???????????? Grontmij, de klimaatbewuste en duurzame onderneming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "???????????? Grontmij, de klimaatbewuste en duurzame onderneming"

Transcriptie

1 ???????????? Grontmij, de klimaatbewuste en duurzame onderneming

2 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 7 De deltadijk 9 De zandmotor 11 Bollenmeer 13 De klimaatneutrale waterketen 15 Een zuivering als energiefabriek 17 De biomassarotonde 19 De Bavelse Berg 21 Moderne sanitatie 23 Duurzame behandeling ziekenhuisafval en -afvalwater 25 Klimaatatelier Rijnenburg 27 De charrette 29 De klimaatbank 31 Hotspot klimaat en landbouw Noord-Nederland 33 Agriport A7 35 Actieve bijdrage aan doelstellingen Countdown Klimaatbestendigheid ondergrondse en bovengrondse infrastructuur 39 Almere Hout Noord, een sociaal duurzame wijk 41 Stationsgebied Utrecht duurzaam ontwikkeld 43 Sponsoring FEE-Nederland en ECO XXI 45 Windenergie 47 Windpark A7 49 Energieweb Zuidplaspolder 51 Restwarmte en CO 2 voor tuinders 53 Elektriciteitopwekking met Geothermie 55 Op zoek naar de beste afvangtechnologie 57 Grontmij partner in onderzoeksprogramma CATO-2 59 Strategienota Energie en Klimaat voor provincie Zeeland 61 Waterplas Emerput als natuurlijke koelmachine 63 Haalbaarheid van een lokaal duurzaam energiebedrijf 65 Waterrobuust bouwen 67 Waterschapsgebouw Rivierenland 69 Kantoor Westraven, Rijkswaterstaat 71 Meten is weten (BREEAM) 73 Maastricht krijgt duurzaamste zwembad van Nederland 75 Logistiek Park Moerdijk met Cradle-to-Cradle-principes 77 Geld verdienen met een pinchanalyse 79 Filebestrijding 81 De auto uit voor een beter klimaat! 83 Hammarby Sjöstad (Zweden) 85 Landfill Nanchang (China) 87 Greenport Shanghai 89 Colofon 90 3

3 4

4 Voorwoord Stelt u zich eens voor dat vanaf nu alle projecten die worden uitgevoerd klimaatneutraal en duurzaam zouden zijn. Hoe lang zou het dan duren voordat we de trend van steeds maar verdergaande klimaatverandering zouden kunnen keren? Deze vraag stellen wij ons keer op keer. Jaarlijks is Grontmij betrokken bij projecten. Wanneer het ons lukt om samen met onze opdrachtgevers klimaat en duurzaamheid bij al deze projecten prioriteit te geven, kunnen wij een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van het wereldwijde klimaatprobleem. Vaak blijven duurzaamheidsambities bij mooie voornemens die blijven steken in procedures of financiële haalbaarheid. Met dit boekje willen wij met een aantal inspirerende voorbeelden laten zien dat het anders kan. Dat door samenwerking en creativiteit projecten duurzaam en klimaatbewust kunnen worden uitgevoerd. Gert Dral Directeur Grontmij Nederland Essentieel daarvoor is dat al onze adviseurs de klimaatboodschap uitdragen. Daar werken wij al jaren hard aan. In 2001 heeft Grontmij zich laten certificeren voor ISO 14001, het duurzaamheidskeurmerk. Wij hebben onszelf toen opgelegd om in elke offerte onze opdrachtgevers attent te maken op duurzame oplossingen. Momenteel loopt landelijk een groot klimaatprogramma met als doel opnieuw alle medewerkers het belang van klimaat en duurzaamheid in hun werk tussen de oren te krijgen. 5

5 WETENSCHAP EN INNOVATIE Klimaat en duurzaamheid Milieu Water Energie Bouw Industrie Mobiliteit Economische haalbaarheid Occupatie Netwerken Ondergrond PRAKTIJK 6

6 Inleiding Het klimaat verandert en dat heeft grote gevolgen voor ons dagelijks wonen, werken en recreëren. We maken het al mee: zachte winters, warme zomers, extreme regenbuien, een stijgende zeespiegel en nieuwe planten- en dierensoorten. Tijd om in actie te komen! In de genen De samenleving en onze omgeving zijn ons werkterrein bij uitstek. Duurzaam ondernemen, maatschappelijke betrokkenheid en het ontwikkelen van een veilige omgeving zit ons in de genen. We kunnen op alle fronten waarde toevoegen. Nederland zo inrichten dat het ook op de zeer lange termijn klimaatbestendig is, veilig tegen overstromingen, en een aantrekkelijke plaats is en blijft om te leven: wonen, werken, recreëren en investeren. Integrale aanpak de enige juiste Klimaat in Nederland gaat niet alleen om veiligheid en droge voeten. Voorbereid zijn op de toekomst ligt veel meer in de samenhang: wonen en werken, landbouw, natuur, recreatie, landschap, infrastructuur en energie. Een integrale aanpak is de enige juiste. Niet alleen met onze kennis en kunde, maar ook in de samenwerking met anderen, nationaal en internationaal. Samen kunnen en moeten we de klimaatverandering beter opvangen en nieuwe kansen creëren. Verankering van onze klimaatrol Grontmij speelt een leidende rol bij het oplossen van de gevolgen van klimaatveranderingen. Zolang Grontmij bestaat, bijna 100 jaar, zijn wij betrokken bij de inrichting van ons land. Met ons motto planning, connecting, respecting the future zijn duidelijke doelstellingen gedefinieerd. Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen is structureel verankerd in onze strategische uitgangspunten en bedrijfsprocessen. Management en medewerkers conformeren zich hier van harte aan en leveren dagelijks een gedreven bijdrage aan verdere optimalisatie van onze leefomgeving. Onze kracht Onze kracht ligt in onze decentrale vestigingen. Hierdoor hebben wij een groot netwerk en een grote gebiedskennis. Grontmij brengt partijen en opgaven samen en verbindt deze tot integrale, uitvoerbare oplossingen. Op deze manier leveren wij onze bijdrage aan een duurzame en klimaatbewuste wereld. Enrico Moens Programmamanager Klimaat en Duurzaamheid 7

7 8

8 De deltadijk Nederland moet zich aanpassen aan de klimaatverandering. De bescherming tegen overstromingen is daarbij onze belangrijkste prioriteit bij de aanpassing aan klimaatverandering. Dat gaat om het op sterkte houden van onze kustverdediging, rivierdijken en regionale waterkeringen. Dijkversterking vraagt ruimte. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst, als gevolg van zeespiegelstijging en toename van rivierafvoeren. Deze ruimte is vaak schaars. We hebben daarom de deltadijk ontworpen waarop door zijn robuustheid ook gebouwd en gewoond kan worden. Eigenlijk is het concept van de deltadijk heel simpel: een hele brede en hoge dijk. De dijk is zo groot dat deze niet kan doorbreken en daardoor nooit meer hoeft te worden versterkt. Op de dijk kan worden gebouwd en het dijklichaam zelf biedt mogelijkheden voor bijvoorbeeld ondergrondse infrastructuur of seizoensberging. Contactpersoon: Mario Hartog 9

9 10 Foto: Henk de Jong

10 ???????????? De zandmotor De zandmotor is een innovatieve oplossing die de veiligheid van de kust verbetert en tegelijkertijd meer ruimte voor natuur en recreatie biedt. De zandmotor is een locatie langs de kust waar een grote hoeveelheid zand wordt afgezet. Dus veel meer zand dan de huidige jaarlijkse hoeveelheid die nodig is voor onderhoudssuppleties. Het zand wordt via de natuurlijke getijdebeweging verspreid langs de Nederlandse kust. Voor dit innovatieve staaltje van bouwen met natuur is een pilotproject van 75 hectare opgezet. Grontmij maakte een MER startnotitie voor dit uitdagende project. Hierbij zijn diverse alternatieven beoordeeld op aspecten als hydromorfologie en ecologie. Contactpersoon: Jana Steenbergen-Kajabová 11

11 12

12 ???????????? Bollenmeer Door klimaatverandering moeten we rekening houden met drogere zomers. Dit heeft grote gevolgen voor de landbouw. De hoeveelheid en de kwaliteit van beregeningswater zullen afnemen. Het is daarom van belang dat onderzoek wordt gedaan naar waterbesparende teeltsystemen. Samen met Wageningen Universiteit en de Vries & van de Wiel is Grontmij op proefboerderij de Oostwaardhoeve in de Wieringermeer een praktijkonderzoek gestart naar innovatieve watersystemen. Op 20 hectare worden op commerciële basis bollen geteeld en tegelijkertijd wordt onderzoek gedaan naar waterbesparende systemen, zoals telen op zoetwaterlenzen, recirculatie en telen op een ondoorlatende laag (folie). Mogelijk wordt de pilot in de toekomst nog uitgebreid met onderzoek naar de toepassing van ondergrondse wateropslag. Contactpersoon: Frank Vliegenthart 13

13 14

14 De klimaatneutrale waterketen Het bepalen van een klimaatvoetafdruk is een interessant middel om te komen tot klimaatbewuste maatregelen. Samen met KIWA, VROM en STOWA bepaalde Grontmij dat de waterketen verantwoordelijke is voor 0,8% van de totale CO 2 -uitstoot in Nederland. Deze uitstoot komt vrij als gevolg van het energiegebruik dat nodig is voor de productie van drinkwater en het transport en de zuivering van afvalwater. Er is winst te behalen met nieuwe sanitatieconcepten. Een voorbeeld is de gescheiden inzameling van vuilstromen, waardoor de zuivering efficiënter wordt. Een ander voorbeeld is het opwekken van energie uit zuiveringsslib door vergisting. Contactpersoon: Marijn Kunst 15

15 16

16 Een zuivering als energiefabriek Het energieverbruik voor de zuivering van rioolwater is hoog. Het is dus een grote uitdaging om dit energieverbruik naar beneden te brengen. Maar onze ambitie gaat verder: samen met Waterschap Aa en Maas en andere instanties onderzoeken we of een zuivering energie kan produceren! Dat doen we door reststromen uit het rioolwater, eventueel in combinatie met andere energiehoudende stromen (zoals maaisel of industriële reststromen), te vergisten tot groene elektriciteit, groen gas en warmte. Contactpersoon: Marijn Kunst 17

17 18

18 De biomassarotonde In Nederland komt jaarlijks veel groenafval en biomassa beschikbaar die geschikt is als bron voor duurzame energie. Vagroen is een deelneming van Grontmij met eigen opslagpunten voor groenafval en biomassa, waar deze worden verwerkt tot hoogwaardige energieproducten als houtchips, biomassapellets en schoon resthout (A-hout). Om de vrijkomende biomassa geschikt te maken is coördinatie van verschillende organische stromen en kwaliteitscontrole belangrijk. Hiervoor heeft Vagroen op diverse locaties in het land zogenaamde biomassarotondes in het leven geroepen: locaties waar inname, verwerking, kwaliteitscontrole en afzet worden gecoördineerd. Vagroen werkt daarbij samen met een netwerk van biomassaverwerkers in Nederland, België, Duitsland en Denemarken. Contactpersoon: Rudi van Hedel 19

19 20

20 De Bavelse Berg Nabij Breda ligt op een aantrekkelijke plaats bij stad en snelwegen een voormalige stortplaats van 23 meter boven maaiveld: De Bavelse Berg. Grontmij is eigenaar van deze locatie en herontwikkelt de stortplaats samen met ING Real Estate tot een multifunctioneel vrijetijdspark. Door krachten te bundelen en met een goede procesaanpak wordt deze locatie opnieuw ingericht waarbij interactiviteit, sport en wellness een centrale plaats innemen. De locatie wordt hoogwaardig, duurzaam en klimaatbestendig ingericht, gebruikmakend van de kennis die binnen Grontmij aanwezig is. Verwezenlijken van deze ambitie is een continue zoektocht naar technologisch haalbare en maatschappelijk aanvaardbare maatregelen. Naast het instandhouden van de huidige nazorgvoorzieningen van de afvalberg vormen innovatief bouwen, afvalbewustzijn en een duurzame omgang met mobiliteit, watersystemen en energie uitgangspunten voor het ontwerp. Na inrichting van de 65 hectare grote locatie is een park gerealiseerd waarin verschillende typen (actieve) binnen- en buitenvrijetijds-besteding een plek kunnen vinden. Ook zullen evenementen worden georganiseerd en is er plaats voor gerelateerde horeca en retail. Contactpersoon: Nicolaas Veltman 21

21 22

22 Moderne sanitatie Afvalwater, eens een afvalstroom die we moesten zuiveren, nu steeds meer een grondstof waar we energie en waardevolle nutriënten uit kunnen winnen. Met nieuwe toiletten en nieuwe verwerkingstechnologieën wordt gewerkt aan een meer duurzame afvalwaterketen. Door het scheiden van afvalwaterstromen kan urine als kunstmestvervanger worden toegepast in de landbouw. Dat scheelt twee keer energie. Er is minder energie nodig voor de productie van kunstmest en er is minder energie nodig om de stikstof uit het afvalwater te verwijderen. Om efficiënter met energie en nutriënten in het afvalwater om te gaan is scheiding aan de bron nodig. Dat zal op termijn het gehele afvalwaterconcept in Nederland veranderen. Niet alleen uit oogpunt van energie (en klimaat) maar ook uit oogpunt van duurzaamheid en Cradle to Cradle. Afval is voedsel! Contactpersoon: Bjartur Swart 23

23 24

24 Duurzame behandeling ziekenhuisafval en -afvalwater Ziekenhuizen en andere zorginstellingen produceren veel afval en afvalwater die vaak hoge concentraties farmaceutica, pijnstillers en antibiotica bevatten en het milieu belasten. Grontmij werkte in een consortium met Pharmafilter B.V. en in opdracht van STOWA een nieuw concept uit om afval en afvalwater duurzaam, efficiënt en veilig te zuiveren. De kern bestaat uit het slim verwerken en zuiveren van biologisch afbreekbare materialen en afvalwater in ingenieuze installaties. Het principe gaat uit van zuivering van gekoppelde afvalstromen waarbij serviesgoed, kleding, verpakkingen, infuusmateriaal en ander afval is gemaakt van bioplastics, een biologisch afbreekbaar materiaal. Dit afval van een afdeling wordt vermalen in een blender, die het samen met bijvoorbeeld afvalwater van toiletten en douches via een buizenstelsel afvoert naar de reinigingsinstallaties. Het afval uit de blenders en het afvalwater wordt gereinigd in een installatieketen met een bioreactor, een ozoninstallatie en een actiefkoolfilter. De bioplastics worden vergist en omgezet in onder andere water, energie en herbruikbaar restproduct. Een deel van het afval wordt omgezet in biogas, dat vervolgens wordt verstookt. Dit levert ongeveer 50% van de energie die nodig is voor de zuiveringsinstallatie. Door middel van membraantechnologie en adsorptieve en oxidatieve technologieën wordt de afvalstroom van farmaceutica ontdaan zodat het milieu er veel minder mee wordt belast. Contactpersoon: Marijn Kunst 25

25 26

26 Klimaatatelier Rijnenburg In Rijnenburg, een nieuwbouwlocatie van circa woningen, staat de gemeente Utrecht voor een aanzienlijke en bijzondere opgave. Rijnenburg is één van de nieuwbouwlocaties die vanwege de ligging en schaalgrootte kansen biedt om een voorbeeld te zijn van een duurzame wijk en van een succesvolle voorbereiding op de gevolgen van klimaatverandering. De gemeente Utrecht, de provincie Utrecht en het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden hebben gezamenlijk de ambitie uitgesproken om Rijnenburg klimaatbestendig en duurzaam te ontwikkelen. Hiervoor is het klimaatatelier Rijnenburg opgericht. De uitdaging is om gezamenlijk de vernieuwende ideeën, ontwerpen en middelen te ontwikkelen die nodig zijn voor het opstellen van een duurzame en klimaatbestendige structuurvisie. Grontmij begeleidt de partijen hierin en organiseert het proces van het klimaatatelier. Binnen het klimaatatelier is de door Grontmij ontwikkelde methode climate and the city toegepast. Deze methode verbindt ambities op diverse thema s aan kennis en ervaring uit wetenschap en praktijk. Met behulp van de lagenbenadering leidt dit tot een integraal, realistisch en breed gedragen ontwerp. Contactpersoon: Enrico Moens 27

27 28

28 De charrette Het vertalen van een duurzaamheids- of klimaatambitie naar uitvoerbare oplossingen is een grote uitdaging. De sleutel ligt in een gecoördineerde procesaanpak, waarbij alle belanghebbenden in een vroeg stadium inzicht krijgen in wat de gekozen ambitie in de praktijk gaat betekenen. Samen kan dan besloten worden over de haalbaarheid van het ambitieniveau. Een in de praktijk bewezen procesaanpak is de charrette. De charrette is ontwikkeld door Lab R+E+M, een samenwerkingsverband tussen Bosch Slabbers, KNN en Grontmij. Onder deskundige en specialistische begeleiding worden belanghebbenden uitgedaagd hun duurzaamheidsambitie concreet uit te werken in haalbare oplossingen. Bosch Slabbers landschapsarchitecten, KNN en Grontmij, delen de overtuiging dat een duurzaam gebruik van energie, een aantrekkelijke functionele ruimte en een leefbaar milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Samen staan zij voor het Laboratorium voor Ruimte, Energie en Milieu. Contactpersoon: Bjartur Swart 29

29 30

30 De klimaatbank De klimaatbank is een concept dat Grontmij heeft ontwikkeld met Ymere, AM en Amvest. Het heeft als doel grootschalig bij te dragen aan klimaatoplossingen en klimaatbewustzijn van de bestaande stad. Het idee achter de klimaatbank is om nieuwe stedelijke ontwikkelingen aanjager te laten zijn voor duurzame maatregelen in de regio. In de klimaatbank worden regionale energie- en waterbergingsopgaven gebundeld en ingevuld. Via de reguliere infrastructuur kan de waterberging en groene energie ten goede komen aan zowel de nieuwe als de bestaande stad. Deze bundeling biedt schaal-, efficiëntie-, procedure- en synergievoordelen. De klimaatbank is feitelijk een sturingsinstrument om klimaatmaatregelen zo effectief mogelijk in te zetten en ook financieel kansrijker te maken. De klimaatbank biedt bovendien veel aanknopingspunten om burgers en bedrijven te laten participeren in duurzame klimaatoplossingen. Contactpersoon: Alex Hekman 31

31 32

32 Hotspot klimaat en landbouw Noord-Nederland Grontmij onderkende al vroeg de invloed die de klimaatverandering zou kunnen hebben op de landbouw, en daarmee op de toekomstige ontwikkeling van het landelijk gebied. Samen met LTO Noord en de Wageningse instituten Alterra en Plant Research International is daarom onder het BSIK-programma Klimaat voor Ruimte een onderzoek naar de gewenste adaptatiestrategieën gestart. Duidelijk wordt dat verschillende gewassen door droogte, wateroverlast, warmere winters, meer warme en vochtige perioden, in toenemende mate in de problemen komen, waardoor jaarlijks per hectare voor duizenden euro s schade kan ontstaan. Samen met de sector onderzoekt Grontmij op welke wijze door inrichtingsof beheersmaatregelen schade kan worden voorkomen en wat die maatregelen betekenen voor de regionale infrastructuur (bijvoorbeeld de waterhuishouding) en voor de andere functies in een gebied. Contactpersoon: Jelle Zoetendal 33

33 34

34 Agriport A7 De grootste winst wordt bereikt wanneer klimaatoplossingen kunnen worden gecombineerd met winstoptimalisatie. Deuren gaan dan een stuk makkelijker open en de klimaatwinst kan zeer groot zijn. Het glastuinbouwgebied Agriport A7 is een agribusinesscentrum in de Wieringermeer waar het concurrentievoordeel voor een belangrijk deel wordt behaald door clustering van logistieke bewegingen. Winst voor de ondernemer en winst voor het klimaat. Daarnaast zijn binnen dit nieuwe enorme glastuinbouwgebied tal van innovaties doorgevoerd op het gebied van duurzaamheid. Ondergrondse berging van regenwater, warmte- en koudeopslag systemen, hergebruik van restwarmtestromen; allemaal gericht op winstmaximalisatie door energiebesparing! Contactpersoon: Han Hartman 35

35 36

36 Actieve bijdrage aan doelstellingen Countdown 2010 Tijdens de internationale conferentie European Regions As Champions For Biodiversity 2010 in 2007 heeft Grontmij als eerste advies- en ingenieursbureau in Nederland de Countdown 2010 verklaring ondertekend. Hiermee schaarde Grontmij zich achter de Countdown 2010-doelstelling om wereldwijd de achteruitgang aan biodiversiteit tot stilstand te brengen. Omdat we steeds meer gebruik maken van ecosystemen (bossen, moerassen, zeeën) en natuurlijke rijkdommen, gaat biodiversiteit in een alarmerend tempo verloren. We zien nu al dat ecosystemen ontregeld raken, met negatieve gevolgen voor het menselijk welzijn. Deze gevolgen zullen toenemen als we geen actie ondernemen om biodiversiteit te beschermen en duurzaam te gebruiken. Met de ondertekening van de verklaring bekrachtigde Grontmij dat zij een actieve bijdrage wil leveren aan het stoppen van het verlies van biodiversiteit. Ook zetten wij ons samen met onder andere de provincie Noord-Brabant en diverse Brabantse gemeenten in om extra aandacht te genereren voor het belang van biodiversiteit. Sinds 2007 heeft Grontmij diverse gemeenten en andere organisaties geholpen om hun ambities ten aanzien van biodiversiteit om te zetten in concrete plannen en projecten. Hiervoor ontwikkelde Grontmij op eigen initiatief een model voor een biodiversiteit actieplan. Dit is inmiddels gebruikt voor het opstellen van actieplannen voor meer dan 20 Brabantse gemeenten waaronder: s-hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg, Best, Hilvarenbeek, Bladel, Reusel-de Mierden en Waterschap De Dommel. Samen met het waterschap stelden wij een biodiversiteitactieplan op. Elke gemeente heeft in dit kader een ambassadeursoort benoemd die het gezicht vormt voor de biodiversiteitacties. En in 2010, het internationale jaar van de biodiversiteit, neemt Grontmij ook de nodige initiatieven op het gebied van biodiversiteit. Contactpersoon: Rob van Schijndel 37

37 38

38 Klimaatbestendigheid ondergrondse en bovengrondse infrastructuur Klimaatverandering kan aanzienlijke gevolgen hebben voor Nederland. Veranderingen in gemiddelde regenval en temperaturen, maar vooral de stijging van de zeespiegel en de grotere kans op extreme(re) regenval, extreme(re) temperaturen en periodes van extreme(re) droogte zullen zonder aanvullende maatregelen, grote gevolgen hebben voor de Nederlandse samenleving. Deze consequenties kunnen leiden tot (tijdelijke) ontwrichting van de maatschappij en tot grote maatschappelijke en economische schade. Het project Klimaatbestendig Nederland van het Planbureau voor de Leefomgeving heeft als doel een aantal langetermijnstrategieën te formuleren opdat Nederland is opgewassen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het project wordt uitgevoerd op verzoek van het ministerie van VROM. Een belangrijk onderdeel van het project Klimaatbestendig Nederland is de inschatting van de kwetsbaarheid van de nationale bovengrondse en ondergrondse infrastructuur. Met een workshop en interviews inventariseert Grontmij de faalkansen van de verschillende netwerken als gevolg van de mogelijk optredende klimaatextremen; de zogenaamde knikpuntanalyses. Basis daarvoor zijn de vier klimaatscenario s van het KNMI. Contactpersoon: Kees Everse In dit geval is een langetermijnstrategie een verzameling van opties voor aanpassing aan klimaatverandering (adaptatieopties) die zijn gekozen aan de hand van een bepaalde visie over de gewenste overheidsdoelen en ontwikkelingsrichtingen van Nederland. Recente onderzoeksprojecten uit de programma s Klimaat voor Ruimte en Kennis voor Klimaat (zoals Routeplanner en Waterrobuust Bouwen) zijn al met voorstellen gekomen voor adaptatieopties. 39

39 40

40 Almere Hout Noord, een sociaal duurzame wijk Almere bereidt zich voor op een schaalsprong. In het kader daarvan heeft de gemeente corporaties gevraagd een visie in te zenden voor de ontwikkeling van Almere Hout Noord. Grontmij is adviseur van de winnende inzending en de daaropvolgende planuitwerking van woningcorporatie Ymere. Almere Hout Noord bestaat uit een woongedeelte en een bedrijvenlocatie. In Hout Noord is ruimte voor ongeveer woningen en de wijk biedt plaats aan tot inwoners. Almere Hout Noord wordt een sociaal duurzame wijk. Dat betekent dat de wijk met zoveel zorg en kwaliteit wordt ontworpen en gerealiseerd dat die ook in de toekomst aantrekkelijk blijft. De wijk bestaat uit een min of meer zelfvoorzienende en zelfsturende gemeenschap met bewoners die verantwoordelijkheid nemen voor hun omgeving. Hierdoor zijn bewoners betrokken bij en trots op de wijk. Om dit te bereiken wordt er een participatieonderneming opgericht die zelf het beheer voert over de wijk en een eigen duurzaam energiebedrijf exploiteert. Daarnaast moet Almere Hout Noord een klimaatneutrale en ecologische wijk worden. Dat gebeurt met opwekking van duurzame energie, terugdringen van het energiegebruik, aanleg van een duurzaam watersysteem en een duurzaam sanitatiesysteem. Naar verwachting start de bouw in Contactpersoon: Alex Hekman 41

41 42

42 Stationsgebied Utrecht duurzaam ontwikkeld Het stationsgebied in Utrecht krijgt een grondige facelift. Het uiteindelijke doel is om een nieuw centrum te realiseren door van het nieuwe Stationsgebied en de oude binnenstad een geheel te maken. Tot 2030 gaan het station, Hoog Catharijne en de omgeving behoorlijk op de schop. De gemeente wil deze make-over een duurzaam karakter geven. De catalogus Het Utrechtse Stationsgebied geeft duurzame energie legt hiervoor de basis. Eén van de duurzame oplossingen uit de catalogus is de toepassing van een biowasmachine die warmte-koude opslag (WKO) combineert met een grootschalige grondwatersanering. Het is de eerste keer dat de combinatie van warmte-koude opslag en grondwatersanering op deze schaal wordt toegepast. In één klap kan de gemeente een flinke slag slaan met haar beleidsdoelstelling voor duurzame energie en een schijnbaar onoplosbaar bodemsaneringsprobleem verhelpen. Begin dit jaar heeft een aantal private en publieke betrokken partijen hiervoor de Intentieverklaring Bodem, WKO en biowasmachine stationsgebied Utrecht ondertekend. Eind 2009 wordt deze aanpak verder uitwerkt tot een convenant. De projectmanager Duurzaamheid had een belangrijke rol bij dit convenant. Grontmij vervulde de managersrol en heeft daarmee een sleutelrol in de totstandkoming van deze ambitieuze en unieke duurzame oplossing. Contactpersoon: Rob Heijer 43

43 44

44 Sponsoring FEE-Nederland en ECO XXI Grontmij sloot in het najaar van 2009 een sponsorovereenkomst met FEE-Nederland. FEE-Nederland is de Nederlandse dochterorganisatie van de Foundation for Environmental Education (FEE), een non-governmental en non-profitorganisatie die duurzame ontwikkeling wil stimuleren via natuur- en milieueducatie. FEE bestaat sinds 1981 en is de internationale parapluorganisatie voor dochterorganisaties in 59 landen wereldwijd. Met 5 milieueducatieprogramma s werkt zij aan haar doelstellingen: Blue Flag Eco-Schools Young Reporters for the Environment Learning about Forests Green Key Door haar sponsoring steunt Grontmij de programma s van FEE- Nederland en maakt zij het mogelijk nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Een voorbeeld van zo n nieuwe ontwikkeling is ECO XXI. Dit programma heeft FEE-Portugal ontwikkeld. Aan de hand van dit programma kunnen met name gemeenten de inrichting van hun gebied op duurzaamheid toetsen en verder ontwikkelen. Grontmij heeft in opdracht van FEE-Nederland het basismodel uit Portugal vertaald naar de Nederlandse situatie en gedigitaliseerd. Dit Nederlandse model wordt op verzoek van en in nauwe samenwerking met de provincie Zeeland in drie Zeeuwse gemeenten getoetst. Het is de wens van Zeeland om de eerste provincie in Nederland te zijn die het keurmerk kan gaan voeren. Daarna willen FEE-Nederland en Grontmij het model in de rest van Nederland gaan inzetten als toetssteen voor duurzame gebiedsontwikkeling. Contactpersoon: Wim Twigt NEDERLAND 45

45 46

46 Windenergie Wind is er bijna altijd, is gratis en is een superschone en daardoor duurzame energiebron. Maar een windpark starten is een ander verhaal. Horizonvervuiling, effecten op Natura 2000 gebieden, slagschaduw, scheepvaartveiligheid; het zijn zo een aantal hobbels die een initiatiefnemer moet nemen. Grontmij heeft veel ervaring met windenergie, van de plaatsing van een enkele molen, tot de begeleiding van het bouwen van grote off-shore windparken. Voorbeelden zijn het off-shore park bij Egmond aan Zee en off-shore parken voor de kust van Denemarken. Wij doen dat in opdracht van bijvoorbeeld Shell, NUON of Eneco en werken daarbij samen met TNO Bouw en Ondergrond, Waardenburg, IMARES, Deltares en MARIN. Van windberekening en funderingsadvies tot milieueffectrapportage en landschappelijke inpassing. Grontmij overziet het hele traject. Contactpersoon: Herman Postma 47

47 48

48 Windpark A7 Verduurzaming van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen in de komende decennia. Windenergie is één van de beste mogelijkheden om op korte termijn resultaten te boeken. Grontmij adviseert zowel over de planvorming en techniek van grote off-shore windprojecten als de ontwikkeling van windparken op land. Een recent voorbeeld is het Windpark A7. Dit is een project waarbij twaalf particuliere windturbines zijn vervangen door een cluster van vier nieuwe windturbines van 2 MW. In dit project heeft Grontmij de initiatiefnemers begeleid bij de planontwikkeling en het planologisch proces (artikel 19 procedure, NB-wet vergunning), inclusief beroepsprocedures bij de Raad van State. Er is nauw samengewerkt met gemeente en provincie om de planologische aspecten rond te krijgen. Met name de motivering om af te wijken van het streekplan, de wijze waarop de sanering gewaarborgd kon worden en hardnekkig verzet van enkele omwonenden vormden uitdagende kwesties die uiteindelijk succesvol werden opgelost. Het windpark is op 7 mei 2009 geopend door minister Cramer (VROM). Contactpersoon: Jaap Wisse 49

49 50

50 Energieweb Zuidplaspolder De Zuidplaspolder is gelegen in de driehoek Rotterdam- Zoetermeer-Gouda. In de komende jaren zullen in dit gebied vele ontwikkelingen plaatsvinden op het gebied van woningbouw, groen en water, bedrijven en glastuinbouw. Onder leiding van de provincie Zuid Holland hebben gemeenten, provincie, milieubeweging en marktpartijen samen het initiatief genomen om deze ontwikkelingen duurzaam vorm te geven. Grontmij heeft samen met AT Osborne een convenant opgesteld en uitonderhandeld waarin afspraken zijn gemaakt over het gebruik van duurzame energie. In november 2007 hebben de partijen dit convenant ondertekend. Ook minister Cramer tekende het convenant. De kern van het convenant bestaat er uit dat minimaal 20% van de energie duurzaam wordt opgewekt. De energieprestatie op locatie score is minimaal 8. Het energiegebruik van de glastuinbouw is als eerste beschouwd, omdat daar het energieverbruik relatief hoog is. Verder moet er een CO 2 -leiding naar het gebied komen om in de tuinbouw duurzaam met energie om te kunnen gaan en worden er per cluster energiewebs gebouwd die indien mogelijk en nodig aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Contactpersoon: Roelof Kooistra 51

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Donderdag 20 november 2008 is de eerste Gelderse Energieprijs voor bedrijven uitgereikt. Bedrijven konden meedingen met een van de volgende thema s: Energiebesparing

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Page 1 of 5 Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Auteur: Anne Bosma, Tony Flameling, Toine van Dartel, Ruud Holtzer Bedrijfsnaam: Tauw, Waterschap De Dommel Rioolwaterzuiveringen

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project Blankenberge

ASPIRAVI. Project Blankenberge ASPIRAVI Project Blankenberge Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie verbruiken

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!!

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!! Een duurzaam rendement, met een duurzaam installatiebedrijf in een duurzame markt Afscheidseminar Jaap Hogeling 8 april 2010 Laurens de Lange Unica Installatiegroep: 2004: Het moet anders Grootste zelfstandige

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

3/13/2014. Klimaatverandering vraagt om innovatie. Crises op meerdere fronten

3/13/2014. Klimaatverandering vraagt om innovatie. Crises op meerdere fronten Klimaatverandering vraagt om innovatie De crisis als voorbode van grote veranderingen in economie en maatschappij Brabantse Waterdag 28 februari 2014 s Hertogenbosch door Pier Vellinga Hoogleraar aan Wageningen

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Februari 2010 Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Inleiding Het college van Smallingerland heeft de nota Duurzame Ontwikkeling in Smallingerland, periode 2009-2012 vastgesteld

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Klimaatinformatie op maat. De juiste data voor elke sector

Klimaatinformatie op maat. De juiste data voor elke sector Klimaatinformatie op maat De juiste data voor elke sector Klimaatinformatie voor adaptatie De Nederlandse overheid, kennisinstellingen en bedrijven werken hard aan klimaatadaptatie: het aanpassen aan de

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Waterschappen en Energieakkoord

Waterschappen en Energieakkoord Waterschappen en Energieakkoord Energiekansen in het Waterbeheer Hennie Roorda/Rafaël Lazaroms Unie van Waterschappen mei 5, 2014 1 Waar staan de waterschappen voor? Waterveiligheid (veilig wonen en werken

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland Gastcollege door Sander Brinkman Haagse Hogeschool Climate & Environment 4 september 2008 Introductie Studie Bodem, Water en Atmosfeer, Wageningen Universiteit Beroepsvoorbereidendblok UNFCCC CoP 6, Den

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN

ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN 28 oktober 2014 Hiltrud Pötz Toenemende verstedelijking en bevolkingskrimp Uitdaging Maatregel Klimaatverandering Sponswerking vergroten - Vaker heftige

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen.

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Janssen Janssen België maakt deel uit van Janssen Pharmaceutical Companies of Johnson & Johnson (J&J). Kernactiviteiten zijn het creëren, ontwikkelen

Nadere informatie

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL Management 9 Kennisoverdracht d.d. 12 augustus 2015 Case-study Valkenburgerstraat Omschrijving van het project Het programma bestaat uit een driesterren- en een viersterrenhotel. Het driesterrenhotel heeft

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda 1. Breda DuurSaam Breda DuurSaam is een onafhankelijke coöperatie die projecten opzet, begeleidt en uitvoert die bijdragen aan een volhoudbare, leefbare en gezonde Bredase samenleving. Deze projecten richten

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT Steden van de Toekomst DeltaSync Bouwen op het water - Multidisciplinair Architectuur/Stedenbouw Constructief ontwerp Waterbeheer - Advies (marktverkenning, gebiedsanalyse, toekomstvisies) -Ontwerp (Constructie,

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Restwarmte en riothermie

Restwarmte en riothermie Restwarmte en riothermie Early Morning Toast Bijeenkomst Stichting kiemt, netwerk Arnhem Hoenderloo, 26 maart 2014 Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727 Tauw introductie TAUW BV In Top 10 van Nederlandse

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Leefbaarheid en openbare ruimte

Leefbaarheid en openbare ruimte Leefbaarheid en openbare ruimte Elma Schoenmaker, Marjan Ketner, Williëtte Arendonk Ingrid Meeuwsen Ger Vergeer, Xiaolu Hu Annette van Brenk e.a. Peter Schmitz directeur BELW stedenbouw sen. bouwtechniek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Samenwerking overheid en bedrijfsleven

Samenwerking overheid en bedrijfsleven Bio-energie cluster Oost Nederland Samenwerking overheid en bedrijfsleven ontwikkeling en realisatie van bioenergieprojecten Inhoud 1. inleiding 2. bioenergie in Oost Nederland 3. rol van gemeente 4. samenwerking

Nadere informatie