Werkbezoek Rama 20 tot en met 27 maart 2009

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkbezoek Rama 20 tot en met 27 maart 2009"

Transcriptie

1 Werkbezoek Rama 20 tot en met 27 maart 2009 Door Enno Soeren Sinds 3 jaar ben ik penningmeester van Stichting RaMa. Rama is een stad in Nicaragua waar Maastricht een stedenband mee heeft. Nadat ik via John Wijlands een aantal Nicaraguanen in Maastricht had ontvangen om hun de beginselen van de gemeentefinanciën bij te brengen (ik werkte toen nog bij OCWS) werd ik later gevraagd het penningmeesterschap op mij te nemen en dat heb ik gedaan. Van 20 tot 27 maart ben ik voor de eerste keer naar Nicaragua gegaan. In de vroege jaren tachtig was Nicaragua het troetelkindje van links Nederland. Onder leiding van Comandante Ortega en zijn Sandinistische brigades werd daar immers het revolutionaire socialisme in praktijk gebracht. Vanaf toen zijn er vele stedenbanden en particuliere initiatieven opgericht met Nicaragua. Nu heb ik op zich niets op met revolutionaire socialisten, maar ik vind het wel zinvol om een deel van mijn tijd te besteden aan een gedeelte van de wereld dat in mindere welvaart leeft en waar je met weinig middelen snel concrete verbetering in het leven van mensen aan kunt brengen. vrijdag 20 maart Na aankomst op Schiphol blijkt dat het paspoort van Jacques geen drie maanden meer geldig is. Dat is een eis van Nicaragua. Een situatie die wij in Maastricht aan de balie vaker meemaken. Mensen moeten met spoed een nieuw reisdocument en zijn daar soms zó laat mee dat de enige optie nog is om bij de Marechaussee een nooddocument aan te vragen. Gelukkig is er op Schiphol een balie van de Marechaussee en kunnen we, na het overhaast maken van nieuwe foto s toch nog net op tijd inchecken. Grappig eigenlijk om zoiets nou zelf mee te maken. Jacques krijgt wel nog op het hart gedrukt dat hij bij terugkomst het nooddocument bij de burgemeester van zijn gemeente moet inleveren. Ik zie hem in gedachte bij Gerd Leers binnenkomen De vlucht gaat via Panama naar Managua. Allemaal landen en steden waar ik nog nooit ben geweest. Wel spannend, maar het verloopt eigenlijk voorspoedig en met nul minuten vertraging landen we in Managua. Dat haal ik in Nederland soms niet als ik met de trein ga. Het hotel in Managua is nog redelijk westers en na een paar biertjes gaan we naar bed. Het tijdsverschil van 8 uur is goed te merken. zaterdag 21 maart Meteen om 9.00 uur heb ik een afspraak bij IICA (Inter-American Institute for Cooperation on Agriculture). In Rama leeft men hoofdzakelijk van de veeteelt. Dat is een monocultuur en het heeft desastreuze gevolgen voor het milieu. Zo worden er veel bossen afgebrand om er vervolgens weiland van te maken zodat er weer nieuwe koeien op kunnen. Het maakt de bevolking bovendien afhankelijk van één product en daardoor is men minder bestand tegen prijsschommelingen. De marges zijn bovendien klein. Daarom willen we in Rama graag het verbouwen van cacao stimuleren. De firma Ritter Sport wil wel lange termijn contracten afsluiten en is geïnteresseerd in biologisch geteelde cacao. IICA kan advies geven hoe de verbouw van cacao in Rama te stimuleren. Ik ben er met Babet Hoeberigs, een vrijwilliger van de stichting die de Spaanse taal goed beheerst, want dat spreek ik niet. Daarnaast is ook Nel Verbree, een medewerkster van het Landelijk Beraad Stedenbanden Nederland

2 Nicaragua (LBSNN) aanwezig. Zij woont in Nicaragua en spreekt ook vloeiend Spaans. Ik heb mij, via internet, al verdiept in hoe je cacao moet planten, fermenteren, drogen en dergelijke en weet al wat kengetallen over hoeveel kilo een hectare oplevert, wat de marktprijzen zijn enzovoorts. We constateren wel dat het een moeilijke transitie is om van veeboer naar biologische cacaoboer te gaan. 55% van de bevolking kan niet lezen en schrijven. De communicatie met de boeren is lastig. Er is geen radio-ontvangst. De cooperatie in Rama is nog niet sterk genoeg om met firma s als Ritter Sport te onderhandelen. Er is gebrek aan werkkapitaal. s Middags heb ik vrij! Nel vraagt of we een kop koffie komen drinken bij haar thuis. Zij woont werkelijk in een paradijs op aarde. Zij is, samen met haar man, bezig een aantal huizen te bouwen die ze voor de verhuur gereed willen maken. Dat doen zij met plaatselijke bevolking die op die manier bovendien leren hoe ze zo n project moeten aanpakken en hoe ze huizen kunnen bouwen. Echter, de huidige politieke situatie in Nicaragua is erg onstabiel. De oude rot Ortega is weer terug en hij doet vrolijk mee met het blok Zuid-Amerikaanse landen verenigd rond thema s als anti-amerikanisme en economisch socialisme. In die hoek vinden we ook Hugo Chávez uit Venezuela, de Cubaanse Castroclan en de Boliviaanse Evo Morales. Ortega heeft de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar gemanipuleerd en is ook op andere manieren bezig zijn macht te vergroten. Zo heeft hij via een presidentieel decreet verordonneert dat er in iedere gemeente een CPC komt, een soort volksraad die parallel aan de gekozen gemeenteraad allerlei bevoegdheden moet krijgen. Deze regering zorgt er voor dat het moeilijk is om vergunningen te krijgen die nodig zijn voor de verhuur van de huizen. Bovendien wordt de weg naar het huis van Nel niet aangelegd, zoals eerder wel was beloofd. Tijdens de lunch hebben we een discussie over de politieke situatie en over de manier waarop die ervoor zorgt dat de instroom van buitenlands geld naar Nicaragua opdroogt waardoor de ontwikkeling van het land stil komt te liggen. Naar aanleiding van de gemanipuleerde verkiezingen heeft minister Koenders van Ontwikkelingshulp de begrotingssteun aan Nicaragua bevroren (12 miljoen euro). s Middags bezoek ik samen met Babet enkele bezienswaardigheden in de omgeving. zondag 22 maart De ambassadeur van Nederland in Nicaragua, de heer Lambert Grijns, spreekt ons toe. Hij geeft een analyse van de Nicaraguaanse cultuur. Hij behandelt een soort uienmodel dat we ook in Maastricht gebruiken om onze organisatiecultuur te beschrijven. Je ziet de buitenkant, maar er zijn allerlei schillen. Zo is er in Nicaragua altijd sprake geweest van een centralistische cultuur die ook geaccepteerd is. Machismo is wel de term. Er is behoefte aan sterk leiderschap en dat vind je overal in terug, binnen families, gemeenten, bedrijven, politiek. The winner takes it all hoort daar ook bij. De rol van de kerk versterkt dat nog eens. Nicaragua is sterk katholiek en men houdt van kitsch. Bovendien heeft de regering de steun van de kerk gekocht door therapeutische abortus strafbaar te stellen. Iets waar Nederland fel tegenstander van is. Cliëntelisme in de politiek is een geaccepteerd fenomeen waarbij ook de uitvoerende macht politiek ingekleurd is. Zo worden na verkiezingen alle ambtenaren vervangen door de nieuwe leider, maar ook binnen de politie-organisatie en dergelijke is sprake van politieke benoemingen. Naast dit alles is het elitedenken overigens gewoon blijven bestaan, ondanks de revolutie. Er is sprake van een rijke upperclass met een grote afstand tot de rest van het volk.

3 De USA gaat hier pragmatisch opportunistisch mee om. Europa is meer normatiever en reageert principiëler. De nieuwe regering heeft overigens wel resultaat! Het analfabetisme neemt af, rapporten van de Wereldbank tonen aan dat de armoede afneemt hoewel de huidige crisis in dit soort landen veel harder aankomt dan in de rest van de wereld. De heer Grijns zegt dat er geen sprake is van een dictatuur. Het leger is nog neutraal. Daardoor hebben grote drugsbendes geen invloed. De ambassadeur geeft aan dat het effect van economische sancties tegen het regime beperkt is. Het heeft grote gevolgen voor het volk, en minder voor de upperclass en politici. Bovendien kan Ortega zich in zo n situatie nog beter profileren als held van de armen. s Middags is er een bijeenkomst met alle aanwezige stedenbandorganisaties, waarvan ook de Nicaraguaanse partners aanwezig zijn. Zo ontmoet ik mevrouw Ualda, burgemeester van Rama (Liberaal), Javier Balmaceda, ambtenaar van de gemeente Rama en Ger Houben, coördinator van de stedenband die al langer in Nicaragua is. De heer Jarquin, een soort minister voor gemeentezaken, geeft ook een toespraak. Alles wordt simultaan naar het Engels vertaald en dat kan ik goed volgen. Hij sprak over de Esquipulas Peace Agreements die eind tachtiger jaren leidden tot vrede in Midden-Amerika, nadat vijf presidenten waaronder Ortega daartoe besloten. Door de rol van de USA rond die akkoorden waardoor de Sandinisten in een kwaad daglicht kwamen te staan, maar ook door de afspraken over vrije verkiezingen in die akkoorden, verloor Ortega in 1990 de verkiezingen. Ortega heeft dat toen ook erkend. Jarquin benadrukt dit zeer, ik vraag mij af of hij dat doet als excuus of argument om aan te tonen dat recente verkiezingen eerlijk zijn verlopen? Hij geeft aan dat er tussen 1990 en 2006, toen de liberalen aan de macht waren, verslechterde cijfers waren ten aanzien van de economie en dat het analfabetisme weer groeide. Daarop fluistert iemand dat alle boeren (analfabeten) in de oorlog waren vermoord en dat het dus logisch is dat hun aantal na 1990 weer groeide. De heer Jarquin geeft wel aan dat Nicaragua nog veel moet leren, ook in het democratiseringsproces. Alles bij elkaar is het toch een presentatie die moet aangeven dat de huidige regering het goed doet. Er zijn nog enkele presentaties en ik merk dat men graag laat zien dat men heel veel sheets kan maken in powerpoint die men dan, met harde stem, voorleest. Na afloop is er een borrel, aangeboden door de ambassade. De ambassadeur stelt in een speech kritische kanttekeningen bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen die de legitimiteit van de samenwerking met Nederlandse steden in gevaar kan brengen. De burgemeester van Chinandega reageert geëmotioneerd en stelt dat we de mensen niet in de steek mogen laten, maar bovendien dat we geen vragen moeten stellen bij iets dat goed functioneert! Er is veel gekleurde informatie, zo stelt hij. maandag 23 maart Vandaag vertrekken we naar Rama. Dat is nog een autorit in een soort jeep die 4 uur duurt. Al snel worden we aangehouden door de politie. Het is volgende week heilige week en dan moeten er cadeautjes worden gekocht! De politie is daarom extra actief. We hebben ingehaald bij een doorgetrokken streep, de nationale sport van Nicaragua. We krijgen een

4 boete van C$ 400 (cordoba, ongeveer 14 euro). Dat gaat als volgt: Ger Houben die reed moet zijn rijbewijs inleveren. We krijgen een soort bon waar we mee naar een bank moeten. Als we betaald hebben gaan we terug naar de politie-agent en ontvangen dan het rijbewijs terug. Maar, waar is een bank? is die open? is die politie-agent er dan nog? Dus dat wil niemand. Javier stapt eens uit en overlegt even met de agent. Na contante betaling van het bedrag mogen we doorrijden Lucratieve business In Rama aangekomen gaan we meteen aan de slag. Jacques gaat als een echte ranchero achterop de jeep en we rijden naar het klaslokaal dat de stichting heeft opgezet voor gehandicapte kinderen. Enorm aangrijpend om meteen de harde armoede in te duiken. Het klaslokaal heeft geen ramen, je moet tussen een paar huizen door om er te komen en er ligt overal prikkeldraad. Met deze kinderen doen ze eigenlijk normaal niets, ze zijn thuis of zitten voor de vorm in een klas met gezonde kinderen. Nu is er speciaal onderwijs mogelijk. Ze zijn met vijftien, variërend in leeftijd van 7 tot 17 en met allerlei verschillende handicaps. Van doofstom, blind, motorisch gehandicapt, tot achterlijk. De lerares kan door onze inzet enorm goed werk doen en we delen potloden en pennen uit. Daarna gaan we ook nog naar een steengroeve waar mensen en kinderen met de hand van grote rotsblokken kiezelstenen maken. Ze doen dat met een hamer onder een zeiltje van landbouwplastic tegen de zon! Deze mensen zitten echt onderaan de samenleving. Maar ze kunnen toch op een eerlijke manier geld verdienen en de meeste kinderen gaan inmiddels wel naar school! Dat komt door de inzet van onze promotoras, een soort sociaal werksters die door de stichting zijn aangesteld om kinderen die niet naar school gaan op te sporen en te begeleiden naar school. Aansluitend aan deze bezoeken verzorgen de projectmedewerkers een presentatie over hun werkzaamheden om Millenniumdoel 2 (alle kinderen naar school) in Rama te realiseren. s Avonds is er een diner met de Alcaldesa (burgemeester). Het eten is redelijk puur. Het ontbijt bestaat uit gallo pinto (rijst met bonen). Daarbij komt dan een tortilla (smaakloze maïskoek) en gebakken ei. De lunch is ongeveer hetzelfde. Maar het avondeten is gevarieerder. Er zijn goede garnalen en biefstuk in allerlei varianten. Bier hebben ze overal op de wereld. dinsdag 24 maart s Ochtends ga ik, voor onze afspraak met de gemeenteraad en CPC, nog even naar het stadhuis om een indruk te krijgen. Situaties die ik normaal alleen op foto s zie, zie ik nu in het echt. Bijvoorbeeld een kast vol met oude boeken die dan het bevolkingsregister vormen. We komen samen met de gemeenteraad, ambtenaren, leden van de CPC en mensen van de stedenbandorganisatie in Rama. Er zijn besprekingen over de belastingen, woningbouw, cacao, en dergelijke. We zijn de hele ochtend in een open sfeer samen in de weer. Ik heb respect voor Babet die de teksten van Jacques moet vertalen! Op een ding is men erg punctueel: om uur wordt er geluncht. Wat er ook gebeurt. s Middags geeft Javier een toelichting op het strategisch plan van Rama en de projecten die nu lopen. Vanuit de ontwikkelingsdriehoek waarbij gemeente Rama, de niet gouvernementele ontwikkelingsorganisaties en de private sector samenwerken, werkt men aan het vergroten van de productie, het verstevigen van de organisatiegraad, onderwijs en fysieke projecten. Op de vraag wat we kunnen doen om verder te komen, komt niet echt antwoord. Als het concreter wordt, bijvoorbeeld over cacao, dan komen er wel diepgaande discussies.

5 Er vindt nog een discussie plaats over de CPC s. Er is een wet op burgerparticipatie waarop de zogenaamde CDM (commision dessarolo municipal), een soort burgercomité dat ontwikkeling van de gemeente nastreeft, is gebaseerd. Maar er zijn nu dus ook de CPC s, de Consejos de Poder Ciudadano. Een soort volksraden voor directe democratie, een verlengstuk van het FSLN, de Sandinistische partij van Ortega. Hoe moet daar in Rama, dat een overwegend liberale gemeenteraad kent met een liberale burgemeester, mee worden omgegaan? Er is een lid van de FSLN aanwezig die beweert dat de CPC er voor iedereen is en dat die niet alleen uit sandinisten bestaat, maar dat wordt door de overige aanwezigen hevig ontkent. Conclusie is wel dat er nu over wordt gesproken, terwijl men twintig jaar geleden naar de wapens greep. Als ik tijdens een pauze even naar een ander kamertje loop om naar huis te bellen, zie ik daar overigens wel een doos kogels op de vensterbank liggen woensdag 25 maart Vandaag gaan we s ochtends naar een basisschool waar een klas is met risicoleerlingen. Dat zijn dus onder andere de leerlingen uit de steengroeve. Maar ook andere kinderen die eerst niet naar school gingen en door de promotoras van de stichting zijn opgespoord. De kinderen zijn ongeveer 6 tot 7 jaar oud. De klas is bij een basisschool, maar ziet er anders uit dan de andere klassen. De muren zijn bijvoorbeeld niet geverfd en er is geen hek voor de raamopening. Jacques en ik spreken af dat we daar wat aan gaan doen. Er zijn ook enkele ouders aanwezig: dat is een goed teken. Wij delen wederom schriften en kleurboeken en zo uit en die worden gretig ontvangen! We zien ook hoe de lerares eten uitdeelt: de traditionele rijst met bonen. De kinderen kijken goed of alles eerlijk wordt verdeeld! Ik leer dat het ontvangen van eten op de school tevens een reden is om naar school te komen. s Middags gaan we naar een middelbare school. Op die school is, met middelen van de stichting, begonnen met landbouwonderwijs. We worden ontvangen in een soort aula waar ongeveer 50 kinderen ons aanstaren. Wij zijn natuurlijk een bezienswaardigheid voor deze pubers. We mogen achter een tafel zitten en ontvangen kleine geschenken. Er worden dansjes opgevoerd en we mogen een bord fruit opeten, terwijl alle kinderen naar ons zitten te kijken. Daarna worden we rondgeleid over het terrein en zien de koeien, de varkens en de kippen. Maar ook de planten die worden geteeld! Een jongere verteld over de kippen en hoeveel eieren ze leggen en welke antibiotica ze krijgen. Jacques vraagt of hij thuis ook kippen heeft. Hij zegt ja, maar die leggen niet zoveel eieren want die hebben niet zulk goed voer en verzorging. Als Jacques dan vraagt of hij al eens met zijn vader heeft besproken om van voer te veranderen, dan is het antwoord dat die eieren alleen voor eigen gebruik zijn, en ze eten niet zoveel eieren. Ze weten ook niet wat een ei oplevert op de markt, hoeveel het eten kost enzovoorts. Er is nog een lange weg te gaan om bij deze kinderen een ondernemersmentaliteit te kweken. Daarna spreken we de mensen van COMPOR. De coöperatie van boeren in Rama die bezig zijn met het opzetten van faciliteiten voor de verbouw van cacao. Ze hebben al een zogenaamde droogtunnel gemaakt, met behulp van IICA (waar ik eerder mee sprak). De corporatie is inmiddels een rechtspersoon. Ze hebben 54 socios. We krijgen een cacaowijn te drinken. Dat is niet echt een wijn, maar meer likeur. Het wordt gemaakt van sappen die bij het vergisten van de cacaopitten worden gewonnen. Dit gebeurt overigens veelal door vrouwen die zich bezighouden met allerlei restproducten (koekjes, wijn, jam) die rondom cacao gemaakt kunnen worden. Daardoor hebben cacaoprojecten ook een emanciperende werking. Vrouwen krijgen opleiding en met de verkoop van de restproducten wordt geld

6 verdiend. Om de cacao als biologisch te kunnen verkopen moeten de producenten gecertificeerd worden. De gedane investeringen moeten worden beschermd (er moet een hekwerk omheen). Er is nu nog gebouwd met slecht hout en zink, er is geen kantoor om administratie te doen. Kortom, het is een veelbelovend iets maar er moet nog wel het een en ander gebeuren. We spreken af dat onze medewerker, Oniel Toledo van het stedenbandkantoor in Rama, met Ger Houben, de mensen van Compor en IICA samen een business plan maken en dat wij beoordelen waar wij kunnen meewerken. Het is daarbij uitdrukkelijk niet onze bedoeling dat de firma Ritter Sport uiteindelijk meer geld verdient door onze inzet. Nee, onze inzet moet ten goede komen aan de lokale boeren en samenleving. Als wij kunnen bijdragen aan duurzame ontwikkeling, zoals scholing van boeren/volwassenen, versterken van de organisatiestructuur, verstevigen van de onderhandelingspositie ten opzichte van de markt en dergelijke, dan zien wij kansen om er iets mee te doen. Om gaan we nog naar AMUZEC. Dat is een samenwerkingsverband van 4 gemeenten in de provincie waar Rama ligt en deel van uitmaakt. Dat samenwerkingsverband heeft met inzet van Finland een gebouw met trainingsfaciliteiten neergezet waar, als wij er zijn, een computercursus bezig is. Het ziet er allemaal strak uit, maar is natuurlijk wel maar eenmalig geld geweest. Deze mensen zijn werkelijk de kampioen-powerpointers. In een twee-en-eenhalf-uur durende presentatie worden hun plannen uiteengezet. Ze hebben zich samengepakt om bovenregionale problemen aan te pakken. Ze hebben alvast op een rijtje gezet wat ze nodig hebben. Onder aan de streep komen ze tot een bedrag van zeker 50 miljoen dollar. Het realiteitsgehalte van dit alles ontgaat me. Tijdens de presentatie worden we vergast op een bordje eten. Ik weet niet wat het is, maar vind het onbeleefd om er niet aan te komen. Ik drink er een blikje cola bij en heb een sterke maag. Maar het valt mij op dat Babet er niet van eet en dat is voor mij een signaal om er ook maar mee te stoppen. Na afloop vraag ik Babet wat het was en zij zegt: gefrituurde varkenshuid. Om is deze dag voorbij. We eten met de mensen van de stedenband uit Rama. We nemen afscheid van enkelen, omdat we op donderdag al weer terug gaan naar Managua. donderdag 26 maart Om 8.00 uur s ochtends zijn we op het kantoor van de stedenband in Rama, gevestigd in de door ons opgezette bibliotheek. We zijn er zo vroeg, omdat het dan is in Nederland en we nog in de gelegenheid zijn om met een aantal kinderen een skype verbinding op te zetten met een school in Maastricht. De kinderen in Maastricht duiken met zijn allen over de computer heen, de kinderen uit Rama blijven netjes en enigszins beduusd op het bankje voor de laptop van Ger zitten. De kinderen uit Maastricht vragen hoever de kinderen in Rama moeten lopen om water te halen en waarmee ze in Rama spelen. We evalueren ons bezoek in Rama met Oniel en Javier. Als we nog even terugkomen op de steengroeve vraagt Jacques zich af of de gemeente Rama wel alle kiezel afneemt die daar wordt geproduceerd. Oniel zegt, dat als er grotere projecten zijn, zoals de aanleg van een straat, dat de aannemers dan machinaal rotsen vergruist omdat dat efficiënter is! Raar eigenlijk, en wij vinden dat de gemeente als inkoopvoorwaarde moet stellen dat de kiezel van de steengroeve-mensen moet worden afgenomen. Alles bij elkaar zij we tevreden met wat we in Rama hebben gezien. We geven verbeterpunten aan en Oniel en Javier gaan daar de komende tijd mee aan de slag.

7 Ik heb nog kort een gesprek met Alejandro Balmaceda. Hij, de broer van Javier, werkt bij de gemeente en is verantwoordelijk voor financiën en belastingen. Hij geeft aan waar hij mee zit en ik probeer wat tips aan te geven. Voor Babet weer een hele klus omdat financieel jargon weer moeilijker is te vertalen dan gewone gesprekken. Ik leg het verschil tussen juistheid en volledigheid uit en probeer Alejandro aan te geven hoe hij zijn schaarse middelen het beste kan inzetten. Hij stelt de juiste vragen en ik zie dat hij een intelligente vent is. Wat zou ik hem graag op een fatsoenlijke universiteit willen zetten! Ik ga voor hem wat lectuur (in het Spaans) bij elkaar zoeken, zo spreek ik met hem af. s Middags rijden we terug naar Managua. Deze keer rijdt Yesdi (de chauffeur van Ualda) en we zijn er een stuk sneller. Onderweg worden we weer aangehouden door de politie, maar dit keer niet om ons te beboeten maar omdat ze een stukje mee willen rijden! Ze springen achterop de pick-up en stappen in het volgende dorp weer uit. s Avonds hebben we een gezamenlijke terugkoppeling met alle andere stedenbandgroepen. Iedereen heeft interessante ervaringen opgedaan. Het wordt wel laat voor we eten. Er is een vertegenwoordiger van de ambassade aanwezig die aandachtig meeschrijft. Conclusie is wel dat het kraakt in het land. De CPC s hebben geen wettelijke basis, maar er wordt lokaal gewoon doorgewerkt aan hun opzet. Er is de afgelopen dagen in Managua door de vertegenwoordigers van de LBSNN doorgewerkt aan een soort convenant dat de basis is om de komende jaren door te gaan met onze ondersteuning. In die tekst hebben de Nederlanders zich kritisch geuit over de gemeenteraadsverkiezingen en de democratische ontwikkelingen. De Nicaraguaanse vertegenwoordigers pikken dat niet en er dreigt een impasse. Uiteindelijk is er een tekst die weliswaar mager is, maar die nog steeds voldoende is om in Nederland uit te leggen waarom we doorgaan. Daarboven kan de tekst door meer rechtsere journalisten in Nicaragua opgepakt worden. vrijdag 27 maart En dat gebeurt ook! We zijn in het nieuws. Op de voorpagina van El Nuevo Diario staat CPC ahuyentan a Holanda (CPC maakt Nederland bang). Er staat dat Edo Haan (locoburgemeester van Zoetermeer) heeft gezegd dat Nederland de CPC s niet erkend en alleen maar spreekt met de CDM. We gaan met het hele gezelschap in busjes door Managua naar Amunic (Asociasion de Municipios Nicaragua). Daar zullen de nieuwe contracten worden getekend. Maar er moet natuurlijk eerst nog het een en ander uit de wereld. Ik mag daar niet bij zijn en moet, met de rest van het gezelschap, buiten wachten. In de tussentijd vraagt Babet of ik nog even wil helpen met het vertalen van een speech van Jacques naar het Engels. Hij zal straks voor de TV reageren. Na een uurtje of twee komt het gezelschap naar buiten. Er kan getekend worden! Er volgen enkele speeches, van goed tot slecht, van Nederlandse kritische opmerkingen tot ronduit propagandistisch door de Nicaraguanen. Wonderlijke bijeenkomst. Uiteindelijk worden de nieuwe contracten getekend en kan er getoast worden. De samenwerking kan weer een tijdje door. Jacques moet nog even naar de ambassadeur om te debriefen. Ik ga alvast naar het hotel en pak alle spullen. Om uur moeten we inchecken. Door het drukke programma was er weinig tijd om tussentijds te reflecteren. Ik heb veel foto s gemaakt en veel opgeschreven in een soort dagboekje. Nu ik dit allemaal zo opschrijf komen er veel herinneringen terug. Mijn eerste kennismaking met Nicaragua was boeiend, verrassend, leerzaam en heeft me nieuwsgierig gemaakt naar de verdere historie en

8 achtergronden van dit mooie land. We kunnen met onze stichting werkelijk iets betekenen en dat geeft mij nieuwe inspiratie voor als ik mij weer eens door de bankafschriften worstel om de administratie bij te werken of voor als ik weer een btw-aangifte moet doen in de late uurtjes. Ik weet nu waar het allemaal toe leid en welke grote bijdrage wij leveren in het leven van mensen daar. De politieke situatie blijft verontrustend, maar ook boeiend en het werkbezoek heeft mij meer inzicht gegeven in de diplomatieke omgeving en het werk van internationale Nederlandse vertegenwoordigers. Ik neem mij voor om Spaans te gaan leren en om mij nog harder in te zetten voor de stichting. Daarom alvast hier het rekeningnummer van de stichting: t.n.v. Stichting Rama Maastricht. Trouwens: onze stichting is ANBI gecertificeerd wat betekent dat je je giften mag aftrekken van de belasting.

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Les 35. Een nieuw paspoort

Les 35. Een nieuw paspoort http://www.edusom.nl Thema Het stadhuis Les 35. Een nieuw paspoort Wat leert u in deze les? Informatie over het aanvragen en verlengen van uw paspoort of identiteitskaart. Vragen stellen bij het loket.

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

In het weekend maak je een spectaculaire safari waarin je oog in oog komt te staan met de big five.

In het weekend maak je een spectaculaire safari waarin je oog in oog komt te staan met de big five. Oeganda Kerst 2016 Jij steekt samen met je team je handen uit de mouwen om van een dorpsschooltje in Nkokonjeru een nieuwe frisse school te maken. Samen met ouders en leraren knap je de boel op. Aan de

Nadere informatie

Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord

Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen bekijken een filmpje van de NOS, van maandag 29 oktober. Daarna beantwoorden ze vragen over dit

Nadere informatie

Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman

Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman Het is zaterdag 11 mei 2013. De wekker loopt af om 03.00 uur. Oei, wat is het vroeg.

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Website: www.comeniusschool.info Postbus 556 3700 AN Zeist. Email: aveer@comeniusschool.info 030-6917285

Website: www.comeniusschool.info Postbus 556 3700 AN Zeist. Email: aveer@comeniusschool.info 030-6917285 Weekbrief 27 e jaargang nummer 999 Datum: 05-09-2014 Comeniusschool postadres: Website: www.comeniusschool.info Postbus 556 3700 AN Zeist Email: Comeniusschool vestigingsadres: administratie@comeniusschool.info

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

NOORWEGEN. Vertrek: s ochtends moesten we gewoon naar school tot 12 uur. we werden 09-05-2012 13-05-2012

NOORWEGEN. Vertrek: s ochtends moesten we gewoon naar school tot 12 uur. we werden 09-05-2012 13-05-2012 NOORWEGEN 09-05-2012 13-05-2012 Vertrek: s ochtends moesten we gewoon naar school tot 12 uur. we werden door onze ouders naar Schiphol gebracht. Ik zat bij Ilonka in de auto. Op Schiphol gaf meester Hendrie

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Resultaten & conclusies onderzoek:

Resultaten & conclusies onderzoek: Resultaten & conclusies onderzoek: Kinderen over armoede en vluchtelingen door Kinderen Goedgekeurd! Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000-tal leerlingen. 1.

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Zondag 19 januari 2014. Viering in de Week van Gebed. voor de eenheid van de christenen. Paulusgemeenschap en. Protestantse Gemeente de Eshof

Zondag 19 januari 2014. Viering in de Week van Gebed. voor de eenheid van de christenen. Paulusgemeenschap en. Protestantse Gemeente de Eshof Zondag 19 januari 2014 Viering in de Week van Gebed voor de eenheid van de christenen Paulusgemeenschap en Protestantse Gemeente de Eshof Hoevelaken Thema: Is Christus dan verdeeld? (1 Kor. 1,13) 1 / 7

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie SPREEKBEURT POLITIE Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie Wat doet een politieagent? WELKOM DE POLITIEPRAKTIJK helpen bij een ongeluk pak de winkeldief! bekeuren en aanhouden

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

t Nieuwskwartier Sinterklaas Kerst Unit 1: 8.20 deur open Unit 2: 8.20 deur open Unit 3: 8.25 deur open

t Nieuwskwartier Sinterklaas Kerst Unit 1: 8.20 deur open Unit 2: 8.20 deur open Unit 3: 8.25 deur open t Nieuwskwartier December 05 op Sinterklaasviering Op tijd! Sinterklaas 06 Uitslapen Start school: 9.30 KIJK ochtend Sinterklaas is weer in Nederland. Op de site van het Sinterklaasjournaal kun je leuke

Nadere informatie

Stichting Wondem nieuwsbrief mei 2017

Stichting Wondem nieuwsbrief mei 2017 Stichting Wondem nieuwsbrief mei 2017 De nieuwe bibliotheek in Kobastil De nieuwe waterput in Kobastil 50 alleenstaande moeders Centrale toiletten en douchekamers Boeken in de nieuwe bibliotheek van Mezezo

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

De kinderpagina is dit keer van groep 3, en de pagina over Plan Nederland komt van groep 6/7

De kinderpagina is dit keer van groep 3, en de pagina over Plan Nederland komt van groep 6/7 OEC. BASISSCHOOL t Prisma locatie Overwhere GASINJETSTRAAT 1-3 1442 WN PURMEREND TEL 0299 421982 Email:locatieoverwhere@prismapurmerend.nl Website : www. prismapurmerend.nl Wat vindt u onder andere in

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen?

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Vooraf Oud en nieuw is leuk en gezellig: oliebollen eten, spelletjes doen, televisie kijken, met zijn allen aftellen tot twaalf uur en vuurwerk afsteken.

Nadere informatie

In deze informatiebrief de volgende onderwerpen:

In deze informatiebrief de volgende onderwerpen: Je ontvangt deze email omdat wij elkaar persoonlijk kennen. Stel je deze informatief niet op prijs, meld je dan af via de daarvoor bestemde link. Is dit e-mailadres niet correct? Mail ons dan even, alvast

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Leuk dat je meedoet aan de Zomerspelen van dit jaar! Als je dit gele boekje goed leest, weet je alvast iets over de leuke week die je zult hebben.

Leuk dat je meedoet aan de Zomerspelen van dit jaar! Als je dit gele boekje goed leest, weet je alvast iets over de leuke week die je zult hebben. ZOMERSPELEN 2015 Leuk dat je meedoet aan de Zomerspelen van dit jaar! Als je dit gele boekje goed leest, weet je alvast iets over de leuke week die je zult hebben. De zomerspelenweek is dit jaar van 17

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie.

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. De cliënt krijgt een groot vel papier en kleurkrijt. De opdracht is: Teken je gezin van herkomst rond de etenstafel. Een werkvorm

Nadere informatie

Brieven van Ama welpen

Brieven van Ama welpen Introductie Shanti heeft heel veel vriendinnetjes in de jungle. Ze heeft ook een vriendinnetje in een land heel ver weg. Het meisje heet Ama. Ama woont in een land dat Ghana heet. Weten jullie waar dat

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken.

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken. 100082: Welk voorwerp houd je hier boven je hoofd? 1. Een rood voorwerp. 2. Een map. 3. Een voetbal. 100081: Je slaat af naar links. Gebeurt dat hier helemaal veilig? 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Lesbrief 19. Samen naar de bibliotheek

Thema Kinderen en school. Lesbrief 19. Samen naar de bibliotheek Thema Kinderen en school. Lesbrief 19. Samen naar de bibliotheek Taban gaat met zijn dochter voor het eerst naar de bibliotheek. Hij schrijft haar in bij de bibliotheek. Dan laat Soumiya aan Taban en Ama

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma

Verkiezingsprogramma Verkiezingsprogramma Op 15 maart zijn er weer verkiezingen. Iedereen mag kiezen op welke politieke partij hij of zij stemt. We kiezen dan de partijen die vier jaar lang samen bepalen wat er gebeurt. En

Nadere informatie

ze terug in de la. Dan haalt ze de pannen van het fornuis en zet ze op de onderzetters. Thomas vouwt zijn handen en doet zijn ogen dicht.

ze terug in de la. Dan haalt ze de pannen van het fornuis en zet ze op de onderzetters. Thomas vouwt zijn handen en doet zijn ogen dicht. 1. Te laat thuis Wanneer gaan we eten, mam? Thomas loopt de keuken in en tilt de deksel van een pan. Mmm! Macaroni! Daar heb ik wel zin in. Mama pakt de deksel uit Thomas hand en doet hem weer op de pan.

Nadere informatie

Maart 2013. Geerte, Annewil en Corrie zijn druk bezig geweest met de grote schoonmaak buiten. Na de schoonmaak was het even tijd voor andere energie.

Maart 2013. Geerte, Annewil en Corrie zijn druk bezig geweest met de grote schoonmaak buiten. Na de schoonmaak was het even tijd voor andere energie. Maart 2013 Bijna iedereen in het Thomashuis loopt te hoesten en te proesten. Griep is de vaste gast geworden. Met drankjes en honing in de thee wordt de griep weggejaagd. Geerte, Annewil en Corrie zijn

Nadere informatie

Wat eten we vanavond?

Wat eten we vanavond? 35 35 HOOFDSTUK 3 Wat eten we vanavond? WOORDEN 1 Kies uit: jam school slager boodschappen vegetariër 1 Dorien eet geen vlees. Ze is. 2 Moniek houdt van zoet. Ze eet graag op brood. 3 Johan, ik ga naar

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag Thema Op het werk. Demet TV Lesbrief 8. De eerste werkdag Deze les gaat over de eerste werkdag. gaat voor het eerst werken bij een snoepfabriek. Hij komt binnen en maakt kennis met de chef. De chef vertelt

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

Nieuwsbrief 20. 11 februari 2014

Nieuwsbrief 20. 11 februari 2014 Nieuwsbrief 20 11 februari 2014 Oranjestraat 28, 7681 DN Vroomshoop, tel: 0546-642137 Van de directie Beste ouders, Deze week is het een spannende week voor de leerlingen van groep 8. De Citotoets wordt

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

Eindelijk ben ik in Canada voor langere tijd na de 1e keer in januari 2008 en vervolgens 1x per jaar.

Eindelijk ben ik in Canada voor langere tijd na de 1e keer in januari 2008 en vervolgens 1x per jaar. WELCOME TO CANADA Eindelijk ben ik in Canada voor langere tijd na de 1e keer in januari 2008 en vervolgens 1x per jaar. 7-11-2010 Bij aankomst Toronto moest ik mijn werkvergunning afhalen, maar omdat het

Nadere informatie

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen Informatieblad speciaal voor kinderen Datum; Aalsmeer, jaar 2011 Gemaakt door; Bianca Wegbrands daar, Wat leuk dat je dit informatieblad speciaal voor kinderen wilt lezen. Ik zal me eerst even aan jou

Nadere informatie

Kinderen zonder papieren

Kinderen zonder papieren VPM VPM Kinderen zonder papieren Je ziet het bijna elke dag op de tv of in de krant: beelden van landen in oorlog, mensen in armoede. Op zoek naar een betere plaats om te leven, slaan ze op de vlucht.

Nadere informatie

Nieuwsflits juli 2014

Nieuwsflits juli 2014 Nieuwsflits juli 2014 Samen bouwen in Vertrouwen Nog maar een kleine 2 weken en dan is het vakantie wat is het weer enorm snel gegaan. En wat hebben we allemaal weer ontzettend veel geleerd! Vanaf deze

Nadere informatie

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N René op vakantie 10-17 mei 2013 P U T T E N Begeleider Theo Vrijdag 10 mei Vertrek naar Landal Tegen 12 uur rijdt de Tendens bus de Ranonkelweg in en René straalt als hij mij ziet. Na de lunch nemen we

Nadere informatie

Nr. 71 : 26 januari 2014 Een digitaal platform voor mensen die elkaar ontmoeten bij de Perronmeetings

Nr. 71 : 26 januari 2014 Een digitaal platform voor mensen die elkaar ontmoeten bij de Perronmeetings Nr. 71 : 26 januari 2014 Een digitaal platform voor mensen die elkaar ontmoeten bij de Perronmeetings Spoor ❶ Spoor ❷ Het begin God s dagboek - gedenkboek God houdt een dagboek bij. Mogelijk staat in dat

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL De nieuwe buurt Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 4 Een nieuw huis Dit is nu ons nieuwe huis. De auto stopt en Kika s vader wijst trots naar het huis rechts. Kika kijkt. Het is een rijtjeshuis

Nadere informatie

Boekbespreking het geheime dolfijneneiland deel 1. Hallo,

Boekbespreking het geheime dolfijneneiland deel 1. Hallo, Hallo, Wat leuk dat je je boekbespreking houdt over het geheime dolfijneneiland Ik hoop dat ik je presentatie nóg leuker kan maken met behulp van dit document. Het fijne is dat ik ook wat foto s voor je

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders. Oktober 2015 Woensdag 7 oktober Start kinderboekenweek

September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders. Oktober 2015 Woensdag 7 oktober Start kinderboekenweek Schoolnieuws schooljaar 2015-2016 Vrijdag 18 September 2015 September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders Donderdag 24 September Start gesprek ouders Maandag 28 September Algemene

Nadere informatie

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen.

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen. Cristina Vasquez-Doorman is de oprichtster van Bocas Sanas, zij is op het idee gekomen om een stichting op te richten voor kinderen die last van gebitsproblemen. Cristina komt zelf uit de Dominicaanse

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Stellingen Stemwijzer beter begrijpen

Stellingen Stemwijzer beter begrijpen Stellingen Stemwijzer beter begrijpen 1. Bindend referendum Bij een referendum laten mensen weten wat ze van iets vinden. Bijvoorbeeld of een land bij de Europese Unie mag of niet. Of dat de inwoners in

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Het Studenten Uitgaven Onderzoek is in mei 2014 afgenomen bij 886 respondenten met een leeftijd van 17-25 jaar. De studenten volgen een HBO- of

Het Studenten Uitgaven Onderzoek is in mei 2014 afgenomen bij 886 respondenten met een leeftijd van 17-25 jaar. De studenten volgen een HBO- of Het Studenten Uitgaven Onderzoek is in mei 2014 afgenomen bij 886 respondenten met een leeftijd van 17-25 jaar. De studenten volgen een HBO- of WO-opleiding in één van de twaalf grootste studentensteden

Nadere informatie

SV Baarn D1 pakt eerste prijs in Parijs!

SV Baarn D1 pakt eerste prijs in Parijs! SV Baarn D1 pakt eerste prijs in Parijs! De D1 van SV Baarn is met Pinksteren vier dagen naar Parijs geweest. Dit was een onvergetelijke ervaring voor de spelers uit het team. De ploeg van Jacco Engelsman,

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Maar als zijn ouders uit bed komen, zijn ze vrolijk en gaan ze gezellig ontbijten. Daarna worden de taken verdeeld die op zaterdag gedaan moeten

Maar als zijn ouders uit bed komen, zijn ze vrolijk en gaan ze gezellig ontbijten. Daarna worden de taken verdeeld die op zaterdag gedaan moeten Edelhart Heb je het al gehoord? Ik ga verhuizen. Ja echt waar, ik alleen. Mijn ouders doen zo moeilijk, dat ik er geen zin meer in heb. Ik heb mijn rugzak van school al vol gedaan met alle spullen die

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Zondag, 18 oktober 2015.

Zondag, 18 oktober 2015. Zondag, 18 oktober 2015. Nadat we gisteren eerst nog de familiedag hadden gevierd, heel gezellig, met haast iedereen, Heeft Ria mij weggebracht naar het station van Hengelo. Vincent, Angelique, Bobbie

Nadere informatie

Luxe verwenvakantie in Beekbergen tot

Luxe verwenvakantie in Beekbergen tot Luxe verwenvakantie in Beekbergen 12-08-2016 tot 19-08-2016 Dag 1. Het is vrijdag 12 augustus 2016. 11:30 uur verzamelen bij Tendens te Arnhem. Weldra gaan wij beginnen aan onze verwenvakantie in Hotel

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012

Kinderboekenweek 2012 www.dekloostertuin.nl De Kloostertuinier Informatiebulletin van: CBS De Kloostertuin te Assen 8 e Jrg. nr. 2 27 september 2012 Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld in tachtig dagen Mooi project, mooi project

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

La Palma Vrijdag 28 september

La Palma Vrijdag 28 september La Palma 2007 Vrijdag 28 september Om 02:50 staat de taxi voor de deur om naar Schiphol te rijden. Na het inchecken, begint de vlucht op tijd om 05:30 uur en we komen om 09:50 (lokale tijd) op het vliegveld

Nadere informatie

Nieuwsbrief Nummer 3, 18 september 2015

Nieuwsbrief Nummer 3, 18 september 2015 Nieuwsbrief Nummer 3, 18 september 2015 Belangrijke data Maandag 21 september Studiedag leerlingen zijn vrij Dinsdag 22 september Studiedag leerlingen zijn vrij Woensdag 23 september Start kinderpostzegelactie

Nadere informatie

Foto 1: krotten langs de wegen. Foto 3: Wat een drukte op de straten. Foto 4: Kraampjes en straatverkopers langs de wegen

Foto 1: krotten langs de wegen. Foto 3: Wat een drukte op de straten. Foto 4: Kraampjes en straatverkopers langs de wegen Dag 1: Lange reis en eerste indrukken Nadat we afscheid hadden genomen van onze familie en vrienden stapten we in het vliegtuig op Schiphol naar Mumbai. Donderdag 12 februari 's ochtends om 07.00 kwamen

Nadere informatie

2001/2002 SPREKEN. Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 30 minuten. Opgavenboekje. Examennummer kandidaat: Aanwijzingen. Staatsexamen Nederlands

2001/2002 SPREKEN. Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 30 minuten. Opgavenboekje. Examennummer kandidaat: Aanwijzingen. Staatsexamen Nederlands SPREKEN EXAMEN II 2001/2002 Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 30 minuten Opgavenboekje Examennummer kandidaat: Aanwijzingen Staatsexamen Nederlands NT als tweede taal 2 U gaat een spreektoets maken. De toets

Nadere informatie

28% 72% 30% 70% Aantal geregistreerde deelnemers : 141 Periode evaluatie : 19 maart 2014 t/m 6 april 2014 Aantal evaluaties : 101

28% 72% 30% 70% Aantal geregistreerde deelnemers : 141 Periode evaluatie : 19 maart 2014 t/m 6 april 2014 Aantal evaluaties : 101 Aantal geregistreerde deelnemers : 11 Periode evaluatie : 19 maart 01 t/m 6 april 01 Aantal evaluaties : 101 8% ingevuld niet ingevuld % 0% anoniem niet anoniem 0% RESULTATEN EVALUATIE ICT-PRAKTIJKDAG

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen.

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 103 103 HOOFDSTUK 7 Wat gaan we doen? WOORDEN 1 Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 2 Op 22 november zijn we 25 jaar

Nadere informatie

Introductieweek klas 1 vakcollege locatie Engelandlaan Stadskanaal 17 t/m 21 augustus 2015

Introductieweek klas 1 vakcollege locatie Engelandlaan Stadskanaal 17 t/m 21 augustus 2015 Introductieweek klas 1 vakcollege locatie Engelandlaan Stadskanaal 17 t/m 21 augustus 2015 blz. 2 Programmaboekje van: Naam:... Klas:... Mentor:... blz.3 Welkom Vanaf vandaag begin je op je nieuwe school,

Nadere informatie

22 mei 2010 ÉÉN DAG EUROPEES PARLEMENTSLID

22 mei 2010 ÉÉN DAG EUROPEES PARLEMENTSLID Internationalisering: EUROSCOLA 20-22 22 mei 2010 ÉÉN DAG EUROPEES PARLEMENTSLID Donderdag 20 mei, 8:45. Iedereen is aanwezig op het schoolplein en men kan niet wachten om in de bus te stappen. Klaar voor

Nadere informatie

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex zijn klasgenoten en heel goede vrienden. Ze komen altijd in de meest angstaanjagende situaties terecht en samen hebben ze al heel wat spannende

Nadere informatie

LUNCH (incl. drinken), tussendoortje en drinken voor tussendoor

LUNCH (incl. drinken), tussendoortje en drinken voor tussendoor Voorbeeld van programma rondom Mijn Stad, eindproduct Toeristenkrant Uitgevoerd door Summer Skool 013, contactpersoon Adrienne Verschuren, adrienne.verschuren@tprimair.nl, 06-10329605 Maandag 14 juli en

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Het jaar 2018. Niet alleen an-

Het jaar 2018. Niet alleen an- MECC meer Met rug tegen het MECC Maastricht wordt, als de raad akkoord gaat, weer volledig eigenaar van het MECC. De tijd met de RAI aan het roer werd eigenlijk nooit wat er vooraf van werd verwacht. Het

Nadere informatie

Nieuwe schooltijden schooljaar 2012 2013

Nieuwe schooltijden schooljaar 2012 2013 Nieuwe schooltijden schooljaar 2012 2013 Beste ouder(s), Zoals u weet gaan de schooltijden veranderen. Vorig jaar wees een enquête uit dat ongeveer 60 % van de ouders de voorkeur geeft aan een rooster

Nadere informatie

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Nieuwsbrief Amigos maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Voorwoord Beste Amigos, Terwijl wij hier in Nederland al weer helemaal het gevoel krijgen in het voorjaar te zijn beland, hebben de bursalen in Guatemala

Nadere informatie