Erotomanie is een relatief onbekende psychische aandoening die we zullen introduceren met een passend voorbeeld.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Erotomanie is een relatief onbekende psychische aandoening die we zullen introduceren met een passend voorbeeld."

Transcriptie

1 Werkstuk door een scholier 5548 woorden 14 juni keer beoordeeld Vak Levensbeschouwing Inleiding Erotomanie is een relatief onbekende psychische aandoening die we zullen introduceren met een passend voorbeeld. George V, de koning van Engeland, is verliefd op een 53-jarige vrouw van Franse afkomst. Om zijn liefde voor deze vrouw te verklaren stuurt hij talrijke geheime bodes op pad. Wanneer de dame vervolgens een bezoek brengt aan Londen en voorbij het Buckingham Palace wandelt, geeft hij haar ook zelf een teken door haar te bespieden vanachter het gordijn. De gehele Londense bevolking is op de hoogte van deze koninklijke passie. Bovendien wil iedereen deze liefde zien slagen, zelfs de prinsessen. Op het eerste zicht lijkt dit een scenario voor een romantisch boek of passionele film waar het hoofdpersonage na bloed zweet en tranen zijn onbereikbare liefde veroverd en lang en gelukkig leeft. De situatie zoals hierboven beschreven is niets van dit alles. De koning van Engeland die dingt naar het hand van een vrouw van lagere afkomst klinkt zeer onwaarschijnlijk alsook het feit dat iedereen deze liefde zonder verpinken goedkeurt. De werkelijkheid is uiteraard helemaal anders, maar niet voor de Franse vrouw die in een andere werkelijkheid, haar eigen werkelijkheid, leeft. Deze beleeft de fictieve relatie met George V als echt. Situering Het vorige fragment dateert uit 1918 en wordt zeer uitvoerig besproken in het werk L erotomanie van Gaëtan Gatian de Clérambault. De Franse vrouw was een patiënte van Clérambault, hiermee werd het startschot gegeven voor meer uitvoerige beschrijvingen van wat Clérambault het syndrome érotomanique noemde. Hij toetste zijn ervaringen met reeds bestaande literatuur en kwam zo tot een eigen uitgebouwde theorie betreffende dit erotomaan syndroom. Nu steken nieuwe syndromen de kop op die verwant zijn met erotomanie. Een nieuw forensisch begrip namelijk stalking werd geboren. Het betreft hier vooral hardcore fans die op alle mogelijke manieren contact proberen te zoeken met hun idool. Hiervoor werden snel anti-stalkingwetten voorzien, door deze wetten was er een zeer cruciale accentverschuiving voor de erotomaan die vanaf toen niet meer als geesteszieke patiënt werd beschouwd maar werd gerekend tot de zogenaamde stalkers. Er werd niet Pagina 1 van 14

2 langer gesproken over zieken of over patiënten maar over criminelen en misdadigers! (bijlage 1: De schone getuigt tegen het beest). Nog recenter wordt huiselijk geweld en pesten op het werk,het zogenaamde mobbing, gelinkt met stalking. Het is natuurlijk vanzelfsprekend dat niet meer elk stalkingsgedrag vertrekt vanuit een erotomane waan en dat niet alleen beroemdheden slachtoffer kunnen worden. Deze studie staat nog in zijn kinderschoenen en vrijwel elk up-to-date artikel eindigt met het stellen dat er nog heel wat werk aan de winkel is om te komen tot een zinvolle behandeling. Erotomanie in historisch perspectief Het idee dat liefde (eros) en waanzin (manie) met elkaar verbonden zijn kent een lange geschiedenis, we vinden het begrip erotomanie dan ook onder talrijke vormen en diverse toestanden terug. Waar in het begin de nadruk vooral op het liefdesaspect en de romantiek lag, zien we doorheen de geschiedenis een verschuiving optreden met een steeds groter wordend accent op het waanaspect. Gaande van een amoureuze geestesdrift in het oude Griekenland en talrijke toespelingen op het begrip in de klassieke literatuur, verschijnt erotomanie bij een aantal geneesheren in de 17de en 18de eeuw als een pathologische variant van liefde en treedt het in de 19de eeuw met Pinel en Esquirol het psychiatrisch veld binnen. Na hen volgen in de 20ste eeuw nieuwe inzichten uit de Duitse en Franse psychiatrie met wellicht Kraeplin en de Clérambault als meest toonaangevende figuren. Deze laatste weet echter een basis te leggen voor een meer structurele benadering van het syndroom. Tenslotte drukt ook de Amerikaanse psychiatrie zijn stempel op de geschiedenis waardoor het idee van erotomanie steeds meer terrein verliest. Diagnoses Erotomanie wordt in DSM-IV, hierin worden de meeste, tot nu toe bekende, psychische afwijkingen weergegeven, geklasseerd in de categorie schizophrenia and other psychotic disorders hierin wordt ze nogmaals onderverdeeld in Delusional disorders. In deze DSM-IV wordt erotomanie nader omschreven als wanen dat een ander, meestal van hogere sociale status, op de betrokkene verliefde is. Door de intrede van DSM-IV beginnen velen zich vragen te stellen of de erotomanie nog wel als een aparte ziekte kan beschouwd worden. Misschien moeten we erotomanie wel zien als een manifestatie van schizofrenie of een bipolaire stoornis (Verlinden, 2002). Een aantal diagnoses zijn: 1. Erotomanie is een niet bizarre waan, hiermee bedoelt men dat de waan betrekking heeft op situaties die in het echte leven ook kunnen voorkomen zoals achtervolgd worden of vergiftigd worden. 2. Meestal is erotomanie een gevolg van een depressie, het object zou een relatie met een persoon van hogere status verzinnen om op die manier weer een doel te hebben in het leven. Ze kan op deze manier ook controle en bescherming bieden. 3. Een bipolaire stoornis kan ook aan de basis liggen volgens Wood en Poe Pagina 2 van 14

3 4. De patiënt is hyperactief en heeft een zeer sterke drang tot het uitvoeren van alles wat er in zijn hoofd afspeelt. 5. De patiënt ervaart hoogmoed. Volgens Meloy is erotomanie geen syndroom maar eerder een symptoom van onder andere psychotische stoornissen, stemmingsstoornissen en diverse persoonlijkheidsstoornissen, hierbij laat ik de organische en de genetische stoornissen buiten beschouwing. Het geheel wordt een nog grotere warboel wanneer Mullen en Pathé de basisstelling van erotomanie in twijfel trekken wanneer ze zeggen dat een diagnose van erotomanie ook kan gesteld worden wanneer het individu niet van een wederzijdse liefde overtuigd is! Fases van erotomanie Meestal is er een aanleiding waarom de patiënt erotomane wanen creëert zoals depressie, manie, (zie diagnose). In sommige gevallen is de aanleiding onbekend of is er zelfs helemaal geen. De eerste fase: Een optimistische periode van hoop, waarbij tevergeefse pogingen van de erotomaan naar zijn of haar geliefde toe, op de voorgrond staan. Vb.: De Franse vrouw gaat naar Engeland, loopt verscheidene malen voorbij Buckingham Palace, geeft vele cadeaus af voor George V, vertelt aan iedereen over haar relatie, De tweede fase: Amoureuze ontgoocheling die uitmonden in leugenachtige beschuldigingen en sterke haatgevoelens ten opzichte van de geliefde. Vb.: De koning komt niet tegemoet aan de liefdevolle boodschappen van de Franse vrouw, ze vindt dat hij haar gebruikt en enkel uit is op sex. De derde fase: De wrokfase waarin de patiënt bijzonder sterke haatgevoelens heeft ten opzichte van zijn of haar geliefde Vb.: De vrouw haat haar geliefde en zou wel eens willen weten hoe hij zich zou voelen moest zij hem zo behandelen! (De vierde fase: De erotomaan waant zich gehaat door zijn geliefde als gevolg van een psychologische terugkeer van de algemene orde.)* Vb.: De Franse vrouw gaat er vanuit dat de liefde van zijn kant gedaan is, ze probeert de zaken weer op orde te zetten (De Clérambault, 2002) Dit zijn de fases van erotomanie wanneer er geen psychologische hulp aanwezig is Pagina 3 van 14

4 * de vierde fase staat tussen haken omdat ze niet steeds voorkomt, sommige patienten geraken nooit verder dan de tweede of derde fase. Kenmerken Het object kan geen geluk hebben zonder de aanbidder. Het object kan geen volledige waarde hebben zonder de aanbidder Het object is vrij. Zijn/haar huwelijk is niet geldig/waardevol Er is een voortdurende waakzaamheid vanwege het object. Toenaderingspogingen van het object Indirecte conversaties met de geliefde Universeel medeleven om de romance te doen ontstaan. De erotomaan en zijn omgeving De reden waarom iemand erotomane wanen krijgt is grotendeels te zoeken in zijn omgeving. De erotomaan analyseert en interpreteert zijn omgeving anders dan zijn soortgenoten die in dezelfde situatie verkeren, depressieve neigingen zijn hierbij vertegenwoordigd. Door deze andere perceptie wordt de persoon ongelukkig en zoekt zijn heil in erotomane wanen. De erotomaan kan nog steeds vlekkeloos functioneren in de maatschappij, het zal daardoor moeilijk zijn voor anderen om het op te merken. Sterker nog, de erotomaan slaagt er in sommige gevallen zelfs in zijn kennissen te overtuigen van zijn ingebeelde relatie (bijlage 2). Daardoor krijgt het object meestal niet de hulp die hij nodig heeft. Wanneer zijn omgeving toch de wanen doorziet, is het van zeer groot belang dat er naar de erotomaan geluisterd wordt. Wanneer men de persoon probeert te helpen mag men niet zijn eigen inbreng naar voor schuiven, de erotomaan is zeer sterk overtuigd van zijn relatie en wanneer anderen deze in twijfel trekken zal hij dit zien als jaloezie. Hij zal de persoon in kwestie afstoten en zal zijn advies in de wind slaan. De sociale contacten van de erotomaan zullen zeer sterk afnemen, dit kan nog sterkere complicaties opleveren voor de psychologische toestand van de erotomaan. Laten we niet vergeten dat de wanen ontstaan door een onderliggend probleem. Wanneer de erotomaan van dit probleem wordt ontdaan is het zeer waarschijnlijk dat de wanen ophouden. Wanneer personen worden geconfronteerd met een erotomaan duurt het bijzonder lang alvorens men stappen onderneemt om hem naar de psycholoog te laten gaan. Het is ten eerste al zeer moeilijk om een erotomaan te overtuigen vrijwillig naar de psycholoog te doen stappen om te spreken over een werkelijkheid die hij als normaal beschouwt, ten tweede is het nog moeilijker en zijn dergelijke gevallen nog onbestaande om de persoon gedwongen te laten opnemen, enerzijds omdat een psychiatrie andere prioriteiten heeft, en anderzijds omdat de erotomaan geen significant gevaar voor de maatschappij betekend. Pagina 4 van 14

5 Keuze van het object Het merendeel der erotomanen kiest zijn object via een coup de foudre, namelijk liefde op het eerste gezicht. Toch zijn er ook erotomanen, weliswaar een minderheid, die hun object ontdekken par le calcul, namelijk na beredenering. Wellicht heeft de intensiteit van de passie niet dezelfde kracht indien ze zoals bij de berekening haar richting kiest, dan wanneer ze ontstaat uit liefde op het eerste gezicht. Dit verschil in intensiteit verhindert echter nergens dat de evolutie en de voornaamste fases zich in de voorziene richting produceren. Klinische vormen: primaire versus secundaire erotomanie Uit het bovenstaande konden we reeds afleiden dat er verschillende soorten van erotomanie te onderscheiden zijn. Omwille van de diverse gevallen die in de literatuur werden beschreven acht de Clérambault het dan ook noodzakelijk om de groep van de erotomanie op te delen. Zo maakt hij een onderscheid tussen zuivere erotomanie en gemengde of geassocieerde erotomanie. Beide termen zuiver en geassocieerd corrigeert hij later door primair en secundair. Primaire erotomanie: De primaire gevallen van erotomanie zijn vrij van hallucinaties. Primaire erotomanie kent een snelle evolutie en eindigt niet in krankzinnigheid. De zuiverheidsgraad van het erotomaan syndroom afgeleid uit variaties van 3 factoren intensité, stabilité en tendance aux actes. Het maximum aan intensiteit, stabiliteit en activiteit ontmoeten we in de zuivere of primaire gevallen, deze kan uitmonden in nog meer wanen die dan uiteindelijk leidt naar secundaire erotomanie. Secundaire erotomanie: In dit geval is er sprake van zware hallucinaties. Men kan niet meer spreken over wanen aangezien de imaginaire beelden het werkelijke overstijgen. Het is deze uitbreiding van de wanen die zorgt voor de variatie in de keuze van het object zoals verandering van het object, meerdere objecten terzelfder tijd; De manier van aanduiding van het object is er vaak imaginatief. Het kan uiteraard ook gaan om 1 object: een object dat omgeven wordt door een mystieke cultus, een totaal imaginair object of een oude geliefde. In gevallen van secundaire erotomanie spreekt men van een psychose. De gevolgen van erotomanie voor de geliefde Wanneer men nog niet op de hoogte is van de erotomane wanen van een persoon, kan dit een impact hebben op de geliefde. Wanneer deze geliefde een relatie heeft kan zijn/haar vrouw of man in de overtuiging geraken dat hij/zij een relatie heeft met de erotomane patiënt. In deze overtuiging kan men geraken door allerlei zaken zoals liefdesbrieven, cadeaus, Wanneer de erotomane patiënt zijn/haar liefdeservaringen uitgebreid aan de gemeenschap heeft toegelicht kan het ook gebeuren dat de man of vrouw van de geliefde het op deze manier verneemt. Een breuk in de relatie van de geliefde is zeer bestaande. Hij/zij wordt het slachtoffer van de daden van de erotomaan. Dit kan leiden tot haat ten opzichte van de erotomane patiënt die zelf onbewust is van de situatie. Dit scenario kan leiden tot obscene gebaren aan het adres van de erotomaan, maar ook tot Pagina 5 van 14

6 agressie en in uitzonderlijke gevallen tot moord. Het is dus van uiterst belang dat de erotomane patiënt snel de hulp krijgt die hij nodig heeft. Wanneer we spreken over de gevolgen van erotomanie voor de geliefde moet er uiteraard aan bepaalde voorwaarden voldaan zijn. Deze voorwaarden zijn meestal voldaan in de primaire of zuivere erotomanie omdat deze niet zo psychotisch is als de secundaire vorm. Het object moet in eerste instantie bestaan, de erotomaan kan namelijk ook een imaginaire geliefde hebben. Wanneer dit het geval is, zijn er uiteraard geen gevolgen voor de geliefde maar dit betekend wel dat het nog moeilijker zal zijn om de erotomaan zijn waan te doen verdwijnen. In tweede instantie zullen de gevolgen voor de geliefde nog desastreuzer zijn wanneer de omgeving ook overtuigd is van de ingebeelde liefde en geen idee heeft van de erotomane symptomen die de persoon verschuilt. Hierdoor zal de overtuigingskracht van de massa een sterkere impact hebben op de geliefde. In derde instantie mag niemand op de hoogte zijn van de erotomane wanen van de patiënten. De geliefde moet een relatie hebben Hoewel dit een nogal gecompliceerde situatie omvat is het zeker niet uitzonderlijk, integendeel, de primaire vorm van erotomanie is het meest voorkomend! De behandeling Gezien erotomanie niet 1 bepaald ziektebeeld omvat is er ook geen allesomvattende methode om de wanen te stoppen. Elke erotomaan zal een andere soort behandeling moeten krijgen, deze zal afhangen van de symptomen die de patiënt heeft. Toch zijn er enkele standaard procedures bij het behandelen van een patiënt. Bij de behandeling zal men steeds een combinatie van medicatie en therapie gebruiken. Op deze manier kan men de patiënt er van weerhouden te stoppen met het innemen van zijn medicatie en kan men op de voet zijn psychische evolutie volgen. De medicatie die de patiënt tot zich zal moeten nemen gedurende de behandeling zal meestal tegen wanen zijn. Wanneer de wanen onderdrukt worden zal de patiënt weer voeling krijgen met de realiteit en zal beter coöpereren met zijn psychische behandeling. Toch kan dit ook het tegenovergestelde effect hebben, de patiënt ondervindt dat de wanen verdwenen zijn en stopt met het innemen van de medicatie omdat hij denkt dat hij psychologisch weer kan functioneren. De psychiater of psycholoog zal de erotomaan tijdens de sessies weinig vragen stellen of antwoorden aanbieden. Hij zal vooral de erotomaan zelf laten spreken over zijn ervaringen, ook open analyse kan hierbij toegepast worden. Pagina 6 van 14

7 Gezien erotomanie niet het echte probleem omvat maar wel iets onderling knaagt aan de patiënt zal de psycholoog proberen uit te vissen wat precies dit probleem is. Liefde is meestal niet de belangrijkste bron van erotomane wanen wel de hoogmoed en de hunkering naar hoop. Wanneer deze twee zaken weer in evenwicht kunnen worden gebracht moet men toch nog doorgaan met de het consulteren van een psycholoog. De behandeling van een erotomaan kan jaren duren, het hangt af van hoe sterk de verschillende symptomen zich voordoen en hoe lang ze al aanwezig zijn. Reïntegratie in de maatschappij Wanneer de erotomane patient zich opnieuw probeert te integreren in de maatschappij zal hij heel wat tegenwind krijgen van de anderen. Erotomanie is ten eerste een zeer onbekende psychische aandoening voor wie geen psychologische voorkennis heeft, ten tweede wordt de ziekte niet geaccepteerd en als onecht beschouwt. Dit laatste is vergelijkbaar met een alcoholverslaving, de meeste mensen zullen dit niet als een ziekte beschouwen maar denken dat de verslaafde het alleen drinkt voor het genot. De meesten zullen de erotomane patiënt niet meer vertrouwen omdat hij hun vertrouwen heeft geschaad. Hij heeft gelogen over zijn relatie dus is hij tot heel wat andere leugens in staat. De patient heeft het moeilijk om opnieuw een liefdesleven op te bouwen. Hij heeft net ondervonden dat zijn vorige liefdesleven een ingebeelde werkelijkheid was. De angst om dit opnieuw door te moeten maken is aanwezig. Het zal waarschijnlijk moeilijk zijn om ooit nog intiem te zijn met een andere persoon, hoewel de psycholoog hier wel op hamert De toekomst lijkt op het eerste zicht weinig zin te hebben, de hopes and dreams van de erotomaan zijn aan diggelen geslagen. Zijn ambitie is daardoor bijzonder laag, dit kan door verdere behandeling worden verholpen. Het is zeer belangrijk de erotomane patiënt een tweede kans te geven, wanneer dit niet gebeurt is de kans op het hervallen bijna zo goed als zeker. Stalking Het begrip stalking komt oorspronkelijk uit de wereld van de jacht en verwijst naar het besluipen van de prooi. Momenteel kennen we het woord onder een andere betekenis en wordt het gebruikt om diverse vormen van ongewenst achtervolgingsgedrag aan te duiden bij de menselijke soort. De eerste referentie naar de huidige betekenis van de term stalking zou teruggebracht kunnen worden naar een verhaal van Thackeray uit 1861: Mrs marcham s girl fished for captain woodcomp last year in Scotland, and stalked him to Paris. De algemene inburgering van de term kwam er echter pas omstreeks 1990 en ging gepaard met het ontstaan van een wet die ongewenst achtervolgingsgedrag in de toekomst zou bestraffen. Juridische en klinische studies daagden ongeveer terzelfder tijd op: vanuit beide perspectieven Pagina 7 van 14

8 wordt stalking immers gezien als een norm-overschrijdend gedrag. Aan de basis van deze perspectieven liggen, zoals overwegend het geval is wanneer een nieuwe weg wordt geïnstalleerd, de commonsense opvattingen van de maatschappij, met de media als verslaggever van dienst Cijfergegevens Vrouwen Mannen Al eens gestalkt in hun leven 8 % 2% Kenden hun stalker 77% 64% Gestalkte personen totaal per jaar Werden gestalkt door hun partner tijdens hun relatie 69% 53% Over het waarom van deze gegevens kunnen we enkel louter hypothetische scenario s bedenken. Mijn visie op vorige data heeft geen wetenschappelijke waarde. Het feit dat vrouwen meer gestalkt worden door mannen is terug te vinden in onze basisinstincten, meer bepaald de driften. Wanneer we kijken naar de dierenwereld blijkt het duidelijk dat enkel in uitzonderlijke gevallen het vrouwtje het mannetje moet versieren. Bij ons is dit juist hetzelfde, wanneer het Ich de driften van het Es niet langer onder controle kan houden, begint men de persoon te stalken, gezien de deze driften bij mannen veel sterker zijn als bij vrouwen, omdat mannen zich nu eenmaal willen voortplanten, gaat hij roekeloos achter het vrouwtje aan. Nance anderhalf jaar lang gestalkt Lingo-presentatrice Nance Coolen is bijna anderhalf jaar lang per post gestalkt door een geestelijk gestoorde man. Reint van D. (41) uit Katwijk aan Zee stuurde de TROS-coryfee tussen april 2002 en september vorig jaar honderden brieven, rouw- en trouwkaarten, foto s en cd s, tot aan de dag van zijn aanhouding. De rechtbank van Amsterdam heeft de stalker gisteren, conform de eis, veroordeeld tot opname in een psychiatrisch ziekenhuis voor de periode van maximaal één jaar. Je hebt lang moeten wachten op mij. En toch is dat niet de bedoeling. Ik verdien een pak slaag, zo schreef de man, die geen baan heeft. Op sommige dagen kwamen er bij de TROS wel zeven brieven binnen voor Nance. De presentatrice voelde zich ernstig bedreigd door de vaak macabere post. Zo stuurde hij haar een foto van het vermoorde meisje Andrea Luten en een afbeelding van een vogelspin met de mededeling, op mij kan je vergif innemen. In het TROS-logo verving de man de O door een doodshoofd, in een ander schrijven meldde hij dat Nance zijn leven had gered. Nance deed aangifte bij de politie en zei in haar verklaring dat ze heel erg bang was en op straat steeds achteromkeek of hij er niet aankwam. Pogingen van de TROS en de politie van Katwijk om de man te Pagina 8 van 14

9 stoppen hadden geen effect, waarna hij uiteindelijk werd aangehouden in september Psychiatrisch en psychologisch onderzoek heeft uitgewezen dat de man volledig ontoerekeningsvatbaar is en lijdt aan een geestelijke stoornis, waarschijnlijk schizofrenie. Celebrity gestalkt! NEW YORK - Rebecca Schaeffer was een ster die weigerde zich terug te trekken in een wereld afgeschermd van gewone stervelingen. Ze woonde in een onopvallende buurt in Los Angeles en had er geen moeite mee om er te winkelen en te wandelen. Veel mensen herkenden haar door haar hoofdrol in de tv-serie My Sister Sam. Maar niemand viel haar lastig. Tot de schizofreen Robert Bardo haar ging stalken. Bardo is pas zeventien, twee jaar jonger dan Rebecca, wanneer zijn obsessie voor de actrice begint. Hij ziet haar op tv en krijgt het gevoel dat hij tot in haar ziel kan kijken. Rebecca moet zijn vrouw worden. Herhaaldelijk probeert hij toegang te krijgen tot de studio waar haar show wordt opgenomen, maar telkens vangt hij bot. In zijn kamer heeft hij een altaartje voor haar gebouwd. Avond na avond kijkt hij naar haar op video. Hij praat met haar. 'Ik wist wel dat zij er niet was', zegt hij later, 'maar mensen praten toch ook met Jezus, al is die er niet.' In de zomer van 1989, als Bardo negentien is, betaalt hij een privédetective 250 dollar voor Rebecca's adres. De volgende ochtend belt hij aan. Ze opent de deur een klein beetje. Nog voor hij zijn ziel kan uitstorten poeiert ze hem af. Deur dicht. Een uur lang ijsbeert Bardo door de straat. Dan belt hij opnieuw. 'Jij weer', zegt ze boos. 'Ze had een kinderstem', vertelt hij later aan de politie, 'ze klonk als een verwend kind... Ze zei dat ik haar tijd verspilde... Haar tijd verspilde! Ik vond het heel harteloos om dat tegen een fan te zeggen. Ik duwde de deur open, nam mijn revolver en schoot. En zij schreeuwde aaah... waarom?... aaah... en toen was ze dood.' De moord op Schaeffer wekte opschudding in Hollywood. 'De sterren en hun managers waren overstuur', vertelt John Lane, destijds luitenant bij de politie van Los Angeles. 'Ze zeiden dat dit soort problemen steeds erger werd en vroegen wat we gingen doen voor er weer iemand vermoord werd. We waren niet gewend om preventief te werken, maar besloten het te proberen.' Help! Ik word gestalkt! LANE KREEG de leiding van de Threat Management Unit, een team van acht detectives van de politie van Los Angeles dat zich uitsluitend ging bezighouden met het monitoren en afschrikken van stalkers. 'Tot de moord op Schaeffer bestond er geen specifiek woord voor deze misdaad', zegt Lane. 'Niet omdat het nieuw was. Maar pas na het Schaeffer-incident werden we ons bewust van het patroon.' To stalk betekent besluipen, achtervolgen. Ook als dit gedrag niet uitmondt in geweldpleging, zoals in Schaeffers geval, kan het het leven van het slachtoffer ontwrichten. 'Het is een vorm van psychologisch terrorisme', zegt Lane. 'Maar de politie kon niets doen tegen personen die iemand systematisch volgden, opbelden en ongewenste attenties gaven totdat stalking in de meeste Amerikaanse staten als een misdaad werd bestempeld.' Lane en zijn team kregen advies van Gavin de Becker, de bekendste private security consultant van Pagina 9 van 14

10 Hollywood. De Becker ontwierp een computerprogramma voor het analyseren van correspondentie aan zijn beroemde klanten. Uit de honderdduizenden brieven selecteert de computer post die op potentieel gevaarlijk stalkinggedrag wijst. De briefschrijvers worden door De Beckers privédetectives gevolgd en desnoods geïntimideerd. De diensten van De Becker zijn in trek in Hollywood. Voor fulltime bescherming vraagt hij een kwart miljoen dollar per jaar. Geen wonder dat Lane besloot in zijn voetsporen te stappen. Vorig jaar nam hij ontslag bij de politie en richtte hij zijn eigen firma op, de Omega Threat Management Group, om beroemdheden voor veel geld te beschermen. Maar hij helpt niet alleen de sterren, beweert hij. 'Toen we bij de politie van Los Angeles begonnen met ons anti-stalkersteam, kregen we nogal wat kritiek. Er werd gezegd dat we een dienst creëerden voor de bevoorrechten. Maar al gauw bleek dat niet alleen beroemdheden geplaagd werden door stalkers. Met de ervaring die we in Hollywood opdoen, kunnen we ook de stalkers van gewone burgers efficiënt bestrijden.' Het National Institute of Justice publiceerde vorig jaar de resultaten van het eerste nationale onderzoek naar stalking. In dat rapport werd geconcludeerd dat elk jaar 1,4 miljoen Amerikanen het slachtoffer worden van stalkers. Acht procent van alle Amerikaanse vrouwen en twee procent van de mannen worden in de loop van hun leven gestalkt, aldus het rapport. Voorlopig is de VS het enige land waar een dergelijke studie werd verricht. Reid Meloy over stalking PROFESSOR Reid Meloy van de universiteit van Califonië schreef het boek The Psychology of Stalking. Hij is Amerika's bekendste expert in stalking. 'De overgrote meerderheid van de stalkers zijn mannen die weigeren te aanvaarden dat hun relatie is afgelopen', zegt hij. 'Ze blijven hun ex achtervolgen, bestoken haar met bedreigingen en liefdesverklaringen. Het zijn meestal dominante mannen die vrouwen emotioneel en vaak ook fysiek mishandelen. Ze associëren hun zelfwaardering met de liefde van het object van hun obsessie. Als tot hen doordringt dat ze die kwijt zijn, worden ze gevaarlijk. Negentig procent van alle vrouwen die door hun ex-vriend of -man werden vermoord, werden eerst door hen gestalkt. Ongeveer tien procent van de stalkers gaat achter beroemdheden aan. Ze kennen hen niet persoonlijk, maar sommigen geloven rotsvast dat ze hem of haar wel kennen, dat ze met hun slachtoffer getrouwd zijn, dat hij of zij telepathisch met hen communiceert en van hen houdt. Anderen denken dat de beroemdheid hen bedreigt of bedrogen heeft. Weer anderen realiseren zich dat zij de persoon in kwestie niet kennen, maar zijn ervan overtuigd dat hij of zij hun liefde zal beantwoorden als ze maar volhouden. John Hinckley dacht dat over de actrice Jodi Foster. Hij probeerde Reagan te vermoorden om indruk op haar te maken. De meeste celebrity-stalkers zijn psychotisch, manisch-depressief of schizofreen. Velen onder hen zijn eenzaten die niet in staat zijn tot langdurige relaties en vaak geen seksuele ervaring hebben. Wat ze in de realiteit niet vinden, bereiken ze in hun fantasie. Juist daarom is het zo moeilijk voor hen om hun hersenschim op te geven: ingebeelde liefde is beter dan helemaal geen liefde.' Volgens de expert hebben stalkers meestal een kindertijd achter de rug waarin ze misbruikt of emotioneel verwaarloosd werden. Meloy: 'Dat is een van de redenen waarom ze er niet in slagen om stabiele relaties aan te gaan. Sommigen voelen zich bedreigd door intimiteit, terwijl ze er tegelijkertijd naar verlangen. Ook dat verklaart waarom ze hun affecties projecteren op iemand die onbereikbaar is, zoals een filmster. Door Pagina 10 van 14

11 hun jeugdtrauma en hun aanleg voor psychoses groeien ze op met een zeer onrealistisch zelfbeeld. Het zijn narcisten met grootheidswaanzin. Ze hebben een opgeblazen zelfbeeld en tegelijk zijn ze zeer kwetsbaar, zeer snel gekrenkt.' DE MEESTE celebrity-stalkers zijn niet echt bedreigend. Sommigen werken meer op de lachspieren dan dat ze angst inboezemen, zoals Tina Ledbetter, die acteur Michael Fox na zijn huwelijk zesduizend boze brieven schreef. Of Kenneth Gause die de tv-komiek Johnny Carson bedreigde met zijn zelfgemaakte wapen: een kous gevuld met zand. 'Slechts twee procent van de celebrity-stalkers is gevaarlijk', zegt John Lane, 'maar aangezien er meer dan honderdduizend zijn in dit land, betekent dat ruim tweeduizend potentiële moordenaars. We hebben methoden om hen aan de hand van hun brieven en gedrag te identificeren. Het feit dat ze nooit eerder geweld pleegden, wil niets zeggen. Als er iets gebeurt dat hun fantasie in elkaar doet storten, kunnen ze plotseling exploderen.' Er zijn veel meer stalking-incidenten dan het publiek beseft, zegt Lane. 'Er bestaat een code of silence. Noch wij, noch de politie, noch de sterren willen erover praten. Je moedigt de stalkers er enkel door aan. Veel stalkers houden dossiers bij. Ze zijn apetrots als een sensatieblad hun exploten rapporteert. Negatieve aandacht vinden ze beter dan helemaal geen aandacht.' Leven de sterren niet zodanig beschermd dat ze van stalkers nauwelijks hinder ondervinden? Lane: 'Lang niet alle sterren verdienen genoeg om zich fulltime bescherming te veroorloven. En sommige stalkers slagen erin om bewakers en alarmsystemen te verschalken. Ze hebben een haast eindeloos geduld. Gemiddeld duurt de obsessie van een celebrity-stalker tien jaar. Het besef dat iemand jaar in, jaar uit op de loer ligt is zenuwslopend. Ik ken verscheidene filmsterren die er zo getroubleerd door waren dat zij niet meer konden werken.' Is stalking een fenomeen dat toeneemt? Lane: 'Ik ben er nu acht jaar mee bezig. Elk jaar zie ik meer incidenten. Ik denk dat dit komt door de stijging van het aantal geesteszieken. Steeds meer psychiatrische instellingen worden gesloten. De patiënten kunnen functioneren als ze hun pillen nemen, maar vaak doen ze dat niet en dan maken de waanbeelden zich van hen meester.' Volgens psychiater Park Dietz is stalking typisch een misdaad van onze tijd, omdat de sterren van vandaag een uniek, eigentijds verschijnsel zijn. Nooit stonden ze zo hoog boven ons en waren ze tegelijk zo dichtbij. Nooit werden ze aantrekkelijker voorgesteld en nooit werden we zo vertrouwd gemaakt met alle details van hun leven. Dat vervaagt de grens tussen fantasie en werkelijkheid, meent Dietz. De fantasie van de stalker verschilt slechts gradueel van die van het tienermeisje dat zich verliefd waant op Leonardo DiCaprio. Er is geen fundamenteel verschil tussen de stalker die een ster aanbidt en vermoordt, en de sensatiepers die met Diana uiteindelijk hetzelfde deed. De Letterman-Stalker IN OKTOBER legde Margaret Ray haar vermoeide hoofd voor een aanstormende trein. Margaret stond in het hele land bekend als de Letterman-stalker. De afgelopen jaren rapporteerden de tabloids regelmatig over haar (soms geslaagde) pogingen om binnen te dringen in de villa van David Letterman, de talkshowster van wie ze zich inbeeldde dat ze een relatie met hem had. Letterman zelf maakte af en toe grapjes Pagina 11 van 14

12 over haar in zijn show. 'Maar ik noemde haar naam niet', zegt hij, 'en ik heb nooit een klacht tegen haar ingediend. Ik vond haar plotselinge verschijningen eerder vreemd dan angstwekkend. Slechts één keer voelde ik me bedreigd: ik lag met mijn vriendin in bed en zag haar in de deuropening staan kijken. Ze liep meteen weg, zoals gewoonlijk. Margaret had haar genen niet mee. Schizofrenie was een familieziekte die ook twee van haar broers tot zelfmoord brachten. Haar derde broer, Tom, is de enige overlevende. 'Als jong meisje was Margaret een modelkind', zegt Tom, 'ze was heel populair. Ze trouwde jong en kreeg snel na elkaar vier kinderen. In geleende auto's reed het gezin door het land. Toen ze in 1983 op bezoek kwamen, Margaret was toen 31, realiseerde ik me hoe ziek ze was. Het was snikheet en ze droeg drie lagen kleren. Ik kon in haar gebabbel kop noch staart ontdekken. Ze gaf haar kinderen rauw vlees.' Spoedig daarna scheidde het koppel. Margaret verloor de voogdij over haar kinderen. Ze weigerde behandeling en liftte door het land. Ze kreeg een vijfde kind, Alex, van een onbekende vader. Alex was bij haar toen ze Lettermans Porsche stal. Aan de agent die haar tegenhield, zei ze dat ze mevrouw Letterman was. Niemand weet waarom Margaret Ray zich op Letterman fixeerde. Maar hij was niet haar enige slachtoffer. In haar laatste jaren begon ze ook de ex-astronaut Story Musgrave te stalken. Vorig jaar werd ze daarvoor opgesloten in Florida. Het was niet de eerste keer dat ze in de gevangenis belandde. Haar leven was een aaneenschakeling van zwerftochten, afgewisseld met verblijven in gevangenissen en psychiatrische inrichtingen. Daar bleef ze nooit lang. Ze kan normaal leven, als ze maar op tijd haar pillen inneemt, zeiden de dokters. Maar Margaret had een hekel aan de medicijnen. Ze beroofden haar van haar relatie met David, van de liefde in haar leven. Zonder die liefde was haar leven grauw en uitzichtloos. Aan een medegevangene in Florida vertrouwde ze toe dat ze zo graag een manier zou vinden om iets te doen wat haar kinderen een heel klein beetje trots op haar zou maken. 'Ik heb altijd van mijn moeder gehouden', zegt dochter Anna-Lisa, maar ik haatte de vrouw die David Letterman stalkte.' Vaak verzweeg ze wie haar moeder was. Aan de portier van haar studentenhuis gaf ze een foto van Margaret met het verzoek de politie te bellen als hij haar zag. 'Dat was pijnlijk', zegt ze, 'Maar ik moest het doen voor mezelf. Ik had besloten om de wereld te tonen dat ik niet zoals mijn moeder was.' Anna-Lisa weigert om zich nog te schamen voor haar moeder. 'Niet voor haar, maar voor de maatschappij waarin ik leef schaam ik me. Zij was een zieke vrouw en de mensen lachten haar uit.' Margarets kinderen stellen het goed, zegt Anna-Lisa. Ook Alex, nu veertien jaar oud. Hij heeft zijn evenwicht gevonden nadat hij jarenlang depressief was door de plagerijen van kinderen die te weten kwamen wie zijn moeder was. He Loves Me. He Loves Me Not. (2002) Originele titel: À la folie... pas du tout Regie: Laetitia Colombani De jonge, oogverblindende studente Angelique (Tatou) is verliefd op een getrouwde chirurg (le Bihan). Ze is ervan overtuigd dat hij ook van haar houdt. Maar waarom komt hij dan niet opdagen als ze een romantisch afspraakje hebben? Waarom accepteert hij haar uitnodiging niet om met haar op vakantie te gaan? Is de dokter wel zo aardig als hij eruit ziet? Of is Angelique soms niet helemaal in orde? Uiteindelijk blijkt dat Angelique lijdt aan erotomane wanen, de dokter is nergens van op de hoogte en krijgt Pagina 12 van 14

13 problemen met zijn vrouw. Angelique wordt opgenomen in een psychiatrische instelling en de dokter en zijn vrouw komen weer samen. Bronnen Kranten Het Laatste Nieuws ( ) Besprekingen Een bespreking van Erotomanie en Stalking van Liesbeth Eymreckens Erotomania in a male S. John & F. Ovsiew 1Department of Psychiatry, University of Chicago Hospitals, Chicago, Illinois, USA Websites Inhoudstabel Inleiding Situering Erotomanie in historisch perspectief Diagnose Fases Eerste fase Tweede fase Derde fase Vierde fase Pagina 13 van 14

14 Kenmerken De erotomaan en zijn omgeving Keuze van het object Klinische vormen Primaire erotomanie Secundaire erotomanie De gevolgen voor de geliefde De behandeling Reïntegratie in de maatschappij Stalking Cijfergegevens Bijlages Nance anderhalf jaar lang gestalkt Celebrity gestalkt Help, ik word gestalkt Reid Meloy over stalking The Letterman-Stalker She loves me she loves me not Bronnen Pagina 14 van 14