energie. Hoe houden we deze onvermijdelijke investeringen betaalbaar? De oplossing ligt bij een dubbele aanpak. In eerste instantie moet de energie-efficiëntie van onze bedrijven blijvend worden gestimuleerd. Vlaanderen heeft net zo min als onze buurlanden ooit goedkope energieprijzen gekend. Het was dankzij onze energie-efficiënte en innovatieve industrie dat we wereldwijd konden concurreren. Energie-efficiëntie is de sleutel voor toekomstige competitiviteit en het behoud van onze welvaart. Het beleid schiet echter tekort om hier een absolute prioriteit van te maken. In het klimaat- en energiepakket voor 2030 dat de Europese Commissie recent voorstelde ontbreken doelstellingen voor energie-efficiëntie. 1 Ook de Vlaamse Energiebeleidsovereenkomsten met de industrie zijn onvoldoende ambitieus en bevatten teveel achterpoortjes voor de betrokken bedrijven. 2 Tenslotte is er het cruciale verdelingsvraagstuk. Belangrijke onderdelen van het Vlaamse en Belgische beleid inzake hernieuwbare energie, rationeel energiegebruik en maatregelen inzake het sociale energiebeleid worden via de elektriciteitsen gasfactuur betaald. Energie-intensieve bedrijven krijgen aanzienlijke kortingen om hun concurrentiekracht te vrijwaren. De impact op de huishoudens zal enorm toenemen indien de bevriezing van de distributienettarieven die vandaag van toepassing is ongedaan zal worden gemaakt. 3 Het is dan maar de vraag of de lasten voor ons energiesysteem nog rechtvaardig verdeeld zijn. Simplistische maatregelen die enkel kijken naar de directe energiekost van de bedrijven in vergelijking met de buurlanden brengen geen zoden aan de dijk. Enkel oplossingen die het volledige plaatje in rekening brengen maken een kans om effectief te zijn: 1 Europese Commissie, A policy framework for climate and energy in the period from 2020 to 2030, COM(2004)15final, 22 januari Zie Arbeid en Milieu, Magazine jaargang 2012, nr. 2 voor meer info. 3 Deze bevriezing zorgt vandaag voor tijdelijke en artificieel lage elektriciteitsprijzen voor de gezinnen aangezien de aanzienlijk gestegen kosten van distributienetbeheerders vandaag niet doorgerekend kunnen worden. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 18 Investeren in kennissamenleving

19 Aangezien energiearmoede en het aantal mensen met betalingsproblemen toeneemt in Vlaanderen is bijzondere aandacht nodig voor de impact van de energiekost. de industrie moet reële inspanningen doen inzake energie-efficiëntie en verlaging van het energieverbruik; enkel energie-intensieve bedrijven die effectief blootgesteld zijn aan internationale concurrentie mogen aanspraak kunnen maken op vrijstellingen (andere bedrijven rekenen de kost sowieso door aan hun klanten); een kosten-efficiënt beleid inzake hernieuwbare energie moet gericht zijn op de realisatie van de doelstellingen inzake klimaatopwarming en tegelijk onze bevoorradingszekerheid garanderen; er moet een transparant maatschappelijk debat komen over de verdeling van de kosten en baten tussen alle actoren (huishoudens, kmo s, bedrijven), waarbij iedereen bijdraagt in functie van zijn draagkracht. Aangezien energiearmoede en het aantal mensen met betalingsproblemen toeneemt in Vlaanderen is bijzondere aandacht nodig voor de impact van de energiekost op de meest kwetsbare groepen; op EU-niveau moeten afspraken worden gemaakt over de verdeling van de financieringskost van het beleid inzake hernieuwbare energie tussen alle actoren. Dit moet de huidige race to the bottom stoppen waarbij landen steeds grotere vrijstellingen geven aan hun industrie ten koste van de huishoudens en de financiering van het beleid inzake hernieuwbare energie. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 19 INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING

20 ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 20 Investeren in kennissamenleving

21 Chris Serroyen, diensthoofd ACV-studiedienst INVESTEREN IN KENNISSAMENLEVING HOE LANG NOG Leuren met Leren? competentieontwikkeling voor en in de industrie 3

22 3.1 LEVENSKORT LEREN We noemden het in de Gids op Maatschappelijk Gebied (1997, nr. 10) ooit het levenloze beleid voor het levenslange leren. De poeha van het Europese Jaar voor het Levenslange Leren (1996) was toen net achter de rug. Noteer: Europese Jaren worden met hoofdletters geschreven. Om de aandacht weg te trekken van de kleine lettertjes. Die aangeven dat je dat allemaal niet zo serieus moet nemen. Dat die Europese Jaren vooral een goed alibi zijn voor EU-marketing en kokette conferenties. Dat, na het gebruikelijke meet, greet and eat - een Jaar lang - vooral speed moet worden gezet naar de orde van de dag. En die was, anno 1997, vooral een opmerkelijke beleidsapathie. Het leren van wieg tot graf, was toen vooral een leren van (pas) 3 tot 23 jaar. Met enkel een Minister van Onderwijs en geen Minister van het Leren. En dan nog een Minister van Onderwijs die zijn onderwijs voor sociale promotie bijzonder stiefmoederlijk behandelde. Zodat het initiële onderwijs alle aandacht en geld naar zich toetrok. Met binnen dat initiële onderwijs ook nog scheeftrekkingen. Veel voor het voltijdse onderwijs, en al te weinig voor het deeltijdse onderwijs. Veel voor de universiteiten en onvoldoende voor de hogescholen. ACV-Groenschrift de industrie een toekomst geven 22 Investeren in kennissamenleving

ACV legt werkpistes rond werkgelegenheid, opleiding en concurrentievermogen

ACV legt werkpistes rond werkgelegenheid, opleiding en concurrentievermogen Brussel 14 februari 2012 ACV legt werkpistes rond werkgelegenheid, opleiding en concurrentievermogen op tafel Le Soir bericht vandaag over het technisch verslag over het concurrentievermogen en de werkgelegenheid

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Gepubliceerd. CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004. Arbeidsmarktbeleid. Inhoud van het Technisch Verslag 2003

Gepubliceerd. CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004. Arbeidsmarktbeleid. Inhoud van het Technisch Verslag 2003 Gepubliceerd Arbeidsmarktbeleid CRB evalueert interprofessioneel akkoord 2003-2004 CRB (2003).. Brussel: CRB, CRB 2003/1000 CCR 11. De ontwikkeling van de uurloonkosten en de werkgelegenheid loopt volgens

Nadere informatie

technisch verslag CRB 2012-1603

technisch verslag CRB 2012-1603 technisch verslag CRB 2012-1603 CRB 2012-1603 DEF CM/V/CVC/SDh Technisch verslag van het secretariaat over de maximale beschikbare marges voor de loonkostenontwikkeling 21 december 2012 2 CRB 2012-1603

Nadere informatie

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen?

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Cascade van beleidsniveaus en beleidsteksten Beleid EU Strategie Europa 2020 Europees werkgelegenheidsbeleid Richtsnoeren

Nadere informatie

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Juli 2013 De evolutie van de werkende beroepsbevolking te Brussel van demografische invloeden tot structurele veranderingen van de tewerkstelling Het afgelopen

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen Naast de federale besparingen mogen we natuurlijk niet vergeten wat er op Vlaams niveau op ons af komt. Wie verwacht dat de Vlaamse regering Bourgeois I de wonden van de federale besparingen zalft, komt

Nadere informatie

Mijnheer de Voorzitter, Mijnheer de Gedelegeerd bestuurder, Dames en heren,

Mijnheer de Voorzitter, Mijnheer de Gedelegeerd bestuurder, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID UNIZO startreceptie 17 september 2013 Mijnheer de Voorzitter, Mijnheer

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie ingediend op 461 (2014-2015) Nr. 5 21 oktober 2015 (2015-2016) Amendementen op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN

PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN 21 december 2016 De CREG houdt in het kader van haar algemene monitoringtaken gegevensbanken bij met de prijzen van elektriciteit

Nadere informatie

PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN

PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN PRIJS VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS IN BELGIË, IN DE 3 REGIO S EN IN DE BUURLANDEN 14 juni 2017 De CREG houdt in het kader van haar algemene monitoringtaken gegevensbanken bij met de prijzen van elektriciteit

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie

FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT

FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT DE ECONOMIE VAN WALLONIË : PRESTATIES EN VOORUITZICHTEN Vincent REUTER Gedelegeerd Bestuurder Union Wallonne des Entreprises (UWE) FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT 14 juni 2012 Inhoud presentatie 1. Economische

Nadere informatie

A D V I E S Nr Zitting van vrijdag 30 maart

A D V I E S Nr Zitting van vrijdag 30 maart A D V I E S Nr. 1.598 ----------------------------- Zitting van vrijdag 30 maart 2007 ------------------------------------------ Koninklijk besluit tot vaststelling van de toekenningsmodaliteiten van de

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

Voka: Minder doelgroepen voor meer jobs

Voka: Minder doelgroepen voor meer jobs Koningsstraat 154-158 1000 Brussel tel. 02 229 81 11 www.voka.be Persbericht Datum 10 oktober 2013 aantal pagina s 1/6 meer informatie bij Frederik Meulewaeter woordvoerder tel. 02 229 81 22 gsm 0477 39

Nadere informatie

nr. 703 van MIRANDA VAN EETVELDE datum: 12 september 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Activering 50-plussers - Stand van zaken

nr. 703 van MIRANDA VAN EETVELDE datum: 12 september 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Activering 50-plussers - Stand van zaken SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 703 van MIRANDA VAN EETVELDE datum: 12 september 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Activering 50-plussers - Stand van zaken Het inschakelen

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 1 De arbeidsmarkt wordt krapper: alle talent is nodig Evolutie van de vervangingsgraad (verhouding 15-24-jarigen

Nadere informatie

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

Position Paper Contact Datum Inleiding Bestaande meerkosten

Position Paper Contact Datum Inleiding Bestaande meerkosten Position Paper: Meerkosten op elektriciteit: toestand 2015 Contact: Emilie Butaye (Federatie van de Glasindustrie) +32 2 542 61 29 emilie.butaye@vgi-fiv.be Datum: 22/09/2015 Inleiding In deze position

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten

Regionale economische vooruitzichten 2015/2 Regionale economische vooruitzichten 2015-2020 Dirk Hoorelbeke D/2015/3241/213 Samenvatting Dit webartikel geeft een bondig overzicht van de nieuwe regionale economische vooruitzichten tot 2020.

Nadere informatie

Is er morgen nog werk voor iedereen? Egbert Lachaert Jong Vld 30 maart 2015

Is er morgen nog werk voor iedereen? Egbert Lachaert Jong Vld 30 maart 2015 Is er morgen nog werk voor iedereen? Egbert Lachaert Jong Vld 30 maart 2015 Werkloosheid Vacatures Loonkosten Loopbanen Man vrouw Sectoren Evoluties arbeidsmarkt Werkloosheidscijfers België Jaar België

Nadere informatie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie In het kader van de Jaarreeks 2000 verscheen een studie over de evolutie van het arbeidsvolume in België, het Vlaams en het

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Ervaringen met de uitvoering van de werkloosheidsverzekering. activering van werklozen in België. Congres SER. Den Haag,

Ervaringen met de uitvoering van de werkloosheidsverzekering. activering van werklozen in België. Congres SER. Den Haag, Ervaringen met de uitvoering van de werkloosheidsverzekering en activering van werklozen in België Congres SER Den Haag, 5 februari 2014 Ann Van Laer Nationaal Secretaris ACV 1 2 ACV = Algemeen Christelijk

Nadere informatie

TITEL I TOEPASSINGSGEBIED

TITEL I TOEPASSINGSGEBIED 1/6 Collectieve arbeidsovereenkomst van 11 maart 2014, gesloten in de schoot van het Paritair Comité voor het Glasbedrijf, betreffende de arbeids en loonvoorwaarden in 2013 en 2014 Artikel 1. TITEL I TOEPASSINGSGEBIED

Nadere informatie

Graag wens ik een actuele stand van zaken te verkrijgen met betrekking tot het aanbod van voorzieningen voor ouderen in woonzorgcentra.

Graag wens ik een actuele stand van zaken te verkrijgen met betrekking tot het aanbod van voorzieningen voor ouderen in woonzorgcentra. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 519 van ELS ROBEYNS datum: 11 mei 2016 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Woonzorgcentra Limburg - Bijkomende bedden Aangezien de provincie

Nadere informatie

Profiel van de UVW-WZ: vergelijking 2004/ 2013

Profiel van de UVW-WZ: vergelijking 2004/ 2013 Profiel van de UVW-WZ: vergelijking 24/ 213 Dienst Studies Studies@rva.be Inhoudstafel: 1 INLEIDING 1 2 METHODOLOGIE 1 3 PROFIEL VAN DE UVW-WZ IN 24 EN IN 213 VOLGENS HET GEWEST 2 3.1 De -5-jarigen die

Nadere informatie

Analyse van het tewerkstellings- en doelgroepenbeleid Minder doelgroepen voor meer jobs

Analyse van het tewerkstellings- en doelgroepenbeleid Minder doelgroepen voor meer jobs Analyse van het tewerkstellings- en doelgroepenbeleid Minder doelgroepen voor meer jobs Persconferentie 10 oktober 2013 Agenda 1. Inleiding Sonja Teughels, senior adviseur arbeidsmarktbeleid Voka 2. Studie

Nadere informatie

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1 Agenda Samenstelling energiefactuur Wat zijn distributienettarieven? Tariefbevoegdheid Tariefmethodologie Vergelijking distributienettarieven Redenen evolutie, landschap netbeheer en transmissienettarieven

Nadere informatie

Vrouwenraadinfofiche 2016

Vrouwenraadinfofiche 2016 Vrouwenraadinfofiche 2016 Drie decennia deeltijds werk en de gevolgen voor vrouwen Evolutie deeltijdse arbeid De overheid en de sociale partners zijn deeltijds werk (gebaseerd op een deeltijdse arbeidsovereenkomst)

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 1 B BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt Persbericht Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 18 januari 2008 Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Voka: Doelgroepenbeleid schiet doel voorbij

Voka: Doelgroepenbeleid schiet doel voorbij Koningsstraat 154-158 1000 Brussel tel. 02 229 81 11 www.voka.be Persbericht Datum 10 oktober 2013 aantal pagina s 1/6 meer informatie bij Sonja Teughels Senior adviseur arbeidsmarktbeleid tel. 02 229

Nadere informatie

De regionale impact van de economische crisis

De regionale impact van de economische crisis De regionale impact van de economische crisis Damiaan Persyn Vives Beleidspaper 11 Juli 2009 VIVES Naamsestraat 61 bus 3510 3000 Leuven - Belgium Tel: +32 16 32 42 22 www.econ.kuleuven.be/vives De regionale

Nadere informatie

WERK MAKEN VAN WERK IN DE ZORGSECTOR HASSELT EXPERTENSTUURGROEP SPEERPUNT ZORGECONOMIE

WERK MAKEN VAN WERK IN DE ZORGSECTOR HASSELT EXPERTENSTUURGROEP SPEERPUNT ZORGECONOMIE WERK MAKEN VAN WERK IN DE ZORGSECTOR HASSELT EXPERTENSTUURGROEP SPEERPUNT ZORGECONOMIE Filip Van Laecke Raadgever Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen Situatieschets social

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Persbericht. Nieuwe maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid van kracht per 1 januari 2010

Persbericht. Nieuwe maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid van kracht per 1 januari 2010 Brussel, woensdag 30 december 2010 Persbericht Nieuwe maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid van kracht per 1 januari 2010 Vice-Eerste minister en minister van Werk Joëlle Milquet biedt graag

Nadere informatie

La formation continue Stratégie et évaluation. Marie Monville et Kris Degroote Conseil Central de l économie

La formation continue Stratégie et évaluation. Marie Monville et Kris Degroote Conseil Central de l économie 1 La formation continue Stratégie et évaluation Marie Monville et Kris Degroote Conseil Central de l économie 1 Voortgezette beroepsopleiding: vereisten en voordelen 2 Economische groei Verbetering van

Nadere informatie

R&D-kostenkampioen van Europa? Een haalbare uitdaging!

R&D-kostenkampioen van Europa? Een haalbare uitdaging! R&D-kostenkampioen van Europa? Een haalbare uitdaging! Onze ambitie: de R&D-kostenkampioen van Europa worden > Agoria > Meer dan 1.600 lidbedrijven > Goed voor 300.000 werknemers > Exporteert ongeveer

Nadere informatie

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij

Nadere informatie

West-Vlaanderen performant in tewerkstelling kansengroepen

West-Vlaanderen performant in tewerkstelling kansengroepen Werkt 2, 2007 performant in tewerkstelling kansengroepen Ilse Van Houtteghem Coördinator sociale economie, POM presteert goed op gebied van de tewerkstelling van kansengroepen. Dit blijkt uit de pas verschenen

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Btw-verhogingen en indexsprong... Een explosieve cocktail voor de koopkracht

Btw-verhogingen en indexsprong... Een explosieve cocktail voor de koopkracht PVDA Studiedienst Februari 2015 M. Lemonnierlaan 171 1000 Brussel http://pvda.be/pvda/studiedienst Btw-verhogingen en indexsprong... Een explosieve cocktail voor de koopkracht Volgens de regering heeft

Nadere informatie

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011 De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België Samenvatting rapport 2011 Hoe groot is de loonkloof? Daalt de loonkloof? De totale loonkloof Deeltijds werk Segregatie op de arbeidsmarkt Leeftijd Opleidingsniveau

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling "Sociale Zekerheid"

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling "Sociale Zekerheid" SCSZG/15/050 BERAADSLAGING NR. 15/022 VAN 7 APRIL 2015 BETREFFENDE DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS AAN DE

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL. Afdeling 1: Ontslag wegens technische redenen van arbeidsorganisatie Artikel 8

INHOUDSTAFEL. Afdeling 1: Ontslag wegens technische redenen van arbeidsorganisatie Artikel 8 19.9.2011 PARITAIR COMITÉ VOOR HET VERZEKERINGSWEZEN INHOUDSTAFEL PROTOCOL VAN SECTORAKKOORD 2011-2012 Hoofdstuk 1: Toepassingsgebied Artikel 1 Hoofdstuk 2: Koopkracht Afdeling 1: Voor 2011 Artikel 2:

Nadere informatie

UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT. Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT. Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 2050: 3x zoveel tachtigjarigen en 10x zoveel honderdjarigen Sector Gezondheidszorg en maatschappelijke

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 -------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- Uitvoering van het interprofessioneel akkoord voor de periode 2007-2008

Nadere informatie

Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir

Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir Horeca in het federaal regeerakkoord Enkele druppels op een hete plaat? Horeca Expo Gent 2014 Geert Vermeir Blackbox komt eraan Een geregistreerde kassa voor de horeca 2015 2016 Horeca Expo Gent 2014 Geert

Nadere informatie

Opleidings- en begeleidingscheques

Opleidings- en begeleidingscheques Opleidings- en begeleidingscheques De Maatregel Om werknemers ertoe aan te zetten een leven lang te leren, draagt de Vlaamse overheid financieel een steentje bij. Sinds september 2003 1 kunnen werknemers

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt

Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt VIVES BRIEFING 207/04 Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt Koen Breemersch KU Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, VIVES Met dank aan Cathy Lecocq

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie

Sociale balans 2013 Hoe registreert u uw opleidingsinspanningen?

Sociale balans 2013 Hoe registreert u uw opleidingsinspanningen? Sociale balans 2013 Hoe registreert u uw opleidingsinspanningen? Michèle Claus, eerste adviseur Competentiecentrum Werk en Sociale zekerheid 14.00-14.10: Inleiding Programma 14.10-14.40: Het huidige en

Nadere informatie

Persbericht. 1. De loonmarge: een koninklijk besluit ter bevordering van de werkgelegenheid en de preventieve bescherming van het concurrentievermogen

Persbericht. 1. De loonmarge: een koninklijk besluit ter bevordering van de werkgelegenheid en de preventieve bescherming van het concurrentievermogen Brussel, 25 februari 2011 Persbericht Goedkeuring door de ministerraad van de ontwerpen van wet en van koninklijk besluit ter uitvoering van het bemiddelingsvoorstel van de Regering Vice-Eerste minister

Nadere informatie

Verschuiving van lasten op arbeid naar btw is beste scenario

Verschuiving van lasten op arbeid naar btw is beste scenario De Standaard 13 november 2013 Opinies Verschuiving van lasten op arbeid naar btw is beste scenario 1. 15.000 jobs, gratis en voor niks Dat de relancediscussie nu nog niet beslecht is, Gert Peersman en

Nadere informatie

NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT

NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT NAAR EEN PERFORMANTE, INCLUSIEVE ARBEIDSMARKT WAAR ELK TALENT TELT S20150874 UITZENDARBEID IN DE OPENBARE SECTOR Sinds de zesde staatshervorming zijn zowel de federale regering als de gewesten bevoegd.

Nadere informatie

Thema 4: Competentiemanagement

Thema 4: Competentiemanagement Thema 4: Competentiemanagement Competentiemanagement (of management van vaardigheden) is de praktijk van het begrijpen, ontwikkelen en inzetten van mensen en hun competenties. Hoewel competentiemanagement

Nadere informatie

Dienstencheques: maatschappelijke waardering voor laaggeschoolde arbeid. Frank Vandenbroucke Colloquium CD&V Brussel,

Dienstencheques: maatschappelijke waardering voor laaggeschoolde arbeid. Frank Vandenbroucke Colloquium CD&V Brussel, Dienstencheques: maatschappelijke waardering voor laaggeschoolde arbeid Frank Vandenbroucke Colloquium CD&V Brussel, 15.6.2016 Structuur presentatie Laaggeschoolde arbeid Vlaanderen & Nederland Belgisch/Vlaamse

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

Een opleidingskrediet, uitgedrukt in aantal dagen per jaar, wordt, voor het jaar 2014, collectief op bedrijfsvlak als volgt bepaald:

Een opleidingskrediet, uitgedrukt in aantal dagen per jaar, wordt, voor het jaar 2014, collectief op bedrijfsvlak als volgt bepaald: CAO BIJWERKING 1 maart 2014 PARITAIR COMITÉ VOOR HET VERZEKERINGSWEZEN (PC 306) COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST VAN 13 FEBRUARI 2014 BETREFFENDE HET SECTORAKKOORD 2013-2014 1 1. Toepassingsgebied Artikel

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Ontstellende cijfers: de 9 e armoedebarometer

Ontstellende cijfers: de 9 e armoedebarometer Ontstellende cijfers: de 9 e armoedebarometer Persconferentie Welkom door Jos Geysels, voorzitter Decenniumdoelen Ontstellende cijfers: de 9 e armoedebarometer door Michel Debruyne, coördinator Decenniumdoelen

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie

Jeugdwerkloosheid in België. Diagnose en sleutelremedies

Jeugdwerkloosheid in België. Diagnose en sleutelremedies Jeugdwerkloosheid in België. Diagnose en sleutelremedies Bart Cockx SHERPPA, Universiteit Gent Denkersprogramma van de KVAB rond jeugdwerkloosheid Congres Brussel, 11 december 2013 Wat is het probleem?

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

Secundair Onderwijs. Structuur van het rapport. De vraag naar leraren. Arbeidsmarktrapport Basisonderwijs Secundair onderwijs

Secundair Onderwijs. Structuur van het rapport. De vraag naar leraren. Arbeidsmarktrapport Basisonderwijs Secundair onderwijs VVKSO CODIS/DOC/11/09 2011-02-07 Arbeidsmarktrapport 2010 Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Departement Onderwijs en Vorming Secundair Onderwijs Basisonderwijs Secundair onderwijs Structuur van

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context CRB 2016-0510 SR/LVN 03.02.2016 Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context 2 CRB 2016-0510 Overzicht groei sinds 1996 Onder invloed van de conjuncturele

Nadere informatie

Advies. Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques

Advies. Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques Brussel, 9 juni 2010 SERV_ADV_20100609_Krijtlijnen_stelsel_opleidingscheques.doc Advies Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques Advies De SERV formuleerde op 14 oktober

Nadere informatie

BEGROTING EN HERVORMINGEN

BEGROTING EN HERVORMINGEN BEGROTING EN HERVORMINGEN NALEVING VAN DE EUROPESE BEGROTINGSVERBINTENISSEN VAN BELGIË VERDERZETTEN VAN DE STRUCTURELE HERVORMINGEN INZETTEN OP DE STRATEGISCHE INVESTERINGEN ZATERDAG 15.10.2016 - BRUSSEL

Nadere informatie

Wet Werkbaar Wendbaar Werk én Hervorming Wet 1996 definitief goedgekeurd

Wet Werkbaar Wendbaar Werk én Hervorming Wet 1996 definitief goedgekeurd Vice-Eersteminister en Minister van Werk, Economie en Consumenten, Belast met Buitenlandse Handel Vice-Premier Ministre et Ministre de l Emploi, de l Economie et des Consommateurs, Chargé du Commerce Extérieur

Nadere informatie

Newsletter. Sociale actualiteit van Oktober. Solutions for Human Resources. Sociale actualiteit van Oktober

Newsletter. Sociale actualiteit van Oktober. Solutions for Human Resources. Sociale actualiteit van Oktober 2015 Newsletter PERSOLIS 23 rue de l orne 1435 Mont St Guibert www.persolis.be «De Persolis nieuwsbrief wordt verdeeld in samenwerking met GROUP S sociaal secretariaat». 1

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T GSM Persbericht

Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T GSM Persbericht Cel Externe Communicatie Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T. 02-2773408 GSM 0473-916424 Persbericht Datum: 26 november 2007 Betreft: Bijna 200 indicatoren geven

Nadere informatie

Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap

Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap Jan Haers 07.02.2014 Vleva en SAR-Minaraad Overzicht ILUC 2030 klimaat-energiekader Mededeling over energieprijzen en kosten Mededeling over overheidsinterventie

Nadere informatie

1. Welke doelgroepen waren afgelopen vijf jaren afnemers van de dienstencheques? Graag cijfers per doelgroep en jaar.

1. Welke doelgroepen waren afgelopen vijf jaren afnemers van de dienstencheques? Graag cijfers per doelgroep en jaar. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 325 van PETER VAN ROMPUY datum: 5 februari 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Dienstencheques - Doelgroepenbeleid Door de zesde staatshervorming

Nadere informatie

1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden?

1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden? 1. De productiemogelijkhedencurve van een land verschuift naar boven. Waardoor kan dit verklaard worden?. een daling van het aantal werklozen B. een toename van de emigratie uit het betreffende land. de

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------ A D V I E S Nr. 1.908 ------------------------------- Zitting van dinsdag 15 juli 2014 ------------------------------------------ Regelgeving inzake betaald educatief verlof Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Sociale Inschakelingseconomie SINE

Sociale Inschakelingseconomie SINE Sociale Inschakelingseconomie SINE Petra Dombrecht Stafmedewerker Lokale Economie en Werkgelegenheid Inhoudstafel 1. Toepasselijke wetgeving 2. Doelstelling 3. Betrokken partijen 4. Werkgever: - voordelen

Nadere informatie

Enkele cijfers Vaststellingen en antwoorden. Focus op. Jobkanaal Diversiteitsplannen Jobcoaching IBO Financiële tewerkstellingsmaatregelen

Enkele cijfers Vaststellingen en antwoorden. Focus op. Jobkanaal Diversiteitsplannen Jobcoaching IBO Financiële tewerkstellingsmaatregelen Kunnen kansengroepen de krapte doen vergeten? Steve Vanhorebeek. Enkele cijfers Vaststellingen en antwoorden Jobkanaal Diversiteitsplannen Jobcoaching IBO Financiële tewerkstellingsmaatregelen Focus op

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie