Risicomanagement maakt prestatiemeting veelomvattend

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Risicomanagement maakt prestatiemeting veelomvattend"

Transcriptie

1 MCA 1 Basel II Risicomanagement maakt prestatiemeting veelomvattend Drs. M.J. Vlaminckx Mark Vlaminckx is concerncontroller en lid van het Risk Management Team bij Interpolis. Daarnaast volgt hij de postdoctorale opleiding tot Register Controller aan de TIAS Business School Kennis van de (verbanden tussen de) begrippen Economic Capital, Economic Profit en Risk Adjusted Return On Capital maakt prestatiemeting veelomvattend, zeker in vergelijking met traditionele maatstaven als winst, omzet en kosten. Risicomanagement verrijkt prestatiemeting met nieuwe inzichten door nadrukkelijk risico in de beschouwing mee te nemen. Het resultaat is inzicht in de werkelijke waardecreatie van de onderneming. De uitdaging voor controllers is management te voorzien van een vertaling van deze inzichten naar de business. 1. Inleiding Een aantal voorvallen ( schandalen ) in het recente verleden heeft de vraag naar een gedegen beleid op het gebied van risicomanagement aangewakkerd. Het heeft geleid tot wetgeving die voor financiële instellingen bekendstaat als Basel II, Solvency II, en het Financieel Toetsingskader. Daarnaast vergroten Corporate Governance-codes de directe verantwoordelijkheid van directies om risicomanagement te ontwikkelen. Risicomanagement draagt bij aan de continuïteit van financiële instellingen Een andere, wellicht meer fundamentele reden, is het besef dat risicomanagement bijdraagt aan de continuïteit van financiële instellingen en dat risicomanagement op zichzelf waarde creëert. De kernvraag is: met welke risico s verdient een financiële instelling haar geld? De begrippen Economic Capital (ECAP), Economic Profit (EP) en Risk Adjusted Return on Capital (RAROC) worden in paragraaf 2 uitgelegd. Paragraaf 3 laat de toegevoegde waarde zien die ontstaat als de traditionele maatstaven als winst, omzet en kosten gecombineerd worden met ECAP, EP en RAROC. Paragraaf 4 gaat in op de vertaalslag naar de praktijk. Paragraaf 5 schetst de uitdagingen voor de controller. Als referentiekader wordt steeds een schadeverzekeraar als uitgangspunt genomen. De concepten zijn echter universeel. 2. ECAP, EP en RAROC Binnen financiële instellingen onderscheiden we drie groepen belanghebbenden. Aandeelhouders eisen een rendement passend bij het vermogen dat zij ter beschikking stellen. Verschaffers van vreemd vermogen, toezichthouders en rating agencies zijn vooral geïnteresseerd in de ontwikkeling van de solvabiliteit. Het management is verantwoordelijk voor het optimaliseren van de waarde van de onderneming en balanceert hiermee tussen risico, rendement en kapitaal. 1 In dit artikel staat deze laatste afweging centraal. De prestatiemaatstaven die inzicht geven in genoemde uitruil zijn ECAP, EP en RAROC. RAROC en EP worden als volgt gedefinieerd: Risk Adjusted Return RAROC = Economic Capital Economic Profit = Risk Adjusted Return Cost of Capital Deze begrippen worden in het vervolg van deze paragraaf verder toegelicht. 2.1 ECAP Een verzekeraar handelt in risico s. Verwachte uitkomsten van onzekerheden als schadeclaims en sterfte worden geschat. De klant wordt een prijs in rekening gebracht voor het overnemen van deze risico s. De kans ontstaat dat de werkelijkheid afwijkt van de verwachte uitkomsten, met mogelijk negatieve gevolgen voor de verzekeraar. 1 Van andere belanghebbenden, zoals werknemers en klanten, wordt hier geabstraheerd. 12

2 Basel II MCA Tijdschrift voor Organisaties in Control 2006 Het risico van slechter dan verwachte uitkomsten is onvermijdelijk. Dit risico moet worden gemeten en beheerst. In beginsel wordt gekeken naar alle mogelijke gebeurtenissen voor de verzekeraar die slechter dan zijn verwacht, niet alleen naar de verzekeringsclaims. Een verzekeraar beschermt zich tegen deze risico s door vermogen aan te houden. Om de vermogensbehoefte uit hoofde van de activiteiten te kunnen bepalen, is een eenduidig meetinstrument voor risico nodig. Dat wil zeggen een meetbare eenheid waardoor activiteiten met elkaar kunnen worden vergeleken. ECAP stelt een verzekeraar in staat risico s te meten, onafhankelijk van het soort risico of op welke plek het risico zich voordoet. ECAP is de hoeveelheid vermogen dat een verzekeraar moet aanhouden om een slechte ontwikkeling in de risico s te kunnen overleven en economisch solvabel te blijven. Twee begrippen spelen bij de bepaling van de omvang van het ECAP een rol: de risicohorizon en de corporate rating. De risicohorizon is een maat voor de tijdspanne waarbinnen het slechtst denkbare scenario plaatsvindt (worst case). Vaak wordt uitgegaan van een éénjaarshorizon. De gedachte is dat het management kan ingrijpen in het lopen van risico s, en daarmee in solvabiliteit, binnen een jaar. Dit maakt het onnodig vermogen aan te houden voor worstcasescenario s over een meerjarige horizon heen. De rating ambitie van een verzekeraar is een kwantitatieve risicomaatstaf, gebaseerd op de corporate rating en de bijbehorende faillissementskans. Wanneer een verzekeraar streeft naar een A-rating, dan moet de omvang van het ECAP dusdanig zijn dat de faillissementskans als gevolg van een worstcaseverlies gelijk is aan de faillissementskans van een obligatie met een A-rating (zie figuur 1). Een hoge ratingambitie impliceert dat veel vermogen moet worden aangehouden. De omvang van het ECAP wordt bepaald door het verschil tussen de verwachte uitkomst en de uitkomst in de worstcasesituatie. Een verzekeraar die zich wil indekken tegen worst cases corresponderend met een A-rating (ECAPA) hoeft minder vermogen aan te houden dan een verzekeraar die uitgaat van een AAArating (ECAPAAA). Het verlies als gevolg van een worst case die eens in de 2000 jaar voorvalt (corresponderend met een A-rating) is lager dan een verlies van eens in de jaar (AAA). Figuur 1. Relatie tussen de ratingambitie en het Economic Capital. ECAP is een maatstaf voor het vermogen dat een verzekeraar nodig heeft om over een bepaalde risicohorizon de verzekeraar te beschermen tegen de risico s die voortvloeien uit de activiteiten van de verzekeraar, gegeven een bepaalde ratingambitie. Om de omvang van het ECAP te bepalen worden risico s geïdentificeerd, geclassificeerd en gekwantificeerd. Hierna kunnen de risico s opgeteld worden, waarbij rekening moet worden gehouden met diversificatie. In de paragrafen 2.2 tot en met 2.4 wordt dit toegelicht. 2.2 Identificatie en classificatie Risico s worden gelopen op een groot aantal gebieden. Zo is er het risico dat fraude wordt gepleegd of het risico dat een grote storm over Nederland trekt. Figuur 2 geeft een voorbeeld van een risicospectrum bij een verzekeraar. Het spectrum is opgedeeld in drie hoofdtypen van risico s. Verzekeringsrisico s, beleggingsrisico s en niet-financiële risico s. Verzekeringsrisico s komen voort uit bijvoorbeeld de schade die een catastrofe teweegbrengt of een onverwacht Figuur 2. Risicospectrum bij een verzekeraar. 13

3 MCA 1 Basel II hoge c.q. lage sterfte van klanten. Beleggingsrisico s zijn het gevolg van het uitzetten van gelden op de geld- en kapitaalmarkt. Hier wordt risico gelopen doordat partijen waarin belegd wordt failliet (dreigen te) gaan of dat de aandelenmarkten inzakken. Bij niet-financiële risico s kan gedacht worden aan het wegvallen van een deel van de omzet of aan verliezen als gevolg van ontoereikende of falende interne processen en systemen, fouten door medewerkers of als gevolg van externe gebeurtenissen. 2.3 Kwantificering De risico s zijn geïdentificeerd en geclassificeerd. Nu wordt de omvang van de risico s gemeten. Belangrijk is dat per risicotype voldoende historische data aanwezig is om een betrouwbare schatting van het maximale verlies te geven. De methodiek die gebruikt wordt is afhankelijk van het risicotype. De omvang van het schaderisico wordt geschat Om de omvang van risico s te meten moet er voldoende historische data aanwezig zijn door na te gaan hoe hoog de voorzieningen moeten zijn om een grote klap op te vangen waarna dit vergeleken wordt met de daadwerkelijke omvang van de voorzieningen. De omvang van het marktrisico wordt bepaald door, op basis van historische ontwikkelingen op de aandelenmarkten, te schatten wat de grootste klap op de kapitaalen aandelenmarkten voor het komende jaar zou kunnen zijn. Ook hier wordt het ECAP bepaald door het verschil tussen de winst in het verwachte scenario en die in het worstcasescenario. 2.4 Diversificatie De omvang van het ECAP per risico is een gevolg van aannamen met betrekking tot rating, risicohorizon, alsmede van de identificatie en kwantificering van de risico s. Het ECAP op organisatieniveau wordt bepaald door het ECAP van de afzonderlijke risicotypen bij elkaar op te tellen. Bij het optellen van deze vermogens doet zich een gunstig effect voor, dat bekendstaat als diversificatie. Diversificatie betekent dat rekening wordt gehouden met het feit dat de worstcasescenario s per risicotype niet gelijk plaatsvinden. Dit heeft tot gevolg dat het aan te houden ECAP op organisatieniveau kleiner is dan de som van het ECAP per risicotype. De omvang van dit effect is afhankelijk van de correlatie tussen de verschillende risicotypen. RAROC wordt bepaald door de Risk Adjusted Return te delen door het ECAP. Hierboven is ECAP behandeld. Op de teller wordt nu ingegaan, de Risk Adjusted Return. 2.5 Risk Adjusted Return Op de traditionele winst- en verliesrekening (W&V) wordt een aantal aanpassingen gedaan om tot de Risk Adjusted Return (RAR) te komen. In figuur 3 volgt een voorbeeld bij een schadeverzekeraar. Aan de linkerkant van de figuur is de traditionele W&V te zien. Rechts de economische equivalent van deze. Bij de berekening van de RAR worden aannamen gemaakt voor wat betreft toekomstige kasstromen. Een schatting van de omvang van de schade wordt gemaakt op basis van historische data naar het claimgedrag van klanten. De claims worden contant gemaakt tegen de risicovrije rentevoet. Hierna worden deze opgeteld. De post CAT risk-correctie betreft een schatting van de schaden als gevolg van een grote storm. 2 2 Voor zover deze inschattingen nog niet verwerkt zijn in de aannames over de verwachte claims. Overigens verdienen de zogenaamde catastroferisico s bij een schadeverzekeraar extra aandacht. Het aan te houden ECAP voor dit risicotype is vaak (relatief) hoog. Figuur 3. Traditionele en economische winst- en verliesrekening (bedragen x mln.). 14

4 Basel II MCA Tijdschrift voor Organisaties in Control 2006 In de traditionele W&V is sprake van de post nagekomen resultaat. Dit is een resultaatcomponent als gevolg van een onjuiste inschatting van de voorzieningen voor schaden. In het voorbeeld blijkt dat er in het verleden te prudent is gereserveerd. Een deel van de voorziening valt vrij en zorgt voor een positief resultaat. In de economische W&V is geen sprake van nagekomen resultaten. Immers, de aanname is dat de schattingen juist zijn. 3 In de traditionele W&V staat de post interest. Dit betreft de beleggingsopbrengsten die ontvangen worden door het beleggen van binnengekomen premies. Opbrengsten uit beleggingen zijn in een aantal posten in de economische W&V opgenomen: de (risicovrije) beleggingsopbrengsten over het beleggen van de premies. Deze zijn verdisconteerd in de post NPV Schade. de Capital Benefit. In een economisch raamwerk wordt aangenomen dat de omvang van het eigen vermogen van een organisatie gelijk is aan het ECAP. De beleggingsopbrengsten die voortkomen uit het risicovrij beleggen van dit ECAP, noemen we Capital Benefit. de Excess Return. Een organisatie kan ervoor kiezen om haar ECAP (gedeeltelijk) in aandelen te beleggen. Het verwachte rendement ten opzichte van een risicovrije portefeuille neemt toe. Dit komt tot uiting in de Excess Return. Overigens neemt ook het risico toe. Dit zal tot uiting komen in een hoger aan te houden ECAP als gevolg van het lopen van marktrisico. De RAR in het voorbeeld bedraagt 9 miljoen. Het verschil met het resultaat volgens de traditionele benadering is terug te voeren op een drietal punten. Allereerst gaat RAR uit van een levenslange visie op winst. De winstgevendheid van een polis wordt niet gedefinieerd als de winst in het eerste jaar, maar juist door alle kasstromen gedurende de hele levensduur van het product. RAR gaat uit van het rendement op het ECAP. De traditionele maatstaf bevat het rendement op het beschikbare vermogen. RAR gaat uit van een levenslange visie op winst Dit geeft geen goede weerspiegeling van het vermogen dat een bedrijf moet aanhouden aangezien met risico geen rekening wordt gehouden. Verder past RAR normalisaties toe voor bijvoorbeeld de te verwachten schaden en beleggingsopbrengsten. Op deze wijze bevat RAR geen elementen waarop het management geen invloed heeft, zoals resultaat uit productie die in het verleden gesloten is, schaden als gevolg van zware stormen of resultaat als gevolg van inzakkende of oplevende aandelenmarkten. 2.6 Risk Adjusted Return On Capital Waar ECAP een maatstaf is voor het benodigde vermogen voor de risico s en focust op de toereikendheid van het vermogen van het bedrijf, is RAROC een maatstaf voor de efficiency van het vermogen en bepaalt hoeveel verdiend wordt aan het lopen van risico. Met de aanname dat het ECAP ons voorbeeld 160 miljoen bedraagt, kan de RAROC worden uitgerekend. RAROC = Risk Adjusted Return = 9 = 5,6% Economic Capital 160 Door het lopen van risico met een omvang van 160 miljoen wordt een aan risico aangepast resultaat behaald van 9 miljoen. De RAROC bedraagt 5,6%. 2.7 Economic Profit EP is een absolute maatstaf voor winst en is de werkelijke toegevoegde waarde voor de aandeelhouders. Aandeelhouders verwachten een minimaal rendement op hun belegging, wat ook wel de Cost of Capital (CoC) wordt genoemd. EP is de waarde die een activiteit toevoegt boven de CoC. In ons voorbeeld veronderstellen we dat de aandeelhouders een rendement eisen van 10%. Met behulp van de formule aan het begin van deze paragraaf volgt uit het voorbeeld een EP van 7 miljoen. Economic profit = Risk Adjusted Return Cost of Capital = 9 16 = 7 mln De CoC is groter dan de RAR. Een negatieve EP is het gevolg. Dit betekent niet per definitie dat een boekhoudkundig verlies wordt gemaakt; wel dat de gemaakte winst onvoldoende is om de kosten voor het risico te dekken. RAROC kan worden gebruikt in relatieve zin om performance van business units te vergelijken of in absolute zin door de performance af te zetten tegen de CoC. Een RAROC boven de CoC voegt waarde toe voor aandeelhouders, terwijl een RAROC onder de CoC waarde vernietigt. RAROC is een relatieve maatstaf, terwijl EP een absolute maatstaf is. 3. ECAP, EP en RAROC naast de traditionele maatstaven ECAP, EP en RAROC maken prestatiemeting veelomvattend. Om te kunnen sturen op prestatiemaatstaven is van belang dat de relaties tussen de verschillende prestatiemaatstaven duidelijk zijn. Hieronder een voorbeeld om de relatie tussen de risicomaatstaven als ECAP, EP en RAROC 3 In het voorbeeld gaan we uit van een ex ante RAROC. Hiermee positioneren we RAROC als sturingsinstrument. RAROC kan ook ex post worden bepaald. Op deze wijze speelt RAROC een rol bij de verantwoording. 15

5 MCA 1 Basel II en de traditionele maatstaven als winst, omzet en kosten te verduidelijken. Stelt u zich een verzekeraar voor met een grote agro-portefeuille. Deze verzekeraar kan ervoor kiezen een deel van zijn portefeuille te herverzekeren. Hierdoor wordt een stuk risico overgedragen aan de herverzekeraar. Hier moet wel een prijs, de herverzekeringspremie, voor worden betaald. In feite wordt een stuk winst (herverzekeringspremie) opgeofferd voor een lager risico. Is herverzekeren nu een goede keuze? Dit valt niet meteen te zeggen. Het verwachte verlies door een storm is kleiner door de herverzekeringsdekking. Dit betekent dat minder ECAP aangehouden hoeft te worden. In een jaar zonder storm is herverzekeringspremie betaald voor het afdekken van een risico dat zich niet heeft geopenbaard. Sturing alleen op winst vertelt niet de hele boodschap. Een hoge winst met een hoog risico is niet per definitie beter dan een lagere winst met een lager risico. Dit gaat ook op voor de overige traditionele maatstaven als omzet en kosten. Zo kan een sturing op omzet leiden tot het binnenhalen van slechte risico s. Een sturing alleen op kosten kan leiden tot extra verliezen wanneer dit ten Sturing alleen op winst vertelt niet de hele boodschap koste gaat van preventie of schadelastbeheersing. De toegevoegde waarde van prestatiemeting op basis van ECAP, EP en RAROC zit in de introductie van een nieuwe dimensie bij het beoordelen van prestaties: risico. 4. Sturing op basis van ECAP, EP en RAROC ECAP geeft aan hoe hoog de minimale vermogensbuffer dient te zijn, uitgaande van een bepaalde risicohorizon en rating terwijl het eigen vermogen aangeeft over hoeveel vermogen de organisatie beschikt. Een organisatie loopt het gevaar insolvabel te raken wanneer het eigen vermogen lager is dan het ECAP. Omgedraaid is sprake van overkapitalisatie en wordt het aanwezige vermogen niet efficiënt ingezet. Idealiter is het ECAP gelijk aan het eigen vermogen. ECAP wordt op basis van risico s toegedeeld naar eventuele business units. Binnen de units vindt een verdeling naar producten plaats. Voor ieder product wordt inzichtelijk welke bijdrage het levert aan het totale risico van de organisatie. Een RAROC-berekening maakt vervolgens inzichtelijk met welke risico s (en dus producten) de organisatie haar geld verdient. RAROC ondersteunt bij beslissingen omtrent het beëindigen van activiteiten die waarde vernietigen, bij het opstarten van waardecreërende activiteiten of bij het overdragen van slecht geprijsde risico s. Een prestatiemaatstaf is pas effectief wanneer deze gedrag beïnvloedt. Een voorbeeld laat zien hoe ECAP, EP en RAROC helpen bij besluitvorming omtrent beleidsbeslissingen. Een organisatie bestaat uit vijf business units: A, B, C, D en E. Het ECAP en de RAROC zijn weergegeven in figuur 4 (links). De horizontale as is een maat voor de omvang van het ECAP. Business unit C consumeert het meeste ECAP. De verticale as geeft de bijbehorende RAROC. De oppervlakte bepaalt de RAR. Aandeelhouders eisen een rendement van 10% op het kapitaal dat zij ter beschikking stellen. A en B halen deze eis niet. Hier wordt waarde vernietigd. Business units C, D en E hebben een positieve EP. Concluderen dat A en B op voorhand afgestoten moeten worden is niet per definitie juist. Het kan zijn dat A en B in grote mate bijdragen aan diversificatie. Ook kan het zijn dat zij een groot deel van de vaste kosten absorberen die anders Figuur 3. Traditionele en economische winst- en verliesrekening (bedragen x mln.). 16

6 Basel II MCA Tijdschrift voor Organisaties in Control 2006 bij de andere business units vallen of dat A en B zorgen voor een hoge cross sell naar de andere business units. Op een aantal manieren kan de EP van de business units worden verhoogd. Dit kan door aan de risicokant (ECAP) maatregelen te nemen, aan de rendementskant (RAROC) of door een combinatie van beide. Business unit A staat voor een agro-portefeuille Er is een aantal strategieën om het risico rendementsprofiel te verbeteren. Deze zijn te zien aan de rechterzijde in figuur 4. Afhankelijk van mogelijkheden om het risico of rendement te beïnvloeden, kan gekozen worden voor een strategie gericht op risicobeheersing, rendementsverbeterende maatregelen of (selectieve) groei. Een strategie gericht op risicobeheersing kan betekenen dat meer herverzekeringsdekking wordt ingekocht. Dit gaat ten koste van de winst maar het risico neemt af doordat de uitkeringen na een storm voor een deel door de herverzekeraar worden betaald. In de figuur betekent dit dat de lijn korter wordt en hoger komt te liggen. Het aanbrengen van sprinklerinstallaties of het periodiek inspecteren van de verzekerde objecten (preventie) zijn voorbeelden van rendementsverbeterende maatregelen. De RAROC neemt toe. De lijn in de figuur zal omhoog bewegen. Een beleid gericht op geografische spreiding van risico s of premiedifferentiatie op basis van schadefrequentie zijn voorbeelden van een strategie gericht op (selectieve) groei. Indien een verzekeraar over ruime financiële middelen beschikt, kunnen meer risico s in portefeuille genomen worden. Dit kan door de premie te verlagen of door een marketingactie te initiëren. De keuze van de strategie hangt af van het huidige risicoprofiel van de portefeuille, van de mogelijkheden om de omvang van het risico of rendement te beïnvloeden en van factoren als diversificatievoordelen, kostenallocaties en cross sell. 5. Uitdagingen voor de controller Voor de controller ligt een aantal uitdagingen voor het oprapen. Het verzamelen van integere basisgegevens, modelontwikkeling en het opdoen van nieuwe inzichten zijn voorbeelden. Deze uitdagingen zorgen er niet voor dat de juiste beslissingen worden genomen. Hiervoor is een concrete vertaling van de theoretische concepten naar de praktische invulling noodzakelijk. Deze rol moet de controller zich eigen maken en is een grotere uitdaging dan de eerstgenoemde. MCA Vinden in de hoogste versnelling Ga naar voor een gratis proefabonnement of bel (070) Alle juridische informatie. Actueel en efficiënt. Met SduWeb heeft u toegang tot: Officiële publicaties Wet- en regelgeving Jurisprudentie Europese richtlijnen & verordeningen Snel gevonden, tijd gewonnen! Met SduWeb vindt u vanaf nu uw complete juridische vakinformatie in de hoogste versnelling. Meer dan documenten zijn direct beschikbaar en snel te vinden. Efficiënt: direct zoeken in vier informatiebronnen Toegankelijk: 24 uur per dag gebruiksvriendelijke toegang Actueel: dagelijkse informatie-update Compleet: meer dan documenten raadpleegbaar Alle documenten zijn met links aan elkaar verbonden. Makkelijker kan het niet! 17

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context door: Drs. Wouter Elshof AAG Solvency II lijkt in eerste instantie voornamelijk de focus te leggen op het beheersen en managen van risico s zonder

Nadere informatie

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0%

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0% Aan: Van: Directie, XYZ verzekeraar Arcturus Datum: 25 oktober 2010 Betreft: Rapportage QIS 5 op basis boekjaar 2009 (FICTIEF) Management Samenvatting DNB heeft in augustus 2010 verzekeraars gevraagd om

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

Rentabiliteitsratio s

Rentabiliteitsratio s 18 Rentabiliteitsratio s Nu we de begrippen balans, resultatenrekening en kasstromentabel onder de knie hebben, kunnen we overgaan tot het meer interessante werk, nl. het onderzoek naar de performantie

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Jaarcijfers Basisverzekering 2015

Jaarcijfers Basisverzekering 2015 Jaarcijfers Basisverzekering 2015 Jaarcijfers Basisverzekering 2015 Sinds vorig jaar publiceren Zorgverzekeraars hun jaarcijfers voor de basisverzekering volgens een uniform format. Hierdoor geven zorgverzekeraars

Nadere informatie

Beoordeling van investeringsvoorstellen

Beoordeling van investeringsvoorstellen Beoordeling van investeringsvoorstellen C2010 1 Beoordeling van investeringsvoorstellen Ir. drs. M. M. J. Latten 1. Inleiding C2010 3 2. De onderneming C2010 3 3. Investeringen G2010 3 4. Selectiecriteria

Nadere informatie

Jaarcijfers Basisverzekering 2014 49552 (06-15)

Jaarcijfers Basisverzekering 2014 49552 (06-15) Jaarcijfers Basisverzekering 2014 49552 (06-15) Jaarcijfers Basisverzekering 2014 Het ministerie van VWS heeft 2015 uitgeroepen tot het jaar van de transparantie. Daarom publiceren Zorgverzekeraars dit

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2014 In 2013 hebben Nederlandse verzekeraars: dagelijks gemiddeld zo n 200 miljoen euro uitgekeerd aan personen en bedrijven; 75 miljard euro aan premies ontvangen;

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND

VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND AcW-2011/95004.01 VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND 1. Voorgeschiedenis De Adviescommissie Water (AcW) heeft in 2004 een advies uitgebracht inzake verzekeren van wateroverlast.

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

De zorgverzekeraar en de ROS. Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012

De zorgverzekeraar en de ROS. Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012 De zorgverzekeraar en de ROS Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012 Agenda De verzekeraar neemt een risico van je over dat jezelf niet kan dragen De zorgverzekeraar is

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts Kansen voor de fleet owner Herverzekering captive Fleet Insurance Experts Inhoudsopgave Voordelen van het gebruik van een Herverzekering captive 3 Voordelen van een Herverzekering captive in Ierland 5

Nadere informatie

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1 ijlage Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2 Nummer Termen T* toetsterm 1 Eindterm 5a: De personen zijn in staat met betrekking tot financiële instrumenten uit te leggen aan de consument waarom

Nadere informatie

Ontwikkeling schademarkt

Ontwikkeling schademarkt Ontwikkeling schademarkt Waardering Technische Voorzieningen SII Michiel van Dellen & Harold Hendriks DNB heeft zorgen over de Schadesector FD 26-11-2014: Voor verzekeraars zijn er geen eenvoudige oplossingen

Nadere informatie

OEFENINGEN HOOFDSTUK 6

OEFENINGEN HOOFDSTUK 6 OEFENINGEN HOOFDSTUK 6 1 OEFENING 1 EEN INDIVIDU NEEMT EEN BELEGGING IN OVERWEGING MET VOLGENDE MOGELIJKE RENDEMENTEN EN HUN WAARSCHIJNLIJKHEDEN VAN VOORKOMEN: RENDEMENTEN -0,10 0,00 0,10 0,0 0,30 WAARSCHIJNLIJKHEID

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Een illiquiditeitspremie bij de waardering van verzekeringsverplichtingen

Een illiquiditeitspremie bij de waardering van verzekeringsverplichtingen drs. Jenneke Meijer Scriptie Jenneke Meijer 27 mei 2011 Onder begeleiding van: Prof. dr. ir. M. H. Vellekoop Prof. dr. R Kaas Drs. P. ter Berg Dr. W. J. Willemse Een illiquiditeitspremie bij de waardering

Nadere informatie

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel Welkom bij Aeternus De vooruitkijkspiegel Wat doen we? Werkgebieden en internationale netwerken Aeternus heeft lokale kennis en is een relevante partij in haar netwerken en bezit een kwalitatief internationaal

Nadere informatie

Toelichting voor de AVA Agendapunt 3a: Vaststelling van het bezoldigingsbeleid van de raad van bestuur

Toelichting voor de AVA Agendapunt 3a: Vaststelling van het bezoldigingsbeleid van de raad van bestuur Toelichting voor de AVA Agendapunt 3a: Vaststelling van het bezoldigingsbeleid van de raad van bestuur Voorgesteld wordt om het bezoldigingsbeleid voor de raad van bestuur te wijzigen. Het bestaande beleid

Nadere informatie

Beloningsbeleid. Uitgangspunt

Beloningsbeleid. Uitgangspunt Beloningsbeleid Uitgangspunt Zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid 6.1.1. De verzekeraar voert een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid dat in lijn is met zijn strategie en risicobereidheid,

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Handleiding. Haalbaarheidsanalyse. Technische informatie. - Internet Explorer vanaf versie 8. - Mozilla Firefox vanaf versie 13

Handleiding. Haalbaarheidsanalyse. Technische informatie. - Internet Explorer vanaf versie 8. - Mozilla Firefox vanaf versie 13 Handleiding Haalbaarheidsanalyse Technische informatie De door Vermogensdidact geleverde tools werken correct onder Windows met de browsers: - Internet Explorer vanaf versie 8 - Mozilla Firefox vanaf versie

Nadere informatie

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion www.haygroup.com Inleiding In aanvulling op de bestaande wet- en regelgeving en de Code Tabaksblat zijn in oktober 2006 door Eumedion,

Nadere informatie

Nationale Staat: Structurele bedrijfsstatistieken

Nationale Staat: Structurele bedrijfsstatistieken Nationale Staat: Structurele bedrijfsstatistieken Summary doc 1 Doel In hoofdlijnen snel inzicht krijgen in het gemiddeld aantal fte s gedurende het boekjaar. Deze informatie dient met name voor statistische

Nadere informatie

MoneyView introduceert maatstaf beleggingsfondsen

MoneyView introduceert maatstaf beleggingsfondsen MoneyView introduceert maatstaf beleggingsfondsen MoneyView Performance Indicator (MPI) maatstaf die wél werkt in negatieve markt Bij het beoordelen van de prestaties van beleggingsfondsen wordt vaak gebruik

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 7

Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Opgave 1 Rendement Een beleggingsadviseur heeft de keuze uit de volgende twee beleggingsportefeuilles: Portefeuille a Portefeuille b Verwacht rendement 12% 12% Variantie 8% 10%

Nadere informatie

Remuneratierapport 2013. Remuneratierapport van de raad van commissarissen van BinckBank N.V. over het boekjaar 2011

Remuneratierapport 2013. Remuneratierapport van de raad van commissarissen van BinckBank N.V. over het boekjaar 2011 Remuneratierapport van de raad van commissarissen van BinckBank N.V. over het boekjaar 2011 Remuneratieapport van de raad van commissarissen van BinckBank N.V. over het boekjaar 2013 Hoofdlijnen remuneratierapport

Nadere informatie

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co Variabel beloningsbeleid Identified Staff u 2014 heeft een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid, dat vanzelfsprekend voldoet aan de geldende wettelijke vereisten. Belangrijke doelen van dit

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Solvency II Basic Dry run 2014 25 maart 2015

Informatiebijeenkomst. Solvency II Basic Dry run 2014 25 maart 2015 Informatiebijeenkomst Solvency II Basic Dry run 2014 Programma 14:00 Opening 14:10 Dry run op hoofdlijnen 14:30 Balans, beleggingen, eigen vermogen 15:15 Pauze 15:30 Kapitaalvereiste en technische voorzieningen

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Beleggen. voor uw pensioen

Beleggen. voor uw pensioen Beleggen voor uw pensioen In deze brochure over beleggen staat algemene informatie. Deze brochure is bedoeld om werknemers van KPN Contact een algemeen beeld te geven. We besteden veel aandacht aan de

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Financiële hefboomwerking

Financiële hefboomwerking 17 Financiële hefboomwerking Waarom gaan ondernemingen dan schulden aan, kan men zich terecht afvragen? Het antwoord ligt bij de kost van het alternatief. Schulden kosten aanzienlijk minder dan. Er werd

Nadere informatie

KBC-Life Alternative Selector

KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments 1 is een tak23-levensverzekering, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type levensverzekering

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

De Grafiek. De waarde van een onderneming. Het lezen van de grafiek. Value drivers Interactief gebruik van de grafiek. Het lezen van de grafiek.

De Grafiek. De waarde van een onderneming. Het lezen van de grafiek. Value drivers Interactief gebruik van de grafiek. Het lezen van de grafiek. De Grafiek De waarde van een onderneming John Burr Williams definieerde al in 1938 de waarde van een onderneming: De waarde van een onderneming wordt bepaald door de netto verwachte kasstroom gedurende

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Integratie. Business value van IT. Katja Geerink

Integratie. Business value van IT. Katja Geerink Integratie Business value van IT Katja Geerink ORGANISATIE Voor verdieping: Kluwermanagement.nl artikelcode: 0140 Trefwoorden: IT-business Value Innovatie Groei Business value van IT DE WEG NAAR TASTBARE

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 212 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Risk Management. "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones

Risk Management. Don't focus on making money; focus on protecting what you have. - Paul Tudor Jones Risk Management "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones Inleiding Het doel van dit document is het introduceren van wat, denken wij, de belangrijkste factor

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Publicatie datum: 12 november 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante financiële markten. Als onafhankelijke

Nadere informatie

Ingegane pensioenuitkeringen. Maart 2016

Ingegane pensioenuitkeringen. Maart 2016 Ingegane pensioenuitkeringen Maart 2016 1 Inhoud 1 Introductie en achtergrond... 3 2 Onderzoeksopzet en uitgangspunten... 4 2.1 Startsituatie... 4 2.2 Afkoopwaarde huidig contract... 4 2.3 Beschrijving

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

decem Solven cy II Kapita alsber ekenin g (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

decem Solven cy II Kapita alsber ekenin g (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst 141 decem Traini ber ng 2012 Solven cy II Kapita alsber ekenin g Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst SOLVENCY II TOEPASSEN IN DE PRAKTIJK

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Atradius Buyer Ratings

Atradius Buyer Ratings Atradius Buyer Ratings De kracht van voorspellingen FAQ A. Algemene vragen 1. Wat betekent de buyer rating? De buyer rating is een door Atradius intern ontwikkelde statistische score van 1 tot 100. De

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

Financiële economie. Opbrengsvoet en risico van een aandeel

Financiële economie. Opbrengsvoet en risico van een aandeel Financiële economie Opbrengsvoet en risico van een aandeel Financiële economen gebruiken de wiskundige verwachting E(x) van de opbrengstvoet x als een maatstaf van de verwachte opbrengstvoet, en de standaardafwijking

Nadere informatie

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Uit voorlopige cijfers 1 van de Pensioen- & Verzekeringskamer (PVK) blijkt dat de verzekeringsbranche na een moeizame periode (vanaf 1999) zich enigszins hersteld

Nadere informatie

Richtsnoeren voor afgezonderde fondsen

Richtsnoeren voor afgezonderde fondsen EIOPA-BoS-14/169 NL Richtsnoeren voor afgezonderde fondsen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. + 49 69-951119-19; email: info@eiopa.europa.eu

Nadere informatie

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat Afgelopen zomer hebben maar liefst 125 Nederlandse verzekeraars vrijwillig de impact van een conceptversie van een nieuw Europees kapitaalraamwerk (Solvency ii) op hun financiële positie berekend. Uit

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken

Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken Voor wie? Deze toelichting is van belang voor medewerkers die deelnemen aan de nettopensioenregeling. Doel toelichting Het pensioenfonds communiceert in

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Alternatief voor de dekkingsgraad

Alternatief voor de dekkingsgraad Alternatief voor de dekkingsgraad Themadag Platform Deelnemersraden Den Haag 4 oktober 2013 ir. Arno van Mullekom, RBA Aanleiding Wat is het probleem? De dekkingsgraad is geen goede graadmeter voor de

Nadere informatie

De povere prestaties van beleggingsfondsen

De povere prestaties van beleggingsfondsen De povere prestaties van beleggingsfondsen Auteur(s): Horst, J. ter (auteur) Nijman, T. (auteur) Roon, F. de (auteur) Ter Horst en Nijman: Katholieke Universiteit Brabant, De Roon: Erasmus Universiteit

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

CONTASSUR. POWERBEL Beleggingsopties

CONTASSUR. POWERBEL Beleggingsopties I. Inleiding II. Waarvoor kan u voor een nieuwe beleggingsstrategie kiezen? III. Hoe worden de patronale premies belegd en welke keuzes heeft u? IV. Welke zijn de historische rendementen sinds het ontstaan

Nadere informatie

Iedereen meent over risico s te kunnen

Iedereen meent over risico s te kunnen het Financieel management SCENARIOANALYSE VOOR OPERATIONELE RISICO S Eet een olifant in kleine stukken De huidige kwalitatieve risicoanalyse volgens het COSO ERM-model leidt vaak tot een potpourri van

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Inleiding over het Thema:

Inleiding over het Thema: Inleiding over het Thema: Solvency II VSAE Actuariaat congres Ester Lamerikx 20 september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Solvency I Financieel Toetsingskader voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek Financiële analyse Les 3 Kengetallen Opdracht voor volgende lesweek 1. Ieder teamlid download de financiele gegevens en berekent voor zijn bedrijf uit elke categorie van kengetallen (liquiditeit, solvabiliteit,

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o.

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o. SKPO: Financiën / blad 1 Treasury Statuut De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o., hierna te noemen Stichting heeft op 01-07-2008 dit Treasury

Nadere informatie

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT (Innovatieve) projecten Financiële haalbaarheid Welke kennis is essentieel Bedrijfsplan Investeringsselectie Inkoopmarkt Bedrijf Verkoopmarkt Productiemiddelen Gelduitgaven

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 Nota over de toestand van s Rijks financiën L BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V.

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V. SUPPLEMENT d.d. 29 augustus 2013 bij de AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE d.d. 21 augustus 2013 voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van KONINKLIJKE KPN N.V. te houden op 2 oktober 2013

Nadere informatie

Verzekeringenbeleid. December 2011 Verseon: 98125

Verzekeringenbeleid. December 2011 Verseon: 98125 Verzekeringenbeleid December 2011 Verseon: 98125 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding blz. 3 2. Kader blz.3 3. Doel blz. 5 4. Schaderisico s goed in beeld blz.5 5. Preventieve maatregelen blz.6 6. Geen onnodige

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 213 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action

dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action dr. Ruud Kleynen AAG Turning Ideas into Action Agenda Feedback en verbetering Governance ALM Replicating Portfolio s Risk Management Kies beleid Ex ante denken Maak risicoprofiel beter inzichtelijk Actieve

Nadere informatie

1 Financieel overzicht 2012

1 Financieel overzicht 2012 1 Financieel overzicht 2012 Dit is een bijlage bij het persbericht jaarcijfers 2012 en vormt daar integraal onderdeel van Geconsolideerde balans In miljoenen euro 31 december 2012 31 december 2011 1 januari

Nadere informatie