Bewonersparticipatie van de 21 ste eeuw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bewonersparticipatie van de 21 ste eeuw"

Transcriptie

1 Bewonersparticipatie van de ste eeuw Voor professionals van gemeenten en maatschappelijke organisaties & Voor burgers, bewoners en klanten van maatschappelijke organisaties

2 Colofon We bedanken iedereen die ons inspireerde en uitdaagde in de ontwikkeling van onze visie op bewonersparticipatie van de ste eeuw. In het bijzonder bedanken we de ervaringskundigen die de tijd en moeite namen om een bijdrage te leveren aan dit ebook. Tekst Pamela van den Berg (De Verhalensmederij) Bart Maassen (Be & Partners) Ervaringsdeskundigen Marieke Boon (HugoHopper) Walter Hamers (Talis) Aike Neuteboom (gemeente Deventer) Ruud van den Boom (Brabantse Waard) Timo Veen (Duurzaam Hoonhorst) Grafische vormgeving & realisatie Staet van Creatie, Tilburg April 0 Kijk voor meer informatie en aanvullend materiaal op:

3 Voorwoord Voorwoord PROFESSIONALS en in dit voorwoord vertellen we allebei waarom we dit ebook hebben geschreven, zeiden we tegen elkaar. Daar zit je dan, met je goeie gedrag, en met een verhaal Met dit verhaal een hart onder de riem aan alle grenswerkers en doe-hetzelvers van Nederland. Jullie hebben de toekomst in handen, maar het is geen gemakkelijke klus! Al werkende weg geven jullie vorm aan een nieuwe relatie tussen gevestigde orde en onderstroom. De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver Er zijn geen pasklare recepten te volgen naar die nieuwe toekomst. Het is een continu samen zoeken naar nieuwe werkwijzen. Pasklare antwoorden zal je dan ook niet vinden in dit ebook. Wel handvatten, herkenning en een steun in de rug om je eigen verhaal te kunnen vertellen in je organisatie of omgeving. We bieden een frisse kijk op de toekomst van bewonersparticipatie in de ste eeuw. Participatie, een woord dat volgens ons overigens broodnodig aan vervanging toe is. Co-creatie? Co-productie? Cooperatie? Wij hebben het nog niet gevonden. Een frisse kijk dus, maar geen af verhaal. We beschrijven een ontwikkeling die nog volop gaande is en die ons volop fascineert. Dat delen we graag. Maar om het verhaal af te maken, hebben we jouw hulp nodig. De hulp van de grenswerker en doe-het-zelver. Dit ebook is dus gelijk ook een uitnodiging. Aan iedereen die mee wil denken en werken aan het vervolg. Hoe gaan we in Nederland met z n allen aan de slag? Wat werkt goed en hoe kunnen we van elkaar leren? Een aantal ervaringsdeskundigen werkten al met ons mee aan dit ebook. Ze gaven ons steekhoudende feedback op ons verhaal of namen ons mee voor een kijkje in hun eigen keuken. Hun bijdrage heeft natuurlijk een waardevolle plek gekregen. Op en vind je meer verhalen van grenswerkers en doe-hetzelvers. Maar ook inspirerende voorbeelden, uitdagende vragen en handige tools waarmee je zelf aan de slag kunt. En er is ruimte voor meer! We wensen je voor nu veel leesplezier en succes in jouw eigen zoektocht naar de betekenis van Bewonersparticipatie van de ste eeuw. Aarzel niet om contact op te nemen met vragen en dilemma s! We denken graag met je mee, zoals we hopen dat jij ook met ons meedenkt. Pamela van den Berg De Verhalensmederij Bart Maassen Be & Partners 5

4 Bewonersparticipatie van de ste eeuw Voor professionals van gemeenten en maatschappelijke organisaties We schreven dit ebook vanuit twee invalshoeken; die van de medewerkers van maatschappelijke organisaties ( de gevestigde orde ) en die van de burgers, bewoners en klanten van maatschappelijke organisaties ( de onderstroom ). 6 7

5 Gebruik dit navigatiemenu om te schakelen tussen de twee versies van het ebook en de verschillende hoofdstukken. Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver Overheid en maatschappelijke instellingen zijn de laatste jaren continu op zoek naar voldoende cement om de kloof te dichten die tussen hen en hun burgers, cliënten of klanten is ontstaan. En hoewel de pogingen goed zijn, lijkt de kloof steeds groter te worden. En deze zal alleen maar blijven groeien, tenzij we een structurele verandering aanbrengen in het systeem dat deze kloof in stand houdt. In dit boekje beschouwen we in een vogelvlucht een aantal ontwikkelingen in onze samenleving die ten grondslag liggen aan die steeds groter wordende afstand en wat de effecten daarvan zijn op huidige en toekomstige participatie. We nemen je mee in de bewegingen die al ontstaan en nodig zijn om de kloof te verkleinen. We beginnen met een aantal grote lijnen, en richten ons vervolgens specifiek op bewoners- en burgerparticipatie. 8 9

6 In de huidige tijd, met z n grote complexe opgaven, lijkt chaos te ontstaan. Ieder draagt op z n eigen manier bij aan een nieuw geluid, het lijkt een kakofonie. Maar er is nog steeds sociale orde, er is een basisritme waarop initiatieven steunen. Van symfonieorkest naar improvisatiemaatschappij Vanaf de tweede helft van de 9 e eeuw is er in Nederland systematisch en doordacht gebouwd aan een verzorgingsstaat. Zorg, huisvesting, welzijn, sociale zekerheid; het is in verschillende arrangementen te verkrijgen, strak gedirigeerd, functionerend als een gedisciplineerd symfonieorkest. Of althans, dat was het. In de afgelopen jaren zijn organisaties steeds efficiënter en effectiever gaan werken. Ze zijn daartoe vooral gaan specialiseren. Er is steeds meer focus aangebracht op je eigen partij, die moet je zo goed en zo snel mogelijk kunnen spelen. De harmonie in het samenspel lijkt in deze efficiëntieslag verloren geraakt te zijn. En de burgers, waar staan zij in deze transitie? Zij vormen het toeschouwend publiek. In de loop van de 0 ste eeuw werden zij steeds vaker uitgenodigd om mee te doen met het orkest. Uitgenodigd tot meewerken, meedenken en meebeslissen. Maar in de praktijk bleek in het arrangement slechts ruimte voor een enkele noot, meeklappen, applaudisseren of, de laatste tijd steeds vaker, voor boegeroep. Dit wil niet zeggen dat de muziek die gespeeld werd niet goed was. Integendeel, het symfonieorkest van de verzorgingsstaat heeft ons in de afgelopen jaren de welvaart en voorspoed gebracht die we nu hebben. Maar met alle efficiëntieslagen lijkt wel de harmonie verloren gegaan te zijn. Het symfonieorkest kraakt en piept in zijn voegen. En aan de andere kant staan de burgers. Ze horen het aan, en roepen boe. Maar dat niet alleen, steeds meer mensen hebben inmiddels zelf een instrument leren bespelen en willen graag meedoen, het zelf doen. En dat kunnen ze ook. In de arrangementen van een symfonieorkest lijkt echter geen ruimte voor nieuwe instrumenten of voor nieuwe muziek. Het is tijd voor een nieuw orkest, een nieuw geluid. Hans Bouttelier spreekt van een improvisatiemaatschappij (De improvisatiemaatschappij: Boutellier, 00). Vergelijk het met een jazzorkest. Er liggen onder de drukte, de snelheid, de kakofonie nog steeds ritmes: regels die ervoor zorgen dat er richting ontstaat. Om als bestuurder, professional of burger rond sociale vraagstukken succesvol te opereren, moet je in de context waarin je werkt voortdurend afstemmen, aansluiten op wat er is, een gezamenlijk ritme vinden, en durven improviseren. 0

7 Als We leven in een steeds complexere samenleving waarin we te maken hebben met grote maatschappelijke uitdagingen. Thema s als duurzaamheid (in energie en grondstoffen), de schaarste van voedsel en schoon drinkwater, de economische crisis en de inrichting van ons sociaal maatschappelijk systeem vragen om een verandering in de manier waarop we leven en de manier waarop we met elkaar en met onze aarde omgaan. Enerzijds vraagt dit om een lange termijnaanpak, anderzijds heeft dit invloed op het dagelijks leven van ieder individu. De gevestigde orde en de onderstroom we kijken naar de manier waarop onze samenleving georganiseerd is, dan zien we het volgende. Aan de ene kant staat de gevestigde orde (het symfonieorkest), die bestaat uit grote (maatschappelijke) organisaties en politiek-bestuurlijke organen. Het gaat dan om (lokale) overheden, welzijnsinstellingen, woningcorporaties, zorginstellingen, banken, verzekeringsmaatschappijen en andere grote commerciële dienstverleners. Aan de andere kant staat de onderstroom (het publiek). Door professionals vaak aangeduid als burgers, huurders, cliënten of klanten. Beide partijen hebben op hun eigen manier te maken met de omgeving en de complexe maatschappelijke vragen van deze tijd. De gevestigde orde stelt langetermijnvisies op en werkt deze uit in strategisch beleid om houvast te creëren en richting te bepalen. De onderstroom heeft dagelijks te maken met de onzekerheden veroorzaakt door die schaarste van grondstoffen, voedsel en energie, de persoonlijke consequenties van bijvoorbeeld slechte economische omstandigheden en sociaal maatschappelijke vraagstukken. De onderstroom wil vaak direct actie. Als we door onze oogharen naar de samenleving kijken, dan zien we dat verandering optreedt in de verhoudingen tussen de gevestigde orde en de onderstroom. Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver

8 Hoe kunnen gevestigde orde en onderstroom samen een nieuw, improviserend orkest vormen? Als we door onze oogharen naar de samenleving kijken, dan zien we dat verandering optreedt in de verhoudingen tussen de gevestigde orde en de onderstroom. Een aantal decennia geleden lag de kennis en macht vooral bij de grote instituten. Zij wisten wat goed was voor burgers. De gevestigde orde produceerde, de onderstroom consumeerde. Hier komt in toenemende mate verandering in. De onderstroom is steeds hoger opgeleid, wordt mondiger, heeft de middelen tot zijn beschikking om zich te uiten en maakt hier bovendien gebruik van. Door de explosieve groei van de beschikbaarheid van informatie door bijvoorbeeld het internet, is kennis bovendien veel dichter bij de burgers komen te liggen en beter en sneller toepasbaar. De gevestigde orde heeft door deze ontwikkelingen niet langer de waarheid in pacht. De onderstroom weet (inmiddels) zelf wat goed voor hen is. We zien dan ook dat burgers en klanten zich in toenemende mate bemoeien met (of liever afzetten tegen) de gevestigde orde. Ontevreden klanten twitteren over de slechte dienstverlening van T-Mobile en weten zo een volksopstand te bewerkstelligen tegen telecom aanbieders. Duizenden mensen bemoeien zich met een koningslied, zodat de schrijver ervan zich uiteindelijk terugtrekt. Banken vallen om, omdat ontevreden klanten elkaar oproepen om hun geld terug te halen. Landsregeerders treden af naar aanleiding van aanblijvende protestacties. Bestuurders van maatschappelijke organisaties worden publiekelijk aangesproken op hun salaris en prestaties. 5

9 De mismatch tussen de behoeften van de onderstroom en het beleid van de gevestigde orde zorgt er bovendien voor dat burgers het steeds vaker zelf doen. En dit kunnen ze ook! Zij willen participeren in het productieproces of dit zelfs volledig overnemen. Vrijwilligers starten eigen busmaatschappijen om hun ouderen of gehandicapten te vervoeren naar de supermarkt. Dorpen richten energiecoöperatieven op om goedkope duurzame energie op te wekken. Actieve bewoners richten buurtpreventieteams op om de veiligheid van hun leefomgeving veilig te stellen. En als de gevestigde orde niet aanhaakt, dan financieren ze het zelf met behulp van maatschappelijke crowdfunding initiatieven. Een kleine greep uit de talloze voorbeelden die het resultaat zijn van deze ontwikkeling. De gevestigde orde staat voor een bijzondere uitdaging. Hoe kunnen zij opnieuw verbinding leggen met hun achterban of klanten? Hoe kunnen zij de onderstroom faciliteren en daarmee een nieuwe maatschappelijke legitimiteit verwerven? Of liever, hoe kunnen zij in samenwerking met hun burgers of klanten een meerwaarde creëren die alle individuele inspanningen overstijgt? Hoe kunnen gevestigde orde en onderstroom samen een nieuw, improviserend orkest vormen? De reguliere participatie-instrumenten die nu door de gevestigde orde worden gebruikt, volstaan niet om deze uitdaging aan te pakken. Een constructieve samenwerking tussen de gevestigde orde en de onderstroom om de vraagstukken van de moderne tijd te slechten vraagt om een transitie zowel in denken als in werken. Brabantse Waard Als instituut (corporatie) opereren we in twee verschillende werelden. Aan de ene kant de zoektocht naar betrokkenheid van de individuele bewoner. Aan de andere kant het creëren van draagvlak bij het grote geheel. In de dagelijkse praktijk worden we daarbij vaak geconfronteerd met de worsteling van mensen met de complexiteit van de samenleving. Hierbij zijn wij als maatschappelijke organisatie de bliksemafleider. Klanten en burgers zijn loyaal en willen meer eigen verantwoordelijkheid en regie. Gelijktijdig vlucht men echter even snel in de systeemwereld wanneer het complex wordt of wanneer men schade lijkt op te lopen (claim-cultuur, schuld- versus schaamte-cultuur). Vast staat dat de samenleving en de rol van maatschappelijke organisaties hierin aan het veranderen is. Het is voor mij niet de vraag of ik meega in de beweging maar evenzeer hoe. Bestuurders zijn in deze tijd ook meer de gids dan de reisleider binnen een organisatie. Iedereen die bij ons werkt maakt de beweging mee, bewust of onbewust. De opgave waar we volgens mij als maatschappelijke organisaties voor staan is het organiseren van zelforganisatie. Het wordt voor ons de uitdaging om het loslaten te leren. De kunst zit daarbij in het leren faciliteren en waarnemen en niet in het overnemen. Het blijft wel paradoxaal. Aan de ene kant willen we loslaten, aan de andere kant dwingt de dominantie van de systeemwereld ons in structuren. Bewonersparticipatie van de ste eeuw geeft een heldere omschrijving van de context; de wat en waarom vraag wordt beantwoord. Bij mij blijft echter de hoe vraag achter. Transitie vraagt om een andere organiseerfilosofie binnen instituties. Het vraagt om cultuurverandering en andere sturing. Hoe deze tot stand komen is een prangend vraagstuk. Ruud van den Boom Directeur-bestuurder Brabantse Waard en lid van het Algemeen Bestuur van Aedes 6 7

10 Om iets te begrijpen van waarom de traditionele participatie-instrumenten zijn zoals ze zijn, en waarom ze niet (meer) aansluiten op de behoeften van de onderstroom, kijken we terug naar hoe burgerparticipatie tot stand kwam. Voor het begin van de structurele burgerparticipatie gaan we terug naar de jaren 60 van de vorige eeuw. De relatie tussen overheid en burger veranderde als gevolg van de ontzuiling eind jaren 50. Participatie van vroeger Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver Omdat burgers emancipeerden en individualiseerden werd het maatschappelijk middenveld complexer. Burgers organiseerden zich op een alternatieve manier, bijvoorbeeld in burgercomités en huurdersorganisaties, waar de vertegenwoordiging voorheen vanuit de zuilen plaats vond. Op allerlei terreinen vroegen burgers openheid en inspraak. Ze bestookten gemeentebesturen met eisen van verbetering. In 965 zorgde deze ontwikkeling ervoor dat burgerparticipatie voor het eerst in de wet (WRO) werd verankerd. In deze beginjaren krijgt men alleen in de uitvoeringsfase van het beleidsproces invloed. Met behulp van bezwaarschriften richtten burgers zich tegen besluiten van bestuurders. In de jaren daarna verschuift die invloed steeds meer naar de visiefase van het proces. De zeventiger jaren laten een actieve participatie in de planfase zien. Burgers combineerden hierbij tegenacties met overleg over alternatieven. Vanaf de jaren 70 en 80 vond een toenemende marktwerking plaats in het publieke domein, dit zorgde voor steeds groter wordende organisaties (gemeentes, woningcorporaties, welzijnsorganisaties), die zich steeds verder verwijderden van de leefwereld van burgers. Huurders en burgers verworden door deze afstand tot klanten, zelfstandige consumenten. Maar wel afhankelijk van een collectief systeem (het symfonieorkest) dat weinig tot geen keuzeruimte laat. De mogelijkheden om de eigen situatie te verbeteren werd hen uit handen genomen en vertaalde zich in: Ik betaal, dus ik verwacht een dienst. De mogelijkheden om de eigen situatie te verbeteren werd hen uit handen genomen en vertaalde zich in: Ik betaal, dus ik verwacht een dienst. 8 9

11 Mensen willen op hun eigen wijze zelf de compositie mee vormgeven. Vanaf de jaren 90 zien we dat er vanuit maatschappelijke organisaties wel verwoede pogingen gedaan worden om burgers bij planvorming en visievorming te betrekken, maar het patroon van leverancier en consument wordt eigenlijk niet meer doorbroken. Hoe komt dit nu? Dit is het probleem van het traditionele participatieinstrumentarium, dat van oudsher is ingericht met het samenwerkingsproces als doel in plaats van het samenwerkingsresultaat. En dit is cruciaal voor de transitie van de komende jaren. De onderstroom heeft zich de laatste decennia steeds verder ontwikkeld. Door internet is kennis alom beschikbaar en het gemiddeld hoge opleidingsniveau van de burgers, maakt dat zij deze kennis zelf kunnen toepassen. Zo kunnen ze steeds beter hun eigen oplossingen bedenken. Dit maakt dat burgers en klanten actief deel willen nemen aan het productieproces of dit proces zelfs over willen nemen. Ze hebben zich ontwikkeld van consument naar prosument. En heel belangrijk daarbij: niet het samenwerkingsproces an sich, maar het eindresultaat van de samenwerking is hun belangrijkste doel. Burgers, cliënten, huurders en klanten staan in al die jaren niet onwelwillend tegenover participatie. Maar een gebrek aan invloed, zichtbaar resultaat, en het daadwerkelijk kunnen nemen van verantwoordelijkheid demotiveert hen om deel te nemen aan georganiseerde participatietrajecten. Mensen willen geen voorgeschreven partij spelen in een niet zelfgekozen arrangement. Mensen willen op hun eigen wijze zelf de compositie mee vormgeven. Deze demotivatie van de afgelopen jaren heeft ook zijn weerslag op het enthousiasme waarmee professionals bewoners proberen te betrekken. En daarmee zijn veel van de traditionele participatietrajecten verworden tot een rituele dans waar eigenlijk niemand meer op zit te wachten. 0

12 Tegen deze achtergrond dekt de term participatie dan ook niet langer de lading. Met participatie doelen we dan op de pogingen van de gevestigde orde om hun primaire belanghouders te betrekken bij de ontwikkeling van hun beleid of bij de realisatie van hun projecten. We nodigen professionals uit om mee te gaan op een zoektocht. Waarom wil je bewoners en burgers betrekken? Omdat inspraak belangrijk is of omdat de overlegwet dat zegt? Of wordt het resultaat daadwerkelijk beter als we de kennis, inzichten en creativiteit van burgers en bewoners (van alle betrokkenen) benutten? Kunnen beide werelden elkaar opnieuw vinden vanuit gedeelde belangen en een gelijkwaardige positie, waarin we burgers en bewoners de ruimte geven om verantwoordelijkheid te nemen? Hoe kunnen we werken aan gezamenlijk beleid, gezamenlijke projecten en wat vraagt dat van ons als professionals? Talis De in deze publicatie gekozen beelden zijn mooi en goed. Met name de waarneming dat sprake is van een sociale orde die een fundament vormt onder initiatieven, of ze nu van onze bewoners of van Talis afkomstig zijn, is herkenbaar. Dit vraagt om voortdurende afstemming op de context. Aansluiten op de beweging die reeds is ingezet. Van maatschappelijke organisaties vraagt dit natuurlijk een nieuwe houding, maar naar mijn mening moeten maatschappelijke organisaties eerst terug naar de bedoeling van hun bestaan. De legitimiteitscrisis van corporaties is er ook, omdat het werk niet goed is gedaan. Niet alleen omdat de sector andere dingen ging doen. Ons uitgangspunt is dat de dienstverlening dus op orde moet zijn. Dat is de basisvoorwaarde voor een positieve beantwoording van de vraag: doet u mee met Talis? Op meerdere niveaus binnen Talis wordt gewerkt aan participatie. Zowel op het niveau van woongebouwen, buurten en wijken, maar ook op beleidsniveau denken en praten onze huurders intensief mee. Accio is een platform van tot 0 huurders van Talis. De opdracht van Accio is maatwerk in participatie leveren per beleidsvraag, zonder dat ze daarbij een klassieke vertegenwoordigende rol spelen. Een ladekast met diverse vernieuwende participatiemiddelen is daarbij een hulpmiddel voor zowel Accio als Talis. Voorbeelden van verschillende vormen zijn: internetpoll, groepsgesprek, arena-debat etc. Accio is in 0 ontstaan uit de uitkomsten van een verkenningsproces in samenwerking met huurders en sluit aan op de strategische visie van Talis dat ook de participatie zelf niet voorgekneed moet worden. Daarnaast blijven de traditionele bewonerscommissies en de groepen in buurten en wijken gewoon bestaan. Zij richten onder andere hun aandacht op het complex waar zij wonen en op de kwaliteit van de directe leefomgeving. Walter Hamers Directeur-bestuurder Talis

13 Eenmaal overtuigd van de meerwaarde van samenwerking met de onderstroom, is de vraag hoe je ermee in verbinding komt. Hoe raak je betrokken bij de initiatieven van de belanghouders? En hoe geef je hen verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling en uitvoering van oplossingen voor de vraagstukken in de samenleving? Hoe faciliteer je ze daarin vanuit je eigen kerntaak? Hoe vind je ze, versterk je ze en verbind je ze? De netwerkmaatschappij Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver De digitale revolutie van de afgelopen decennia speelt daarin een cruciale rol. De sociale structuur waarin de belanghouders zich bevinden, is in het afgelopen decennium sterk veranderd. Internet, , mobiele telefonie en sociale media maken dat mensen elkaar onafhankelijk van plaats en tijd kunnen vinden en met elkaar kunnen communiceren. Verbinding én vertegenwoordiging vindt in (digitale) netwerken plaats op heel andere schaalniveaus dan we gewend zijn. Daar waar vroeger belangenverenigingen en commissies vergaderden in buurthuizen over de algemene belangen van een bepaalde doelgroep, zien we nu facebookgroepen ontstaan van mensen die elkaar rondom een zeer specifiek thema opzoeken. Sociale netwerken beperken zich niet langer tot een plaats. Verbindingen ontstaan door een gedeelde interesse, levensovertuiging of een gedeeld levensdoel. Mensen gaan rondom dat specifieke thema zelf aan de slag. Bijvoorbeeld met energiecoöperaties, wijkverenigingen van waaruit zorg en welzijn verleend wordt, en zelf ontwikkelde buurtspeeltuinen. Tegen deze achtergrond is het begrijpelijk dat de traditionele belangengroepen van burgers, huurders en cliënten steeds minder effectief zijn. Mensen willen niet meer meedenken of meepraten in een algemene belangengroep, maar alleen op onderwerpen die hun interesse hebben. Specifieke thema s, die hen persoonlijk raken. Een algemene vergadering van een huurdersbelangenvereniging of cliëntenraad, of het deelnemen aan stuurgroepen, sluit niet meer aan op het niveau waarop mensen willen meepraten. De vraag in deze tijd is niet meer hoe je burgers meekrijgt in een door jou uitgedacht participatietraject, maar hoe je verantwoordelijkheid terug kunt geven aan de gemeenschap en aan kunt sluiten bij het basisritme van die gemeenschap. 5

14 Verbindingen ontstaan door een gedeelde interesse, levensovertuiging of een gedeeld levensdoel. Rondom een specifiek thema gaan mensen zelf aan de slag. De traditionele belangenvereniging is bovendien gestoeld op de oude gedachte dat belanghouders mee moeten kunnen klappen met het symfonieorkest. De blanke mannen en een enkele vrouw van boven de 65 voelen zich hiermee verwant. De jongere generaties willen vooral eigen verantwoordelijkheid dragen in plaats van meepraten via een commissie of vereniging. En ze willen daaraan werken op een door hen zelf gekozen moment, op een door hen zelf gekozen plek. De vraag in deze tijd is dus niet meer hoe je burgers meekrijgt in een door jou uitgedacht participatietraject, maar hoe je verantwoordelijkheid terug kunt geven aan de gemeenschap en aan kunt sluiten bij het basisritme van die gemeenschap. Zorg dat je open staat voor de initiatieven van buiten, geef (beleids) verantwoordelijkheid terug en faciliteer de mensen om die verantwoordelijkheid te kunnen nemen. Dit is niet alleen een kwestie van willen, het is noodzaak, als je als gevestigde orde mee wilt blijven doen en je legitimiteit wilt blijven behouden. Dit vraagt een nieuwe manier van werken en een heel andere grondhouding van professionals. 6 7

15 De kracht van Social Media Whatsapp- en facebookgroepen zijn in opkomst in stadswijken (Bron: De Volkskrant januari 0; Charlotte Huisman). In toenemende mate houden buren contact met elkaar via Whatsapp en Facebook. In eerste instantie om criminaliteit tegen te gaan, maar later ook voor luchtigere zaken. De aanleiding van dergelijke buurtinitiatieven is vaak te vinden in een gevoel van onveiligheid. Inbraakgolven, pyromanen, hangjongeren, voor veel buurtbewoners een drijfveer om contact met elkaar te zoeken en elkaar te alarmeren als sprake is van een verdachte situatie. Facebook en Whatsapp zijn hiervoor bij uitstek goede communicatiemiddelen, zo blijkt uit spraakmakende voorbeelden in Utrecht (bijvoorbeeld in de wijk Hoograven). Naast een verbetering van de veiligheid en het veiligheidsgevoel, vergroten deze vormen van communicatie de betrokkenheid en binding met de buurt. Er komt ruimte voor luchtigere zaken als een buurtbijeenkomst of hulpvragen (klusjes, tweedehands spullen). Een prima gereedschap dus voor de doe-het-zelver om in contact te komen en blijven met medeklussers. Sneller en effectiever dan van deur-tot-deur of vergaderen in stoffige buurthuizen. Dergelijke digitale knooppunten in de wijk zijn ook voor maatschappelijke organisaties van grote waarde. Het biedt de unieke mogelijkheid om te horen, zien en voelen wat er leeft onder de bewoners. Niet om initiatieven direct over te nemen, maar om een gevoel te krijgen bij de dynamiek in een wijk. De vragen en behoeften die er leven. Zodat je in kunt schatten waar de leemtes zitten. De niche waarin de grenswerker een toegevoegde waarde kan hebben. 8 9

16 Als de gevestigde orde verantwoordelijkheid teruggeeft en die nieuwe rol gaat spelen in het slaan van bruggen tussen verschillende bewegingen, het ondersteunen van de onderstroom in het nemen van verantwoordelijkheid, dan vindt ze een nieuwe legitimiteit. Deze opgave vraagt van professionals specifieke competenties en vaardigheden. Het vraagt om het opereren op de grens van organisatie en onderstroom. Wat hebben organisaties, en mensen in de organisatie, nodig? Participatie van de toekomst Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver. Organiseren op de grens Cruciaal is de interactie tussen de binnenwereld en de buitenwereld, dat vraagt om organisatievermogen op de grens. Om grenswerkers. Medewerkers die continu de brug kunnen slaan tussen binnen en buiten, tussen alledaags en professioneel, tussen staat en straat. Een belangrijke randvoorwaarde voor deze grenswerkers, is het hebben van handelingsruimte om mandaat en budget terug te geven aan de onderstroom. Het klinkt mooi: grenswerkers. En wellicht herken je ze in je eigen organisatie. Maar deze grenswerkers bevinden zich in een spagaat. Enerzijds moeten ze zich verantwoorden in de hiërarchisch en bureaucratisch georganiseerde binnenwereld van de gevestigde orde. Anderzijds moeten ze omgaan met een buitenwereld die horizontaal georganiseerd is, en ad-hoc en a-structureel werkt, op de momenten dat het hen uitkomt. De organisatie vraagt nog steeds van je dat je voldoet aan de wetten van het symfonieorkest, de buitenwereld vraagt vrije improvisatie. Deze twee met elkaar verbinden is geen gemakkelijke opgave, wel een cruciale. Grenswerkers zijn mensen die zich op hun gemak voelen in deze spagaat en de capaciteiten hebben om beide werelden elkaars nut en noodzaak uit te leggen. Die beide talen spreken en er zonder moeite tussen kunnen schakelen. Ze kunnen creatief van de regels afwijken. Ze hoeven nooit te zeggen dat past niet in ons beleid. Grenswerkers, die beide culturen kennen en zich op beide plekken thuis voelen, leggen op creatieve manieren relaties tussen de langetermijnstrategie van hun eigen organisatie en de activiteiten die buiten vorm krijgen. Ze zijn in staat kwaliteiten te herkennen bij bewoners en die te stimuleren. De grenswerkers spelen een sleutelrol in het verkleinen van de kloof, in de transitie van de organisatie. Dat kunnen ze alleen als hun werk gedragen wordt door een open en lerende cultuur van de hele organisatie. 0

17 . Voelsprieten in de maatschappij Het vinden van de netwerken, de groepen mensen die verantwoordelijkheid willen nemen, is de tweede uitdaging voor organisaties (voor de grenswerkers) in het maatschappelijk middenveld. Niet de vraag Hoe mobiliseer ik mensen? staat centraal, maar Wie wil wat doen?. De nieuwe netwerken zijn overal aanwezig. Vind de sleutelfiguren binnen deze netwerken, en onderzoek in welke mate de organisatie en de onderstroom belangen met elkaar delen en met welke competenties en kennis ze elkaar aanvullen. Het opsporen van de netwerken en vragen die leven, vraagt om voelsprieten op alle plekken in de maatschappij. Het gaat om het opvangen van de signalen uit buurten of gemeenschappen die van waarde zijn, maar misschien niet altijd gelijk zichtbaar zijn. We hebben het dan niet alleen over klachten, juist niet. Het gaat om wat mensen willen. Waar zit de energie? Waar gebeurt het al? Waar zitten de moeders die met elkaar een speeltuintje willen realiseren? Welke huurders willen graag duurzaam wonen? Wie hebben ideeën over onderhoud van woningen of groenvoorzieningen en willen er best zelf mee aan de slag? Neem alle signalen serieus. Ben sensitief. Hoor ook wat er niet gezegd wordt. De kritieke succesfactor voor het gelijkwaardig aansluiten bij deze netwerken en hun vragen is niet het arsenaal aan middelen dat je inzet, maar de grondhouding van waaruit je met de mensen samenwerkt. Die grondhouding bepaalt de effectiviteit van de voelsprieten. Een grondhouding van oprechte verbinding, een grondhouding van Aandacht, Initiatief en Meedenken (AIM). Om deze signalen op te vangen moet je als professional vooral buiten zijn. Vind de plekken waar het gebeurt, waar de beweging ontstaat. John le Carré zei het al: A desk is a very dangerous place from where to view the world (The Honourable Schoolboy; Le Carré, 977). WijDeventer Op veel plekken lijken de belangen van de gemeente en burgers/bewoners lijnrecht tegenover elkaar te staan. Wat ik heb gemerkt is dat het niet gaat om wij-tegen-zij maar dat het belangrijk is om het gezamenlijke doel van een initiatief voor ogen te houden. Als Wijkmanager WijDeventer ben ik een grenswerker zoals dat zo mooi in dit ebook wordt beschreven, met één been in de wijk en met mijn andere been in de gemeentelijke organisatie. Ik verbind bewoners met een vraag of initiatief aan de juiste personen binnen de gemeente (en soms andere partijen). En daarin ben ik niet bezig met de vraag: Wat kan er allemaal niet? Maar met de vraag: Hoe kan het wel?! Grenswerken betekent in mijn beleving dat je los moet laten. Maar loslaten is iets anders dan uit je handen laten vallen. Bewoners kunnen veel zelf. Vaak ook meer dan ze zelf denken, maar soms is het lastig om de route van initiatief naar uitvoering te bepalen. Het belangrijkste uitgangspunt is dat bewoners zich eigenaar voelen en ook echt eigenaar zijn. Dat betekent dat ik als wijkmanager wel kan faciliteren maar het uiteindelijk daar moet laten gebeuren. En ja, dat kost soms meer tijd, of de uitkomst is soms niet hoe ik het in gedachten had, maar wel hoe mensen het zelf graag willen. Grenswerken vraagt niet alleen van professionals een andere opstelling. Ook voor bewoners is het wennen. Waar je vroeger geen echte verantwoordelijkheid kon nemen is die ruimte er nu ineens wel. Maar tot hoe ver gaat die? En wat doe je zelf en wat niet? Dat is voor beide partijen een zoektocht. Een zoektocht die ik dagelijks met bewoners maak. Aike Neuteboom-Borghuis Wijkmanager

18 . Een gezamenlijk ritme Bij de gevestigde orde bestaat de neiging om netwerkinitiatieven dusdanig te kneden en te vervormen dat ze binnen de bestaande beleidsnormen en subsidiereglementen passen. De creativiteit en energie die voortkomt uit het samen zelf organiseren en de eigen verantwoordelijkheid van burgers wordt daarmee begrensd. Dat is de dood in de pot voor de improvisatie en daarmee de innovatie. Wat hebben mensen wel nodig om verder te kunnen groeien? Aandacht, (mee) beweging en waardering spelen sleutelrollen. Dat vraagt van professionals dat ze met een open mind naar de initiatieven kijken en beleidsvrijheid zo ver kunnen oprekken dat het ondersteunend is in plaats van beperkend. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is het verschil in dynamiek tussen de gevestigde orde en de onderstroom. De beleving van de factor tijd. Wat voor de één snel is, vindt de ander langzaam. Juist in de beginfase maken burgerinitiatieven veel vaart. En juist in deze beginfase heeft de gevestigde orde de tijd nodig om te bepalen hoe het initiatief past in het beleid, hoe ze er mee om willen gaan. Voor burgers de black box van beleid. Aan de gevestigde orde de uitdaging om deze black box open te gooien, beleidsruimte te zoeken, te geven en met het tempo mee te kunnen gaan. Het tempo bepaalt mede het succes van het initiatief.. Luisteren met open oor en open hart De kracht en de sensitiviteit van de voelsprieten van mensen en organisaties wordt in sterke mate bepaald door het vermogen om te luisteren en de grondhouding van waaruit je luistert. Dat vermogen is in de afgelopen decennia steeds verder onderbelicht geraakt. Van professionals werd, en wordt vaak nog steeds verwacht dat ze antwoorden geven, oplossingen bieden, als experts uit het symfonieorkest. De grondhouding die gebaseerd is op de overtuiging wij weten het antwoord heeft in de afgelopen jaren onze voelsprieten en luistervaardigheid afgestompt. Wil je als organisatie, als grenswerker, werkelijk in verbinding komen met wat er leeft in de samenleving, en je daardoor laten inspireren, dan zal je anders moeten luisteren dan voorheen. Je oren opnieuw open zetten en je vooronderstellingen thuis laten. Professionals zenden en strijden nu vooral. We moeten bewoners overtuigen van ons beleid, keuzes uitleggen en verantwoorden, het debat aangaan en argumenten uitwisselen om het gelijk te halen. De sleutel in het leggen van verbinding ligt niet in strijden maar in verbinden. Ga met een leeg kladblok de wijk in, pas dan sta je open voor wat er werkelijk gezegd wordt. Dan ontstaat de ruimte om, vanuit een open houding, samen te creëren. Verbindend luisteren, zonder oordeel, onderzoekend, vragen stellend, zonder plan. Jazzmuziek is bij uitstek creërend luisteren. 5

19 Eigen werk is altijd maatwerk Bewonersparticipatie van de ste eeuw Voor burgers, bewoners en klanten van maatschappelijke organisaties We schreven dit ebook vanuit twee invalshoeken; die van de medewerkers van maatschappelijke organisaties ( de gevestigde orde ) en die van de burgers, bewoners en klanten van maatschappelijke organisaties ( de onderstroom ).

20 Gebruik dit navigatiemenu om te schakelen tussen de twee versies van het ebook en de verschillende hoofdstukken. Voorwoord PROFESSIONALS De gevestigde orde en de onderstroom Participatie van vroeger De netwerkmaatschappij Participatie van de toekomst BURGERS De geschiedenis van burgerparticipatie De onderstroom en de gevestigde orde Doe het zelf! De gereedschapskist van een goede doe-het-zelver In Nederland wordt de afgelopen jaren een steeds groter beroep gedaan op burgerkracht. Een oproep aan de Nederlanders om zich los te weken van de gemakken van de verzorgingsstaat en hier op eigen kracht en naar eigen initiatief een alternatief voor te vinden. Je kunt de beweging op twee manieren bezien. Als we de politiek beluisteren, dan komt dit voort uit de aanblijvende financiële crisis, die het systeem zoals het tot nu toe functioneerde onbetaalbaar maakt. Kijken we naar de ontwikkeling van onze Nederlandse samenleving, en dan vooral naar de rol van de burgers daarin, dan zien we dat het niet alleen de wens van de overheid is om de zaken anders te organiseren, maar juist ook van onszelf. We willen steeds meer de verantwoordelijkheid en zeggenschap hebben over de manier waarop we samenleven met elkaar. De financiële crisis vergroot hoogstens het tempo waarin deze nieuwe manier zich ontwikkelt. 8 9

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT Iedereen werkt samen: met collega s in de organisatie en met externe partijen. In projectteams, met leidinggevenden en met medewerkers om leiding aan te geven. Ook privé werk

Nadere informatie

Eigen en WIJze buurten

Eigen en WIJze buurten Eigen en WIJze buurten Swingen met de kracht en kennis van de wijk. Van en Voor wijkbewoners. Marjanne van Ginneken Community en netwerk leider van Makers en Doeners Grote Beer 980, 3067 MB Rotterdam,

Nadere informatie

Wij zijn Brabantse Waard

Wij zijn Brabantse Waard Wij zijn Brabantse Waard Gastvrij wonen Inhoudsopgave 3 Wie is Brabantse Waard 4 Een organisatie met een transparante structuur 5 Onze missie en visie 5 Doelstellingen waarin de gast centraal staat 6 Onze

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland september 13 Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. (Albert Einstein, 1879-1955) M e r k c o a

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Communicatie verenigingen KNVB 2014

Communicatie verenigingen KNVB 2014 1 Communicatie verenigingen KNVB 2014 1. Achtergrond van de notitie: veranderde rollen De kern van de bestuurlijke vernieuwing is het realiseren van een efficiëntere besluitvorming in het amateurvoetbal.

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012!

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012! ASW Cursus bulletin Het ASW Cursusbulletin blikt terug op cursussen die zijn geweest en brengt onder de aandacht wat er de komende maanden op de kalender staat. Wilt u dit bulletin rechtstreeks in uw mailbox

Nadere informatie

Eigenzinnige zorg van Zideris Wij zijn er voor jou!

Eigenzinnige zorg van Zideris Wij zijn er voor jou! Eigenzinnige zorg van Zideris Wij zijn er voor jou! Eigenzinnige zorg, wat verstaan jullie daar onder? vragen mensen mij wel eens. De claim zet je ook aan het denken, want het betekent ook dat je eigenwijs

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Nieuwe tijden ander sociaal werk Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Inhoud van het verhaal Nieuwe tijden - complexiteit De improvisatiemaatschappij Sociaal domein - Meer

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

De gemeente van de toekomst

De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst Focus op strategie Sturen op verbinden Basis op orde De zorg voor het noodzakelijke Het speelveld voor de gemeente verandert. Meer taken, minder

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

+ Te beantwoorden vragen

+ Te beantwoorden vragen + Bouwstenen cliënt in regie Uitkomsten dialoogsessies aanvullende zorg + Te beantwoorden vragen Hoe kan gemeente Utrecht cliëntregie in de aanvullende zorg maximaliseren? Hoe kijken mantelzorgers en gebruikers

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA 53 8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA Media Afhankelijk van de omstandigheden kan het verstandig zijn om de media proactief te benaderen op het moment dat een afdeling van de school zwak of zeer zwak wordt. Bij

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik Werkplan 2014 Adviesraad Sociaal Domein Lopik 18 februari 2014 Ter introductie De Adviesraad Sociaal Domein Lopik (ASDL) bestaat uit inwoners van Lopik die een actieve verhouding hebben met het sociale

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014

Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014 Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014 Uitgevoerd door Onderzoeksnetwerk Sociaal Domein Utrecht Initiatieven

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361 Initiatiefvoorstel Status: besluitvormend Agendapunt: * Onderwerp: Instelling Jongerenraad Datum: 22 juni 2015 Portefeuillehouder: drs. H.C.P. Noten Decosnummer: 361 Informant: Jan Rooijakkers j.rooijakkers@dalfsen.nl

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert.

De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert. De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert. Overijssels Bestuur 20XX 2 De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert De wereld verandert, Nederland verandert en

Nadere informatie

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving Breed Welzijn s-hertogenbosch Juvans Maatschappelijk Werk en Dienst verlening // Welzijn Divers //

Nadere informatie

Benchmark Burgerparticipatie

Benchmark Burgerparticipatie Benchmark Burgerparticipatie meten, vergelijken, leren en ontwikkelen Jaarbijeenkomst 18 juni 2012 13.00 tot 17.30 uur Stadhuis, gemeente Almere hein albeda Jaarrapport De 11 deelnemende gemeenten in beeld

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Persbericht Bewegende Beelden Over beelden en media bij betekenisgeving en zingeving in een veranderende overheid

Persbericht Bewegende Beelden Over beelden en media bij betekenisgeving en zingeving in een veranderende overheid Persbericht Bewegende Beelden Over beelden en media bij betekenisgeving en zingeving in een veranderende overheid Symposium 2013 Samenvatting: hoe enthousiasme in de overheid leidde tot co-creatie Op 31

Nadere informatie

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze Inspireren, Leren & Werken Werken aan een nieuwe werkwijze WIE, WAT, WAAR? BOOTCAMP JEUGDWERK 2014 BLZ 4 DAG 4 DONDERDAG 4 SEPTEMBER BLZ 8 DAG 1 MAANDAG 1 SEPTEMBER BLZ 5 DAG 5 VRIJDAG 5 SEPTEMBER BLZ

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Mensen willen best meehelpen aan het verbeteren van hun buurt, maar van de gemeente willen ze vooral zo min mogelijk last hebben.

Mensen willen best meehelpen aan het verbeteren van hun buurt, maar van de gemeente willen ze vooral zo min mogelijk last hebben. Mensen willen best meehelpen aan het verbeteren van hun buurt, maar van de gemeente willen ze vooral zo min mogelijk last hebben. David Kok in gesprek met Willem Dudok Burgerparticipatie is een hot topic

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar door Rob van de Star Inhoudsopgave Voorwoord...3 Hoe willen we werken?...4 De stem van onze "klant"...5 De buurt als ons anker...6 Copyright 2014, Croqqer

Nadere informatie

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink Samenspel Formeel - Informeel Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink 6/12/2015 Programma - Korte kennismaking; - Ontwikkelingen in de vrijwillige zorg; - Uitgangspunt

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Sociale communicatie voor raadsleden - pettenmanagement en belangenhuishouding Door: Marije van den Berg

Sociale communicatie voor raadsleden - pettenmanagement en belangenhuishouding Door: Marije van den Berg Sociale communicatie voor raadsleden - pettenmanagement en belangenhuishouding Door: Marije van den Berg Om als raadslid zonder stress online te communiceren moet er een herkenbare belangenhuishouding

Nadere informatie

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM 2013 Arnhem, juni 2014 Voorwoord Voor u ligt het eerste jaarverslag van Stichting Geeferom 2013. Een Stichting opgericht vanuit een visie dat vele kleine beetjes een mooiere,

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

!"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6

!# $! # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0)  )! # 1 2 3  3 4 4)! 5 ') ) # 6 1 !"# $!" # % # & '() '*+ #, - # $. / ## 0) " )!" # 1 2 3 " 3 4 4)!" 5 ') ) # 6 2 De Bijspringer-methode is ontwikkeld om op grote schaal, in een dorps- of wijk, participatie van burgers in het vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling.

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling. Welzijn nieuwe stijl in gemeente Apeldoorn. Maatschappelijk agenderen gericht op de kanteling van formele naar informele zorg en het versterken van de zelfredzaamheid bewoners. Wat is interessant aan deze

Nadere informatie

interim-professionals voor Finance & Control

interim-professionals voor Finance & Control Veel omzet draaien, maar toch weinig verdienen? Niet beschikken over de juiste managementinformatie? Ineens geconfronteerd worden met liquiditeitsproblemen? Een ervaren interim-manager kan u bijstaan om

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo

Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo Uit jullie antwoorden op de twee vragen Wat neem ik mee? En welke vragen heb ik nog? Halen we het volgende: Wat neem ik mee?

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken!

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Lees in 2 minuten hoe zelfsturing het werken in teams en ondersteunende diensten verandert, hoe leiderschap vernieuwt, wat het uw klant oplevert en hoe het

Nadere informatie

Ecologie van het leren

Ecologie van het leren Ecologie van het leren Beneluxconferentie dr Manon C.P. Ruijters MLD Apeldoorn 17 oktober 2013 Ecologisch? Ecologie is verbindingen en samenhang diversiteit interacties tussen organismen en hun omgeving

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

Waarom bent u huurderswerk gaan doen?

Waarom bent u huurderswerk gaan doen? 1 Tijdens de laatst gehouden Huurdersraadvergadering hebben we jullie deelgenoot gemaakt van onze bevindingen tijdens de cursus Hoe betrek ik de achterban Voorzitter Rien Stek, secretaris Joop Kuipers

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Visie Wijkpolitie. Waakzaam en dienstbaar. Informatiefolder over de vernieuwde visie van de wijkpolitie. Rotterdam-Rijnmond

Visie Wijkpolitie. Waakzaam en dienstbaar. Informatiefolder over de vernieuwde visie van de wijkpolitie. Rotterdam-Rijnmond Visie Wijkpolitie Rotterdam-Rijnmond Informatiefolder over de vernieuwde visie van de wijkpolitie Waakzaam en dienstbaar Beste collega, Zowel binnen onze organisatie als daarbuiten volgen de ontwikkelingen

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren Jongeren leren organiseren Hoe kunnen jongeren regie hebben over eigen handelen en toch in verbinding zijn met alles om hen heen? Hoe verstaan jongeren de kunst om te bouwen aan netwerken, om een positie

Nadere informatie

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up Emmen Revisited van 1.0 naar 3.0! Perspectief Eigenaarschap Wie regisseert wie? ER 3.0 en 4.0? Simon Henk Luimstra s.luimstra@emmen.nl Warming up Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE JEUGD Hoe je jongeren kunt betrekken bij jeugdhulp 1 Bij de transitie van de jeugdzorg is inspraak van belang. Juist jongeren en hun ouders die

Nadere informatie

RIBW werkt in & met sociale wijkteams

RIBW werkt in & met sociale wijkteams RIBW werkt in & met sociale wijkteams Inspiratiedagen RIBW 1 & 8 september 2015 Movisie Anneke van der Ven 9/9/2015 In wat voor tijd leven we eigenlijk? 1 1. Van AWBZ naar Wet Maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0 WERKEN 3.0 Het Nieuwe Werken Aangeboden door HKA Voordelen van werken 3.0 Werken van 09:00 tot 17:00 doen de meeste mensen al niet meer. We leven wereldwijd in een 24 uur economie die continu verandert.

Nadere informatie

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT Iedereen werkt samen: met collega s in de organisatie en met externe partijen. In projectteams, met leidinggevenden en met medewerkers om leiding aan te geven. Ook privé werk

Nadere informatie

Samenvatting visitatierapport

Samenvatting visitatierapport Samenvatting visitatierapport Visitatie, de voorbereiding Visitatie is, als onderdeel van de Aedescode, voor leden van branchevereniging Aedes verplicht. Naast een verantwoordingsinstrument is visitatie

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK!

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! In dit E-book leer je hoe je door het inzetten van je eigen netwerk je bedrijf kan laten groeien. WAAROM DIT E-BOOK? Veel ondernemers beginnen

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Communicatieplan op weg naar Samenleving Voorop

Communicatieplan op weg naar Samenleving Voorop Communicatieplan op weg naar Samenleving Voorop Afdeling communicatie Juni 2012 Communicatieplan op weg naar Samenleving voorop De gemeente Leusden oriënteert zich op een andere rol in relatie tot de samenleving.

Nadere informatie

Wij, de overheid - samenvatting

Wij, de overheid - samenvatting Wij, de overheid - samenvatting Inleiding: de complexe overheid Overal waar een grens wordt gelegd, ontstaat behoefte aan samenwerking en kennisuitwisseling over die grens heen, binnen organisaties, tussen

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Civic crowdfunding: het gebeurt al, dus pak die kans

Civic crowdfunding: het gebeurt al, dus pak die kans Civic crowdfunding: het gebeurt al, dus pak die kans Door: Nicolette Ouwerling "Hoi, ik heb een goed idee. Het geld is er al en er zijn wel tweehonderd mensen die het ook graag willen. Kunnen jullie mij

Nadere informatie

Lééf je dag. Prikkelende workshops om samen te leren

Lééf je dag. Prikkelende workshops om samen te leren Lééf je dag Prikkelende workshops om samen te leren Vier je dag, vier het moment Wilt u een personeelsbijeenkomst organiseren waarbij u ontspanning combineert met leren? Kies dan voor de workshops van

Nadere informatie