Vinken en vonken met de 10-puntenlijst diabetes

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vinken en vonken met de 10-puntenlijst diabetes"

Transcriptie

1 Nascholing Vinken en vonken met de 10-puntenlijst diabetes Jan Palmen 1 Inleiding De zorg van de praktijkondersteuner en de huisarts bij patiënten met diabetes type 2 dient complementair te zijn en moet zo veel mogelijk onnodige overlap voorkomen. Door deze interactie kunnen ze elkaar feedback geven op de geleverde zorg: samenwerken is samen sterker. Zo heeft de praktijkondersteuner door haar frequente en intensieve contact met de patiënt zicht op de medische en psychosociale details van het individu; de huisarts heeft meer medisch-technische kennis, zoals over polyfarmacie. Samen kunnen zij zorgen voor maatwerk. Om de interactie tussen huisarts en praktijkondersteuner te bevorderen, heb ik namens de Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) de 10-puntenlijst voor de jaarcontrole diabetes ontwikkeld. De 10-puntenlijst voor de jaarcontrole heb ik oorspronkelijk ontwikkeld voor mijn zorggroep HOZL: Huisartsen Oostelijk Zuid-Limburg. De vraag naar en behoefte aan de 10-puntenlijst ontstond doordat vooral huisartsen de meerwaarde van een gezamenlijke jaarcontrole niet goed onderkenden. De jaarcontrole werd steeds vaker gedelegeerd aan de praktijkondersteuner: een situatie die de DiHAG niet wenselijke acht. De huisarts dreigde daardoor de expertise en kennis van diabetes te verliezen. Met de 10-puntenlijst heb ik geprobeerd de raakvlakken van verantwoordelijkheid van zorg van de huisarts en praktijkondersteuner samen te brengen. Inmiddels is deze lijst binnen onze huidige zorggroep gemeen goed en wordt hij actief gebruikt door de huisarts en praktijkondersteuner. Daarnaast krijgen alle derdejaars huisartsen in opleiding in Nederland deze tool aangereikt in de vorm van een geplastificeerd A4 tje, tijdens de verplichte nascholing Tweedaagse Chronische Zorg in Utrecht. De 10-puntenlijst helpt de huisarts en de praktijkondersteuner om doelmatig en efficiënt gezamenlijk de jaarcontroles uit te voeren. De praktijkondersteuner kan de 10-puntenlijst per patiënt uitwerken, en vervolgens bespreken met de huisarts, waarna de huisarts de jaarcontrole afrondt in het jaarconsult met de Leerpunten De Diabetes Huisartsen Advies Groep (DiHAG) pleit voor diabetesjaarcontrole door de huisarts. De jaarcontrole kan ook door huisarts en praktijkondersteuner samen worden uitgevoerd. In dat laatste geval is goede afstemming noodzakelijk. Voor die afstemming is de 10-puntenlijst diabetes een goed handvat. patiënt. Jij en de huisarts vinken uiteraard niet alleen punten af, maar je gebruikt de lijst vooral om verder te werken aan individualisering van zorg en aan maatwerk: niet alleen vinken, ook vonken, samen met de huisarts en andere collega s in de zorgketen. De NHG-standaarden hebben als richtlijn gefungeerd voor de 10-puntenlijst. In dit artikel licht ik de onderdelen van de 10-puntenlijst toe en vervolgens bepleit ik een gezamenlijke jaarcontrole diabetes door huisarts en praktijkondersteuner. 1 HbA1c-streefwaarde en ziektelast Conform de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 1 zijn de belangrijkste schakelmomenten om de streefwaarde te bepalen: de leeftijd, de behandelingsintensiteit (leefstijladvies, of uitsluitend metformine) en de diabetesduur. Let dus op dat je het tijdstip van diagnose goed noteert in het HIS en/of het keteninformatiesysteem (KIS). Bij patiënten met veel comorbiditeit laat je de streefwaarde los en wordt de ziektelast leidend. Depressie De Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) raadt aan om bij patiënten met diabetes type 2 jaarlijks de WHO-5-depressievragenlijst af te nemen, omdat depressie veel voorkomt bij mensen met diabetes. 2,3 De 4DKL, de Vier Dimensionale Klachtenlijst, is een februari 2015 nr 1 Tijdschrift voor praktijkondersteuning 21

2 Figuur 1 De 10-puntenlijst voor de jaarcontrole DM type 2 door de huisarts Niet alleen vinken maar ook vonken: streef naar individualisering van zorg = maatwerk. Jan Palmen, huisarts en kaderarts DM, Aarveld Medisch Centrum, Heerlen 1. HbA1C-streefwaarde* en ziektelast NB bij veel comorbiditeit wordt de ziektelast leidend en niet het HbA1c < 70 jaar of > 70 jaar + alleen leefstijladviezen of metformine* «(7,0%) 53 mmol/mol 70 jaar* à + diabetesduur < 10 jaar* «(7,5%) 58 mmol/mol à + diabetesduur > 10 jaar* «(8,0%) 64 mmol/mol Is de medicatie optimaal? (start met metformine; preferent SU: gliclazide) Is de medicatie maximaal? (preferent insuline: NPH-insuline) Is er sprake van hypoglykemieën? Is er sprake van een depressieve stoornis? Overweeg 4DKL-lijst, WHO-5-vragenlijst Is er sprake van cognitieve achteruitgang? Overweeg MMSE Overweeg verwijzing of consultatie (kaderhuisarts) è HbA1C > 8,5% (ondanks intensieve controles gedurende 6 mnd) è Bij twijfel aan diagnose DM type 2, LADA, MODY è Recidiverende (ernstige) hypoglykemieën è Omzetting naar insuline bij morbide obesitas (BMI > 35 kg/m²) 2. MICRO-ALBUMINURIE Aanwezig? Is een ACE of AII voorgeschreven? (NB niet combineren) NB streefwaarde bloeddruk SBD < 130 mmhg Overweeg verwijzing of è Progressieve microalbuminurie (ondanks max. behandeling antihypertensiva) consultatie è Macroalbuminurie > 200 mg/l = 300 mg/24 uur Altijd verwijzen! 3. KLARING 30ml/min < egfr > 60ml/min Is de patiënt geruiterd? ICPC-code U99.1 egfr < 30 ml/min Gebruikt de patiënt metformine? dosering aanpassen! Is de apotheker geïnformeerd? NB verlaging egfr altijd in relatie zien met leeftijd, microalbuminurie en RR. Gouden standaard is 24-uurs urine Bepalen bij lager geschatte egfr tussen 30 en 60 ml/min Overweeg bepaling Hb, K, Ca, P, PTH, albumine en sediment Overweeg verwijzing of è Leeftijd < 65 jr. egfr ml/min/1,73 m 2 overleg nefroloog consultatie (kaderhuisarts) è Leeftijd > 65 jr. egfr ml/min/1,73 m 2 overleg nefroloog è Specifieke sedimentsafwijkingen; vermoeden onderliggende nierziekte è Kreatinineklaring < 30 ml/min(mdrd). 24-uurs urinemeting 4. BLOEDDRUK Is de systolische bloeddruk < 140 mmhg? (HCTZ, ACE of ARB, Ca-ant,ß-blokker) Is de medicatie optimaal? (preferente calciumantagonist, amlodipine, bètablokker, metoprolol) Is de medicatie maximaal? Is er sprake van orthostatische hypotensie? Cardiovasculair risico; AP, claudicatio, tekenen van hartfalen NB Uiting van cardiovasculaire autonome neuropathie NB bij 80+ streefwaarde SBD < 160 mmhg Overweeg verwijzing of è SBD > 140 mmhg ondanks drie of meer anti-hypertensiva consultatie è Therapieresistente hypertensie (TRH) 22 Tijdschrift voor praktijkondersteuning maand 2013 nr x

3 5. CHOLESTEROL Gebruikt de patiënt een statine? Simvastatine 1 dd 40mg Streefwaarde < 2,5 mmol/l bereikt NB leeftijd 80+ en DM niet standaard statine als primaire preventie Overweeg verwijzing of èniet halen van de streefwaarde < 2,6 mmol/mol na een jaar ondanks maximale therapie consultatie (kaderhuisarts) en hoogrisicoprofiel (> 20%) èvermoeden van familiaire hypercholesterolemie (TC > 8,0 mm/l) en ratio > 8 mm/l en LDL > 5 mm/l è Triglyceriden > 6,0 mm/l: raadpleeg (familiaire hypercholesterolemie) 6. DIABETISCHE NEUROPATHIE: DN 4 (NB vitamine-b 12 -bepaling alleen bij indicatie) Vraag 1. Vertoont de pijn een of meerdere van de volgende kenmerken 1. Branderig gevoel 2. Pijnlijk koudegevoel 3. Elektrische schokken Vraag 2. Is de pijn in hetzelfde gebied geassocieerd met of meerdere van de volgende symptomen 4. Kriebels 5. Tintelingen 6. Gevoelloosheid 7. Jeuk Vraag 3. Lichamelijk onderzoek door arts 8. Hypo-esthesie bij aanraking (minder huidgevoel) 9. Hypo-esthesie bij een prik (minder pijngevoel) Vraag 4. Pijn bij wrijven 10. Pijn wordt versterkt door wrijven Indien score > 4 hoogstwaarschijnlijk sprake van neuropathie overweeg behandeling (TCA eerste keus) Overweeg verwijzing of è Therapieresistente en symptomatische polyneuropathie consultatie (kaderhuisarts) è Callusvorming en/of afwezige voetpulsaties è Neuro-ischemische hoogrisicovoet, verlies protectieve sensibiliteit è Diabetisch ulcus èsimms-classificatie op basis van verlies PS (protectieve sensibiliteit) en PAV (perifeer arterieel vaatlijden): Simms 0: geen verlies PS en PAV zorg + controle 1 /12 mnd door huisarts of praktijkondersteuner. Simms 1: verlies PS of PAV zonder drukplekken zorg + huisarts/praktijkondersteuner + medisch pedicure + controle 1 /6mnd. Simms 2: verlies PS en PAV of drukplekken of beide, of: verlies PS in combinatie met verhoogde druk, of: verlies PS en PAV in combinatie met verhoogde druk zorg + podotherapeut + controle 1 /3 mnd. Simms 3: ulcus of amputatie in voorgeschiedenis zorg + podotherapeut en/of voetenteam + controle1 /1-3 mnd. 7. Seksuele dysfunctie, Man: incontinentie verlies libido? erectiele disfunctie? Gebruik bètablokker? Gebruik ACE-remmer? Overweeg PDE-5-remmer bij de man. Vrouw: lubricale disfunctie? verlies libido? maand 2013 nr x Tijdschrift voor praktijkondersteuning 23

4 8. Polyfarmacie Overweeg sanering medicatie. Vraag expliciet naar de therapietrouw; controleer zo nodig. 9. Gebitsstatus Let op parodontitis, gingivitis en roken. Advies : tweemaal per jaar tandarts of mondhygiëniste 10. Valaccidenten Overweeg hypoglykemie, orthostatische hypotensie, medicatie, DNP, slechte visus, LJM en krachtverlies. juli 2014 Jan Palmen, huisarts en kaderarts DM, Aarveld Medisch Centrum, Heerlen DN4 = Neuropathic Pain Diagnostic Questionnaire (vier vragen); DNP = diabetische neuropathische pijn; egfr: estimated glomerular filtration rate; LJM = limited joint mobility; PAV = perifeer arterieel vaatlijden; PS = protectieve sensibiliteit; SU = sulfonylureum (-derivaat) * Je hebt drie schakelmomenten die de streefwaarde bepalen: 1. leeftijd: jonger of ouder dan 70 jaar 2. behandelintensiteit: leefstijl en/of metformine 3. diabetesduur: langer of korter dan 10 jaar Leeftijd < 70 à streefwaarde 53 mmol/mol Leeftijd > 70 maar alleen leefstijl of monotherapie metformine à streefwaarde 53 mmol/mol Leeftijd > 70 jaar en metformine + SU en/of insuline à streefwaarde 58 mmol/mol Leeftijd > 70 jaar + diabetesduur > 10 jaar à streefwaarde 64 mmol/mol Cardiovasculaire autonome neuropathie Cardiovasculaire autonome neuropathie (CAN) is een van de meest onderschatte complicaties bij diabetes mellitus. Uit onderzoek blijkt dat meer dan een vijfde (22%) van alle cardiovasculair asymptomatische patiënten met diabetes type 2 een aantoonbare cardiale afwijkingen heeft. Door de langdurige hyperglykemie kan het autonome zenuwstelsel aangetast worden met als gevolg cardiovasculaire autonome neuropathie. De belangrijkste klinische kenmerken hiervan zijn: orthostatische hypotensie, gestoorde inspanningstolerantie, en stille, pijnloze of atypische myocardiale ischemie. Ischemie treedt bij patiënten met diabetes type 2 vaak aspecifiek of zelfs onopgemerkt op. De patiënt komt naar de praktijk met klachten van (extreme) moeheid, kortademigheid, misselijkheid en verwardheid. Ook plotselinge ontregeling van de glucosewaarden (hypo-/hyperglykemie) kan een uiting zijn van ischemie. Het autonome zenuwstelsel reguleert de onbewuste zenuwfuncties van de inwendige organen. Het zenuwstelsel is onder te verdelen in het (ortho)sympatische en het parasympatische zenuwstelsel. Het cardiovasculaire autonome zenuwstelsel moduleert de activiteit van het hart en de vaten door een subtiel samenspel van sympatische en parasympatische actilijst die aan de hand van vijftig gevalideerde vragen psychosociale klachten onderzoekt. De lijst is ontwikkeld in en voor de huisartsenpraktijk en kan in 5 à10 minuten afgenomen worden. De 4DKL maakt onderscheid tussen aspecifieke distress-klachten, depressie, angst en somatisatie. Persoonlijk heb ik de voorkeur voor de 4DKL. De vragenlijst beperkt zich niet alleen tot een depressie als psychisch lijden. Tot slot leert mijn ervaring dat het invullen van de uitgebreidere vragenlijst voor de patiënt al verhelderend werkt en bijdraagt tot de intrinsieke motivatie voor vervolgbeleid. 4,5 2 Microalbuminurie Microalbuminurie is een uiting van microvasculaire schade van de nieren en is een onafhankelijke cardiovasculaire risicofactor. Er dient altijd een ACE-remmer te worden voorgeschreven of, indien de patiënt de ACE-remmer niet verdraagt, een angiotensinereceptorblokkeerder (ARB). De streefwaarde van de systolische bloeddruk wordt SBD < 130 mmhg. 3 Klaring Wat betreft de klaring volg je de adviezen van de Landelijke Transmurale Afspraak Chronische Nierschade. 6 Denk eraan dat niet elke nefropathie bij een patiënt met diabetes type 2 een diabetische nefropathie is. Een sedimentonderzoek op dysmorfe erytrocyten en celcylinders kan een aanwijzing geven voor andere nefrologische oorzaken. 4 Bloeddruk Als het gaat om de bloeddruk, volg je de NHG-Standaard Cardiovasculair Risicomanagement (tweede herziening) Tijdschrift voor praktijkondersteuning maand 2013 nr x

5 viteit. Schade aan deze regulatiemechanismen resulteert in een afwijkende hartfrequentie bij inspanning, stille, pijnloze of atypische myocardischeamie en afwijkende vasomotore respons. 5 Cholesterol Het preferente middel is simvastatine eenmaal daags 40mg. Hiervoor geldt: kijk uit voor streefwaardefetisjisme : vooral bij ouderen kun je de standaardstreefwaarden soms beter loslaten en individuele streefwaarden bepalen (zie het artikel van Lambermon in nummer 4). 8 Hoger doseren geeft significant meer kans op bijwerkingen, vooral spierpijn. 6 Diabetische neuropathie Screenen op vitamine B 12 bij patiënt met diabetes type 2 die langer dan vijf jaar metformine gebruiken, adviseert de Standaard vooralsnog niet. Natuurlijk is dit toegestaan op indicatie, bijvoorbeeld bij neuropathische klachten. De tricyclische antidepressiva (TCA) als pijnbehandeling zijn daarbij nog steeds het preferente middel (amitryptilline- en nortriptylinedoseringen tussen de 10 mg en 50 mg). Om het effect van de behandeling van neuropathische pijn te kunnen meten, kun je het beste de VAS (visuele analoge pijnschaal) gebruiken. Bij een afname van meer dan 50% van de aangegeven pijn is sprake van effectiviteit van de behandeling. De patiënt zal dus niet snel volledig pijnvrij worden. 7 Seksuele dysfunctie en incontinentie Incontinentie- en seksuele klachten noemt de patiënt vaak niet spontaan, zodat je er expliciet naar moet vragen. Niet alleen bètablokkers maar ook ACE-remmers kunnen bij mannen erectiele functiestoornissen veroorzaken. 8 Polyfarmacie Het is raadzaam om bij elke patiënt met diabetes type 2 jaarlijks een polyfarmaciecheck uit te voeren. De jaarcontrole is hiervoor een geschikt moment. Ook oorzaken van eventuele therapieontrouw kun je dan achterhalen. 9 Gebitsstatus Parodontitis heeft invloed op de glykemische instelling en vice versa: een slechte glykemische instelling heeft invloed op het parodontium. Het onderzoek van het parodontium vergt een specifiek expertise (spiegelen en sonderen) die voorbehouden is aan de tandarts en /of de mondhygiëniste. Zie erop toe dat er tweejaarlijks een controle plaatsvindt bij de tandarts en/of mondhygiëniste. De belangrijkste oorzaak voor chronische parodontitis is overigens niet diabetes, maar roken. 10 Valaccidenten Een belangrijke oorzaak van een verhoogd valrisico bij patiënt met diabetes type 2 kan de limited joint mobilty zijn. Door de chronische hyperglykemie treedt er glycering ( versuikering ) van het steun- en bewegingsapparaat op. De stugheid die hiervan het gevolg is, heeft niet alleen invloed op de voeten, maar op het totale bewegingsapparaat. Een eenvoudige test om dit fenomeen op het spoor te komen, is het zogeheten prayers sign: de patiënt vouwt de handen in bidstand tegen elkaar waarbij de handen en de vingers elkaar raken en de onderarmen ten opzichte van de handen in 90 graden worden gehouden. Het onderzoek is afwijkend oftewel positief als een opening ontstaat tussen beide pinken. Gezamenlijke jaarcontrole Uit onderzoek blijkt dat de huisarts de jaarcontroles van patiënten met diabetes type 2 steeds vaker volledig aan de praktijkondersteuner delegeert. De Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) vindt deze ontwikkeling niet wenselijk en pleit voor een gezamenlijke jaarcontrole door de praktijkondersteuner en de huisarts. De 10-puntenlijst is een mooi handvat voor de afstemming tussen huisarts en praktijkondersteuner. De jaarcontrole door de huisarts is in de eerste plaats belangrijk om te zorgen dat de huisarts de noodzakelijke kennis en bekwaamheid op het gebied van deze complexe chronische ziekte behoudt. Een ander belangrijk argument voor jaarcontrole door de huisarts is de generalistische expertise in comorbiditeit en polyfarmacie, waarmee 50% van de totale diabetespopulatie te maken krijgt. Ook het besluit om een patiënt met diabetes type 2 te verwijzen naar de tweede lijn of een consultatie van een specialist is de taak, na ruggespraak met de praktijkondersteuner, van de huisarts. Vooral voor de huisarts in opleiding (aios huisartsgeneeskunde) is het van groot belang regelmatig patiënten met diabetes type 2 te zien. De praktijkondersteuner heeft daarbij ook een rol om de aios hiervoor te motiveren en te stimuleren. Zelfstandig jaarcontroles verrichten is een belangrijke vaardigheid voor de aios: jong geleerd is jong gedaan, nooit geleerd is nooit gedaan. Literatuur 1 Rutten GEHM, De Grauw WJC, Nijpels G, Houweling ST, Van de Laar FA, Bilo HJ, et al. NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. maand 2013 nr x Tijdschrift voor praktijkondersteuning 25

6 2 Nederlandse Diabetes Federatie. Signalering en monitoring van depressieve klachten bij mensen met diabetes: Multidisciplinaire richtlijn gericht op signalering van depressieve klachten en toegeleiding naar een passend hulpaanbod. Amersfoort: NDFG, World Health Organization (WHO) Five Item Well Being Index (WHO-5). WHO-5-vragenlijst. Raadpleegbaar via formulier.pdf. 4 NHG. 4DKL. Bijlage bij Protocollair GGZ, editie Utrecht: NHG, Raadpleegbaar via https://www.nhg.org/sites/ default/files/content/nhg_org/images/thema/vierdimen_ klachtenlijst_4dkl.pdf. 5 Oostdijk M, De Vries L. Diabetes en depressie: wat doen we ermee? Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014;3: De Grauw WJC, Kaasjager HAH, Bilo HJG, Faber EF, Flikweert S, Gaillard CAJM, et al. Landelijke Transmurale Afspraak Chronische nierschade. Huisarts Wet 2009:52: Raadpleegbaar via 7 NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (tweede herziening). Huisarts en Wetenschap 2012;55: org. Raadpleegbaar via https://www.nhg.org/standaarden/ volledig/cardiovasculair-risicomanagement. 8 Lambermon E. Cardiovasculaire streefwaarden ouderen verschillen per patiënt. Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014;4: Auteursgegevens Aarveld Medisch Centrum, Ovidiusstraat 117, 6417 VV Heerlen: Jan Palmen, kaderhuisarts diabetes mellitus. Correspondentie: Mogelijke belangenverstrengeling: niets gemeld. 26 Tijdschrift voor praktijkondersteuning maand 2013 nr x

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet...

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet... Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts Waar gaat het over? Kwetsbare bejaarden: zin van goede glucoseregeling, bloeddrukbehandeling lipiden en bijv. funduscontrole 3 De bejaarde

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding

Nadere informatie

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2.

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

Transmurale afspraken m.b.t. patiënten met Diabetes mellitus type 2

Transmurale afspraken m.b.t. patiënten met Diabetes mellitus type 2 Transmurale afspraken m.b.t. patiënten met Diabetes mellitus type onsultatie of verwijzing:. Twijfel over diagnose. Problemen bij *glycemische instelling *behandeling risicofactoren *behandeling complicaties

Nadere informatie

CVRM in N.Kennemerland

CVRM in N.Kennemerland CVRM in N.Kennemerland Goof Zonneveld Jacco Rempe Huisartsenzorg Noord-Kennemerland Zorgprogramma CVRM Preventie Preventie van HVZ traditioneel altijd aandacht voor hypertensie, onvoldoende aandacht voor

Nadere informatie

Versie 2.0. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud.

Versie 2.0. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Benchmark bijeenkomst: De benchmark is een twee uur durende bijeenkomst waarbij de aanwezige

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM

Fries Wisselprotocol CVRM Fries Wisselprotocol CVRM Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding waaronder zoutbeperking (tot 5 gram/dag) o stoppen roken o voldoende lichamelijke activiteiten

Nadere informatie

tijdens de bijeenkomst een persoonlijkee rapportage, met hierin een overzicht van hun praktijk ten opzichte van het gemiddelde van de regio.

tijdens de bijeenkomst een persoonlijkee rapportage, met hierin een overzicht van hun praktijk ten opzichte van het gemiddelde van de regio. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, r, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Benchmark bijeenkomst: De benchmark is een twee uur durende bijeenkomst waarbij de aanwezige

Nadere informatie

Samen Scholing 17 mei 2011

Samen Scholing 17 mei 2011 Samen Scholing 17 mei 2011 Zorggroep GO DM bv > april 2010, nu 1 jaar oud Zorgprogramma aanpassingen 2011 Kwaliteitscie. uitgebreid met 2 POH-S KIS verder uitgebouwd met FF en mogelijkheid voor teleoogheelkunde

Nadere informatie

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA A. Doel en achtergrondinformatie Doel Patiënten met chronische nierschade in een vroege fase diagnosticeren en het juiste behandeltraject inzetten om

Nadere informatie

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010 Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis 30 september 2010 Onderwerpen 1. Definitie 2. Prevalentie 3. Richtlijnen 4. Diagnostiek 5. Preventie nierfunctieverlies 6. Behandeling metabole complicaties 7.

Nadere informatie

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Huisarts, lid DiHAG Senior-onderzoeker Diabetes kenniscentrum Disclosure Geen conflicts of interest De toekomst!!! >25% = >75 jaar Karakteristieken ouderen

Nadere informatie

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015 Chronische nierschade A. van Tellingen Smeerolie voor de poli 2015 Wie dient verwezen te worden? 52-jarige vrouw met diabetische nefropathie: MDRD 62 ml/min/1.73m 2 en albuminurie 28 mg/l? 68-jarige man:

Nadere informatie

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen Transmurale afspraken interne huisartsen dr. D.R. Faber, internist-vasculair geneeskundige A. van Essen-Rubingh, huisarts 18-03-2014 Casus Hypertensie Vrouw, 44 jaar, belaste familie anamnese, was

Nadere informatie

Behandeling Type 1 diabetes. Diabetes mellitus in vogelvlucht. Nieuwe ontwikkelingen in de. Behandeling van diabetes. Chronische behandeling diabetes

Behandeling Type 1 diabetes. Diabetes mellitus in vogelvlucht. Nieuwe ontwikkelingen in de. Behandeling van diabetes. Chronische behandeling diabetes Diabetes mellitus in vogelvlucht Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van Diabetes Aantal diabetespatiënten wereldwijd in 2012 ca. 371 miljoen In 2025: 6% van de wereldbevolking Jaarlijks ca. 72.000

Nadere informatie

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen! Nierschade April 2013 Leonie Tromp huisarts te Tilburg Kaderarts Hart- en Vaatziekten Kernboodschap Nierfunctiestoornissen en albuminurie Hart- en vaatziekten Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Vermelden bij consultatie of verwijzing Actie internist na verwijzing C/V

Vermelden bij consultatie of verwijzing Actie internist na verwijzing C/V Indicatie Diagnostiek Aanwijzingen voor ander type diabetes dan type 2 (o.a. LADA en MODY) Glycemische instelling Moeilijk te reguleren diabetes mellitus type 2 Actie huisarts voor verwijzing Overweegt

Nadere informatie

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io CVRM kwetsbare ouderen Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding DiHAG-statement voetzorg Secretariaat: p/a Nederlands Huisartsen Genootschap Mercatorlaan 1200 Postbus 3231 3502 GE Utrecht Tel. 030 2823500 Fax 030 2823501 E-mail: dihag@nhg.org www.dihag.nl KvK: 41261381

Nadere informatie

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Symposium Chronische Nierschade, MCHaaglanden, 29-10-2012 Anneke Boon, diabetesverpleegkundige / POH Eduard Scholten, internist-nefroloog

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraken - DM

Regionale Transmurale Afspraken - DM Diagnostiek Aanwijzingen voor ander type diabetes dan type 2 (o.a. LADA en MODY) Overweegt consultatie bij: 1. BMI < 27 kg/m2 2. Leeftijd < 25 jaar 3. Vroegtijdig falen orale medicatie 4. Diabetespakket

Nadere informatie

Diabetes Ketenzorg. Transmurale werkgroep diabetes

Diabetes Ketenzorg. Transmurale werkgroep diabetes Diabetes Ketenzorg Transmurale werkgroep diabetes H. Kole huisarts en kaderarts Zorggroep Almere H. van Houten internist, Flevoziekenhuis M. van Renselaar diabetesverpleegkundige, Flevoziekenhuis I. Beers

Nadere informatie

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Primaire of essentiële (95%) Secundaire (5%) G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist, jan. 2012 2 Bloeddruk

Nadere informatie

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Hoofdstuk 2 Zorgverleners bij diabetes type 2 21 Checklists Dit uitneembare katern bevat checklists over controles die bij goede zorg horen; tips voor communicatie

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

Verwijzing van patiënten met chronische nierschade

Verwijzing van patiënten met chronische nierschade Verwijzing van patiënten met chronische nierschade VERSCHILLEN IN VERWIJSCRITERIA TUSSEN ZIEKENHUIZEN Loes J. Meijer en François G. Schellevis Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2012;156:A5679

Nadere informatie

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkwijze risicoprofiel De huisarts verwijst de patiënt voor een inventarisatieconsult naar de POH (labformulier en evt. urineonderzoek bij antihypertensiva

Nadere informatie

Veneus plasma Normaal Glucose nuchter (mmol/l) < 6.1 Glucose niet nuchter (mmol/l) < 7.8 Impaired fasting glucose Glucose nuchter (mmol/l) 6.1 en < 7.0 (IFG) én (gestoord nuchter glucose) Glucose niet

Nadere informatie

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 1 Diabetes mellitus 2 Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 2 Inhoud Epidemiologie Diagnostiek en behandeling in de diabetesketenzorg in Nederland Wat doet de praktijkondersteuner binnen

Nadere informatie

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Nierschade: erger voorkomen.... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Inleiding Begrippen Indeling en voorkomen van chronische nierschade (CNS) Proteinurie en GFR als risicofactoren voor progressie nierschade

Nadere informatie

NDF diabetes standaard

NDF diabetes standaard Deze presentatie behandelt.. DM voetzorg Samen sterker!! Een korte terugblik waar we vandaan komen Waar staan we nu En..waargaan we naar toe NDF diabetes standaard Pakketscan Diabetes CVZ 2008 Pakket a

Nadere informatie

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade Behandeling diabetes mellitus bij gevorderde chronische nierschade 9 maart 2015 Gabe van Essen, internist-nefroloog HagaZiekenhuis Aris Prins, apotheker Mirjam Timmerman, huisarts en kaderarts diabetes

Nadere informatie

am linical diabetology am linical diabetology Wie kan deze tuin het best onderhouden? Iemand met toewijding, kennis en ervaring

am linical diabetology am linical diabetology Wie kan deze tuin het best onderhouden? Iemand met toewijding, kennis en ervaring Complexe diabeteszorg: wat hoort absoluut niet in de eerste lijn thuis? Een visie vanuit de 2e lijn Joost Hoekstra, internist, AMC Wie kan deze schitterende tuin het best onderhouden? Wie kan deze tuin

Nadere informatie

Programma Doelmatigheid Cardiovasculair Risicomanagement. Welke rol speelt u bij de preventie en behandeling van hart- en vaatziekten?

Programma Doelmatigheid Cardiovasculair Risicomanagement. Welke rol speelt u bij de preventie en behandeling van hart- en vaatziekten? Programma Doelmatigheid Cardiovasculair Risicomanagement Welke rol speelt u bij de preventie en behandeling van hart- en vaatziekten? DGV_08_DEF1.indd 1 01-09-2008 10:19:43 NHG DGV Hoge sterfte door hart-

Nadere informatie

VOETZORGEN. Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut

VOETZORGEN. Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut VOETZORGEN Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut Voetenzorg binnen OCE Onderzoek en classificaties van Simm s en zorgprofiel:

Nadere informatie

Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant

Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant Inleiding Deze rapportage laat de scores zien op de indicatoren die zijn afgesproken met de zorggroep. De informatie hiervoor

Nadere informatie

Zorgprogramma GO diabetes BV

Zorgprogramma GO diabetes BV Zorgprogramma GO diabetes BV mei 2014 Auteur: Marjolein Hugenholtz Daniel Tavenier en kwaliteitscie GO diabetes bv 1 Inhoudsopgave 1. Doelstelling van de GO Diabetes BV 3 2. GO Diabetes BV is hoofdcontractant

Nadere informatie

Chronische nierinsufficientie. WDH 9 mei 2016 Harmen Krepel, nefroloog

Chronische nierinsufficientie. WDH 9 mei 2016 Harmen Krepel, nefroloog Chronische nierinsufficientie WDH 9 mei 2016 Harmen Krepel, nefroloog Belangenverstrengeling: Geen Bronnen (Concept) richtlijn Diagnostiek en Behandeling van Patiënten met Chronische Nierschade Nederlandse

Nadere informatie

Chronische Nierschade in Nederland

Chronische Nierschade in Nederland Chronische Nierschade in Nederland Stadium GFR (ml/min/1,73m 2 ) Albuminurie > 30 mg/24 hr Prevalentie VS (%) Prevalentie Nederland (%) 1 >90 Ja 3,3 1,3 2 60-89 Ja 3,0 3,8 3 30-59 Ja/nee 4,3 5,3 4 15-29

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden

Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden Streefwaarden Met HVZ RR systole RR diastole RR systole > 75 jaar Totaal Cholesterol LDL Nuchter Glucose Kalium Creatinine < 140 mmhg < 90 mmhg

Nadere informatie

Samenvatting en adviezen uitgebreid

Samenvatting en adviezen uitgebreid Samenvatting en adviezen uitgebreid Doel De doelstelling van deze richtlijn is het bevorderen van de preventie en het ondersteunen van een zo goed mogelijke en gecoördineerde behandeling van patiënten

Nadere informatie

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten WWW.ZORROO.NL 1 Voorwoord Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout & Omstreken. Wij zijn een organisatie die samen met uw huisarts en andere

Nadere informatie

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 F. Holleman Belangenverstrengeling Academisch prestige: AMC Adviesraden: sanofi, Eli Lilly Onderzoekssponsoring: MSD Alle (neven)inkomsten afkomstig van

Nadere informatie

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts Topics in Chronic Disease Chronische Nierschade en de huisarts Toets Nierinsufficiëntie Casus Metabole stoornissen Vervolg casus Nabespreking toets Nierinsufficiëntie komt bij ruim 10% van de Nederlandse

Nadere informatie

DIABETES MELLITUS TYPE 2 PROTOCOL CELLO

DIABETES MELLITUS TYPE 2 PROTOCOL CELLO DIABETES MELLITUS TYPE 2 PROTOCOL CELLO Leiden November 2010 Mw. M. van Mierlo, praktijkverpleegkundige Mw. C. Gieskes, diabetesverpleegkundige Inhoudsopgave Inleiding 1. Werktraject bij CELLO voor patiënten

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M01 van oktober 2013 (derde herziening). In de derde herziening van de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (2013) zijn wijzigingen

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2. Instructie voetonderzoek

Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2. Instructie voetonderzoek Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2 Instructie voetonderzoek 2014 ZIO (ZORG IN ONTWIKKELING) REGIO MAASTRICHT - HEUVELLAND VERSIE 1.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Het vaststellen

Nadere informatie

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts 1 Sociale problematiek en diabetes Een sombere werkloze man van 59 jaar, veel sociale problemen en ook nog eens diabetes Ontwikkeld door de HartVaatHAG Langerhanssymposium Juni 2014 Drs. V.R. Rambharose,

Nadere informatie

Cardiologie. Verder na het hartinfarct.

Cardiologie. Verder na het hartinfarct. Cardiologie Verder na het hartinfarct. Machiel van de Wetering Sylvia de Waal 18-3-2014 presentatie 1 inleiding 2 Richtlijn/protocol aan de hand van voorbeelden 3 samenvatting / discussie inleiding - Informatieoverdracht

Nadere informatie

InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM

InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM De zorggroep heeft hard gewerkt om de Indicatoren sets van InEen en NHG gelijk te trekken. Na veel overleg met NHG en InEen is dit gelukt. Hieronder is een artikel te

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraak Utrecht Diabetes Mellitus Type 2 (DM2)

Regionale Transmurale Afspraak Utrecht Diabetes Mellitus Type 2 (DM2) Regionale Transmurale Afspraak Utrecht Diabetes Mellitus Type 2 (DM2) Deelnemende Partijen De RTA wordt gedragen door: 1. Zorggroepen regio Utrecht die de samenwerkingsovereenkomst getekend hebben. 2.

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld Workshop voor apothekers en huisartsen Altijd een statine bij hart- en vaatziekten en type-2-diabetes? t Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen en inleiding Presentatie ti

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts Diabetes Mellitus Toen en nu 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts 2015 een jaar van Celebrations 2015 een jaar van Celebrations 1965-1980 Behandeling type-1 1 x daags insuline!! (varkens/rund)

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

Dokter wat heb ik. Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011

Dokter wat heb ik. Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011 Dokter wat heb ik Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011 Pretoets Zijn de volgende stellingen juist of onjuist? 1. De risicotabel geeft een schatting van het 10-jaarsrisico

Nadere informatie

Transmurale Werkafspraken Diabetes mellitus Zaanstreek

Transmurale Werkafspraken Diabetes mellitus Zaanstreek Transmurale Werkafspraken Diabetes mellitus Zaanstreek Stichting Eerstelijns Zorggroep (SEZ) Zaanstreek Waterland & Diabetesteam Zaans Medisch Centrum (ZMC) April 2014 Transmurale werkafspraken Diabetes

Nadere informatie

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Presentatie vandaag Epidemiologie myocardinfarct Diagnostiek

Nadere informatie

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten WELKOM 5 december 2012 Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes Caroline Lubach: senior verpleegkundig consulent diabetes VUmc Anita Faber: research coördinator Diabetes Research Centrum, Hoogeveen

Nadere informatie

Voorbereiding: Wilt u s.v.p.: - uw wifi aanzetten (van der Valk Arnhem) en. - schermvergrendeling (tijdelijk) uitzetten? Ketenzorg Arnhem 1

Voorbereiding: Wilt u s.v.p.: - uw wifi aanzetten (van der Valk Arnhem) en. - schermvergrendeling (tijdelijk) uitzetten? Ketenzorg Arnhem 1 Voorbereiding: Wilt u s.v.p.: - uw wifi aanzetten (van der Valk Arnhem) en - schermvergrendeling (tijdelijk) uitzetten? Ketenzorg Arnhem 1 Workshop Over- & onderbehandeling bij T2DM & CVRM Kirsti Jakobs

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Hart & Vaten Pas

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Hart & Vaten Pas Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Hart & Vaten Pas Ik heb een hart- of vaatziekte Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen In het geval ik onwel word: Bel 112 voor een ambulance Bel mijn huisarts:

Nadere informatie

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid 1//010 Haagsenieren protocol Kant A: albuminurie Haagsenieren protocol Kant B: klaring 1 Haagsenieren protocol Aanvullend onderzoek bij verminderde klaring Haagsenieren protocol Toelichting beleid 3 4

Nadere informatie

SAMENVATTING RTA RTA RTA RTA DIABETES DIABET ES DIABETES DIA

SAMENVATTING RTA RTA RTA RTA DIABETES DIABET ES DIABETES DIA SAMENVATTING RTA RTA RTA RTA DIABETES DIABET ES DIABETES DIA DIABETES DIABET ES DIABETES DIA DIABETES DIABET ES DIABETES DIA DIABETES Werkafspraken algemeen Consultatie Consultatie: Het adviseren van

Nadere informatie

Chronische Nierschade

Chronische Nierschade RCH15.331 Chronische Nierschade Chronische Nierschade Leonie Tromp Huisarts te Tilburg Kaderarts Hart- en Vaatziekten Kernboodschap Nierfunctiestoornissen en albuminurie Hart- en vaatziekten Tijdige behandeling

Nadere informatie

DOELGROEPENONDERZOEK CHRONISCHE NIERSCHADE

DOELGROEPENONDERZOEK CHRONISCHE NIERSCHADE DOELGROEPENONDERZOEK CHRONISCHE NIERSCHADE Samenvatting Opdrachtnemer: Hans Mak Instituut Uitgevoerd door: Gezonde Nieren B.V. Opdrachtgever: Nierstichting Nederland Het volledige rapport is op te vragen

Nadere informatie

DIABETES MELLITUS TYPE 2 APELDOORNSE STANDAARD

DIABETES MELLITUS TYPE 2 APELDOORNSE STANDAARD DIABETES MELLITUS TYPE 2 APELDOORNSE STANDAARD Revisie 2014 1a. Opsporing De huisarts bepaalt de (bij voorkeur nuchtere) bloedglucosewaarde bij mensen met klachten of aandoeningen die het gevolg kunnen

Nadere informatie

Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven

Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven Chronische zorg transmurale uitwerking Louis Lieverse Internist vasculair geneeskundige Stafarts

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Pas

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Pas Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Diabetes Pas Ik heb diabetes In het geval ik onwel word: geef mij 5 druivensuikertabletten of suikerklontjes bij voorkeur opgelost in water Als ik niet herstel

Nadere informatie

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg Algemene gegevens -5 In het onderstaande overzicht kunt u de gegevens uit uw praktijk van 5 (laatste kolom) vergelijken met die van 5 huisartspraktijken uit de regio (eerste kolom) en uw eigen praktijk

Nadere informatie

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland De ouder wordende diabetespatiënt Karin Daemen, internist Tergooiziekenhuizen, locatiehilversum Begin vorige eeuw infectieziektes Nu chronische ziektes hart-en vaatziekten kanker COPD diabetes gewrichtsaandoeningen

Nadere informatie

Instructie indicatoren- en inzoomrapporten

Instructie indicatoren- en inzoomrapporten Instructie indicatoren- en inzoomrapporten Instructie indicatoren- en inzoomrapporten 1 Inhoud Indicatorenrapport... 3 Doel en toelichting... 3 Beschrijving NHG Indicatoren Diabetes in KIS VitalHealth

Nadere informatie

De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie. Gelijk maar een vraag! Simm s Klasse 0.

De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie. Gelijk maar een vraag! Simm s Klasse 0. De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie Gelijk maar een vraag! Vindt U dat type 2 diabetes patiënten zonder risicovoeten kunnen volstaan met minder uitgebreid

Nadere informatie

21 september 2011. Pagina 1 van 7

21 september 2011. Pagina 1 van 7 Overzicht van de NHG/LHV indicatoren diabeteszorg, de subset van indicatoren vastgesteld door Bureau ZiZo huisartsenzorg en de subset van indicatoren vastgesteld door Bureau ZiZo Chronische Zorg 21 september

Nadere informatie

Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten?

Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten? Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten? Luc Harms, huisarts Susan Pruijsen, huisarts Stijn Konings, internist-nefroloog Els Lambooij, internist-ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh. Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn

Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh. Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn Agenda Orale anti-diabetica medicatie Voorschrijf gedrag huisartsen Nederland NHG standaard

Nadere informatie

Tips en trics voor de nefrologie anno 2015. Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen

Tips en trics voor de nefrologie anno 2015. Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen Tips en trics voor de nefrologie anno 2015 Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen Disclosures Dr. I.C. van Riemsdijk None Drs. M. Wabbijn None Inleiding Algemeen: wat is nierfunctie

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

3. Diagnostiek en risico-inventarisatie

3. Diagnostiek en risico-inventarisatie LEIDRAAD DIABETES_BINNENWERK-BSL_100 x 150 4-4 01-09-11 15:01 Pagina 1 3. Diagnostiek en risico-inventarisatie 3.1 Diagnostiek Indien een patiënt de klassieke symptomen van diabetes heeft, is de diagnose

Nadere informatie

Amsterdam 1 11 11. Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten. huisarts in GZC de Lloods. Amsterdam 1-11-11 1

Amsterdam 1 11 11. Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten. huisarts in GZC de Lloods. Amsterdam 1-11-11 1 Amsterdam 1 11 11 Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten huisarts in GZC de Lloods Amsterdam 1-11-11 1 Amsterdam 1 11 11 Voor de fietslichten: Ik heb mijn eigen CVR beoordeeld ahv de score kaart Ik

Nadere informatie

Inhoud. CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard. Preventieparadox. Quiz. Preventieparadox. Preventieparadox 14-6-2015

Inhoud. CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard. Preventieparadox. Quiz. Preventieparadox. Preventieparadox 14-6-2015 Inhoud CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard Karlijn Ravenshorst, kaderarts HVZ i.o. Quiz Preventie NHG-standaard Risicotabel Hypertensie Hypercholesterolemie Patiënten met HVZ Casuïstiek Quiz

Nadere informatie

Eigen spreekuur en chronische ziekten

Eigen spreekuur en chronische ziekten M.C.A.P.J. van Abeelen Eigen spreekuur en chronische ziekten Tweede druk Houten 2013 V Voorwoord Het werk van de doktersassistent is de afgelopen jaren uitgebreid. In dit AG-katern komt een aantal chronische

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler BSD september 2014 Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler Casuïstiek chronische nierschade Wat kan de huisarts Wanneer consultatie nefroloog Wanneer verwijzing

Nadere informatie

vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar

vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar Scoop op vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar Kwaliteitsfunctionaris Zorggroep Haaglanden Verandermodel 4 camerabewegingen uitzoomen huisartsen in zorggroepen voor zorg bij chronische

Nadere informatie

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Kathy Schoenmakers, nursepractitioner Hagaziekenhuis Anneke Boon, diabetesverpleegkundige SHG Annick Linders, huisarts SHG Leefregels

Nadere informatie

Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris.

Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris. De Enkel-Arm index; Waarom, wanneer en hoe? Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris. Deze ulcera vaatlijden, andere

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Regionaal Zorgprotocol Diabetes Mellitus type 2. opgesteld door ZEL

Regionaal Zorgprotocol Diabetes Mellitus type 2. opgesteld door ZEL Regionaal Zorgprotocol Diabetes Mellitus type 2 opgesteld door ZEL Versie: maart 2016 Naaldwijk Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 2. Randvoorwaarden... 5 2.1 Praktijkprotocol... 5 2.2 Werkafspraken... 5

Nadere informatie

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011 Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven 1 Wat gaan we doen? Lipiden Controle in lab van statines Leverfunctiestoornissen Nierschade: Albuminurie

Nadere informatie

Richtlijn DIABETISCHE NEFROPATHIE

Richtlijn DIABETISCHE NEFROPATHIE Richtlijn DIABETISCHE NEFROPATHIE ADDENDUM 2003 Richtlijn Diabetische Nefropathie ADDENDUM pagina 1 Verantwoording en aansprakelijkheid De Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) heeft deze richtlijnen en

Nadere informatie

Wijziging Voetzorg binnen de diabetes keten in 2015

Wijziging Voetzorg binnen de diabetes keten in 2015 Wijziging Voetzorg binnen de diabetes keten in 2015 Zoals u weet, vinden er per 1 januari 2015 wijzigingen plaats in de voetzorg voor diabetici. Dit komt doordat het Zorginstituut Nederland (voorheen College

Nadere informatie