Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""

Transcriptie

1 Pagina 1 Meer weten? Raffe, J.K. van & R.J.A.M. Wolf, Bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer. Alterra, Wageningen. Rapport 051. [De beschrijving van de methode]. Beheervisie Beheerplan Werkplan Inventariseren In de beheervisie staan de doelen die binnen een termijn van 30 tot 50 jaar moeten worden bereikt. In dit plan staan o.a. de missie, de productdoelen en de streefbeelden/terreindoelen die op de lange termijn moeten worden gerealiseerd. Indien van toepassing (vaak bij wat grotere bedrijven), komen in de beheervisie ook de functiezonering en een indeling naar streefbeeldgebieden. Het is verstandig een beheervisie elke tien jaar te herzien, omdat in de loop van de tijd de situatie en inzichten veranderen. In het beheerplan staan de beslissingen die betrekking hebben op een termijn van ongeveer vijf jaar. Het bevat met name de productdoelen en de streefbeelden en terreindoelen die binnen vijf jaar bereikt moeten worden. In het beheerplan komen ook de maatregelcriteria die gebruikt zullen gaan worden om de reguliere maatregelen te plannen. Een beheerplan kan het best elke vijf jaar worden opgesteld. De uit te voeren maatregelen, komen in het werkplan te staan. Dit plan kan het best elk jaar worden opgesteld en alleen die maatregelen bevatten die in het planjaar uit gevoerd moeten worden. In het werkplan moet een begroting komen van de middelen, de kosten en de opbrengsten. Het opstellen van een begroting is van belang om de haalbaarheid van het plan te kunnen bepalen. Als de beheerder geen inzicht heeft in de huidige situatie, kan hij geen reële doelen opstellen. De beheerder moet, voordat hij concrete streefwaarden kan bedenken, eerst relevante gegevens verzamelen. Deze gegevens moeten aansluiten bij de doel stellingen. De beheerder moet alleen gegevens verzamelen over de boomsoorten samenstelling als hij wil gaan sturen op de boomsoortensamenstelling. Kengetallen die niet in de doelstellingen terugkomen, zijn in principe overbodig, hoewel ze natuurlijk wel nuttig kunnen zijn om de processen in het bos beter te begrijpen. De inventarisatiegegevens kunnen in een apart plandeel worden samengebracht of worden geplaatst in die delen waar ze worden gebruikt. Wolf, R.J.A.M. & J.K. van Raffe, Over planning bij geïntegreerd bosbeheer. Naar aanleiding van een workshop op de Manifestatie Bos & Bomen Nederlands Bosbouwtijdschrift 72-4 (juli/augustus 2000): [Verslag van een workshop over beheerplanning]. Wolf, R.J.A.M, J. K. van Raffe & J.C.J. Trijen, 2000 Gemeente Someren: een bijzonder voorbeeldbedrijf geïntegreerd bosbeheer. Groen (december 2000): [Kort overzicht van de plantontwikkeling van de gemeente Someren Wolf, R.J.A.M., J.K. van Raffe & L.J.A.M van Nierop, Uitwerking bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer voor gemeente Someren. Alterra, Wageningen. Rapport 052. [Beheervisie, beheerplan en werkplan voor de gemeente Someren]. Bosbeheerplanning Kiezen voor doelgericht bosbeheer Beheerplanning is het nemen van beslissingen over het uit te voeren beheer. Het is de kerntaak van een beheerder. Het belang ervan mag niet worden onderschat. Zonder een goede besluitvorming is het lastig gestelde doelen te bereiken en goede bedrijfsresultaten te realiseren. In deze brochure beschrijven we hoe een bosbedrijf op een effectieve, slagvaardige manier kan plannen. We Voor specifieke vragen kunt u ook contact met ons opnemen: Jaap van Raffe Bedrijfsvoering en beheerplanning (onderzoek en modelontwikkeling) Alterra Postbus AA Wageningen tel reiken handvatten aan voor een doelgericht beheer. Een bosbedrijf kan daarmee de besluitvorming en maatregelenplanning verbeteren. Ook krijgt het meer inzicht in de bedrijfsresultaten. Het goede uit de praktijk is in de geschetste methode gecombineerd met door Alterra uitgevoerd onderzoek, Robbert Wolf Bosbeheerplanning en bosecologie (opstellen beheerplannen) Eelerwoude Postbus AE Rijssen tel en aangevuld met de nieuwe inzichten over geïntegreerd bosbeheer.

2 Pagina 2 Van missie naar maatregelen Tijd Bomen groeien niet zo snel en dat heeft gevolgen Voordat je iets gaat ondernemen, moet je nadenken over wat je eigenlijk voor de planning. Een eigenaar moet vooruitkijken wilt bereiken. Zonder na te streven doel wordt elke actie letterlijk zinloos. bij het plannen van het beheer. Hij moet aangeven Dit geldt ook voor bedrijven. Elk managementboekje geeft dan ook aan wat hij op de lange termijn (zeg 30 jaar) wil realis- dat een bedrijf moet beginnen met het opstellen van een missie. In de eren. Een probleem is wel dat lange-termijndoel- missie staan de doelen van de eigenaar (bijvoorbeeld geld verdienen, stellingen niet gemakkelijk te vertalen zijn naar eigen genot of algemeen nut) en de functies die het bos moet gaan maatregelen. Als tussenstap kunnen beter eerst vervullen om de eigenaarsdoelen te bereiken (bijvoorbeeld houtproductie, doelen voor de middellange termijn (5 jaar) worden natuur, recreatie). opgesteld. Op basis van deze middellange-termijn- Beslissingen vastleggen doelen en de huidige situatie in het bos kunnen dan De missie is heel abstract en dus niet geschikt om direct maatregelen uit af te leiden. Het vertalen van de missie naar maatregelen kan het best stapsgewijs de maatregelen voor het komende jaar worden Plannen is beslissen en beslissen doe je met je gepland. hoofd. De uitkomst van de beslissing kun je echter beter vastleggen. Alleen dat garandeert dat je na gebeuren. Dat proces noemen we doeloperationalisering. Wij onderscheiden bijvoorbeeld 5 jaar nog precies kunt achterhalen de volgende stappen: wat er in het verleden is besloten. En dat is belan- - De beheerders maakt eerst de functies uit de missie concreet door productdoelen op te stellen. Een productdoel beschrijft welke producten een bos- grijk, omdat een beheerder altijd zal willen eval- bedrijf wil gaan leveren (bijvoorbeeld 2000 m3 hout per jaar). ueren of het beheer dat hij heeft bedacht, geleid - Daarna vertaalt hij de productdoelen in terreindoelen. Terreindoelen zijn de Locatie Administreren van doelstellingen en uit te voeren resultaten die in het terrein moeten worden bereikt om de productdoelstellingen te kunnen realiseren (bijvoorbeeld een bepaalde boomsoortensamenstelling). De combinatie van terreindoelen die in het bos moeten worden gerealiseerd, noemen we een streefbeeld. In het veld moet de beheerder tenslotte beoordelen welke maatregelen uitgevoerd gaan worden. Maatregelcriteria kunnen daarbij een goed hulpmiddel zijn. Dit zijn regels die aangeven welke maatregelen moeten worden uitgevoerd om in een bepaalde situatie de gestelde terreindoelen te realiseren, bijvoorbeeld: als de houtkwaliteit slecht is en er te weinig menging is, dan groepenkap uitvoeren. Bij het opstellen van de maatregelcriteria moeten de na te streven doelen en de veldsituatie worden bekeken. Maatregelcriteria zijn vooral handig voor het plannen van reguliere beheermaatregelen. Voor projectmatige en incidentele zaken zoals grote omvormingen heeft het opstellen ervan geen zin. heeft tot de doelen die hij had gesteld. Als je maatregelen in het bos wilt gaan uitvoeren, maatregelen is een kunst op zich. Er moet altijd moet je weten waar je dat wilt gaan doen. Je moet voor worden gezorgd dat keuzes zo worden de maatregelen kunnen 'lokaliseren'. Dit geldt uiter- beschreven dat later kan worden gemeten (gemoni- aard ook voor de doelen die je in het bos wilt tord) in hoeverre het doel is bereikt. Het vast- bereiken. Voordat je doelen opstelt en maatregelen leggen van beheerbeslissingen gebeurt in een plan. afleidt, moet je bedenken aan welk soort eenheid je Aangezien niet alle beheerbeslissingen betrekking ze gaat koppelen. In grote bosbedrijven is het vaak hebben op dezelfde termijn, is het onhandig ze alle- noodzakelijk voor de verschillende soorten doelen maal in hetzelfde plan vast te leggen. Wij onder- en maatregelen andere planningseenheden te scheiden daarom (aansluitend bij de praktijk) drie hanteren. Functies en productdoelen koppel je dan soorten plannen: de beheervisie, het beheerplan en aan zones, streefbeelden en terreindoelen aan het werkplan. streefbeeldgebieden (sbg's) en maatregelen aan werkvakken.

3 Pagina 2 Van missie naar maatregelen Tijd Bomen groeien niet zo snel en dat heeft gevolgen Voordat je iets gaat ondernemen, moet je nadenken over wat je eigenlijk voor de planning. Een eigenaar moet vooruitkijken wilt bereiken. Zonder na te streven doel wordt elke actie letterlijk zinloos. bij het plannen van het beheer. Hij moet aangeven Dit geldt ook voor bedrijven. Elk managementboekje geeft dan ook aan wat hij op de lange termijn (zeg 30 jaar) wil realis- dat een bedrijf moet beginnen met het opstellen van een missie. In de eren. Een probleem is wel dat lange-termijndoel- missie staan de doelen van de eigenaar (bijvoorbeeld geld verdienen, stellingen niet gemakkelijk te vertalen zijn naar eigen genot of algemeen nut) en de functies die het bos moet gaan maatregelen. Als tussenstap kunnen beter eerst vervullen om de eigenaarsdoelen te bereiken (bijvoorbeeld houtproductie, doelen voor de middellange termijn (5 jaar) worden natuur, recreatie). opgesteld. Op basis van deze middellange-termijn- Beslissingen vastleggen doelen en de huidige situatie in het bos kunnen dan De missie is heel abstract en dus niet geschikt om direct maatregelen uit af te leiden. Het vertalen van de missie naar maatregelen kan het best stapsgewijs de maatregelen voor het komende jaar worden Plannen is beslissen en beslissen doe je met je gepland. hoofd. De uitkomst van de beslissing kun je echter beter vastleggen. Alleen dat garandeert dat je na gebeuren. Dat proces noemen we doeloperationalisering. Wij onderscheiden bijvoorbeeld 5 jaar nog precies kunt achterhalen de volgende stappen: wat er in het verleden is besloten. En dat is belan- - De beheerders maakt eerst de functies uit de missie concreet door productdoelen op te stellen. Een productdoel beschrijft welke producten een bos- grijk, omdat een beheerder altijd zal willen eval- bedrijf wil gaan leveren (bijvoorbeeld 2000 m3 hout per jaar). ueren of het beheer dat hij heeft bedacht, geleid - Daarna vertaalt hij de productdoelen in terreindoelen. Terreindoelen zijn de Locatie Administreren van doelstellingen en uit te voeren resultaten die in het terrein moeten worden bereikt om de productdoelstellingen te kunnen realiseren (bijvoorbeeld een bepaalde boomsoortensamenstelling). De combinatie van terreindoelen die in het bos moeten worden gerealiseerd, noemen we een streefbeeld. In het veld moet de beheerder tenslotte beoordelen welke maatregelen uitgevoerd gaan worden. Maatregelcriteria kunnen daarbij een goed hulpmiddel zijn. Dit zijn regels die aangeven welke maatregelen moeten worden uitgevoerd om in een bepaalde situatie de gestelde terreindoelen te realiseren, bijvoorbeeld: als de houtkwaliteit slecht is en er te weinig menging is, dan groepenkap uitvoeren. Bij het opstellen van de maatregelcriteria moeten de na te streven doelen en de veldsituatie worden bekeken. Maatregelcriteria zijn vooral handig voor het plannen van reguliere beheermaatregelen. Voor projectmatige en incidentele zaken zoals grote omvormingen heeft het opstellen ervan geen zin. heeft tot de doelen die hij had gesteld. Als je maatregelen in het bos wilt gaan uitvoeren, maatregelen is een kunst op zich. Er moet altijd moet je weten waar je dat wilt gaan doen. Je moet voor worden gezorgd dat keuzes zo worden de maatregelen kunnen 'lokaliseren'. Dit geldt uiter- beschreven dat later kan worden gemeten (gemoni- aard ook voor de doelen die je in het bos wilt tord) in hoeverre het doel is bereikt. Het vast- bereiken. Voordat je doelen opstelt en maatregelen leggen van beheerbeslissingen gebeurt in een plan. afleidt, moet je bedenken aan welk soort eenheid je Aangezien niet alle beheerbeslissingen betrekking ze gaat koppelen. In grote bosbedrijven is het vaak hebben op dezelfde termijn, is het onhandig ze alle- noodzakelijk voor de verschillende soorten doelen maal in hetzelfde plan vast te leggen. Wij onder- en maatregelen andere planningseenheden te scheiden daarom (aansluitend bij de praktijk) drie hanteren. Functies en productdoelen koppel je dan soorten plannen: de beheervisie, het beheerplan en aan zones, streefbeelden en terreindoelen aan het werkplan. streefbeeldgebieden (sbg's) en maatregelen aan werkvakken.

4 Pagina 2 Van missie naar maatregelen Tijd Bomen groeien niet zo snel en dat heeft gevolgen Voordat je iets gaat ondernemen, moet je nadenken over wat je eigenlijk voor de planning. Een eigenaar moet vooruitkijken wilt bereiken. Zonder na te streven doel wordt elke actie letterlijk zinloos. bij het plannen van het beheer. Hij moet aangeven Dit geldt ook voor bedrijven. Elk managementboekje geeft dan ook aan wat hij op de lange termijn (zeg 30 jaar) wil realis- dat een bedrijf moet beginnen met het opstellen van een missie. In de eren. Een probleem is wel dat lange-termijndoel- missie staan de doelen van de eigenaar (bijvoorbeeld geld verdienen, stellingen niet gemakkelijk te vertalen zijn naar eigen genot of algemeen nut) en de functies die het bos moet gaan maatregelen. Als tussenstap kunnen beter eerst vervullen om de eigenaarsdoelen te bereiken (bijvoorbeeld houtproductie, doelen voor de middellange termijn (5 jaar) worden natuur, recreatie). opgesteld. Op basis van deze middellange-termijn- Beslissingen vastleggen doelen en de huidige situatie in het bos kunnen dan De missie is heel abstract en dus niet geschikt om direct maatregelen uit af te leiden. Het vertalen van de missie naar maatregelen kan het best stapsgewijs de maatregelen voor het komende jaar worden Plannen is beslissen en beslissen doe je met je gepland. hoofd. De uitkomst van de beslissing kun je echter beter vastleggen. Alleen dat garandeert dat je na gebeuren. Dat proces noemen we doeloperationalisering. Wij onderscheiden bijvoorbeeld 5 jaar nog precies kunt achterhalen de volgende stappen: wat er in het verleden is besloten. En dat is belan- - De beheerders maakt eerst de functies uit de missie concreet door productdoelen op te stellen. Een productdoel beschrijft welke producten een bos- grijk, omdat een beheerder altijd zal willen eval- bedrijf wil gaan leveren (bijvoorbeeld 2000 m3 hout per jaar). ueren of het beheer dat hij heeft bedacht, geleid - Daarna vertaalt hij de productdoelen in terreindoelen. Terreindoelen zijn de Locatie Administreren van doelstellingen en uit te voeren resultaten die in het terrein moeten worden bereikt om de productdoelstellingen te kunnen realiseren (bijvoorbeeld een bepaalde boomsoortensamenstelling). De combinatie van terreindoelen die in het bos moeten worden gerealiseerd, noemen we een streefbeeld. In het veld moet de beheerder tenslotte beoordelen welke maatregelen uitgevoerd gaan worden. Maatregelcriteria kunnen daarbij een goed hulpmiddel zijn. Dit zijn regels die aangeven welke maatregelen moeten worden uitgevoerd om in een bepaalde situatie de gestelde terreindoelen te realiseren, bijvoorbeeld: als de houtkwaliteit slecht is en er te weinig menging is, dan groepenkap uitvoeren. Bij het opstellen van de maatregelcriteria moeten de na te streven doelen en de veldsituatie worden bekeken. Maatregelcriteria zijn vooral handig voor het plannen van reguliere beheermaatregelen. Voor projectmatige en incidentele zaken zoals grote omvormingen heeft het opstellen ervan geen zin. heeft tot de doelen die hij had gesteld. Als je maatregelen in het bos wilt gaan uitvoeren, maatregelen is een kunst op zich. Er moet altijd moet je weten waar je dat wilt gaan doen. Je moet voor worden gezorgd dat keuzes zo worden de maatregelen kunnen 'lokaliseren'. Dit geldt uiter- beschreven dat later kan worden gemeten (gemoni- aard ook voor de doelen die je in het bos wilt tord) in hoeverre het doel is bereikt. Het vast- bereiken. Voordat je doelen opstelt en maatregelen leggen van beheerbeslissingen gebeurt in een plan. afleidt, moet je bedenken aan welk soort eenheid je Aangezien niet alle beheerbeslissingen betrekking ze gaat koppelen. In grote bosbedrijven is het vaak hebben op dezelfde termijn, is het onhandig ze alle- noodzakelijk voor de verschillende soorten doelen maal in hetzelfde plan vast te leggen. Wij onder- en maatregelen andere planningseenheden te scheiden daarom (aansluitend bij de praktijk) drie hanteren. Functies en productdoelen koppel je dan soorten plannen: de beheervisie, het beheerplan en aan zones, streefbeelden en terreindoelen aan het werkplan. streefbeeldgebieden (sbg's) en maatregelen aan werkvakken.

5 Pagina 1 Meer weten? Raffe, J.K. van & R.J.A.M. Wolf, Bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer. Alterra, Wageningen. Rapport 051. [De beschrijving van de methode]. Beheervisie Beheerplan Werkplan Inventariseren In de beheervisie staan de doelen die binnen een termijn van 30 tot 50 jaar moeten worden bereikt. In dit plan staan o.a. de missie, de productdoelen en de streefbeelden/terreindoelen die op de lange termijn moeten worden gerealiseerd. Indien van toepassing (vaak bij wat grotere bedrijven), komen in de beheervisie ook de functiezonering en een indeling naar streefbeeldgebieden. Het is verstandig een beheervisie elke tien jaar te herzien, omdat in de loop van de tijd de situatie en inzichten veranderen. In het beheerplan staan de beslissingen die betrekking hebben op een termijn van ongeveer vijf jaar. Het bevat met name de productdoelen en de streefbeelden en terreindoelen die binnen vijf jaar bereikt moeten worden. In het beheerplan komen ook de maatregelcriteria die gebruikt zullen gaan worden om de reguliere maatregelen te plannen. Een beheerplan kan het best elke vijf jaar worden opgesteld. De uit te voeren maatregelen, komen in het werkplan te staan. Dit plan kan het best elk jaar worden opgesteld en alleen die maatregelen bevatten die in het planjaar uit gevoerd moeten worden. In het werkplan moet een begroting komen van de middelen, de kosten en de opbrengsten. Het opstellen van een begroting is van belang om de haalbaarheid van het plan te kunnen bepalen. Als de beheerder geen inzicht heeft in de huidige situatie, kan hij geen reële doelen opstellen. De beheerder moet, voordat hij concrete streefwaarden kan bedenken, eerst relevante gegevens verzamelen. Deze gegevens moeten aansluiten bij de doel stellingen. De beheerder moet alleen gegevens verzamelen over de boomsoorten samenstelling als hij wil gaan sturen op de boomsoortensamenstelling. Kengetallen die niet in de doelstellingen terugkomen, zijn in principe overbodig, hoewel ze natuurlijk wel nuttig kunnen zijn om de processen in het bos beter te begrijpen. De inventarisatiegegevens kunnen in een apart plandeel worden samengebracht of worden geplaatst in die delen waar ze worden gebruikt. Wolf, R.J.A.M. & J.K. van Raffe, Over planning bij geïntegreerd bosbeheer. Naar aanleiding van een workshop op de Manifestatie Bos & Bomen Nederlands Bosbouwtijdschrift 72-4 (juli/augustus 2000): [Verslag van een workshop over beheerplanning]. Wolf, R.J.A.M, J. K. van Raffe & J.C.J. Trijen, 2000 Gemeente Someren: een bijzonder voorbeeldbedrijf geïntegreerd bosbeheer. Groen (december 2000): [Kort overzicht van de plantontwikkeling van de gemeente Someren Wolf, R.J.A.M., J.K. van Raffe & L.J.A.M van Nierop, Uitwerking bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer voor gemeente Someren. Alterra, Wageningen. Rapport 052. [Beheervisie, beheerplan en werkplan voor de gemeente Someren]. Bosbeheerplanning Kiezen voor doelgericht bosbeheer Beheerplanning is het nemen van beslissingen over het uit te voeren beheer. Het is de kerntaak van een beheerder. Het belang ervan mag niet worden onderschat. Zonder een goede besluitvorming is het lastig gestelde doelen te bereiken en goede bedrijfsresultaten te realiseren. In deze brochure beschrijven we hoe een bosbedrijf op een effectieve, slagvaardige manier kan plannen. We Voor specifieke vragen kunt u ook contact met ons opnemen: Jaap van Raffe Bedrijfsvoering en beheerplanning (onderzoek en modelontwikkeling) Alterra Postbus AA Wageningen tel reiken handvatten aan voor een doelgericht beheer. Een bosbedrijf kan daarmee de besluitvorming en maatregelenplanning verbeteren. Ook krijgt het meer inzicht in de bedrijfsresultaten. Het goede uit de praktijk is in de geschetste methode gecombineerd met door Alterra uitgevoerd onderzoek, Robbert Wolf Bosbeheerplanning en bosecologie (opstellen beheerplannen) Eelerwoude Postbus AE Rijssen tel en aangevuld met de nieuwe inzichten over geïntegreerd bosbeheer.

6 Pagina 1 Meer weten? Raffe, J.K. van & R.J.A.M. Wolf, Bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer. Alterra, Wageningen. Rapport 051. [De beschrijving van de methode]. Beheervisie Beheerplan Werkplan Inventariseren In de beheervisie staan de doelen die binnen een termijn van 30 tot 50 jaar moeten worden bereikt. In dit plan staan o.a. de missie, de productdoelen en de streefbeelden/terreindoelen die op de lange termijn moeten worden gerealiseerd. Indien van toepassing (vaak bij wat grotere bedrijven), komen in de beheervisie ook de functiezonering en een indeling naar streefbeeldgebieden. Het is verstandig een beheervisie elke tien jaar te herzien, omdat in de loop van de tijd de situatie en inzichten veranderen. In het beheerplan staan de beslissingen die betrekking hebben op een termijn van ongeveer vijf jaar. Het bevat met name de productdoelen en de streefbeelden en terreindoelen die binnen vijf jaar bereikt moeten worden. In het beheerplan komen ook de maatregelcriteria die gebruikt zullen gaan worden om de reguliere maatregelen te plannen. Een beheerplan kan het best elke vijf jaar worden opgesteld. De uit te voeren maatregelen, komen in het werkplan te staan. Dit plan kan het best elk jaar worden opgesteld en alleen die maatregelen bevatten die in het planjaar uit gevoerd moeten worden. In het werkplan moet een begroting komen van de middelen, de kosten en de opbrengsten. Het opstellen van een begroting is van belang om de haalbaarheid van het plan te kunnen bepalen. Als de beheerder geen inzicht heeft in de huidige situatie, kan hij geen reële doelen opstellen. De beheerder moet, voordat hij concrete streefwaarden kan bedenken, eerst relevante gegevens verzamelen. Deze gegevens moeten aansluiten bij de doel stellingen. De beheerder moet alleen gegevens verzamelen over de boomsoorten samenstelling als hij wil gaan sturen op de boomsoortensamenstelling. Kengetallen die niet in de doelstellingen terugkomen, zijn in principe overbodig, hoewel ze natuurlijk wel nuttig kunnen zijn om de processen in het bos beter te begrijpen. De inventarisatiegegevens kunnen in een apart plandeel worden samengebracht of worden geplaatst in die delen waar ze worden gebruikt. Wolf, R.J.A.M. & J.K. van Raffe, Over planning bij geïntegreerd bosbeheer. Naar aanleiding van een workshop op de Manifestatie Bos & Bomen Nederlands Bosbouwtijdschrift 72-4 (juli/augustus 2000): [Verslag van een workshop over beheerplanning]. Wolf, R.J.A.M, J. K. van Raffe & J.C.J. Trijen, 2000 Gemeente Someren: een bijzonder voorbeeldbedrijf geïntegreerd bosbeheer. Groen (december 2000): [Kort overzicht van de plantontwikkeling van de gemeente Someren Wolf, R.J.A.M., J.K. van Raffe & L.J.A.M van Nierop, Uitwerking bedrijfsplanning geïntegreerd bosbeheer voor gemeente Someren. Alterra, Wageningen. Rapport 052. [Beheervisie, beheerplan en werkplan voor de gemeente Someren]. Bosbeheerplanning Kiezen voor doelgericht bosbeheer Beheerplanning is het nemen van beslissingen over het uit te voeren beheer. Het is de kerntaak van een beheerder. Het belang ervan mag niet worden onderschat. Zonder een goede besluitvorming is het lastig gestelde doelen te bereiken en goede bedrijfsresultaten te realiseren. In deze brochure beschrijven we hoe een bosbedrijf op een effectieve, slagvaardige manier kan plannen. We Voor specifieke vragen kunt u ook contact met ons opnemen: Jaap van Raffe Bedrijfsvoering en beheerplanning (onderzoek en modelontwikkeling) Alterra Postbus AA Wageningen tel reiken handvatten aan voor een doelgericht beheer. Een bosbedrijf kan daarmee de besluitvorming en maatregelenplanning verbeteren. Ook krijgt het meer inzicht in de bedrijfsresultaten. Het goede uit de praktijk is in de geschetste methode gecombineerd met door Alterra uitgevoerd onderzoek, Robbert Wolf Bosbeheerplanning en bosecologie (opstellen beheerplannen) Eelerwoude Postbus AE Rijssen tel en aangevuld met de nieuwe inzichten over geïntegreerd bosbeheer.

1. Het oplossen van juridische knelpunten in het bomenbeleidsplan; 2. Het oplossen van praktische knelpunten in het bomenbeleidsplan;

1. Het oplossen van juridische knelpunten in het bomenbeleidsplan; 2. Het oplossen van praktische knelpunten in het bomenbeleidsplan; Datum: 23-4-13 Onderwerp Aanpassing bomenbeleidsplan 2013 Status Besluitvormend Voorstel Het bomenbeleidsplan gewijzigd vast te stellen door het document aanpassingen bomenbeleidsplan 2013 (inclusief toelichting)

Nadere informatie

Aanvraagformulier bijdrage CO 2 -vastlegging

Aanvraagformulier bijdrage CO 2 -vastlegging Aanvraagformulier bijdrage CO 2 -vastlegging Toelichting Waarvoor is dit formulier bedoeld? In de brochure Boscertificatenfonds leest u hoe u als (toekomstig) boseigenaar de CO 2 die uw bos gaat vastleggen

Nadere informatie

BEPERKINGEN VAN BENCHMARKING

BEPERKINGEN VAN BENCHMARKING BEPERKINGEN VAN BENCHMARKING "No methodology can substitute for good judgment." 1. Twijfel over nut Juichend zijn consultants over benchmarking. En niet alleen zij; ook politici en bestuurders zien het

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

Social Media in de Tuinbouw. Social media in de Tuinbouw

Social Media in de Tuinbouw. Social media in de Tuinbouw Social media in de Tuinbouw Inleiding: Dit onderzoek is uitgevoerd door Jan-Peter Steetskamp, in opdracht van Mariëlle van Leeuwen, zelfstandig professional op het gebied van marketing en online communicatie

Nadere informatie

Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie

Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie Cursusschema Dag 1 ochtend 09.00 12.30 Opstandsbeoordeling en doelstellingen middag 13.00 16.00 Verjongen en verjongingsplan Dag 2 ochtend 09.00 12.30 Exploitatie,

Nadere informatie

Rol van planning in bosbeheer

Rol van planning in bosbeheer Rol van planning in bosbeheer Jan den Ouden Leerstoelgroep bosecologie en bosbeheer Wageningen Universiteit Hoeveel orde is nodig om effectief te kunnen plannen? Normaal bos Normaalbos Kameraltaxe (Oostenrijk,

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Praktijkinstructie Stenografie 3 (CSE10.3/CREBO:50177)

Praktijkinstructie Stenografie 3 (CSE10.3/CREBO:50177) instructie Stenografie 3 (CSE10.3/CREBO:50177) pi.cse10.3.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of gepubliceerd

Nadere informatie

Presentatie accommodaties resultaten 2015 & activiteiten 2016

Presentatie accommodaties resultaten 2015 & activiteiten 2016 Presentatie accommodaties resultaten 2015 & activiteiten 2016 Nivonraad 21 november 2015 Activiteiten 2015 Actieplannen Masterplan Bedrijfsvoering op orde Handboek accommodaties Zichtbaarheid en vindbaarheid

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland November 2004 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Programma van Eisen kwaliteitshandboek Natuurbeheer

Programma van Eisen kwaliteitshandboek Natuurbeheer Programma van Eisen kwaliteitshandboek Natuurbeheer In dit Programma van Eisen geeft de subsidiegever (in dit geval de provincie) aan, aan welke eisen een beheerder moet voldoen om voor certificering in

Nadere informatie

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing orm Jaarreken Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Duurzaam ondernemen in het mkb Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) is niet alleen een thema

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland November 2005 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Auteurs: Erik Seldenthuis Aminah Balfaqih Datum: 31 Januari 2011 Kerntaak 1 Ontwerpen van applicaties De volgordelijke plaats van de documenten binnen

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Praktijkinstructie Transportmanagementondersteuning

Praktijkinstructie Transportmanagementondersteuning instructie Transportmanagementondersteuning 3 (CLO10.3/CREBO:50197) pi.clo10.3.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Professionele Leergemeenschap Schitteren in Samenhang. vrijdag 3 oktober 2014

Professionele Leergemeenschap Schitteren in Samenhang. vrijdag 3 oktober 2014 Professionele Leergemeenschap Schitteren in Samenhang vrijdag 3 oktober 2014 Workshop programma 1. Kader 2. Theorie Professionele Leer Gemeenschap. 3. Voorwaarden Professionele Leer Gemeenschap. 4. De

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Voorbeeld Praktijkopdracht. Bedrijfsadministrateur niveau 4. Betreft: Een projectadministratie bijhouden of controleren

Voorbeeld Praktijkopdracht. Bedrijfsadministrateur niveau 4. Betreft: Een projectadministratie bijhouden of controleren Voorbeeld Praktijkopdracht Bedrijfsadministrateur niveau 4 Betreft: Een projectadministratie bijhouden of controleren Kwalificatiedossier Financiële beroepen 2011-2012 Kwalificatie Bedrijfsadministrateur

Nadere informatie

Tips bij cognitieve stoornissen

Tips bij cognitieve stoornissen Tips bij cognitieve stoornissen Tips bij cognitieve stoornissen Problemen in het denken worden ook wel cognitieve stoornissen genoemd. De meest voorkomende klachten zijn: - Aandachts- en concentratieproblemen.

Nadere informatie

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT Kwaliteit van de werven De grachten weerspiegelen de rijke historie van Utrecht en bieden een blik in het ontstaan van de stad. Samen met de Dom bepalen de grachten met de werven het beeld van de stad.

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Collegeonderzoek Beheerplannen Openbare Ruimte

Collegeonderzoek Beheerplannen Openbare Ruimte College Onderwerp: V200701018 Collegeonderzoek Beheerplannen Openbare Ruimte Samenvatting: Inleiding: In het programma 2007 voor collegeonderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid staat voor 2007 onder

Nadere informatie

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er?

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er? Nederlands bos In het dichtbevolkte Nederland heeft bos meerdere functies. Naast de productie van hout zijn de natuur-, landschap- en recreatiefunctie van groot belang. Boswet, bosbeleid en regelgeving

Nadere informatie

BEGROTINGSWIJZIGING PARK VAN LUNA

BEGROTINGSWIJZIGING PARK VAN LUNA BEGROTINGSWIJZIGING PARK VAN LUNA 2013 Velsen-Zuid, 29-3-2013 Inhoudsopgave Blz. 1. PROGRAMMABEGROTING 1.1 Programmabegroting 2013 3 2. BEGROTING PER DEELPROGRAMMA 2.1 Gebiedsbeheer 5 2.2 Toezicht 7 2.3

Nadere informatie

De ontwikkelcirkel 1/6

De ontwikkelcirkel 1/6 1/6 3D www.leren en organiseren.nl De ontwikkelcirkel voor (school)organisaties De ontwikkelcirkel Een 'Opleiden in de school'-traject kan vanuit de eigen organisatie geïnitieerd worden, maar kan ook gebeuren

Nadere informatie

Performance Improvement Plan

Performance Improvement Plan Performance Improvement Plan Persoonlijke rapportage van B. Smit P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Computerweg 1, 3542 DP Utrecht Postbus 1087, 3600 BB Maarssen tel. 0346-55 90 10 fax 0346-55

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen S R L G S A H R R U T Y O U A E E D R A F O R A S Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Eolus Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Het programma Eolus beantwoordt

Nadere informatie

Tactische planning - Hoe doe je dat?

Tactische planning - Hoe doe je dat? J.K. Van Raffe, DLO-instituut voor BOS- en Natuuronderzoek Een nieuwe manier van resultaatgerichte maatregel planning voor bosbedrijven en de programmatuur om dit te ondersteunen. Tactische planning -

Nadere informatie

Beheerplan Kalverstraat Tilburg

Beheerplan Kalverstraat Tilburg Beheerplan Kalverstraat Tilburg Bosgroep Zuid Nederland Colofon Opdrachtgever: Gemeente Tilburg, dhr. R. Braspenning Titel: Beheerplan Kalverstraat Tilburg Status: Definitief Datum: September 2014 Auteur(s)

Nadere informatie

*ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014

*ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 *ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-26406/DV.14-396, afdeling Ruimte. Sellingen, 11 december 2014 Onderwerp: Vaststellen Nota OOR (Onderhoud van de Openbare

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Functie: Medewerker administratieve organisatie en interne controle

Functie: Medewerker administratieve organisatie en interne controle Advies Nr. 51 Functie: Medewerker administratieve organisatie en interne controle In haar vergadering van 3 december 1998 heeft de bezwarencommissie functiewaardering politie het bezwaar behandeld van

Nadere informatie

Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner. Hartelijk welkom

Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner. Hartelijk welkom Adequate AO/IB Drs. J. (Jaap) Bergman RA vestigingsdirecteur - partner Hartelijk welkom Onderwerpen 1. Basis AO/IB 2. Toegepast op SWV 3. Risicomanagement 4. Vragen 1. Basis AO/IB 1. Basistheorie AO/IB

Nadere informatie

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Zaaknummer: 00378506 Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Collegevoorstel Inleiding Bij de begrotingsbehandeling 2014 is unaniem een motie van het CDA aangenomen waarin u wordt verzocht de toepasbaarheid

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie

Een werkdrukplan opzetten. Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten. Aftrap

Een werkdrukplan opzetten. Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten. Aftrap Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten Afhankelijk van uw keuzes voor de aanpak van werkdruk kunt u één of meer stappen van het stappenplan doorlopen. Het werkdrukplan is gebaseerd

Nadere informatie

Managementcontract 2013. Beatrijs Kortman, adviseur strategie Portaal Utrecht

Managementcontract 2013. Beatrijs Kortman, adviseur strategie Portaal Utrecht Managementcontract 2013 Beatrijs Kortman, adviseur strategie Portaal Utrecht Programma 2 Wat is het? Ondernemingsplan Managementcontract: 3 thema s - De wensen van de klant zijn de start - Goede en betaalbare

Nadere informatie

FleetInfo. Mercedes-Benz CharterWay

FleetInfo. Mercedes-Benz CharterWay Mercedes-Benz CharterWay FleetInfo Mercedes-Benz CharterWay maakt deel uit van het Daimler concern. Het concern streeft op alle niveaus naar de hoogst mogelijke kwaliteit. U doet dus zaken met een degelijke

Nadere informatie

BROCHURE Cursus Prestatiemanagement. Prestatiemanagement (BSC) Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Prestatiemanagement. Prestatiemanagement (BSC) Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Prestatiemanagement Prestatiemanagement (BSC) Sales Force Consulting inleiding Bedrijven die prestatiemanagement hebben doorgevoerd, presteren aanzienlijk beter dan organisaties die geen

Nadere informatie

Porfolio. Politie Vormingscentrum

Porfolio. Politie Vormingscentrum Porfolio 1. Inleiding 2. Wat is een portfolio? Hoe gebruik je het portfolio Reflectieverslagen Persoonlijke leerdoelen formuleren Werkwijze en denkmodel om opgaven/problemen op te lossen 1. INLEIDING Ligt

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Financiële zekerheid voor ANBI s

Financiële zekerheid voor ANBI s Financiële zekerheid voor ANBI s Agenda: 1. Algemeen en aanleiding 2. Risk assessment 3. Governance 4. Impactmeting 5. Verdienmodel en scenarioanalyse 6. Vermogensvorming 7. Afsluiting 1. Algemeen en aanleiding

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken Ministerie van Financiën, Begrotingszaken Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Personeelsmanagement Rijksdienst Inhoudsopgave

Nadere informatie

plan van aanpak opschaling e- health

plan van aanpak opschaling e- health plan van aanpak opschaling e- health Matthijs Jantzen Projectleider E-health GGz Centraal even voorstellen Historicus Informatiemanager Webmaster Stafmedewerker historie e-health GGz Centraal 2008 eerste

Nadere informatie

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 INLEIDING Bij Agrifirm maken onze mensen het verschil. De missie, visie en strategische doelen van Agrifirm worden door onze medewerkers

Nadere informatie

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor professionals

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor professionals Intersectorale mobiliteit Informatie voor professionals Deze folder is onderdeel van een drieluik. Er is ook een folder voor werknemers en werkgevers. Om belemmeringen in kaart te brengen bij intersectorale

Nadere informatie

Testomgevingen beheer

Testomgevingen beheer Testomgevingen beheer Testen brengt het verwachte resultaat en de huidige toestand bij elkaar. Het geeft aanknopingspunten om de planning te maken, het product te verbeteren en om zorgen bij belanghebbenden

Nadere informatie

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ!

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Niet alleen toevoegen maar ook opruimen Een handleiding van de Opruimdienst als hulpmiddel voor jouw team Handleiding

Nadere informatie

!"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6

!# $! # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0)  )! # 1 2 3  3 4 4)! 5 ') ) # 6 1 !"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6 2 De Bijspringer-methode is ontwikkeld om op grote schaal, in een dorps- of wijk, participatie van burgers in het vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Ons beeld van de stand van zaken

Ons beeld van de stand van zaken Ons beeld van de stand van zaken Maart 2005 heeft de rekenkamer een onderzoek naar de begroting 2005 gepubliceerd. De aanbevelingen uit dit onderzoek (zie pagina 12) zijn in deze brief in cursief overgenomen

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

De BRO, hoe komen we daar?

De BRO, hoe komen we daar? De BRO, hoe komen we daar? Robert Jan van Leeuwen Geologische Dienst Nederland,TNO 14 maart 2011 Drie vragen Wat moet er eigenlijk gebeuren? Hoe denken Alterra en TNO dat te gaan doen? Hoe beginnen we

Nadere informatie

Aanvraag verlening eenmalige subsidie gemeente Wageningen

Aanvraag verlening eenmalige subsidie gemeente Wageningen Aanvraag verlening eenmalige subsidie gemeente Wageningen Dit aanvraagformulier is bedoeld voor een eenmalige subsidie. Een eenmalige subsidie wordt verleend voor een eenmalige activiteit of ander incidenteel

Nadere informatie

Bijlage 3. Spoorboekje Planmatig Beheer en Onderhoud Verhardingen

Bijlage 3. Spoorboekje Planmatig Beheer en Onderhoud Verhardingen Bijlage 3 Spoorboekje Planmatig Beheer en Onderhoud Verhardingen INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 STATION 0...4 Komen tot een nulmeting... 4 STATION 1...5 Opstellen plancyclus groot onderhoud...

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 1. de Gemeentewet; 2. de Algemene wet bestuursrecht; Gemeenteraad van Nissewaard Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE

Gedeputeerde Staten. 1. de Gemeentewet; 2. de Algemene wet bestuursrecht; Gemeenteraad van Nissewaard Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE Gedeputeerde Staten Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Contact J. van Kranenburg T 070-441 80 85 j.van.kranenburg@pzh.nl Postadres Provinciehuis Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070-441

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Wat is opbrengstgericht werken? Opbrengstgericht werken is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen.

Nadere informatie

STAPPENPLAN IMPLEMENTATIE WATERRAND

STAPPENPLAN IMPLEMENTATIE WATERRAND STAPPENPLAN IMPLEMENTATIE WATERRAND HOE TE KOMEN TOT EEN ADEQUATE ORGANISATIE VAN INCIDENTBESTRIJDING OP HET WATER? IN AANSLUITING OP HET HANDBOEK INCIDENTBESTRIJDING OP HET WATER Uitgave van het Projectbureau

Nadere informatie

Uw hart spreekt in uw testament

Uw hart spreekt in uw testament Uw hart spreekt in uw testament De laatste woorden van een overleden dierbare maken vaak indruk en leven voort bij de nabestaanden. Heeft u zich wel eens gerealiseerd dat u met uw testament laatste woorden

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

1. Documenten en informatie beheren

1. Documenten en informatie beheren Het Managementsysteem Onderwijs (MMS-O) is een intranetapplicatie waarmee het mogelijk is om op een gebruiksvriendelijke wijze een managementinformatiesysteem voor een of meerdere scholen op te zetten.

Nadere informatie

Business Risk Management? Dan eerst data op orde!

Business Risk Management? Dan eerst data op orde! Business risk management? Dan eerst data op orde! Kwaliteit, leveringsbetrouwbaarheid, klantgerichtheid, kostenbewustzijn en imago zijn kernwaarden in de bedrijfsvoering die door nutsbedrijven hartelijk

Nadere informatie

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013 N W O LOL Z Module Begroting Versie 0.1: april 2013 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Opbrengst 4 Stakeholders 8 Middelen 12 Strategie 15 P l a n n e n In de module plannen maakte je

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

project: Wat te doen met Oud en Nieuw?

project: Wat te doen met Oud en Nieuw? project: Wat te doen met Oud en Nieuw? Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl Geralda

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Evidence based assetmanagement ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Even voorstellen: Stadlander Woningcorporatie West Brabant 15.000 VHE Bergen op Zoom en Tholen Reorganisatie achter de rug:

Nadere informatie

Twaalf eenvoudige tips voor debiteurenbeheer in het MKB

Twaalf eenvoudige tips voor debiteurenbeheer in het MKB Twaalf eenvoudige tips voor debiteurenbeheer in het MKB Alles in één hand: PROACCEPT i n c a s s o v a n d e n B e r g d e R i e & U y t e r l i n d e incasso - gerechtsdeurwaarders Herculesplein 261,

Nadere informatie

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Over gezinsaankopen wordt veel overleg gevoerd binnen families. Alle gezinsleden

Nadere informatie

alles wat moet alles wat kan

alles wat moet alles wat kan De afdelingsplannen Doel sectorplan Richting geven aan inhoudelijke beleidsdoelstellingen door het vastleggen (en halen) van de doelen in 2011 Gestructureerd en doorlopend de confrontatie te laten plaatsvinden

Nadere informatie

Rekenkamerbrief betreffende vertaling coalitieakkoord 2007-2011 Vertrouwen verbinden versnellen in programmabegroting 2008

Rekenkamerbrief betreffende vertaling coalitieakkoord 2007-2011 Vertrouwen verbinden versnellen in programmabegroting 2008 Provincie Overijssel Luttenbergstraat 2 8012 EE Zwolle Aan: Provinciale Staten van Overijssel In kopie aan: Commissaris van de Koningin, dhr. G. Jansen Gedeputeerde Staten van Gelderland Betreft: Rekenkamerbrief

Nadere informatie

Uw aanspreekpunt! Welkom bij VvE Compleet! De kleine VvE. Beheer van de kleine VvE: de opties

Uw aanspreekpunt! Welkom bij VvE Compleet! De kleine VvE. Beheer van de kleine VvE: de opties Welkom bij VvE Compleet! Allereerst danken wij u voor uw interesse in VvE Compleet. Goed beheer van een vereniging van eigenaren begint volgens ons bij u, de eigenaar-bewoner. Dat dit een hele opgave is,

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

GEDRAGSMANAGEMENT. Inleiding. Het model. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl

GEDRAGSMANAGEMENT. Inleiding. Het model. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl GEDRAGSMANAGEMENT Dit kennisitem gaat over gedrag en wat er komt kijken bij gedragsverandering. Bronnen: Gedragsmanagement, Prof.dr. Theo B. C. Poiesz, 1999; Samenvatting boek en college, A.H.S. Poppe,

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Kwaliteit en Vergelijkbaarheid

Samenvatting projectplan Kwaliteit en Vergelijkbaarheid Projectdoelstellingen resultaten De doelstelling van het project Kwaliteit en is het vergroten van het lerend vermogen van de veiligheidsregio s en het verbeteren van de samenwerking. Door kwaliteitszorg

Nadere informatie

DOELEN STELLEN. drs. H.F.H. Bulder 1 SITUATIE

DOELEN STELLEN. drs. H.F.H. Bulder 1 SITUATIE DOELEN STELLEN drs. H.F.H. Bulder SITUATIE Would you tell me please, which way I ought to go to from here?, asked Alice That depends a good deal on where you want to go to, said the Cat I don't much care

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Project Management. Hfst 1: Het project:

Project Management. Hfst 1: Het project: Project Management Hfst 1: Het project: 1.1: Soorten werkzaamheden: We kennen 3 soorten werkzaamheden: Improvisatie: een plotselinge reactie op een niet verwachte gebeurtenis. Hiervoor zijn geen richtlijnen.

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Derks & Derks B.V. Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Tel. 033-472 80 87 www.derksenderks.nl. adviseurs in human talent

Derks & Derks B.V. Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Tel. 033-472 80 87 www.derksenderks.nl. adviseurs in human talent 2012 Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Derks & Derks Interviewkalender Weet wat je wil meten Voor een goed interview is een scherp functiebeeld noodzakelijk. Zorg ervoor

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Weekstart Keek op de Week

Weekstart Keek op de Week Weekstart Keek op de Week Het WAAROM van de Weekstart? Roll up van de afgelopen week zorgt voor focus op hulpvragen die uit de afgelopen week zijn gekomen en geeft de mogelijkheid de opgeloste hulpvragen

Nadere informatie

Inhoud: 1. Inleiding. 3.6 Tips voor een goede MR- en overlegvergadering

Inhoud: 1. Inleiding. 3.6 Tips voor een goede MR- en overlegvergadering Inhoud: 1. Inleiding 3.6 Tips voor een goede MR- en overlegvergadering Tip 1: Maak een agenda Tip 2: Wees kritisch m.b.t. het aanstellen van een voorzitter en secretaris Tip 3: Geef alle relevante informatie

Nadere informatie

uitvoeringsbesluiten onroerend erfgoed

uitvoeringsbesluiten onroerend erfgoed Briefadvies uitvoeringsbesluiten onroerend erfgoed Adviesvraag over het ontwerp van besluit betreffende de uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 Datum van goedkeuring 20 februari

Nadere informatie

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn Kostenbeheersing M2011 1 Kostenbeheersing * F. A. van Duijn Samenvatting M2011 3 1. Inleiding M2011 3 2. Wat is kostenbeheersing? M2011 4 3. De opbouw van het budget M2011 4 4. De nauwkeurigheid van het

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 (inclusief 2011 vanaf de oprichting) van Stichting Vrienden van de Delftse Montessorischool

Jaarverslag 2012 (inclusief 2011 vanaf de oprichting) van Stichting Vrienden van de Delftse Montessorischool Jaarverslag 2012 (inclusief 2011 vanaf de oprichting) van Stichting Vrienden van de Delftse Montessorischool Jacoba van Beierenlaan 166 2613 JK Delft www.stichtingvriendendms.nl vrienden@montessoridelft.nl

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

Carla van Doornen. Workshop Zuid - Kennemerland

Carla van Doornen. Workshop Zuid - Kennemerland Carla van Doornen Workshop Zuid - Kennemerland Doel Via de ideeën van Lead Like a Champion reflectie op opbrengstgericht werken en leiderschap; waar liggen nog kansen? Aanleiding voor het ontwikkelen van

Nadere informatie