Stadsklas. Learning by doing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stadsklas. Learning by doing"

Transcriptie

1 Stadsklas. Learning by doing Stadsklas Resource City in de Binckhorst met Sabrina Lindemann en Asli Kyak Ingin als gidsen, 26 mei Foto: Trekvlietplein You learn the most from your peers: whether it s one class having an idea together, or a whole generation sharing values, we learn from each other. It s not a new idea, but it made me realise that sharing soft skills with each other depends on having a shared space. You need spaces to form groups of people, and groups of people to make education happen. Eugenie delariviere (in uncubemagazine.com / School s Out, Magazin No. 26) Inhoudelijk verslag

2 Introductie Er is in de architectuurwereld de laatste paar jaar heel veel aandacht voor bottom-up en tijdelijke projecten, alsof daarin het ei van Columbus schuilt voor de vastgelopen of sterk gewijzigde bouwpraktijk. Om bottom-up en tijdelijk daadwerkelijk het ei te laten zijn, is echter meer nodig dan alleen het omarmen ervan. De essentiële kwaliteiten van deze projecten zouden dan doorvertaald moeten worden naar de gebruikelijke (top-down) aanpak. Deze kwaliteiten zijn bijvoorbeeld het (her)gebruiken van aanwezige materialen en ruimtes, het bewust vormgeven van co-creatie, het benutten van tijd als kwaliteit, het al doende en improviserend leren van ervaringen en fouten. Door deze kwaliteiten te vertalen in vaardigheden, zou je ze ook anderen kunnen (aan)leren en zo geleidelijk de bestaande praktijk kunnen vernieuwen. Want alleen als we er in slagen om de vaardigheden die succesvolle ruimtelijke processen kenmerken, te herkennen en over te dragen, zal er iets veranderen in de praktijk. Waarmee we voorbij de hype komen die bottom-up heet en dieper doordringen tot de vragen en consequenties waarmee deze projecten gepaard gaan. Veel van deze alternatieve stedelijke projecten zijn geïnitieerd door kunstenaars of ontwerpers die niet tot de officiële bouwwereld of opdrachtgevers behoren. Of het zijn architecten en stedenbouwers die zich bewust buiten de grenzen van die bouwwereld begeven. Die onafhankelijke positie geeft ze vrijheid, maar daardoor worden ze niet altijd even serieus genomen. Vaak dienen ze een tussentijd en mogen ze hun succesverhaal vertellen tijdens symposia of tours door de stad, maar de kennis en vaardigheden die zij ontwikkeld hebben worden niet vaak benoemd, laat staan geraadpleegd (uitzonderingen daargelaten, zoals bijvoorbeeld het boek Compendium of the Civic Economy.) Om stedenbouwers iets te leren over alternatieve vormen van stedenbouw, moeten we dus niet alleen te rade gaan bij adviseurs, onderzoekers en andere stedenbouwers, maar vooral bij deze makers. Bovenstaande overwegingen leidden tot het idee van een cursus stedenbouw door niet-stedenbouwers, waarin dit soort vaardigheden de leidraad vormen. Vaardigheden die je niet perse uit boeken leert, of in een studiezaal, maar juist buiten, in de praktijk, in beweging en al pratend met vakgenoten en luisterend en kijkend naar hoe anderen te werk zijn gegaan. Kortom: in een Stadsklas. De Stadsklas is een initiatief van Stroom Den Haag (Francien van Westrenen, programmamaker architectuur) en is ontwikkeld met Willemijn Lofvers, Tim Devos en Hans Venhuizen. Deze laatste drie brachten in een eerder onderzoek naar het Ruimteveranderingsontwerp (gesubsidieerd door Stimuleringsfonds in 2013) de karakteristieken in kaart die zij filterden uit een groot aantal alternatieve stadspraktijken. Zij definieerden op basis daarvan een nieuw profiel van iemand die ruimtelijk handelt met organische intelligentie. De karakteristieken zijn doorgaans herkenbare fasen in een ruimtelijk veranderingsproces die door sturing van de Ruimtelijk Handelaar vanuit een specifieke mentaliteit gecombineerd met een eigen werkwijze gestalte krijgen. Deze karakteristieken hebben we als vaardigheden benoemd en als onderlegger voor de stadsklas gebruikt. (Zie volgende hoofdstuk voor het overzicht van de karakteristieken) In 2014 omschreven we de Stadsklas als volgt: De Stadsklas is een learning-by-doing programma over vaardigheden die nodig zijn om de stad op andere manieren tot ontwikkeling te brengen. De Stadsklas heeft een uitgesproken interactief en mobiel karakter. Gidsen uit de wereld van kunst en architectuur nemen deelnemers mee naar projecten waar zij deze vaardigheden (bewust of onbewust) hebben ontwikkeld en/of ingezet. In gesprek met elkaar worden zowel de projecten als de vaardigheden tegen het licht gehouden en in relatie gebracht met praktijken van deelnemers. De vierkoppige redactie, gevormd door Francien van Westrenen (programmamaker architectuur Stroom Den Haag), Willemijn Lofvers (architect, verbonden aan het lectoraat Future Urban Regions en promovendus aan U-Gent), Tim Devos (architect, ndvr en promovendus aan de KU Leuven) en Hans Venhuizen (kunstenaar en hoofd Inside. Master stedelijk interieur KABK Den Haag) was hoofdverantwoordelijk voor het programma en de continuïteit. De redactie is productioneel, financieel-administratief en communicatief ondersteund door Stroom Den Haag. We werkten samen met Pop-Up City als communicatie-adviseur en mediapartner. De communicatie verliep via Stroom in mailings, persberichten, architectuuragenda, website, facebook. Er is een flyer gemaakt die is verspreid onder bezoekers van het Stimuleringsfonds symposium in mei Op het Pop-Up City blog werd twee weken voorafgaand aan elke Stadsklas een interview met de betreffende gids of een artikel over het te bezoeken project gepost. (zie stadsklas/) Via de agenda s van de Architect, Ruimtevolk, Private Picks, IKCRO en agenda s van architectuurcentra in betreffende steden werden de dagen aangekondigd. Op vier van de 6 dagen is een journalist meegeweest van een architectuurblog om daarvoor een artikel te schrijven over de Stadsklas. Dat waren de Architect, gebiedsontwikkeling.nu en Ruimtevolk. Daarnaast verschenen nog posts op persoonlijke blogs van deelnemers: Stadslente, HR Trendinstituut en urban thoughts.

3 Het Ruimteveranderingsontwerp Stadsklas Resource City in de Binckhorst met Sabrina Lindemann en Asli Kyak Ingin als gidsen, 26 mei 2014, foto: Papierwarenfabriek Jero Het samenwerkingsverband bestaande uit Willemijn Lofvers, Marina van den Bergen, Hans Venhuizen en Tim Devos voerde in 2013 een vooronderzoek uit ten behoeve van het te ontwikkelen project Het Ruimteveranderingsontwerp. Gedurende het onderzoek bleek al snel dat de processen van ruimteverandering doorgaans in hoge mate worden bepaald door de personen die deze processen aansturen. Dit inzicht heeft ze er toe gebracht om de resultaten te vertalen in een profielschets van de ruimteveranderingsontwerper van de toekomst. In het begrip organische intelligentie (Antonio Gramsci, 1971) vonden ze een passende typering voor dit profiel. Antonio Gramsci beschreef het verschil tussen de traditionele en de organische intellectueel. Hij beargumenteerde dat het beeld van de intellectueel in een soort autonome positie, los van de maatschappij, een mythe is die gaandeweg werd gecreëerd. Volgens zijn theorie verdoezelt de historische continuïteit dat de positie van deze intellectuelen altijd op één of andere manier verbonden is aan sociale klassestrijd. Dat zij een onpartijdige rol spelen, is dus een illusie en zo, beargumenteert Gramsci, hebben ze een belangrijke functie in het in stand houden van bepaalde hegemoniën. Organische intellectuelen ontstaan daarentegen als reactie of antwoord op bepaalde maatschappelijke veranderingen en ontwikkelingen. Ze hebben een expliciete sociale functie en ontwikkelen bewust succesvolle (tegen)bewegingen. Organische intellectuelen nemen een directieve rol aan op basis van hun gespecialiseerde kennis. Ze dagen zo de traditionele praktijk en intellectuelen uit. Kortom, de ruimteveranderingsontwerper van de toekomst werd iemand die ruimtelijk handelt met organische intelligentie: de RHOI. Het vooronderzoek bestond uit 4 delen: 1- Vanuit quickscan van projecten waar organische intelligentie mogelijk een rol in speelde, stelden ze een voorlopig profiel op. 2- Vanuit een scan van de publicaties, manifestaties en symposia die we met ons vooronderzoek in verband zouden kunnen brengen, stelden we een klimaatschets van de actuele ruimteveranderingswereld op. 3-Met de resultaten van de quickscan en de klimaatschets stelden we het voorlopige profiel samen van het Ruimtelijk Handelen met Organische Intelligentie. Het organisch intelligente karakter van de projecten werd voornamelijk ingevuld door personen die een sturende rol bij de totstandkoming en continuering van de projecten speelden. Opvallend was dat werkwijze en mentaliteit sterk op elkaar afgestemd lijken. Het profiel werd gevormd uit 12 karakteristieken. 4- Met het overzicht van karakteristieken uit de door ons opgestelde voorlopige profielschets vergeleken we vervolgens de actuele praktijk van de opleidingen voor het ruimteveranderingsontwerp. De nadruk ligt vaak óf in het onderzoek, óf in het ontwerp, óf in het entrepreneurschap.

4 Karakteristieken / vaardigheden exploreren mentaliteit - een situatie vanuit een diversiteit aan bronnen onafhankelijk scannen op potenties werkwijze - vanuit waarneming, communicatie, studie in the real world, ter plekke. Kijken naar wat er werkelijk aan de hand is en daaruit potenties filteren transdisciplineren mentaliteit - niet louter de eigen ambities projecteren op de plek werkwijze - waarnemen en handelen door disciplines en sectoren, ongeacht de eigen achtergrond transformeren mentaliteit - niet per se streven naar de realisatie van een concreet ruimtelijk ontwerp werkwijze - voorstellen formuleren die dwars door de schalen heengaan inkaderen mentaliteit - geen placemaking, niet negeren van problemen maar gebruik maken ervan werkwijze - vanuit de waargenomen veranderingspotenties een ruimtelijke verandering benoemen, de potentie benoemen zonder een nieuwe gedaante als einddoel, de opdracht voor die verandering ontwerpen. agenderen mentaliteit - zelf op agenda plaatsen niet afhankelijk zijn van hip, de waan van de dag, wars van actualiteit kennis verspreiden voor betrokkenheid, kantelen, activisme werkwijze - de veranderingspotenties kunnen agenderen op de daarvoor geëigende plaatsen propaganderen mentaliteit - geen placemaking, alleen maar plek op de agenda, doorwrocht geheel samenhang werkwijze - de potenties weten op sterke wijze overdrachtelijk te maken, kennis verspreiden, relatie met activisme initiëren mentaliteit - ondernemen, cultureel ruimtelijk maatschappelijk actor zijn, onafhankelijk en dus niet aangestuurd van bovenaf werkwijze - veranderingsprocesontwerp, het veranderingsproces organisatorisch en financieel op gang brengen, waar nodig tijdelijk, event, katalysator, re-activeren, bronnen verbinden op onafhankelijke wijze, met wanneer noodzakelijk wisselende opdrachtgevers involveren mentaliteit - persoonlijke aanwezigheid en betrokkenheid als essentiële investering, loyaliteit bij situatie werkwijze - verder benodigde kennis, betrokkenheid en vaardigheden weten te binden aan het veranderingsproces, mensen betrekken door ze niet te vertellen wat ze moeten doen maar hoe, instanties worden betrokken maar nemen geen initiatief. sturen niet hun belang maar herkennen het, relaties met planvorming leggen of ontstaan vanzelf, maar niet vandaaruit manifesteren/controleren mentaliteit - een sleutelrol in de organisatie spelen en zelf eigenaar van het concept blijven werkwijze - plek versterken, nieuwe netwerken maken, door coöperaties, overeenkomsten, loyaliteiten en communicatie manifesteren van de verandering democratiseren mentaliteit - meer zeggenschap meer betrokkenheid en meer kwaliteit veroorzaken werkwijze - de omgeving van de veranderingssituatie bij die verandering betrekken continueren mentaliteit - zorgdragen voor continuiteit van het veranderingsproces over de grenzen van tijdelijke betrokkenheden en financiers. werkwijze - voortdurend doorzetten, volhouden, reorganiseren, reframen De karakteristieken zijn herkenbaar in verschillende bestaande praktijken en in die zin niet nieuw. De organische intelligentie schuilt in de wijze waarop deze worden uitgevoerd of veroorzaakt. En vooral in de regie op de verbinding tussen de verschillende vaardigheden. Het gaat om de keten van handelingen vanuit een organisch intelligente mentaliteit en het vermogen om indien noodzakelijk opgaven te herformuleren en opnieuw te exploreren en zo op niet-lineaire wijze tot ruimtelijke veranderingen te komen. financieren mentaliteit - geld verdienen is niet het doel maar wordt als noodzaak voortvarend en creatief aangepakt werkwijze - het veranderingsproces organisatorisch en financieel op gang brengen via onafhankelijke relatie met financiers

5 Stadsklas: opzet Stadsklas De opdracht voor de verandering in Antwerpen met Tim Devos en Koen Wynants als gidsen, 9 oktober Foto: Damwijk In de Stadsklas is het profiel van de ruimteveranderingsontwerper geactiveerd door haar te confronteren met de praktijksituatie. De Stadsklas is als het ware ingezet als een onderzoekstool om te zien of die vaardigheden als zodanig herkend worden, overgedragen kunnen worden en hoe dat het beste werkt (ook binnen het reguliere onderwijs). Ten behoeve van de Stadsklas zijn de karakteristieken vertaald en samengevat in vaardigheden die in paren van twee de onderlegger vormden voor de Stadsklasdagen. Zie schema s op volgende pagina. Het eerste schema laat zien welke vaardigheden we koppelden aan specifieke dagen: zo werden exploreren en transdisciplineren samen Hard Kijken, democratiseren en continueren kwamen samen in This is not a Project, en involveren en manifesteren leidden weer tot Plek maken Plek zijn. Het tweede schema toont een wat drukker beeld. Hierop staat aangegeven welke andere vaardigheden we gedurende de dag nog ontdekten. Aan elke set van 2 vaardigheden koppelden we een of twee gidsen en een of twee side-kicks. De gidsen leidden de deelnemers rond in, door of langs hun eigen praktijk of project. De side-kicks becommentarieerden en vulden aan vanuit hun eigen ervaring. De keuze voor de gidsen werd ingegeven door diverse overwegingen: hun specifieke werkwijze, de ontwikkelde kennis, de bijzonderheid van een project waar ze aan werken, de bereidheid om vergaarde kennis over te dragen. De meeste gidsen waren kunstenaars met een specifieke interesse in stedelijke ontwikkeling. De gidsen uit de ruimtelijke wereld hadden specifieke interesse in andere manieren van werken. De gidsen waren verantwoordelijk voor het dagprogramma dat in overleg met de redactie werd samengesteld; dus de precieze invulling, routing, vraagstelling, een eventuele opdracht en side-kick. Op de dag zelf waren de gidsen leidend, de Stadsklasredactie was deelnemer onder de deelnemers. De dagen waren vergelijkbaar in opzet. Er werd op locatie afgesproken. Na een kort welkom door de Stadsklasredactie inroduceerden de gidsen het thema en de plek. Dat gebeurde vaak door middel van een fiets-of wandeltocht. Na de lunch volgden dan de commentaren van sidekicks en/of een workshop rondom een specifieke opgave. Er werd afgesloten met een terugkoppeling op de opgave en op de vaardigheden. Drie van de vijf dagen was er een journalist aanwezig die een verslag plaatste op een blog, een aantal stadsklasdeelnemers schreven zelf een reactie of een blog (zie bijlagen). In 2014 vonden 6 Stadsklasdagen plaats: 5 excursiedagen naar 5 steden, geleid door 12 gidsen en 8 sidekicks, met 42 professionele deelnemers (stedenbouwers, ontwikkelaars, architecten, communicatie-en organisatie adviseurs, kunstenaars, ambtenaren stadsgeografen), 8 studenten (KABK Inside master stedelijk interieur, Rotterdamse Academie van Bouwkunst en Willem de Kooning Academie) en 5 journalisten; en 1 ochtend geleid door 1 gids met 8 docenten en onderwijscoordinatoren van Nederlandse ontwerpopleidingen. De deelnemers konden zich voor meerdere dagen inschrijven. Twee deelnemers deden 4 dagen mee, drie deelnemers 2 dagen, de overige deelnemers gingen 1 dag mee.

6 Schema vaardigheden en praktijken nadat de Stadsklassen hebben plaatsgevonden: elke praktijk bleek meer vaardigheden te bevatten Schema van vaardigheden en praktijken op basis waarvan de Stadsklassen zijn samengesteld

7 Stadsklas: overzicht van de dagen Stadsklas The Medium is the message in Amsterdam Noord,16 mei 2014 Foto: fietstour met Luc Haring (I love noord) The medium is the message! O.l.v. Jeroen Beekmans en Joop de Boer (Pop-Up City) en Mariska van den Berg (Urbaniahoeve) AMSTERDAM: 16 MEI 2014, uur Hoe kun je instrumenten, zoals bloggen, campagne voeren en nieuwe media, gebruiken om een gebied, thema of belang op de kaart te zetten? Met gidsen Jeroen Beekmans en Joop de Boer (Pop-Up City) en Mariska van den Berg (Urbaniahoeve) bezoeken we verschillende best practices in Amsterdam waarbij tactisch agenderen een rol speelt: Tolhuistuin, I love Noord (Luc Haring), BoloBoost (Lex de Jong) en WoW (VandeJong, Franklin de Bekker). Gidsen Mariska van den Berg schreef onlangs een boek over stedelingen die de stad naar hun hand zetten. Volgens haar is deze ontwikkeling niet perse nieuw, maar vraagt de beweging wel om vernieuwing. De vernieuwing zal gaan plaatsvinden in de manier waarop de stad vormkrijgt en vraagt dus ook om beweging aan de kant van de instituten, ontwikkelaars en overheden. Naast onderzoeker en schrijver, is Mariska ook betrokken bij Urbaniahoeve, een social design-lab voor stadslandbouw. Joop de Boer en Jeroen Beekmans berichten op hun blog Pop-Up City bijna dagelijks over kleine en grote ontwikkelingen in steden over de hele wereld. In het boek Pop-Up City: City-Making in a Fluid World dat half mei verschenen is voorzien ze deze ontwikkelingen van een bredere context. Onderwerp en plek Communicatie is altijd een onlosmakelijk deel van stedelijke ontwikkeling geweest, maar het zijn nu steeds vaker bewoners en initiatiefnemers die tactisch de media bespelen en zo hun belang op de agenda van de stad weten te krijgen. Zij hebben goed begrepen dat hoe er over gesproken wordt, minstens zo belangrijk is als waar over gesproken wordt. Door erover te schrijven en te berichten via een campagne, blog of publicatie wordt al invloed uitgeoefend en draagvlak gecreëerd. De taak voor een nieuwe generatie stedenbouwers is dan ook om deze vorm van activistisch agenderen te leren. Observaties - Voor deze manier van communiceren is geen opleiding - De rol van de überhost (de verbinder, vertegenwoordiger) is cruciaal - De koppeling tussen plek, netwerk, community en gebiedsontwikkeling - Is de manifestatie van betrokkenheid te exporteren naar andere plekken? - Een stad communiceert ook door hoe ze eruit ziet - Curatorial semantic technology - Belang van een lange termijn visie: er is geen snelle weg - Een blog dat zelf een speler wordt en als zodanig door gemeente serieus genomen wordt. En de verwarring bij deelnemers aan de Stadsklas over de vraag namens wie het blog eigenlijk spreekt. - Als ik het niet doe, doet niemand het

8 - Onafhankelijke positie: past niet binnen de bestaande modellen - Vertaling van het sociale naar het ruimtelijke - Omturnen van een moment = agenderen - Wisselrestaurant: uittesten van je ondernemerschap - 6 p s: place, partners, programme, patience, picture, passion - Handelen zonder vooropgezet doel (experimenteren en zoeken) versus het moment waarop die stip aan de horizon onontbeerlijk wordt (wens tot vestiging/bestendiging), en de rol van een goed ontwerp daarbij Reacties van deelnemers en gidsen Het idee van underground city marketing en het succes ervan heeft mijn blik verruimd op de gewone vorm van city marketing. Bij deze laatste vorm was ik al zo teleurgesteld in de vrij conventionele aanpak. Maar tegelijkertijd zie ik hoeveel tijd, energie, toewijding en creativiteit de eerste vorm vraagt. ( ) De dag heeft mij doen inzien dat ik mijn idee om te gaan bloggen moet doorzetten. De diversiteit aan deelnemers verruimt en verrijkt je eigen blik op situaties. (...) Ik zou het leuk vinden wanneer de Stadsklas behalve informatief ook je netwerk verbreed waarvan je in de toekomst gebruik kunt maken. Wat me overigens opviel tijdens het gesprek in de tuin, was dat het onderscheid in de positie waarvan uit gehandeld wordt, niet altijd werd gezien/benadrukt - terwijl dat toch veel uitmaakt zo niet cruciaal is Deelnemers Tom Haak, dir. HR (Human Resources) Trendinstituut Judith Pieters, adviseur communicatie Amsterdamse Bos, gemeente Amsterdam Martin Paasman, stedenbouwer, gemeente Den Haag Gerben Helleman, stadsgeograaf, Haag Wonen Archena Mahabir, community developer in de Bijlmer Manon den Dunnen, communicatie adviseur gedragsverandering Ricky van Lingen, landschapsarchitect, Planterra Niek Schoenmakers, student bouwkunde, schrijvend voor de Architect Wilson Wong, architect, schrijvend voor gebiedsontwikkeling.nu Artikelen en blogs (zie bijlagen) > de Architect > Gebiedsontwikkeling stadsklas-spoedcursus-stadsontwikkeling > HR Trendinstituut > Stadslente Plek maken - Plek zijn O.l.v. Jouke Sieswerda (ZUS) en Hans Karssenberg (Stipo) ROTTERDAM: 22 MEI 2014 Door persoonlijk aanwezig te zijn en je aan een plek te verbinden kun je een sleutelrol spelen bij de verandering van die plek. Maar hoe doe je dat nou precies? Jouke Sieswerda (ZUS) en Hans Karssenberg (Stipo) nemen de deelnemers een dag mee langs Schieblock, Luchtsingel en Zoho. Floor Ziegler (Noorderparkbar) is sidekick deze dag. Gidsen De hybride praktijk van architectenbureau ZUS laat zich niet laat vastpinnen op één positie. Het bureau werkt autonoom en toegepast, is pragmatisch en idealistisch, praktisch en theoretisch, politiek-strategisch en publiek-geëngageerd, werkt klein-en grootschalig en maakt zowel programma als ruimte. Stipo koppelt als publieke ontwikkelaar de eigen visie op de stad aan concrete ontwikkeling en is zo actief als speler in de stad, maar ook als adviseur en kennisontwikkelaar. Hun aanpak kenmerkt zich door een benadering van de stad als geheel en het verbinden van een ruimtelijke, sociale, economische en culturele strategie. Onderwerp en plek ZUS en Stipo werken aan de uiteinden van de Luchtsingel die zich uitstrekt vanaf het Schieblock tot op het voormalige station Hofplein. Het Schieblock is afgelopen jaren het symbool geworden van een alternatieve stedenbouw die opereert op basis van wat er is en niet op basis van een generiek model. Zoho staat model voor een thematische aanpak van leegstand en verloedering in een gebied door in te zetten op innovatie en (in dit geval) de maakindustrie: door leren, verbinden en creëren. Routes en adressen maken, denken vanuit de keten, events organiseren en programma in de plinten zijn een paar voorbeelden van strategieën die beide bureaus hanteren. Experimenteren en testen horen daar ook bij. Observaties - Handelen vanuit een (persoonlijk) gemis en dat (maatschappelijke) urgentie kunnen geven - Belang van een goede kwartiermaker: kan verbinden, is concreet, bedenkt concepten, herkent kwaliteit, is nieuwsgierig, handelt niet in eerste plaats uit eigen belang maar een maatschappelijk belang, is creatief, met oog voor sociale, economische, culturele en ruimtelijke ontwikkelingen - Naast ontwerper ook ontwikkelaar, makelaar, organisator, programmeur kunnen en willen zijn - Leerling meester model nieuw leven inblazen - Stad als informal academy - Aankoop-optie nemen op voorhand bij sluiten van tijdelijk huurcontract

9 - Pro-actief durven zijn - Wat ga je morgen als eerste doen? Reacties deelnemers en gidsen Het persoonlijke, open gesprek (dus de mentaliteit waarmee de Stadsklas is opgezet) vond ik heel bijzonder. En daarin ook onderscheidend van andere excursies of cursussen. Deelnemers Judith Pieters, adviseur communicatie Amsterdamse Bos, gemeente Amsterdam Arnout Vandenbossche, architect, buur bureau voor urbanisme (Leuven) Michiel van Balen, architect, de Hoorn (Leuven) Frank van der Wouden, communicatieadviseur, gemeente Den Haag Saskia Lambers, student Willem de Kooning Academie Liza Abrosimova, student Willem de Kooning Academie Gert Oosterhuis, stadsgeograaf, Planterra Peer Peters, afdeling stedenbouw, gemeente Den Haag Monique Wijnties, adviseur in zorgtechnologie Matthijs Klooster, architect MK architecten Andrea Celano, stedenbouwer, gemeente Rotterdam Milou Chenevert, architect Utrecht Maarten Hooijmeijer, INBO Willem Wopereis, architect, De Architect Artikelen en blogs (zie bijlagen) > de Architect ReSource City O.l.v. Sabrina Lindemann en Asli Kiyak Ingin DEN HAAG: 26 MEI 2014 Hoe kan ondernemerschap bijdragen aan de ontwikkeling van de stad en hoe kan de stad daarvoor zelf de bron zijn? Vanuit haar ervaring in de Binckhorst in Den Haag leert Sabrina Lindemann hoe je dat inhoudelijk, organisatorisch en financieel aanpakt. Ze toont ons diverse initiatieven in de Binckhorst zoals Jan de Fietsenman, de mobiele expressobar Bakkie Plor, de LunchBoxx in het voormalige Ministerie van Defensie en de Mobiele Kiosk van Denis Oudendijk. De dag eindigt met een diner te midden van de papierwaren van Jero en een lezing van Asli Kiyak Ingin. Gidsen Kunstenaar en urban curator Sabrina Lindemann nestelt zich vaak langdurig in gebieden waar ze werkt. Dat deed ze gedurende acht jaar in de Haagse wijk Transvaal, waar ze de leegstand die met de transformatie van het gebied gepaard ging, benutte voor hotelkamers en een programma over het belang van de tussentijd. Sinds twee jaar is ze gevestigd in De Besturing in de Binckhorst en maakt ze een programma gericht op duurzame ontwerpoplossingen die de economische en sociaal-culturele structuur van het gebied versterken en verrijken. Het benutten van de bestaande kwaliteiten en potenties, toevoegen van verbeeldingskracht en inzet van lokale kennis en expertise zijn daarin leidend. Op een vergelijkbare wijze heeft ontwerper en architect Asli Kyk Ingin in 2006 de wijk Sishane in Istanbul als onderwerp van een langlopend programma gemaakt. Sishane staat bekend als de wijk die zich specialiseerde in elektriciteit, licht en lampen. En net als de Binckhorst, werd ook Sishane bedreigd door projectontwikkelaars die met name geïnteresseerd waren in de locatie en het geld dat ze er konden verdienen met woningen, bedrijven, winkels en hotels. Om te laten zien welke waarde de wijk vertegenwoordigt voor de stad en hoe de specifieke kennis kan worden ingezet om het gebied van binnenuit te ontwikkelen startte Asli Kiyak Ingin in 2006 het project Made in Sishane. Het doel van Made in Sishane is om de rijkdom aan kennis en de aanwezige productie- en communicatienetwerken zichtbaar te maken en te verrijken door onder meer kunstenaars, ontwerpers en architecten te betrekken. Het project bestaat uit workshops, opdrachten en presentaties die laten zien hoe ontwerp de toekomst van het gebied mede kan vormen. Onderwerp en plek De Binckhorst is een 130 hectare groot binnenstedelijk bedrijventerrein in Den Haag. Het gebied is vooral bekend geworden door de auto-, bouw-en papierindustrie, waarvoor in de toekomstplannen van de gemeente Den Haag lange tijd geen plek meer was. Nu die plannen als gevolg van de economische crisis van tafel zijn, mag het gebied zich organisch ontwikkelen. Hoe dat precies moet, wordt al doende uitgevonden. Sabrina Lindemann ontwikkelde, samen met anderen, een aantal projecten om deze ontwikkeling vorm te geven vanuit de mogelijkheden die het gebied zelf biedt. Met het speciale bier De Binckse Belofte geeft ze smaak aan het gebied, met Autonië beziet ze de toekomst vanuit het perspectief van de auto en Resource City benut de diverse stromen in het gebied, van afval en mensen tot voedsel en verkeer. Deelnemers aan de Stadsklas krijgen niet alleen een kijkje achter de façades van dit industriegebied, ze zien ook hoe ontwikkeling op de schaal van een gebied tegelijkertijd complex en kansrijk is. Sabrina Lindemann laat zien hoe het gebied zelf de bron kan zijn voor een gebiedsonderneming en betrekt deelnemers bij de vraag wanneer een cultureel project een onderneming wordt. Observaties - Nieuwe rol: stadsvernieuwingsnomade - Principe van mistake-driven design, trial & error, loslaten en aantrekken toepassen in stad: test-site? - Tijd, plek, mensen en materialen als sturend zien - Zorgvuldig omgaan met bestaande netwerken: niet makkelijk op te bouwen (maar wel makkelijk kapot te maken ), en zeer waardevol voor ontwikkelingen. In het herkennen, ontsluiten en verduurzamen van (bestaande) netwerken ligt een rol voor de ontwerper en een kans en mogelijkheid voor ontwikkeling. - Don t show-off - Verschil tussen kunstenaar en ondernemer: de eerste

10 is niet perse geïnteresseerd in de onderneming: wanneer geef je dan iets over? Reacties deelnemers en gidsen Met veel plezier kijk ik terug op de dag waarin veel voorbeelden die een alternatieve manier belichten dan de conventionele manier waarop stedelijke ontwikkeling in elkaar lijkt te zitten. De crisis heeft ons misschien in de problemen gebracht, maar grotendeels ook de kans gegeven om ons te realiseren of het grote geld echt zo belangrijk is en of zo n adempauze misschien wel op het juiste moment is gekomen voor de stad. Deelnemers Judith Pieters, adviseur communicatie Amsterdamse Bos, gemeente Amsterdam Tom Haak, dir. HR (Human Resources) Trendinstituut Heleen Fivez, zakelijk leider Fiëbre Antwerpen Nathan de Groot, cultuurwetenschapper Daphne Smits, ruimtelijk ontwerper en sociaal geograaf, Planterra Jurian Voets, student Rotterdamse Academie van Bouwkunst Gielijn Blom, afdeling stedenbouw en planologie, gemeente Den Haag Sharmilee Mahadew, Golfstromen / Pop-Up City Monique Wijnties, adviseur zorgtechnologie Elide Mozzorecchi, student Inside KABK Emilija Juodyte, student Inside KABK Kira Soltani Schirazi, student Inside KABK Pollyane Brasilino, student Inside KABK Zacharias Antoniades, student Inside KABK Niek Schoenmakers, architect, schrijvend voor de Architect Artikelen en blogs (zie bijlagen) > de Architect > HR Trendinstituut Hard kijken O.l.v. Melle Smets, Hans Jungerius en Hans Venhuizen ARNHEM: 1 OKTOBER 2014 Hoe scan je onafhankelijk en onbevooroordeeld een situatie zonder daar meteen de eigen ambities op te projecteren? In Arnhem laten kunstenaars Hans Venhuizen, Hans Jungerius en Melle Smets deelnemers zien hoe de vaardigheiden hard kijken en jongleren met vage vondsten behulpzaam kunnen zijn bij het onderzoeken van stedelijke of regionale identiteit. Dat doen ze aan de hand van onder andere Kamp Koningsweg Noord. Gidsen Melle Smets ontwikkelde (samen met Hans Jungerius) de vaardigheid hard kijken, die hij onder meer toepaste in de Haagse Binckhorst, Leidsche Rijn en het Ghanese Suame Magazine. Met Melle mee kijken betekent dat je meer ziet dan je op het eerste gezicht voor mogelijk had gehouden: een museale wereld langs de snelweg, een dorp in een winkelcentrum, een autowerkplaats op een vuilnisbelt. De werkwijze van Hans Venhuizen is hieraan verwant, maar richt zich meer op het filteren en benoemen van zogenaamde fenomenen: zaken die de potentie hebben om een rol te spelen in het toekomstige ruimtelijke veranderingsproces. Beide kunstenaars hebben een voorliefde voor plekken en situaties waar de kwaliteiten zich niet direct opdringen. Onderwerp en plek De Koningsweg in Arnhem is zo n plek. Het is een door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog gebouwd militair terrein dat ze vermomden als authentiek Duits dorpje. Na de oorlog bleef de militaire functie nog een tijd bewaard, en een paar jaar terug is het verkocht aan een projectontwikkelaar die er woningen wil gaan bouwen. Tot die tijd houdt Hans Jungerius van het Arnhemse kunstcollectief G.A.N.G. het gebied open met verschillende activiteiten. Observaties - Niet wat kan zijn, maar wat is - Artist impression als bron van informatie - Verhalen in hoe mensen zich ruimtes voorstellen, toeëigenen en gebruiken - Plek maken zonder planning, maar kracht en logica van het gebied volgen, zoals de high-tech werkplaats in Het Dorp waar de bewoners op eenbepaald emanier veel mobieler en aangesloten zijn op techniek dan wij - Inschakelen van verkenners om te achterhalen wat voor gebied het is Reacties deelnemers en gidsen De meerwaarde van de Stadsklas ten opzichte van bijvoorbeeld een excursiedag met de BNA of een groep architecten schuilt in de diversiteit aan deelnemers en gidsen en verhalen. Deelnemers Judith Pieters, adviseur communicatie Amsterdamse Bos, gemeente Amsterdam Mathilde Peen, stedenbouwkundige, buro room Iris de Wit, student spatial design Willem de Kooning Academie Rotterdam Kelly Legters, stedenbouw en planologie, gemeente Den Haag Vincent Okhuijzen, stedenbouw en planologie, gemeente Den Haag Matthijs Klooster, architect MK architecten Emma Westerduin, student Rotterdamse Academie van Bouwkunst

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

Herbestemming in het onderwijs

Herbestemming in het onderwijs Herbestemming in het onderwijs Overzicht opleidingen e s- f een sch 'Logo omgeving derden' op witte achtergrond 'Logo omgeving derden' op gekleurde of fotografisch achtergrond r oed alleen Uitzondering;

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT

ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT ARTISTIEKE ACTIES MET IMPACT TABO GOUDSWAARD @TaboGoudswaard SAMENLEVING KUNSTWERELD Trend: toenemende belangstelling van kunstenaars en organisaties/bedrijven om samen te werken. nieuwe kunstbeweging:

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012 I would rather design a poster than a website Aldje van Meer, oktober 2012 Deze uitgave is een samenvatting van de lezing 'I would rather design a poster than a website tijdens het Nationaal Symposium

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Hoe stevig is uw fundament?

Hoe stevig is uw fundament? Hoe stevig is uw fundament? Foto van de Vijverhoeve Uitnodiging Masterclass Succesvol Ondernemen Landgoed de Vijverhoeve 18 januari 2011 Bent u een leider, die een nieuwe stap gaat zetten in uw carrière?

Nadere informatie

Conclusies veranderen van organisatiecultuur

Conclusies veranderen van organisatiecultuur Hoofdstuk 11 Conclusies veranderen van organisatiecultuur In dit deel heb ik de basisprincipes en ingrediënten beschreven van de voor cultuurveranderingen in organisaties. 114 Leiders in cultuurverandering

Nadere informatie

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen Vrouwen verschil is een leergang voor vrouwen die zich herkennen in de begrippen maatschappelijke betrokkenheid,

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

HOLLANDSE NIEUWE 21 INTERIEURARCHITECTEN EN PROJECTMANAGERS. hollandse-nieuwe.com

HOLLANDSE NIEUWE 21 INTERIEURARCHITECTEN EN PROJECTMANAGERS. hollandse-nieuwe.com INTERIEURARCHITECTEN EN PROJECTMANAGERS We zijn 21 jaar onderweg! Nog steeds kan het beter, slimmer, anders. Vandaar ook geen retrospectief maar een korte update van het nu en wat ons morgen gaat brengen.

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Unieke serie Workshops Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Met de ontwerper van het Wiel dr. Corry Ehlen en trainer/coach Mirjam van Zweeden Succesvol innoveren! Een hele uitdaging! In de praktijk

Nadere informatie

Herbestemming in het onderwijs

Herbestemming in het onderwijs Herbestemming in het onderwijs Aanzet tot profielen voor herbestemmingsprofessionals e s- f een sch 'Logo omgeving derden' op witte achtergrond 'Logo omgeving derden' op gekleurde of fotografisch achtergrond

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren Jongeren leren organiseren Hoe kunnen jongeren regie hebben over eigen handelen en toch in verbinding zijn met alles om hen heen? Hoe verstaan jongeren de kunst om te bouwen aan netwerken, om een positie

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Ik heb hersenletsel, zie je het aan mij?

Ik heb hersenletsel, zie je het aan mij? Ik heb hersenletsel, zie je het aan mij? Projectplan voor een werkplaats deskundigheidsbevordering sociale wijkteams voor & door mensen met niet aangeboren hersenletsel. Almere, november 2014 Onderzoekslijn

Nadere informatie

BOUWLOKAAL ONDERNEMEN VOOR RUIMTELIJK ONTWERPERS

BOUWLOKAAL ONDERNEMEN VOOR RUIMTELIJK ONTWERPERS BOUWLOKAAL ONDERNEMEN VOOR RUIMTELIJK ONTWERPERS BOUWLOKAAL ondernemen voor ruimtelijk ontwerpers Ben je architect, landschapsarchitect, interieurarchitect, stedenbouwkundige of bouwkundige? Ben je er

Nadere informatie

R u i m t e l i j k Bewogen

R u i m t e l i j k Bewogen R u i m t e l i j k Bewogen Fascinatie Een ruimte is als een partner die ons uitdaagt tot actie, ons stimuleert tot dromen, ons in- spireert tot gedachten, gevoelens bij ons oproept, herinneringen naar

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor Het nieuwe werken gedragsverandering is de succesfactor Kees Froeling, Bart Atema Overheidsorganisaties willen een aantrekkelijke werkgever zijn, nu en in de toekomst. Daarbij hoort een virtuele werkomgeving

Nadere informatie

Locatie Het Mozaïek / De Haag

Locatie Het Mozaïek / De Haag Locatie Het Mozaïek / De Haag Informatie avond omwonenden 4 maart 2014 Agenda voor vanavond Opening en welkomstwoord door wethouder Van Dalen Doel van deze avond Wijziging bevolkingsopbouw -> wijzigen

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Curriculum Vitae & Projecten

Curriculum Vitae & Projecten Curriculum Vitae & Projecten Naam Geboortedatum Mojca Kuijpers-Ekart 27 april 1977 Maribor, Slovenië Opleidingen 2007-2008 Masteropleiding stedenbouw, Academie van Bouwkunst, Rotterdam 1996-2003 Landschapsarchitectuur,

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen?

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen? Informatie en Communicatie Technologie (ICT) in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen Visies op de toekomst van Beleid, Praktijk en Onderzoek & Ontwikkeling In september 2002 heeft een internationale

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Wat bespreken we vandaag?

Wat bespreken we vandaag? Wat bespreken we vandaag? Kennismaking met de BNA Waarom is er een beroepservaringsperiode? Hoe is de beroepservaringsperiode geregeld? De nieuwe realiteit in de architectenbranche Hoe slaan we ons er

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken wwww.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! 13 december 2011 drs. Lourens Dijkstra MMC CMC drs. Peter Elzinga

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling.

Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling. Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling. Onderstromen: van stad maken naar stad zijn Onderstromen: van stad maken naar stad zijn Onderstromen: van stad maken naar stad

Nadere informatie

Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden.

Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden. Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden. Ieder mens woont ergens en heeft verstand van wonen. En niet iedereen wil op dezelfde manier of plek

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 THEMA S - Identificatie - Opleiding - Opdrachtgevers - Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

Plan van aanpak Coaching 1

Plan van aanpak Coaching 1 Plan van aanpak Coaching 1 Opdrachtgever: ROC Leiden Ter Haarkade 6a Docent-Mentor ROC Leiden M. Wesseling (m.wesseling@rocleiden.nl) 06-83014442 Opdracht: Het begeleiden/coachen van een eerstejaars student

Nadere informatie

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd Pieter Timmers & Udo Lindner: Duits-Nederlandse Samenwerking HR experts systeem, methodiek met gegarandeerd resultaat Hersenonderzoek voor de praktijk Intervisie Voor een positieve en sociale omgang tussen

Nadere informatie

VAN ALDERSTAFEL NAAR ALDERS- LESSEN

VAN ALDERSTAFEL NAAR ALDERS- LESSEN 131 132 SNELLER & BETER MAGAZINE VAN ALDERSTAFEL NAAR ALDERS- LESSEN Hoe kun je in een complexe omgeving participatie vormgeven en partijen bij elkaar brengen? Als iemand deze vraag kan beantwoorden, is

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Petra Habets Advies & Ontwikkeling

Petra Habets Advies & Ontwikkeling Dit is een printversie van de website van Petra Habets Advies & Ontwikkeling, accent bestuurskundig advies: www.petrahabets.nl Petra Habets Advies & Ontwikkeling, uw partner op het snijvlak van bestuur

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming!

De parels benutten! Meedoen, meepraten en meedenken! Samenspraak! Medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming! Drie workshops over medezeggenschap en participatie van vrijwilligers in de besluitvorming 1. De parels benutten - voor leidinggevenden en medewerkers van organisaties 2. Meedoen, meepraten en meedenken

Nadere informatie

interim-professionals voor Finance & Control

interim-professionals voor Finance & Control Veel omzet draaien, maar toch weinig verdienen? Niet beschikken over de juiste managementinformatie? Ineens geconfronteerd worden met liquiditeitsproblemen? Een ervaren interim-manager kan u bijstaan om

Nadere informatie

informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling

informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling Intraverte Lead Le Chevalierlaan 19 8162 PD Epe info@soin.nl Train jezelf ervaar minder stress, meer creativiteit en betere

Nadere informatie

Aandachtspunten bij onderzoek naar herbestemming

Aandachtspunten bij onderzoek naar herbestemming Aandachtspunten bij onderzoek naar herbestemming INITIATIEFNEMERS DIE EEN WAARDEVOL OUD GEBOUW EEN NIEUWE FUNCTIE WILLEN GEVEN, LATEN DE MOGELIJKHEDEN DAARTOE VAAK EERST ONDERZOEKEN. DAT STIMULEERT HET

Nadere informatie

Workshop participatie in wijkplanning: is een. Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen

Workshop participatie in wijkplanning: is een. Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen Workshop participatie in wijkplanning: is een breder bereik mogelijk? Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen Inhoudstafel Inhoud 1. Centrale stellingen over participatie 2. Case: park

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Gemeentelijke communiticatie gebruik bestaande buurtcommunities

Gemeentelijke communiticatie gebruik bestaande buurtcommunities Gemeentelijke communiticatie gebruik bestaande buurtcommunities Lex de Jong Wanneer we een TruYou-account verplicht stellen voor het betalen van belasting of gebruikmaken van allerlei overheidsdiensten,

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM OPGAVE Tijdens het werken aan binnenstedelijke opgaven merken wij een grote betrokkenheid van inwoners en ondernemers. Zij spreken vaak vol passie over hun stad en komen met

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Nieuwe tijden ander sociaal werk Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Inhoud van het verhaal Nieuwe tijden - complexiteit De improvisatiemaatschappij Sociaal domein - Meer

Nadere informatie

DOE MEE: IMAG(IN)E YOUR CITY! Vrijdag 7 juni 2013. Individuele training YOU RE concepting door Concire

DOE MEE: IMAG(IN)E YOUR CITY! Vrijdag 7 juni 2013. Individuele training YOU RE concepting door Concire DOE MEE: IMAG(IN)E YOUR CITY! Vrijdag 7 juni 2013 Individuele training YOU RE concepting door Concire IMAG(IN)E THE CITY Ervaar zelf de waarde van het anders kijken en handelen in gebiedsontwikkeling De

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Inhoud 3 Vooraf 5 Een andere kijk op spijbelen 6 Over de diepere betekenis van kinderspel 7 Kinderen hebben zo hun kijk op quality time 8 Plan

Nadere informatie

PORTFOLIO 1 / 5 LEX DE JONG URBANBOOST

PORTFOLIO 1 / 5 LEX DE JONG URBANBOOST PORTFOLIO 1 / 5 LEX DE JONG URBANBOOST PERSOONLIJKE INFO Lex de Jong Trouringhstraat 20-1 1055 HB Amsterdam lex@urbanboost.nl RELEVANTE WERKERVARING 2014 heden Eigenaar Urbanboost Urbanboost is gespecialiseerd

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven Voorwoord Erik Sterk Guido Walraven Ondernemende burgers in lokale gemeenschappen kunnen sociale, economische en ecologische impact hebben, zo is de laatste jaren steeds duidelijker geworden. De verschillende

Nadere informatie

Community Planning. Draagvlak, participatie en sturing in de Nederlandse stedelijke gebiedsontwikkeling. 20-09-2007. planning.

Community Planning. Draagvlak, participatie en sturing in de Nederlandse stedelijke gebiedsontwikkeling. 20-09-2007. planning. Community Planning Draagvlak, participatie en sturing in de Nederlandse stedelijke gebiedsontwikkeling. organiserend vermogen visie plan community planning ruimtelijke kwaliteit loep ISmaatwerk-presentatie

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

Advice2Change. Juist daarvoor is Advice2Change bijzonder geschikt! Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld:

Advice2Change. Juist daarvoor is Advice2Change bijzonder geschikt! Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld: Join2Change advies Een adviestraject kunnen we op verschillende manieren inrichten: Dit hangt af van een aantal factoren, zoals de aard en omvang van het probleem, de beschikbare tijd om tot een oplossing

Nadere informatie