De energieconsument van morgen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De energieconsument van morgen"

Transcriptie

1 STEEDS MEER MENSEN WEKKEN ZELF DECENTRAAL HUN ENERGIE OP, WAT VOOR EEN EXTRA BELASTING OP HET ENERGIENET ZORGT 3 proeftuinen WAAR DE BEWONERS NU ZELF ENERGIE OPWEKKEN EN DIE OP HET GUNSTIGSTE MOMENT AF KUNNEN NEMEN HEEFT ENEXIS SAMEN MET ANDERE PARTIJEN INGERICHT: TWEE IN BREDA, ÉÉN IN ZWOLLE. ENEXIS ZOEKT NAAR MANIEREN OM DE OPWEK EN HET VERBRUIK VAN ENERGIE BETER OP ELKAAR AF TE STEMMEN. HET HUIDIGE NET KAN ZO ZONDER AL TE VEEL KOSTBARE AANPASSINGEN LANGER MEE elektrische voertuigen RIJDEN ER OP DE NEDERLANDSE WEGEN ROND openbare laadpalen TELT NEDERLAND; DAAR NAAST HEBBEN DUIZENDEN PARTICULIEREN EEN EIGEN LAADPUNT VOOR HUN ELEKTRISCHE VOERTUIG BIJ EEN VERDERE TOENAME VAN HET AANTAL ELEKTRISCHE AUTO S WORDT EEN FLINKE PIEK IN HET ELEKTRICITEITSVERBRUIK VERWACHT VANAF uur, ALS ALLE ELEKTRISCHE VOERTUIGEN THUIS AAN DE LADER GAAN netwerk nr. 2 - OKTOBER 2013 Breda, Easy Street, , 15:47, 51 34'97"N, 4 45'077"E 84% VAN ALLE DEELNEMERS IS POSITIEF OVER DE PILOT JOUW ENERGIE MOMENT 239 deelnemers DOEN MEE AAN DE PROEF. ZIJ HEBBEN NU VOLLEDIG INZICHT IN HUN ENERGIEVERBRUIK EN ONDERZOCHT WORDT OF ZIJ HUN ENERGIEGEDRAG AANPASSEN EN VERDUURZAMEN De energieconsument van morgen 96% VAN DE BREDASE DEELNEMERS HEEFT GELD BESPAREN ALS EEN VAN DE MOTIVATIES OM MEE TE DOEN AAN DE PROEF 60% VAN DE ZWOLSE DEELNEMERS ZEGT DAT HET REKENING HOUDEN MET GUNSTIGE ENERGIEMOMENTEN EEN AUTOMATISME IS GEWORDEN is een uitgave van ENEXIS 18m ENERGIEKABEL EN GASLEIDING LIGT ER PER NEDERLANDER 8m

2 Breda, Easy Street, , 15:47, 51 34'97"N, 4 45'077"E DEELNEMERS VAN JOUW ENERGIE MOMENT WASSEN VAKER WANNEER DE ZON SCHIJNT, OM ZO HUN EIGEN OPGEWEKTE ENERGIE TE GEBRUIKEN INHOUD 111 eigenaren VAN EEN APPARTEMENT IN EASY STREET DOEN MEE MET DE PROEF 446 Easy Street-woningen WORDEN DUURZAAM VERWARMD DOOR MIDDEL VAN EEN BIOMASSACENTRALE. DEZE WORDT GESTOOKT MET AFVAL UIT HOUTZAGERIJEN JAN SCHOORMANS Hoogleraar consumentenonderzoek Slim wonen past naadloos in de trend om lokaal te produceren 08 BOY VAN KAKERKEN Medewerker engineering bij Enexis Sinds ik slim woon, verander ik mijn gedrag ZONNEPANELEN LEVEREN SAMEN JAARLIJKS MAXIMAAL 150mWh DAT IS TOT 600 kwh PER HUISHOUDEN 24 uur, DE ENERGIEPRIJS IN DEZE PROEFTUINEN IS DYNAMISCH. EEN ETMAAL VAN TEVOREN WETEN DE GEBRUIKERS HOE DUUR DE ENERGIE OP WELK MOMENT VAN DE DAG IS MARLEEN HALFMAN Senior bedrijfsvoerder In de gaten houden of alles loopt zoals het moet lopen 19 PAUL SCHNABEL Voormalig directeur SCP Zelf energie opwekken is de volgende stap 29 DOOR DE HOOGWAARDIGE ISOLATIE VAN DE WONINGEN WORDEN DE STOOKKOSTEN ZO LAAG MOGELIJK GEHOUDEN 06 INLEIDING Directeur Asset Management Jan Peters over duurzame investeringen 13 IN BEELD Mens, techniek en kunst 14 ACHTERGROND Wat als iedereen in een energieslimme wijk wil wonen? 23 KORT Nieuws van Enexis 24 TECHNISCHE TEKENING Energiebewust wassen is makkelijk met de slimme wasmachine 26 LOKAAL Bewoners helpen om samen energie te besparen 30 OVERZICHT PowerMatching City: een duurzaam energievoorzieningssysteem 38 TOEKOMSTVISIE Elektrisch rijden volgens Ronnie Belmans OKTOBER

3 INLEIDING Door JAN PETERS Directeur Asset Management Enexis De Elektrische energiekeuzes auto s die hebben klanten naast de het zeer komende duurzame jaren karakter gaan een maken enorm groot zijn zeer voordeel: ongewis. de infrastructuur Per straat kan is er dat al; verschillende overal is scenario s elektriciteit opleveren Wil Ronnie Kling, Belmans, hoogleraar professor Electrical van Energy de Systems, Katholieke over Universiteit de moeilijkheden Leuven en van CEO de van energietransitie, EnergyVille, over pag. de duurzame 20 auto van de toekomst, pag. 38 De We energiekeuzes moeten de buurt die inlichten, klanten schouwingen de komende laten doen jaren nog gaan meer maken zaken waar zijn zeer je niet ongewis. altijd aan Per denkt. straat Dan kan is ondersteuning dat verschillende van scenario s Enexis erg opleveren welkom Wil Martin Kling, Bruil, hoogleraar voorzitter Electrical van Oosterhout Energy Systems, Nieuwe Energie, over de over moeilijkheden het enthousiasmeren van de energietransitie, van buurtbewoners pag. voor 20 een energiezuiniger buurt, pag. 26 De transitie naar slim wonen wordt nu eng en kostbaar gevonden. Maar op een gegeven moment wordt het voordeel groter dan het nadeel en gaan mensen slim wonen snappen. Zeker als ze zien hoe anderen dat doen Jan Schoormans, hoogleraar consumentonderzoek aan de TU Delft, over het moment waarop slim wonen logisch wordt, pag. 8 We hebben ons in het concept verdiept en proberen ernaar te leven. Zo proberen we s nachts te wassen, als het even kan Ollue Volker, deelnemer Enexis-pilotproject Jouw Energie Moment, pag. 32 Ga samen ontwikkelen, experimenteren en leren. Ook al gaat dit niet in één keer goed Petra Hofman en Karin Mulder van Syntens over de (door)ontwikkeling van slimme energieproducten, pag. 14 REGIE OVER ENERGIE DE ROL VAN NETBEHEERDER VERANDERT DOOR ONTWIKKELINGEN IN DE ENERGIE VOORZIENING. DAAROM EXPERIMENTEERT ENEXIS MET SLIMME ENERGIEWIJKEN, WAARBIJ DE BEWONER DE VOLLEDIGE REGIE KRIJGT OVER ZIJN ENERGIEGEBRUIK. De Lotus Elise, de eerste elektrische auto die Enexis vijf jaar geleden kocht, zette onze betrokkenheid bij smart grids (slimme netwerken) in gang. Elektrisch vervoer is een belangrijk speerpunt in de ontwikkeling naar de energievoorziening van de toekomst, omdat meer elektriciteit moet worden getransporteerd door onze netten. Een hieraan gerelateerde ontwikkeling is de opkomst van decentrale opwekking uit duurzame bronnen. Het overschot aan zonne-energie rond het middaguur veroorzaakt behoefte aan lokale opslag. De gedachte om dit te doen in de accu s van elektrische auto s ligt voor de hand. Decentrale opwekking leidt verder tot meer energiebewustzijn bij de betrokken klanten, die zich nu vaak ook organiseren in corporaties om niet afhankelijk te zijn van energiebedrijven. Met de komst van smart grids kunnen wij het netwerk niet langer op een statische manier beheren. Onze uitdaging is om energiestromen lokaal te balanceren, door vraag en aanbod decentraal op elkaar af te stemmen. De slimme meter en ICT helpen ons daarbij. VOORTOUW GENOMEN Op basis van deze visie investeert Enexis in de energievoorziening van de toekomst. Deze verandering is in onze ogen onafwendbaar. Daarom hebben we hierin het voortouw genomen. Hoe leuk pionieren overigens is, ervaar ik ook privé. Zo had ik als een van de eersten zonnepanelen en rijd ik een elektrische auto. Enexis experimenteert onder meer met drie slimme woonwijken. Daar wekken de bewoners niet alleen zelf stroom op met zonnepanelen, maar kunnen ze dankzij slimme apparatuur hun energieverbruik sturen. De slimme wasmachine bijvoorbeeld kan zo worden ingesteld dat die alleen draait als de zon schijnt. De bewoners kopen en verkopen energie op basis van voorspellingen voor de volgende dag, over hoeveel elektriciteit kan worden opgewekt en wat de prijs zal zijn. We hanteren dynamische energie- en netwerkkosten, en bewoners hebben de garantie dat ze nooit méér betalen dan bewoners die niet meedoen aan de pilot. Om de pilots snel van de grond te kunnen trekken, hebben we veel duurzame investeringen voor onze rekening genomen, zoals de aanschaf van zonnepanelen en slimme wasmachines. Om op grotere schaal verder te gaan, zullen anderen hieraan een bijdrage moeten leveren. BETROKKEN BEWONERS We hebben voor de pilots andere partijen enthousiast gekregen, zoals projectontwikkelaars, energieleveranciers en leveranciers van te ontwikkelen slimme apparatuur. Die samenwerking loopt prima, onder meer omdat we het aantal partners beperkt houden, zodat we slagvaardig blijven. Daarnaast hebben we bewoners erbij betrokken; zij hebben bijvoorbeeld meegedacht over hoe de displays op de apparatuur eruit moeten zien. Ik ben trots dat we met deze proeven vooroplopen. Andere netbeheerders hebben wel vergelijkbare plannen, maar wij hebben al concrete stappen gezet in de praktijk. Daarom kunnen we de komende twee jaar een stap verder zetten door het effect te bestuderen: veranderen mensen hun gedrag? Gebruiken ze energie op slimme momenten en daalt hierdoor hun rekening? Vooruitlopend op de evaluaties kan ik uit eigen ervaring zeggen dat slim wonen gewoon erg leuk is. Ik heb mijn enthousiasme uitgedragen naar familie en buren, waardoor nu al zo n dertig procent van de mensen in mijn straat zonnepanelen op het dak heeft. 06 OKTOBER

4 INTERVIEW Delft, universiteitscampus, Stevinweg, , 12:23, 51 59'92"N, 4 22'53"E Jan Schoormans, hoogleraar consumentenonderzoek, over de doorbraak van slim wonen SLIM WONEN BEGINT PAS ÉCHT ALS HET BIJ DE DOE-HET-ZELF- ZAAK LIGT 08 OKTOBER

5 Interview TEKST ANDRÉ VANHAELEN FOTOGRAFIE JAAP VAN DEN BEUKEL Om mensen daadwerkelijk te bewegen tot energieslim wonen, moet nog een en ander gebeuren. Wat kunnen we al afvinken en waar ligt werk in het verschiet? Professor Jan Schoormans voorziet nog een hoop werk, maar: Er komt een moment dat slim wonen logisch wordt. et cruciale ingrediënt om slim wonen tot een succesproduct te maken, is volgens Jan Schoormans: relatief voordeel. De hoogleraar consumentonderzoek aan de TU Delft somt droogjes op dat dit ingrediënt een mix is van klassieke marketingtermen: functionaliteit, betaalbaarheid, zichtbaarheid, betrouwbaarheid, eenvoud enzovoorts. Er zijn nog wel honderd aspecten te noemen waarop een product als slim wonen kan winnen of verliezen, aldus de professor. Doorslaggevend is volgens hem dat het saldo van voor- en nadelen positief uitpakt voor de consument, oftewel: relatief voordeel. Schoormans richt zich in zijn werk op de reactie van consumenten op nieuwe producten in de markt. Hij legt uit dat de introductie van elektrische auto s een worsteling is, omdat het relatieve voordeel niet helder genoeg blijkt: Het milieuvoordeel van deze wagens weegt voor consumenten moeilijk op tegen de goedkopere benzineauto, die op één tank van Utrecht naar Lyon rijdt. Schoormans noemt ook een profijt dat de meeste nadelen tenietdoet. Vaak is een product dat een probleem oplost succesvol mobiele telefoons werden een succes door de behoefte aan communicatie. De vraag is welk probleem slim wonen zal oplossen. Heeft slim wonen kans van slagen? Het is moeilijk om de voordelen van slim wonen uit te leggen: de warmtepomp zie je niet en ook de overige techniek zit in het huis verborgen. Consumenten durven er nog niet op te vertrouwen dat hun vriezer automatisch aanspringt als het energieaanbod hoog is. Ze vragen zich af of de ingevroren producten zullen ontdooien op andere tijdstippen. Maar vroeger waren mensen ook wantrouwig over de centrale verwarming en thermostaat. We weten dus dat mensen moeten wennen aan nieuwe technieken. De transitie naar slim wonen wordt nu eng en kostbaar gevonden. Maar op een gegeven moment wordt het voordeel groter dan het nadeel en gaan mensen slim wonen snappen. Zeker als ze zien hoe anderen dat doen. Is zo n totaalconcept lastiger te vermarkten dan een eenvoudig, compact product? Lijkt me niet. Auto s zijn ook heel complex, mobiele telefoons en tablets ook. Wel heeft dit product behoefte aan simpele regels, die consumenten begrijpen. Zo n tip kan zijn: ga wassen als de zon schijnt. Daarmee kan het gebruikersgedrag veranderen. Voor de vermarkting vind ik de term slim wonen trouwens handig gekozen. Dat pretendeert dat iemand in zo n innovatieve wijk slimmer woont dan jij. En dat trekt aandacht. Producten worden afgestemd op een doelgroep. Slim wonen wordt de consument opgedrongen Ach, stroom wordt ons ook opgedrongen, mobiel internet ook. Dat is geen belemmering. Het is wél een inherent probleem dat het energieverbruik in Nederland vrij goedkoop is. Dat belemmert de noodzaak en daarmee de aanleg van smart grids. Dat kan veranderen als energie in de toekomst schaarser wordt. OBSERVEREN IN DE SLIMME PROEFTUIN Prof. dr. Jan Schoormans en zijn collega dr. ir. Ruth Mugge volgen aandachtig de ontwikkelingen in de slimme pilotwijken in Zwolle en Breda. De twee collega s zijn vooral nieuwsgierig hoe bewoners van deze proef tuinen (nieuw) milieuvriendelijk en energieverstandig gedrag kunnen aanleren. En naar wat bijvoorbeeld het effect is van techniek op nieuw gedrag. Het idee is om die bevindingen te delen, zodat de verschillende partijen in de energieketen hier hun voordeel mee kunnen doen, voor de ontwikkelingen van toekomstige (netwerk)strategieën en bijbehorende producten. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Charlotte Kobus (als innovator werkzaam bij Enexis). Ze analyseert in welke mate deze wijkbewoners het slim energie Heeft slim wonen het juiste imago? Tja, het is geen gespreksonderwerp voor een feestje: Joh, ik heb vandaag al tien euro aan energie bespaard! Slim wonen is een analytisch en behoorlijk onzichtbaar product, je moet erover nadenken. Dat is anders dan bij de aankoop van een Ferrari, waarbij gevoel vooral doorslaggevend is. Maar misschien is imago niet meer zo van belang als het tien jaar geleden was. Robotgrasmaaiers leken voorbestemd aan rijke jongelingen. Maar onlangs heeft mijn schoonvader zo n ding gekocht. Die kan met die robot zijn krachten sparen. En andersom: elektrische fietsen hadden kortgeleden een oubollig imago. Nu rijden er achthonderdduizend rond! Het komt pas echt van de grond als het bij de Karwei of Gamma ligt, als je daar je artikelen voor slim wonen kunt halen. Zo werd ook de elektrische fiets populair. Zo ver zijn we met slim wonen echter nog niet. Dat kan nog tien of vijftien jaar duren. Wat ziet u in die vijftien jaar gebeuren? Technische verbeteringen komen als eerste. Zoals bij de wasmachines. Voor de slimme woningen in Breda en Zwolle hebben ze nu spe ciale slimme wasmachines moeten ontwikkelen. Over vijftien jaar is die techniek gewoon geïntegreerd beschikbaar. Daarbij zullen we achterhalen welke energiecomputer het meest geschikt is om gedrag van consumenten aan te passen. En ook leren we anticiperen aan de hand van projectresultaten. Die zullen bijvoorbeeld uitwijzen of mensen na DE TERM SLIM WONEN IS HANDIG GEKOZEN. HET PRETENDEERT DAT IEMAND UIT ZO N WIJK SLIMMER WOONT DAN JIJ concept gaan gebruiken en begrijpen wat het effect is op gedrag. Schoormans en Mugge zijn (respectievelijk) als promotor en copromotor betrokken. Kobus Enexiscollega Elke Klaassen doet kwantitatief onderzoek naar de verschuiving in elektriciteitsvraag door het pilotconcept, evenals het effect op de energienetten en de energiemarkt. Han Slootweg (Enexis en Technische Universiteit Eindhoven) is haar promotor. 10 OKTOBER

6 Interview IN BEELD Daan Roosegaarde PROF. DR. JAN SCHOORMANS (57) directeur Onderwijs van de faculteit Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft hoogleraar consumentenonderzoek van de faculteit Industrieel Ontwerpen (sinds 2001) IN DE TACTIELE WERELD VAN INNOVATOR EN KUNSTENAAR DAAN ROOSEGAARDE REAGEREN OBJECTEN IN HET (STEDELIJKE) LANDSCHAP OP MENSELIJKE AANRAKING EN GELUID. HIJ CREËERT HIERMEE EEN NIEUWE NATUUR WAARIN MENS, TECHNIEK EN DE FYSIEKE RUIMTE SAMENVALLEN. TECHNOPOËZIE SLIM WONEN PAST NAADLOOS IN DE TREND OM LOKAAL TE PRODUCEREN de winter weer braaf gaan wassen als de lentezon schijnt, of terugvallen in oude patronen. En uiteindelijk volgen de handige toepassingen, zoals een knopje in je auto waarmee je alvast de verwarming thuis kunt aanzetten. Zullen mensen slim wonen leuk gaan vinden? Het spelletje om te besparen is in het begin belangrijk. Maar dat wordt minder. Ik heb eens uitgerekend dat slim wonen een tientjeskwestie per jaar kan zijn. Nu is het nog lucratief omdat in de pilotprojecten uiteenlopende energietarieven worden gebruikt. M aar, ik meen dat er wettelijke bezwaren zijn tegen sterk gedifferentieerde tarieven. Die situatie lijkt daarom niet houdbaar. Dus, wat gaan die bewoners doen, als ze merken dat het financieel niet veel uitmaakt? Mensen moeten dan wel erg gemotiveerd zijn om energie te besparen... In Duitsland gaat dat wél hard Ja, daar slaat het door. Daar liggen genoeg zonnepanelen op de daken om 33 gigawatt mee op te wekken; een equivalent van dertig kleine kerncentrales. Die capaciteit ligt daar op de daken. Er wordt lokaal energie opgewekt die deze producerende consumenten niet kwijt kunnen. En dat is duur. Die Duitsers worden daardoor inventief: ze slaan al bijvoorbeeld overtollige energie op in accu s. Kan het slim wonen -concept ook mislukken? Het zal eerst moeilijk verkoopbaar blijken: een heldere, geloofwaardige boodschap ontbreekt nog. Maar na een tijd zal het tóch gaan lukken. Slim wonen past naadloos in de trend om lokaal te produceren: eigen groenten verbouwen, lokale economieën ontwikkelen, zelf produceren met 3D-printers Er komt een moment dat slim wonen logisch wordt. BEELD DAAN ROOSEGAARDE DESIGN Het interactieve landschap DUNE wekt de Maastunnel in Rotterdam tot leven. 2. LUNAR creëert een spel tussen kinderen, hun therapie en het gebouw van de GGZ in Breda. 3. MARBLES geeft de gewenste reuring op een plein in Almere. Interactieve objecten reageren op aanraking en beweging. 4. FLOW bestaat uit een muur in het Haagse stadhuis met honderden ventilators die reageren op beweging. Voorbijgangers raken meer bewust van zichzelf. 12 OKTOBER

7 ACHTERGROND Zwolle, EcoNexis huis, Weteringkade, , 15:28, 52 30'161", 6 7'494"E TEKST ANDRÉ VANHAELEN BEELD VINCENT VAN GURP Als iedereen in Nederland in een energieslimme wijk wil wonen, wat moet er dan nog gebeuren? En wat heeft een bewoner er eigenlijk voor over om slim te wonen? WAT ALS IEDEREEN SLIM WOONT? 37 zonnepanelen OP HET DAK VAN HET ECONEXIS HUIS WEKKEN GENOEG STROOM OP VOOR HET HELE HUIS EN DE ELEKTRISCHE AUTO 500 kwh WORDT BESPAARD DOORDAT ZONNE COLLECTOREN HET WATER IN HET BUFFERVAT VERWARMEN nimo voor slim wonen lijkt er volop: Vereniging Eigen Huis becijferde bijvoorbeeld dat 68 procent van de leden graag zélf energie zou opwekken. Maar Claudia Umlauf van Vereniging Eigen Huis kan ook heel goed de vinger op de zere plek leggen: Vijfduizend euro aan extra isolatie van de woning kun je ook uitgeven aan een leuke keuken. Financiële drempel Om slim wonen tot norm te maken in Nederland moet de financiële drempel omlaag, concludeert Umlauf. Vaak moeten mensen nog zelf het startkapitaal leveren om slim te kunnen wonen. Daarop kan meer ingespeeld worden met financiële instrumenten. Momenteel komen die financiële constructies nog maar zeer voorzichtig van de grond, merkt Umlauf: Er bestaan al wat hypotheek- en kredietvormen die gekoppeld zijn aan energiebesparing. Soms bieden gemeenten duurzaamheidsleningen aan en landelijk is er een energiebesparingsfonds in ontwikkeling. Maar financieel adviseurs spelen nog nauwelijks in op dit soort keuzemogelijkheden. Technische obstakels voor een massale migratie naar slimme wijken lijken overbrugbaar. De nodige smart grids kunnen we relatief snel realiseren, legt Sander Schouwenaar van Enexis uit. Met behulp van ICT kunnen we onze huidige netten optimaal benutten. In huis begint het met een slimme meter, maar alleen een slimme meter is niet genoeg. Met behulp van een energiecomputer kun je als consument bijvoorbeeld de wasmachine opdracht kan geven om s nachts de was te doen, als het stroomtarief laag is. Willen we die systemen massaal uitrollen, dan moeten de aanschafkosten ervan omlaag. Bovendien moet de overheid consistent beleid voeren, zegt Claudia Umlauf. Zo vindt Vereniging Eigen Huis het opmerkelijk dat bijvoorbeeld mensen met zonnepanelen op een zekere afstand van hun woning toch energiebelasting moeten betalen. En niet mogen salderen, zoals bij zonnepanelen op het eigen dak. Salderen is de regeling dat teruggeleverde zonnestroom verrekend wordt met de uit het net geïmporteerde stroom. Petra Hofman van innovatiecentrum Syntens zegt: Een aantal belemmeringen hindert een massale overgang naar energiezuinige wijken. De vraagzijde mist een geschikt aanbod en de aanbodzijde zegt dat de klant niet wil. Gebrek aan consistent beleid, een gefragmenteerde bouwsector en het tekort aan financiële arrangementen maken de omslag moeilijk. Er moet eigenlijk een heleboel tegelijk gebeuren. Hofman ziet wel beweging. Ze wijst op het innovatiepro- 14 OKTOBER

8 Achtergrond gramma Energiesprong, dat op grote schaal energieneutrale kantoorgebouwen stimuleert. Het zet in op nieuwbouw, maar vooral op renovatie van bestaande gebouwen. Daarnaast begeleidt Syntens verschillende regionale initiatieven. Klantwaarde Vanuit samenwerking en met nieuwe businessmodellen kunnen financiële drempels worden vermeden. Het is belangrijk om te kijken naar integrale concepten en klantbehoeften, stellen adviseurs Petra Hofman en Karin Mulder van Syntens. Zoek samenwerking met andere key partners zoals ICT-leveranciers en energieleveranciers. Ga samen ontwikkelen, experimenteren en leren, ook al gaat dit niet in één keer goed. Projectontwikkelaars wisten gemeenten en woningcorporaties al wel te vinden om gezamenlijk mee op te trekken. Erik Dannenberg, als wethouder betrokken bij de slim wonen -pilot in Zwolle, waarschuwt daarbij voor scheve gezichten: Je moet elkaar gunnen dat je door een ontwikkelingsproces gaat. Het is geweldig pionieren en daarin mogen dingen misgaan. Tegelijkertijd biedt het bedrijven de kans om hun imago te versterken. Karin Mulder: Ondernemers kunnen zich zo onderscheiden. Doorontwikkeling producten Voor de doorontwikkeling van slimme energieproducten is het voor ondernemers ook raadzaam om allianties aan te gaan met elkaar, technische OP120 m diepte HEEFT HET ECONEXIS HUIS EEN AARDWARMTEPUT universiteiten of hogescholen, vervolgt Mulder. Ondernemers mogen meer tussen de oren krijgen dat energiezuinig bouwen normgevend wordt. Huizenbezitters willen echt wél aan zonnepanelen of warmte-koudeopslag, maar wachten nu liever de ontwikkelingen af en hopen op een goedkoper moment. Dus moeten ondernemers anticiperen. Via samenwerking moeten ze een balans vinden tussen langetermijnresultaten zoals milieueffecten en kortetermijneffecten zoals hoge aanschafkosten. De belemmering om slim te wonen zit voor bewoners dus vooral op financieel vlak. Door het ontbreken van consistent overheidsbeleid en het achterblijven van oplossingen vanuit de markt hebben ze het idee beter te kunnen wachten met investeren. De pilotprojecten met slimme woonwijken in Zwolle en Breda moeten meer inzicht geven in de vraag hoeveel mensen overhebben voor slim wonen. Dit kan helpen bij het doorbreken van de impasse. Innovator bij netbeheerder Enexis Sander Schouwenaar: PERSONALIA Claudia Umlauf is beleidsadviseur Energie bij Vereniging Eigen Huis Karin Mulder en Petra Hofman zijn innovatieadviseurs Gebouwde Omgeving voor Syntens Erik Dannenberg is wethouder in Zwolle Sander Schouwenaar is innovator bij netbeheerder Enexis en projectleider van Jouw Energie Moment en smart grids liter water WORDT IN HET BUFFERVAT VAN HET ECONEXIS HUIS OPGESLAGEN EN WORDT GEBRUIKT OM HET LEIDINGWATER TE VERWARMEN Deze energiebewuste bewoners bepalen nu in welke mate betaalbaarheid, betrouwbaarheid, flexibiliteit en duurzaamheid belangrijk voor hen zijn. Voor de netbeheer is het handig als bewoners volop zélf energie opwekken, veel zélf gebruiken en veel zélf besparen. Dan hoeven we minder te transporteren, licht Schouwenaar toe. Ook zou het handig zijn als Enexis over effectieve methoden beschikt om energiepieken te voorkomen. Als iedereen om zes uur s avonds elektrische (keuken)apparaten aanzet én de elektrische auto oplaadt, kan het net overbelast raken. We verkennen daarom mogelijkheden om de laadcapaciteit s avonds slim te verdelen over de behoeften, óf om s nachts opladen te belonen huishoudens per week KRIJGEN EEN SLIMME ENERGIEMETER GEÏNSTALLEERD, DIE DE OUDE ENERGIEMETER VERVANGT OM SLIM TE WONEN, HEB JE ALLEREERST EEN SLIMME METER NODIG Meest waarschijnlijke gedrag Maar Enexis heeft niet de illusie dat het bedrijf het energieverbruik van consumenten onder controle kan houden. De netbeheerder kan slechts anticiperen op het meest waarschijnlijke gedrag, bijvoorbeeld gebaseerd op kennis uit de pilots, en daarmee energieslim wonen faciliteren. Schouwenaar denkt met die kennis wél een betrouwbare energievoorziening te kunnen bouwen: Met intelligente netten moet de leveringszekerheid verder toenemen. Nuttig, want volgens Vereniging Eigen Huis zal ook leveringszekerheid essentieel zijn bij de afweging om slim te gaan wonen. Alle vier de geïnterviewden wijzen erop dat consumenten het slim wonen -concept moeten beleven en voelen. Dit integrale pakket behelst veel meer dan een paar zonnepanelen. Dat moet worden uitgelegd; een schone taak voor het mkb, meent Karin Mulder, die eraan toevoegt dat er dus succesvolle pilots nodig zijn. Wethouder Dannenberg beaamt dit en vindt bovendien dat de 16 OKTOBER

9 Achtergrond VAKMANSCHAP Zwolle, Bedrijfsvoeringscentrum Enexis, Marsweg, , 11:15, 52 30'71"N, 6 7'17"E TIJD VOOR EEN ZONNIG VERHAAL MARLEEN HALFMAN (44), senior bedrijfsvoerder 239 deelnemers AAN HET SLIM WONEN -PROJECT HEBBEN EEN ENERGIE DISPLAY WAARMEE ZE DE ENERGIEPRIJS, HUN ENERGIEVERBRUIK EN OPWEK KUNNEN MONITOREN techniek verder moet worden verfijnd: De slimme meter is vooralsnog vooral slim voor de energiebranche, die ieder kwartier gegevens ontvangt. Een consument moet eerst nog een laptop in het systeem pluggen, of privacyverklaringen invullen op zijn smartphone. Hype Claudia Umlauf van Vereniging Eigen Huis herhaalt dat de kosten de voornaamste afweging vormen bij slim wonen. Maar als mensen eenmaal in een slim huis wonen, komen de lagere energielasten niet zozeer meer ter sprake. Ze praten wel opvallend veel over het comfort, over het fijne binnenklimaat. En dat zal een nog breder publiek aanspreken. Zodra bewoners de toegevoegde waarde UITROLLEN WONEN 2.0 BINNEN TIEN JAAR merken, kan slim wonen een hype worden, meent Sander Schouwenaar van Enexis. Dan ontwikkelen zich snel nieuwe producten en diensten rondom de slimme meter. Die uitrol van slim wonen 2.0 zie ik binnen tien jaar voltrekken. Wethouder Dannenberg sluit zich daarbij aan en spreekt de hoop uit dat meer bouwers en projectontwikkelaars er iets mee krijgen : Ook in die groep moet doordringen dat we deze kant op moeten. Hoever is Zwolle dan al volgens Dannenberg? Onze stad is klaar voor een grootschalige omslag. IJMERT MUILWIJK (29) was voorzitter van CNV Jongeren en SER-raadslid. In 2012 plaatste de Volkskrant hem op de vierde plek van meest invloedrijke mensen onder de 45 jaar. Recent startte Muilwijk een eigen bedrijf dat handelt in zonnepanelen. Zijn strategie: met jonge mensen op campagne gaan en zonnepanelen verkopen op individuele basis, in eigen kring. Momenteel zijn er honderdduizend huishoudens met zonnepanelen, terwijl het voor circa een miljoen mensen aantrekkelijk is. Dit is een van de weinige markten waarin de early majority en late majority nog moeten volgen. Daartussen zitten mensen met spaargeld. Onderzoek van bureau Motivaction wees uit dat veel mensen wél energie willen besparen, maar gewoon nooit zijn toegekomen aan de aanschaf van de nodige producten. Intussen verdringen aanbieders elkaar met geniale nieuwe producten en een snel verhaal via internet. Een goede uitvoering van oorspronkelijke plannen blijft achterwege. Ik geloof in beter uitvoeren van oude ideeën. Dat uitgangspunt heeft zich eerder bewezen bij het CNV; daar realiseerden we groei na een stagnatie van vijftien jaar. In de energiewereld zijn er te veel mensen bezig met geniale ingevingen. Met volume en een goed persoonlijk verhaal kom je veel verder. Daarom doen we dit. Ik heb HTS Elektrotechniek gestudeerd en na een aantal jaren bij Kema gewerkt te hebben ben ik in 1997 begonnen bij Enexis op de afdeling Hoogspanning. Sinds 2004 werk ik voor het Bedrijfsvoeringcentrum. Dat bleek me al snel te liggen. In de gaten houden of alles loopt zoals het moet lopen, zie ik als een belangrijk onderdeel van mijn werk. Zijn er geen gevaarlijke situaties en blijft het licht overal branden? Zekerheid en veiligheid gaan voor alles, we zijn geen cowboys! Bij een storing lopen er vaak veel dingen tegelijk, dan moet ik mijn hoofd er goed bij houden en de juiste prioriteiten stellen. Ik houd wel van een beetje actie, dan kan ik echt wat toevoegen. Voor mensen die zonder stroom zitten, is het natuurlijk vervelend. Mijn weken zijn nooit hetzelfde, ook doordat we volgens een continurooster werken. Je ritme verschuift doordat je dan weer s nachts en dan weer in de ochtend of de middag werkt. Overdracht naar een collega is dan ook altijd heel belangrijk. Net als het delen van je twijfels over een situatie. Anders laat je hem met een hoop onduidelijkheid en dus extra werk zitten. IN DE GATEN HOUDEN OF ALLES LOOPT ZOALS HET MOET LOPEN 18 OKTOBER

10 Vakmanschap TEKST LARD VAN DE VEERDONK FOTOGRAFIE JEROEN HOFMAN Bedrijfsvoeringscentrum, , 15:23 V.l.n.r.: Klaas Visscher, Fons Semmekrot, Marleen Halfman, Roel Mikx en Hans Boerkamp KLAAS VISSCHER (63), bedrijfsvoerder Ik ben groot geworden met de Meccano- en Lego-doos. Interesse voor techniek zat er bij mij altijd al in. Ik vind het fantastisch om daarmee bezig te zijn. Nog steeds! Ik werk inmiddels al 39 jaar bij Enexis, maar stoppen schuif ik voor me uit. Natuurlijk heb ik ook hobby s en zou ik me niet vervelen, maar hier is het nog hartstikke leuk. Ik vind de continudiensten prettig. Ik ben vrij als andere mensen aan het werk zijn, dan is het in winkels bijvoorbeeld wat rustiger. Ochtenddiensten zijn het drukst. Dan moet je vroeg op en heb je veel te doen. We zijn wel een afdeling van vliegen en stilstaan. Een storing volgens het boekje komt niet vaak voor. Naast je technische kennis en communicatieve vaardigheden is het ook belangrijk dat je je snel kunt inleven in een situatie. Dat is ook de uitdaging. Erg leuk ook om met veel verschillende mensen contact te hebben. Ik spreek mensen vooral telefonisch, dan vorm ik me al een beeld van hoe iemand eruitziet. Grappig als je iemand in het echt ziet en dat die er heel anders uitziet. STOPPEN SCHUIF IK VOOR ME UIT WE SCHAKELEN STEEDS VAKER OP AFSTAND FONS SEMMEKROT (60), bedrijfsvoerder Het klinkt als een cliché, maar iedere dag is anders. Of het nu gaat om transformatorstations in- of uitschakelen, storingen oplossen of onderhoud inplannen. Eén ding blijft altijd hetzelfde: veiligheid is het allerbelangrijkste. Daarom is het essentieel bij storingen om een goed beeld te vormen wat er aan de hand is. Waar is iedereen mee bezig? Dat schakelen vind ik erg leuk. Ik ken al veel collega s in het veld, maar zo leer je snel nog veel meer mensen kennen. Het is belangrijk om goed af te stemmen met een werkverantwoordelijke ter plaatse. Zeker omdat we steeds vaker op afstand schakelen in het net. Ik begon zelf als monteur en heb een tijdje met een meetauto gewerkt voordat ik bij bedrijfsvoering terechtkwam. Daardoor weet ik hoe het er in de praktijk aan toe gaat en kan ik me goed inleven. Ik weet goed waar mijn collega aan de andere kant van de lijn mee bezig is. Het is ontzettend boeiend om hier te werken, en om goed werk af te leveren, zodat alles klopt. We hebben het niet over 24 volt, maar over volt. 20 OKTOBER

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Slim besparen, doe je samen!

Slim besparen, doe je samen! Slim besparen, doe je samen! Welkom Programma: 1. Opening, voorzitter dorpsraad Marco Hesp 2. Buurkracht, Patricia Vinclair 3. Buurtscan/Buurtadvies, Jaap Stel Kies Groen Licht Pauze 4. Uitleg duurzaam

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet?

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Introductie Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilig

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

achtergrond Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. FORUM 25.09.14

achtergrond Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. FORUM 25.09.14 Ineens Wilde Iedereen Zelf Stroom Opwekken. Maar Toen Gebeurde Er Dit. 18 De stroom valt uit. Eén dag windstilte plus een flink wolkendek en de stroomtoevoer stokt. Ineens zitten we zonder licht, computers,

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik.

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. Plugwise is het enige draadloze totaaloplossing Plugwise heeft een duidelijke filosofie: energiemanagementsysteem dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. de groenste

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter

Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter Activiteit Toelichting Categorie Doelgroep In samenwerking met Initiatief geplaatst onder Financiering activiteit Zelf Energie

Nadere informatie

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 De slimme meter Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 Extern gebruik Mary van der Torre (senior adviseur Slimme meters) Hein van Roij (technisch projectmanager

Nadere informatie

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop Zon in de Kop Wees slim en investeer in zonnepanelen Zon in de Kop! Zon in de Kop is een samenwerkingsverband van de gemeenten met HVC, Ontwikkelingsbedrijf NHN, Millennium Comité Schagen en de Noordhollandse

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie

Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie : Enexis De situatie is als volgt: De klant krijg via zijn mobiel een pushbericht met storingsinfo Hij opent zijn Nationale Storingsapp De klant ziet direct

Nadere informatie

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht ZONNIG VOORDEEL ZON PRIVE 2013 Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht De actie loopt tot en met 30 september 2013 2 Zon-Privé Utrecht Schoon, Slim

Nadere informatie

Met de hele klas naar het EcoNexis huis. Handleiding voor leerkrachten groep 7 en 8

Met de hele klas naar het EcoNexis huis. Handleiding voor leerkrachten groep 7 en 8 Met de hele klas naar het EcoNexis huis Handleiding voor leerkrachten groep 7 en 8 EcoNexis huis: op bezoek in het huis-van-nu Onderwijskundige informatie De manier waarop we in Nederland energie maken,

Nadere informatie

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems Maak je woning energie onafhankelijk h by WIE ZIJN WE? energy systems Met 25 jaar ervaring is een pionier op het vlak van groene energie. We leveren en installeren verschillende hernieuwbare energieoplossingen

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Bewust met energie omgaan. De slimme meter maakt het makkelijk

Bewust met energie omgaan. De slimme meter maakt het makkelijk Bewust met energie omgaan De slimme meter maakt het makkelijk Waarom krijg ik een slimme meter? Makkelijk en klaar voor de toekomst. Enexis brengt gas en elektriciteit van uw energieleverancier veilig

Nadere informatie

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is):

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is): Uw slimme meter Iedereen krijgt gratis de komende jaren in plaats van een gewone energiemeter een zogenaamde slimme meter. Dat is een digitale energiemeter voor het gasverbruik en het elektriciteitsverbruik,

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning in Plantsoensingel Noord, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan u

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet School Info Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet SchoolsConnect is een totaalconcept voor onderwijsinstellingen. Gemakkelijk internet en telefonie is altijd fijn op een school. Ook de veiligheid

Nadere informatie

USP Energie Monitor. Januari 2014

USP Energie Monitor. Januari 2014 USP Energie Monitor Januari 2014 Rapportage Thema: Elektrisch rijden Ir Gerald Snoei Annemiek van de Burgt MA Januari 2014 - i14uemmvk1 Inhoudsopgave 1 Achtergrond onderzoek 2 2 Monitor: Januari 2014 4

Nadere informatie

Proposities voor Comfortabel leven

Proposities voor Comfortabel leven Proposities voor Comfortabel leven Concrete concepten voor installateurs en andere partijen in de markt Juni 2012 1 De zeven proposities voor comfortabel leven in één oogopslag 2 3 Patrick en Jolanda zijn

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen De energie van morgen vandaag in huis Project in Rijswijk Een energieneutrale woning: het kan! Binnenkort start de verkoop van

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Zonlaan 265 1234 AB Zelfstad 1 augustus 2014, s-hertogenbosch Geachte heer Sent, Hartelijk dank dat we u een aanbod op maat mogen doen voor Zelfstroom Alles-in-1

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

USP Energie Monitor. April 2014

USP Energie Monitor. April 2014 USP Energie Monitor April 2014 Rapportage Thema: Lokale duurzame energie-initiatieven Ir Gerald Snoei Annemiek van de Burgt MA April 2014 - i14uemmvk4 Inhoudsopgave 1 Achtergrond onderzoek 2 2 Monitor:

Nadere informatie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie 1 Bosch Solar zonne-energie 2 Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag uit. Huishoudelijke apparaten,

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM OVER BERKUM Geschiedenis en ligging Berkum is een grote wijk in het oosten van Zwolle. Ten oosten van Berkum stroomt de rivier

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren.

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren. Omgevingsanalyse Doelgroep: starters en zzp ers Zoals aangegeven in de briefing van Enexis zijn starters een groep waar nog (bijna) geen tools zich specifiek op richten. Dit gat wil ik opvullen met mijn

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning aan de Eltenseweg in Stokkum, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Groen Duurzame energie komt voort uit schone en onuitputtelijke bronnen zoals de bodem, zon, wind of water. U kunt deze op kleine schaal zelf opwekken. De energie

Nadere informatie

Sneller en goedkoper laden op 100% duurzame energie

Sneller en goedkoper laden op 100% duurzame energie PREFERRED DISTRIBUTOR Sneller en goedkoper laden op 100% duurzame energie SMART CHARGING CONTROLLER Maxem is de Smart Charging Controller in uw meterkast Laad uw elektrische auto sneller op Download gratis

Nadere informatie

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag in het netwerk 3 Oplossingen van SMA 2 Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

USP Energie Monitor. Februari 2014

USP Energie Monitor. Februari 2014 USP Energie Monitor Februari 2014 Rapportage Thema: Windenergie Ir Gerald Snoei Annemiek van de Burgt MA Februari 2014 - i14uemmvk2 Inhoudsopgave 1 Achtergrond onderzoek 2 2 Monitor: Februari 2014 4 3

Nadere informatie

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is dat comfort en energiezuinigheid hand in hand moeten

Nadere informatie

dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN!

dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN! dutch nrgy EEN ENERGIENEUTRALE BUURT. HET KÁN SAMEN! STREEF ZELF NAAR NUL OP UW ENERGIEREKENING! Zou het niet geweldig zijn om geen energierekening meer te hebben? Of om die rekening in ieder geval drastisch

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

controle over je energiekosten by IZEN energy systems

controle over je energiekosten by IZEN energy systems h controle over je energiekosten by IZEN energy systems Wie zijn we? energy systems EcoHome is het totaalconcept van IZEN energy systems om bestaande woningen op een comfortabele manier energiezuiniger

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

USP Energie Monitor. November 2014

USP Energie Monitor. November 2014 USP Energie Monitor November 2014 Rapportage Thema: Groene stroom drs. Henri Busker Jeroen de Gruijl MA November 2014 - i14uemmvk11 Inhoudsopgave 1 Achtergrond onderzoek 2 2 Monitor: November 2014 4 3

Nadere informatie

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : Jaap Barink Telefoonnummer : (0570) 693369 Mail : j.barink@deventer.nl 2 Introductie Team Kennis en Verkenning

Nadere informatie

DEH Energie platform. gebruikershandleiding

DEH Energie platform. gebruikershandleiding DEH Energie platform gebruikershandleiding Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Wat is energie eigenlijk? 3 2. Hoe zie ik in één oogopslag hoeveel energie mijn huishouden verbruikt? 4 3. Hoeveel energie verbuikte

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN Versie augustus 2012 In dit document vindt u vragen en antwoorden over de slimme meter gesorteerd op de volgende onderdelen: Algemeen Plaatsing van de meter Keuzevrijheid

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie