De Quadruple Helix: de Triple Helix voorbij?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Quadruple Helix: de Triple Helix voorbij?"

Transcriptie

1 De Quadruple Helix: de Triple Helix voorbij? Verslag van het AWT Symposium QUADRUPLE HELIX EN INNOVATIEBELEID 20 juni 2012 Colofon Dit verslag is opgesteld door het secretariaat van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT). De auteurs van het verslag zijn: Hanneke Bodewes, raadsmedewerker AWT (contactpersoon, Marcel Kleijn, senior raadsmedewerker AWT AWT Javastraat AP Den Haag

2 2 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 INHOUDSOPGAVE Aanleiding... 3 Programma symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid... 3 Verbinden vanuit behoefte Jan Wester... 4 Vraagarticulatie in wetenschap en innovatie Wouter Boon... 6 Partners in research, for better and for worse Chris Mombers... 8 De gebruiker centraal Martijn Kriens... 9 Discussie: Wat betekent de Quadruple Helix voor het innovatiebeleid? Bijlage 1 Lijst van aanwezigen en CV sprekers... 13

3 3 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 AANLEIDING De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) werkt in 2012 aan twee adviezen waarin de rol van de gebruiker naar voren komt. Het eerste advies gaat over diensteninnovatie. Bij het ontwikkelen van nieuwe diensten speelt de klant (of gebruiker) een belangrijke rol. In toenemende mate worden nieuwe diensten aangepast aan de wensen en behoeften van individuele gebruikers. Daarmee wordt waarde gecreëerd. Ook voor de maakindustrie spelen diensten - en dus gebruikers - een steeds belangrijkere rol. Het tweede advies gaat over maatschappelijke en sociale innovatie. Sociale innovatie gaat om slimmer organiseren en nieuwe vormen van samenwerking om uitdagingen op te pakken die sociaal-maatschappelijk van aard zijn. In de voorbeelden van sociale innovatie zien we dat de mens centraal staat; de mens die betere zorg wil, of de mens die zijn eigen energievoorziening wil regelen. In beleid wordt vaak verwezen naar het concept Triple Helix, waarbij overheden, kennisinstellingen en bedrijven in interactie beleid ontwikkelen. In het Nederlandse innovatiebeleid wordt over de Gouden Driehoek gesproken. Het onderzoek van de AWT ten behoeve van de bovengenoemde adviezen roept echter de vraag op of er niet meer is dan drie pijlers. Is er misschien een vierde pijler waar rekening mee moet worden gehouden, namelijk die van de gebruiker? Marcel Kleijn - raadsmedewerker van de AWT - stuitte op de term Quadruple Helix 1 en vervolgens op een rapport van het Europese project CLIQ, getiteld Exploring the Quadruple Helix. 2 Na een twitter-oproep geven verschillende mensen aan hier meer over te weten of in het onderwerp geïnteresseerd te zijn, waarop de AWT besloot om op 20 juni een klein symposium te organiseren over de Quadruple Helix. Dit document geeft een verslag van het symposium. 3 PROGRAMMA SYMPOSIUM QUADRUPLE HELIX EN INNOVATIEBELEID Het programma van het symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid op 20 juni 2012 zag er als volgt uit: 13:00 uur AWT adviezen over Diensteninnovatie en Maatschappelijke en Sociale Innovatie, Marcel Kleijn (AWT) 13:30 uur Verbinden vanuit behoefte, Jan Wester (TNO) 14:00 uur Vraagarticulatie in wetenschap en innovatie, Wouter Boon (Rathenau Instituut) 14:30 uur Pauze 14:45 uur Partners in research, for better and for worse, Chris Mombers (STW) 15:15 uur De gebruiker centraal, Martijn Kriens (Upstream) 15:45 uur Pauze 16:00 uur Discussie Wat betekent QH voor het innovatiebeleid?, o.l.v. Marcel Kleijn 17:00 uur Afsluiting Een Curriculum Vitae van de sprekers en een lijst van de deelnemers is opgenomen in bijlage 1. De presentaties van de sprekers zijn te downloaden via Dank aan Jan Wester, Wouter Boon, Chris Mombers en Martijn Kriens voor hun suggesties ter verbetering van dit verslag.

4 4 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 VERBINDEN VANUIT BEHOEFTE OEFTE JAN WESTER De eerste spreker was Jan Wester, Principal Strategist bij TNO. De crisis waar we momenteel in zitten levert volgens hem grote kansen op. We zijn aan het einde beland van het techno-economisch techno economisch paradigma en zitten nu middenin een paradigmashift van een industriële samenleving naar een netwerkmaatschappij. Maar hoe het nieuwe paradigma er precies uit gaat zien, zien, dat weten we niet. Het vereist ook het herontwikkelen van sociale en institutionele kaders. Onderstaande figuur illustreert deze paradigmashift; initieel lag de focus vooral op het ontwikkelen van infrastructuur, maar we zijn nu via de fase met focus op toepassing aanbeland in de fase van v focus op behoefte. Deze vraagt nadrukkelijk om systeeminnovaties.. Deze paradigmashift gaat over alle lagen van de maatschappij. De industriële samenleving en de netwerkmaatschappij zijn twee verschillende werelden met heel verschillende kenmerken. De industriële samenleving is gebaseerd op tegenstellingen en conflicten, op schaarste. Een belangrijke entiteit is de individuele massa; dat zijn de doelgroepen waar bedrijven hun marketing op inzetten. In de netwerkmaatschappij is dit omgedraaid; het gaat om de ervaringen voor de massale individuen, ofwel op de behoefte van individuen dividuen aangepaste diensten. In plaats van schaarste is er overvloed, namelijk van data. Handelingen worden belangrijker. Dit betekent ook dat de waarde van diensten zal toenemen en dat producten verdienst zullen worden. Op micro-, meso- en macroniveau heeft de omslag naar een netwerkmaatschappij consequenties. Jan Wester geeft aan dat de grote institutionele structuren niet meer bepalend zijn in de netwerkmaatschappij. Deze wordt vormgegeven door en met het individu. individu De centrale manier van organiseren uit het oude paradigma leidt op dit moment tot systeemfalen: onderwijs holt in kwaliteit achteruit, zorg is niet meer betaalbaar, etc. Fusies volgen elkaar op en uiteindelijk leveren organisaties in op datgene waartoe zij op aarde zijn; zijn het zorgsysteem is niet meer gericht op het leveren van de zorg waar behoefte aan is, maar op geld verdienen. Dit leidt momenteel tot maar liefst vier crisees:: een economische crisis, een maatschappelijke crisis, een milieucrisis en tenslotte een waardencrisis; onze nze maatschappij beweegt richting een ethisch faillissement. Wat steeds meer zichtbaar wordt is dat mensen buiten de grote organisaties het heft in eigen hand nemen. Er zit een heleboel beweging onder de radar. Dat betekent dat het niet zichtbaar, niet ni besproken, niet geagendeerd en ook niet serieus genomen wordt. Maar langzaam komt het naar boven. Onze bestaande systemen leveren steeds minder datgene wat wij ervan verwachten. Er zijn dus veranderingen op

5 5 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 systeemniveau nodig: systeeminnovatie. In de jaren 90 was veel geld om alle problemen op te lossen en te maskeren. Nu hebben we een crisis, waardoor we onze maatschappij wel moeten veranderen. In een nieuwe maatschappij moeten welzijn en duurzaamheid centraal komen te staan. Maar heeft dat een waarde? Jazeker, want als je daarop inlevert dan gaat dat heel veel kosten (in euro s). Systeem moet weer ethisch herladen worden! (rehumanisering van transacties) Well being Het is nodig om onze maatschappij ethisch te herladen: naast people, planet en profit is ook pneuma (ziel) noodzakelijk. Welzijn van mensen moet centraal komen te staan en uiteindelijk moeten mensen kunnen begrijpen waar het over gaat; iedereen moet bijvoorbeeld zijn energierekening kunnen lezen. Maar hoe doe je dat? Jan Wester legt uit dat hij drie niveaus onderscheidt; staat, gemeenschap en individu. Het gemeenschapsniveau hebben we verwaarloosd, maar is een belangrijke sleutel. Hij geeft het voorbeeld van de kinderopvang: we hebben via de staat geregeld dat opa en oma werden betaald. Het systeem schiet hier door. We moeten op zoek naar nieuwe communities. Dit kan allerlei vormen aannemen zoals single-issue communities of solidariteit-van-de-postcode communities. Voorbeelden lopen uiteen van de Big Society van de Engelse premier Cameron tot de Anonymous-beweging,. Maar ookcoöperaties waar de aandeelhouders een belang hebben in wat het bedrijf daadwerkelijk produceert en presteert in plaats van anonieme aandeelhouders. In Nederland hebben we daar een goede traditie in. Uiteindelijk gaat het erom dat we een nieuwe set gezond-verstand principes toepassen, in lijn met de kenmerken van netwerkmaatschappijen. Regionalisatie is belangrijk, want systeeminnovaties vinden dikwijls op regioniveau plaats. Regio s moeten gaan bouwen op hun eigen sterktes. Met clustervorming en excellentie kan een regio internationaal concurreren, maar niet iedere regio wil internationaal competitief zijn. De ambities kunnen ook lokaal vastgesteld worden: regio s moeten niet met elkaar concurreren, maar juist inzetten op complementariteit. Lokaal moet worden ingezet op de mensen: wat is voor hen belangrijk? Dat moet leiden tot lokale optima waarin iedereen kan doen waar hij goed in is. Streven naar mondiale optima leidt vaak tot grote problemen op lokaal niveau. Jan Wester geeft aan dat het topsectorenbeleid ook gezien kan worden als regionalisatie van beleid. Dat kan prima werken, mits de topsectoren geworteld blijven in de regionale omgeving. De mensen moeten het lokaal voelen en eraan willen bijdragen. Jan Wester: Knowledge is global, value is local. Zorg voor regionale systemen om smart specialisation te bereiken. De driehoek van bedrijfsleven, kennis en overheid is feitelijk nog steeds industriebeleid. Maar als Nederland wilt matchen met Europa (Grand Challenges), dan moet gekeken worden naar de behoeftesteller, naar de burger. Deze kan projecten starten in samenwerking met bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Belangrijke voorwaarden zijn dan samenwerking, eigenaarschap (van communities), verbondenheid (generieke ICT-voorzieningen) en focus op sterktes (begin daar waar je goed in bent). Op die manier kan het social grid vorm krijgen (systeemverandering). Op de vraag of projecten die op de ene plek werken, ook naar andere plekken kunnen worden gekopieerd geeft Jan Wester aan dat dit niet zonder vertaling naar de lokale behoeftestellers en de lokale context kan. Kennis kan wel overgebracht worden, maar je kan niet een initiatief uit bijvoorbeeld Baskenland toepassen in Friesland. Culturele bepaaldheid is erg belangrijk.

6 6 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 VRAAGARTICULATIE IN WETENSCHAP EN INNOVATIE WOUTER BOON Wouter Boon doet onderzoek bij het Rathenau Instituut aan de afdeling Science System Assessment naar vraagsturing in het onderzoeksprogramma Kennis voor Klimaat en bestudeert kenniscocreatie rondom grote maatschappelijke vraagstukken. In de literatuur over innovatiemanagement is sinds eind jaren 70 steeds meer aandacht voor de rol van gebruikers. Daarvoor was het denken voornamelijk lineair; gedreven vanuit het aanbod van kennis. Wetenschappelijke kennis moest gevaloriseerd worden. In de huidige literatuur ligt de nadruk meer op feedback tussen de verschillende fasen van een innovatieproces (interactief innovatieproces). En er is meer aandacht voor de rol van de gebruiker, want gebruikers kunnen een belangrijke inspiratiebron vormen voor innovatie. Neem de mountainbike in Amerika; veel mensen hadden daar verbeterideeën voor die ook daadwerkelijk in nieuwe modellen meegenomen zijn (figuur: Lühtje (2005), Research Policy ). Er zijn verschillende redenen om gebruikers te betrekken in innovatieprocessen. In concrete innovatieprocessen hebben zij vaak een goede en creatieve inbreng, zij kunnen processen effectiever maken en hun betrokkenheid vergroot de kans op implementatie. Meer in het algemeen levert gebruikersbetrokkenheid een proactievere houding van de gebruiker op in een eventueel maatschappelijk (of ethisch) debat. Ook wordt het democratisch gehalte van nieuwe technologieën vergroot. Tegelijk zijn er ook redenen om gebruikers niet te betrekken; ze hebben te weinig kennis en vaardigheden, ze weten niet wat ze willen - If I asked my customers what they want, they simply would have said a faster horse (Henry Ford). Het betrekken van gebruikers kost ook geld en tijd. Een ander argument voor ondernemers om niet te investeren in vraagarticulatie is het vertrouwen dat de markt haar werk wel zal doen. Het onderzoek van Wouter Boon naar cocreatie in onderzoeksprojecten en programma s heeft enkele voorlopige overwegingen opgeleverd die hij graag met de aanwezigen deelt. 1. Vraagsturing is breder dan de markt In geval van vraagsturing bepalen kennisvragers (voor een groot deel) de onderzoeksvragen. In het topsectorenbeleid is vraagsturing echter vrij plat gedefinieerd. Het gaat om een sectoraal gedefinieerde groep bedrijven die in een TKI 4 40% in de onderzoekskosten bijdragen. Maar kennisvragers zijn niet alleen bedrijven. Er is een bredere opvatting nodig van gebruikers-producentinteracties. Ook overheden, maatschappelijke organisaties en individuen kunnen kennisvragers zijn. De kennisvragen van de overheid liggen in het verlengde 4 Een Topconsortium voor Kennis en Innovatie, waarin ondernemers en wetenschappers van de topsectoren gaan samenwerken

7 7 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 van de publieke taken (zorg, waterbeheer, etc.), maar in het huidige beleid komen deze niet of nauwelijks naar voren. Een kennisvrager zijn vereist ook vaardigheden om kennis te kunnen beoordelen en gebruiken (absorptive capacity). 2. Articulatie van latente vragen is belangrijk Vraagsturing impliceert dat gebruikers precies weten wat ze willen, maar dikwijls zijn vragen latent of behoeven ze een vertaalslag. Dit vraagt om het benaderen van vraagsturing als een iteratief en creatief proces van vraagarticulatie. Dit vereist wel kennis en vaardigheden aan zowel de kant van kennisgebruikers als aan de kant van kennisaanbieders. Voortdurende interactie tussen gebruikers en producenten is belangrijk. In het huidige beleid is weinig vrije speelruimte voor vraagarticulatie ingebouwd. 1. Articulatie naar lagere / lokale niveaus is nodig De maatschappelijke uitdagingen zijn grote paraplu s die moeten worden vertaald en gedownscaled naar een niveau waar men in de onderzoeksprogrammering iets mee kan. Er zou meer aandacht moeten zijn voor de mogelijke bijdrage van het MKB. Juist op lokaal en regionaal niveau vindt innovatie plaats. Daar gebeuren de meest spannende dingen, daar zijn de kennisvragers (gebruikers) en daar zijn de incentives om te veranderen. Wetenschappers staan hier voor een dilemma want voor hen is het belangrijk dat kennis internationaal gepubliceerd, wat in contrast staat met de lokale behoefte aan kennis. 2. Het gaat om cocreatie van kennis Gebruikers moeten niet alleen bij de agendabepaling of in de resultatenfase betrokken zijn maar ook tijdens de uitvoering van onderzoek; kenniscocreatie. Er volgt een korte discussie over het vermogen van kennisgebruikers om goede vragen te articuleren. Het voorbeeld wordt gegeven van boeren, die praktische kennisvragen stellen die in veel gevallen voor onderzoekers weinig vernieuwende onderzoekslijnen opleveren. Er zitten veel spanningen in het concept vraagsturing rondom representativiteit, opschaalbaarheid etc. Wouter Boon beaamt dit. Onderzoekers en kennisgebruikers denken en spreken op verschillende manieren. Dit moet in de eerste plaats erkend worden. Vervolgens moet kenniscreatie beschouwd worden als een proces, een proces dat open blijft. Wanneer de overheid programma s en subsidies definieert rondom bepaalde thema s, dan neemt zij het eigenaarschap op zich (zij pakt de rol van de kennisvrager). Dit terwijl zij dikwijls helemaal niet de uiteindelijke kennisgebruiker is. Jan Wester geeft aan dat hier ook een rol ligt voor partijen als TNO. TNO kan nadenken over vragen die bij de overheid nog niet op het bureau liggen. Als kennispartij kan zij de dialoog op gang brengen door te praten over onderzoeksresultaten, ruimte te zoeken in beperkende regelgeving etc. Essentieel is dat er een maatschappelijk middenveld ontstaat dat het eigenaarschap van een kennisbehoefte op zich neemt en vorm geeft aan het kenniscocreatieproces. De discussie spitst zich toe op het kennisabsorptievermogen van de overheid. De focus ligt binnen de overheid steeds meer op de procesmatige kant. Dit betekent dat er onvoldoende absorptievermogen is op onderwerpen waar de overheid een kennisvrager (eigenaar) is. Waar zit dan de interface waar de discussie nog gevoerd kan worden, en waar kan vraagarticulatie plaatsvinden? Op onderwerpen waar de overheid verantwoordelijk is moet zij als voornaamste kennisvrager voortrekker zijn. Dit geldt sowieso voor die taken die je als overheid MOET doen (zoals Defensie). Daarnaast zijn er dingen die de overheid WIL doen (zoals een campagne tegen overgewicht). Tenslotte zijn er dingen waar de overheid geen rol in moet spelen omdat anderen de kennisvragers zijn. Daar moet zij afzijdig blijven of vooral kijken hoe zij ruimte kan bieden om het vraagarticulatieproces tussen de juiste partijen tot stand te laten komen. In welke categorie een bepaald onderwerp valt wordt mede bepaald door politieke wenselijkheid.

8 8 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 PARTNERS IN RESEARCH, FOR BETTER AND FOR WORSE CHRIS MOMBERS In zijn presentatie gaat Chris Mombers, adjunct-directeur bij STW, in op hoe STW omgaat met beleid, gebruikers en andere partners. Een belangrijke ervaring van Chris Mombers is dat als je met meerdere partijen werkt, dat het van groot belang is dat je met elkaar ook goed de zware tijden kunt doorstaan. In STW-onderzoek zijn altijd gebruikers betrokken. De missie van STW is het realiseren van kennisoverdracht tussen technische wetenschappers en gebruikers. Dit doet STW door het financieren van excellent onderzoek en door gebruikers van begin af aan te koppelen aan wat de onderzoekers doen. Gebruikers zijn veelal bedrijven, maar ook patiënten, individuen, etc zijn als gebruikers opgetreden in STW-projecten. Het utilisatierapport van STW wordt jaarlijks gepubliceerd en kijkt ook naar resultaten van projecten na vijf en tien jaar. STW financiert projecten en programma s, het portfolio vernieuwt zich steeds. Alle projecten hebben gebruikerscommissies. Wetenschappelijke kwaliteit en utilisatie bepalen samen de kwaliteit (excellentie) van een onderzoeksvoorstel. Gebruikers financieren meestal mee in projecten, in geld of in natura. Gebruikersbetrokkenheid is altijd een eis. STW wil het selectiesysteem gaan aanpassen zodat ook aspecten als duurzaamheid en sociale innovatie meegenomen kunnen worden in de beoordeling. Dit om aan te sluiten bij het bewustzijn onder de wetenschappers en bedrijven dat dit belangrijke thema s zijn. Vrijwel alle topsectoren zijn vertegenwoordigd in het ecosysteem van STW, maar bij nadere beschouwing blijken vooral de logistieke sector en de creatieve sector ondervertegenwoordigt. Ook hier zal in de toekomst meer aandacht voor komen in de STW-programmering, door bijvoorbeeld ruimte voor architectuur en planologie. Chris Mombers presenteert twee case studies in de waterzuivering waarin hij heeft bestudeerd hoe kennis met gebruikers is gedeeld en uiteindelijk tot winstgevende concepten heeft geleid. Aan de hand van een historische beschrijving heeft hij vastgesteld dat een aantal elementen belangrijk zijn. Hoewel een goed idee vaak bij een individu begint is het nodig dat allerlei partijen in verschillende fasen betrokken worden. Voor al die partijen moet duidelijk zijn wat er voor hem of haar in zit. De community of purpose (gebruiker of doelgroep) moet in alle fasen aanwezig zijn wil een innovatie kunnen slagen. Risico s moeten goed worden ingeschat en bewaakt. Er moet aandacht zijn voor maatschappelijk verantwoord innoveren. Tenslotte is een goede projectorganisatie noodzakelijk. Soms is het beter om een klein gezelschap te hebben van mensen die goed weten wat ze willen, dan grote partijen aan tafel die er om onduidelijke redenen zitten. De belangrijkste conclusies van de case studies zijn in de figuur hiernaast samengevat. Deze conclusies sluiten aan bij de bevindingen van de eerdere spreker Wouter Boon, die ook aangeeft dat cocreatie in de uitvoeringsfase erg belangrijk is. Innovatie is niet wie het idee bedenkt, maar wie het oppikt. Het gaat om degenen die er echt voor gaan.

9 9 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 DE GEBRUIKER CENTRAAL MARTIJN KRIENS Martijn Kriens is partner bij bureau Upstream en directeur van Health Lab en Amsterdam Living Lab. Martijn Kriens vindt het belangrijk dat er ruimte is om fouten te maken en deze te omarmen. Mensen moeten leren van hun fouten. Ter illustratie noemt hij de luchtvaart. Dit is één van de meest veilige industrieën, vooral omdat fouten omarmd worden om te voorkomen dat ze ooit weer gebeuren. Aan de hand van figuren, citaten, referenties en voorbeelden neemt Martijn Kriens de aanwezigen mee in zijn betoog. Hij noemt het voorbeeld van bedrijf Morningstar dat zelfsturing tot in de punten heeft ingevoerd. Uitgangspunt hierbij is dat het uiteindelijk gaat om de mens. En over mensen die wat met mensen doen. Vaak wordt gesproken over organisaties die wat met organisaties doen, maar in de werkelijkheid gaat het over de mensen binnen (of zelfs buiten) die organisaties. We moeten beseffen dat onze maatschappij totaal anders is dan honderd jaar geleden. In tijden van industrialisatie, massaproductie en massacommunicatie stond de organisatie centraal. Dit wordt geïllustreerd door populariteit van boeken als The nature of the firm (Coase, 1937) waarin betoogd wordt dat intern organiseren veel efficiënter kan. Door de ontwikkelingen in de laatste decennia en de recente crisis wordt dat allemaal heel anders. Door ZZPers wordt samenwerken in netwerken steeds efficiënter. Dit denken wordt onder andere uiteen gezet door Josephine Green in From Pyramids to Pancakes (TED-talk 2010). Zij legt uit hoe onze samenleving steeds minder hiërarchisch wordt, en steeds meer gekarakteriseerd wordt door plattere netwerken. Producten worden steeds complexer en hebben meer functies (een tv is een platform). Er worden geen producten meer ontwikkeld of ontworpen; het ontwerp betreft vooral de interactie met de gebruikers (human meaning & communication). Omdat je niet precies weet wat de gebruiker wil, moet je steeds meer iteratief gaan produceren. Martijn Kriens geeft het voorbeeld van een alarmknop voor ouderen. Deze wilden ouderen niet gebruiken want ze vonden het een lelijk ding en stigmatiserend. Een interactief robothondje met een camera bleek een oplossing. De sociale factor is bepalend voor het succes van innovatie De fysieke en digitale werkelijkheid zullen steeds meer door elkaar heen lopen. Door nieuwe technologie gaan we op andere manier met elkaar communiceren. Denk aan grote bedrijven tegen wie de klant nu terug praat via sociale media. De afstand tussen instituties en organisaties wordt kleiner. De groep 65+ is de snelst groeiende groep in de sociale media. Dankzij ICT it is changing what it is to be a human being in society (Neelie Kroes). Ouderen van nu zijn niet meer de ouderen van vroeger en de knip bij 65 jaar is eigenlijk niet meer van deze tijd. In het boek Alone Together van Sherry Turkle legt zij uit dat het niet alleen om de technologie gaat, maar vooral om hoe deze grootschalig wordt ingezet en welke kansen dat biedt. Door internet zijn mensen in staat om anderen te vinden die dezelfde weinig voorkomende ziekte hebben als zij en gezamenlijk kunnen zij meer bereiken. Er is directe communicatie (bijvoorbeeld vanuit en tussen politici), maar er is ook steeds meer

10 10 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 indirecte communicatie met daarin hidden themes. Dit komt doordat wij overal kunnen communiceren, altijd toegang hebben tot alle informatie en door de grotere transparantie van de markt. Dit is allemaal niet maakbaar of stuurbaar je moet kijken wat er in de praktijk gebeurt en daarop reageren. Dit betekent dat we ook moeten beseffen dat de technologie zelf een belangrijke factor speelt in wie we zijn en wat we doen. Our writing equipment takes part in the forming of our thoughts (Nietsche). Wat betekent dit allemaal voor bedrijven? Er is sprake van een beweging richting de eindgebruiker. Een bedrijf moet heel vroeg gebruikers betrekken, maar omdat die nog niet weten wat ze willen, moet je als bedrijf heel vroeg komen met prototypes die in een beschermde omgeving worden getest. Om een living lab goed te laten werken moet je iedereen betrekken: grote en kleine bedrijven en kennisinstellingen. Die breng je alleen bijeen door te starten bij en te redeneren vanuit de gebruiker. Dat is de kern van living labs. Het Amsterdamse Health Lab biedt een platform over zorg en ICT, heeft verschillende living lab locaties en richt zich ook op onderwijs. De focus ligt op care en niet op cure. Zo is een belangrijk aandachtspunt het grensvlak tussen thuis wonen en verblijf in een verzorgingstehuis. Aan de ene kant wordt de rol van domotica ingebracht, aan de andere kant worden sociaal contact en samenzijn gestimuleerd. Er zijn verschillende pilots met ouderen, zoals Wordfeud op de ipad en Paro de robotzeehond. Volgens Martijn Kriens moet onze samenleving niet meer instituties, maar vooral mensen centraal stellen. Dit sluit ook aan bij het denken van de eerdere spreker Jan Wester. De mens centraal stellen betekent dat steeds meer gedacht zal worden over diensten. De mens en zijn behoefte staat centraal: grote en kleine bedrijven, overheden en kennisinstellingen moeten het aan de gebruiker overlaten om te bepalen wat hij nodig heeft. Zorg bijvoorbeeld kan een stuk goedkoper als wij de ingewikkelde indicatiestelling (institution centric) laten varen. Het uiteindelijke doel van Health Lab is om in 2025 alle mensen in regio Amsterdam zelf controle te geven over welke zorg zij willen en waar. Er volgt een discussie over het gebruik van sociale media. Worden we daar nu juist sociale of asocialer door? (Martijn Kriens toont een foto van mensen in een metro die allen op hun telefoon kijken). In de praktijk worden sociale media primair ingezet om de betrokkenheid te vergroten tussen mensen die lokaal al interacteren. Vanuit die optiek maakt het ons dus socialer. Jan Wester geeft aan dat het begint bij een behoefte; de behoefte aan communicatie die is er gewoon. Er is wel een menselijke maat, bijvoorbeeld in de hoeveelheid tijd die we eraan besteden. Alle partijen moeten zich ervan bewust zijn dat het anders is geworden. Zo maken bedrijven bedrijfsmatige afwegingen, want aandeelhouders zullen altijd vragen; wat levert het op? Als er ook sociale en maatschappelijke afwegingen zijn, dan moeten overheden optreden en gebruik maken van de (technologische) mogelijkheden. Maak daarbij gebruik van de gedrevenheid van individuen die ook in organisaties zitten (intrapreneurship). Als de business case dan duidelijk wordt, bewegen de bedrijven wel weer mee. De business case stond ook niet centraal bij het oprichten van Facebook. Het ontstond vanuit een idee en een gedrevenheid van één persoon, daarna kwam pas de bedrijfsmatige kijk. Een ander voorbeeld is het huidige verdienmodel van Twitter, dat tweets verkoopt voor analyses.

11 11 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 DISCUSSIE: WAT BETEKENT DE QUADRUPLE HELIX VOOR HET INNOVATIEBELEID? QUADRUPLE HELIX OF HERZIENING VAN TRIPLE HELIX? De meningen lopen uiteen over of een herziening of uitbreiding van het Triple Helix concept wel nodig is. Eén van de aanwezigen geeft aan dat wanneer men blijft denken vanuit Triple Helix (zo zijn veel overheidsinitiatieven opgezet) dat men dan snel belandt in gesprekken vanuit belangen. Het geheel blijft aanbodgedreven en dan kom je niet in de discussie over nieuwe waarden. Dit geldt ook voor de overheid. Die denkt vanuit bestaande wet- en regelgeving en instrumentarium (aanbod). Van daaruit worden problemen gedefinieerd en oplossingen bedacht. De gebruiker is meer dan een consumer, zij is ook prosumer. Zo wordt de particulier met zonnecellen in de energiemarkt een partner; zij is niet meer alleen een tikken-afnemer. Als je gaat redeneren vanuit behoefte - in tegenstelling tot redeneren vanuit bestaande systemen en instituties - dan krijg je een nieuwe dynamiek met nieuwe moraliteit en zingeving. Dan kan en moet iedereen laten zien wat hij aan het geheel kan bijdragen (Community of Purpose). Er wordt vastgesteld dat het gaat om meer dan een simpele uitbreiding van drie naar vier pijlers. In feite gaat het om het omdraaien van het verhaal. Begin niet bij het aanbod (van kennis, producten of beleidsinstrumenten), maar begin bij de behoefte van het individu of de gemeenschap van individuen. Vervolgens moet je kijken hoe die behoeftes gekoppeld kunnen worden aan het aanbod (van de spelers in de Triple Helix). Pas dan is er sprake van waardecreatie in de Triple Helix. De vraag is echter of het mogelijk is om de behoefte van het individu of een gemeenschap (community) centraal te stellen. Wie is deze gebruiker? Wat opvalt is dat de gebruiker steeds iemand anders kan zijn. Soms zijn het individuen, soms zijn het patiëntenorganisaties, soms is het een maatschap van boeren. Kunnen deze zich organiseren en fungeren als volwaardige gesprekspartners om de interactie mee aan te gaan? Iemand geeft aan dat de organisatiekracht van het individu door samen te werken met anderen en gebruik te maken van sociale media al zoveel groter is dan vroeger. ROL VAN DE OVERHEID: WAT WEL EN VOORAL WAT NIET DOEN? Kan de overheid misschien een rol spelen in het identificeren of organiseren van gebruikers/behoeftestellers? Het voorbeeld van KLM wordt gegeven, die momenteel 25 mensen in dienst heeft voor het monitoren van sociale media. KLM gebruikt deze kanalen om in publieke discussie te gaan met mensen en een leercurve aan te gaan. Het resultaat is meer positieve uitingen van klanten (satisfiers). Terugvertaald naar de overheid zou de vraag dan omgedraaid moeten worden; misschien is niet de vraag hoe die communities een goede gesprekspartner kunnen worden voor de overheid, maar hoe de overheid een goede gesprekspartner kan worden voor vernieuwers. Eén van de deelnemers geeft het als voorbeeld: Denk niet dat je ZZP-ers in een vakbeweging krijgt, maar kijk rondom welke thema s ze zich organiseren en ga daar luisteren. De lokale factor speelt een belangrijke rol bij het stellen van de behoefte. Vraag aan iemand in Friesland: waar lig je wakker van en wat ga JIJ daaraan doen? Wat ligt er binnen jouw bereik? En wat heb je dan nodig van wie? Het gaat dan vervolgens om het creëren van een lokale community. Wat kan een overheid hier in betekenen? Op het lokale niveau kom je uiteindelijk wel bij een overheid terecht die moet faciliteren. Dan zit de overheid in de goede rol, als zij wordt gestuurd door de behoefte. De nationale overheid moet niet gaan initiëren in de regio. Wat in Baskenland werkt, werkt niet in Friesland en wat in Friesland werkt, werkt niet in Limburg. Lokale overheden zijn echter vaak niet in staat om in deze luisterende rol te gaan zitten. De nationale overheid heeft veel taken gedecentraliseerd naar provincies en gemeenten, maar die zijn niet geëquipeerd en

12 12 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 hebben dikwijls ook geen ruimte om naar lokale behoeften te luisteren vanwege nationale wet- en regelgeving. Nationale regelgeving kan ook de lokale vormgeving van geschiktere organisatievormen frustreren (bijvoorbeeld in de zorg, denk aan het vergoedingensysteem). De overheid zou meer moeten denken in termen van partnerschappen. Zij moet niet denken over of voor de burger, maar MET de burger. De burger praat ook steeds meer terug (via sociale media of initiatieven zoals Anonymous), waarmee het instituut overheid steeds meer wordt beproefd. Gevestigde systemen hebben de neiging zichzelf in stand te houden. De overheid speelt daar vaak een rol door subsidie te stoppen in iets wat zich daardoor binnen het bestaande systeem kan uitbouwen. Moet je dit als overheid doen, stimuleer je daar innovatie mee? Nee, want vaak blijken deze projecten niet levensvatbaar. Denk aan het voorbeeld van Buurtzorg; de subsidie daarvan loopt volgend jaar af en iedereen is benieuwd wat er dan gaat gebeuren. Subsidie zorgt er dikwijls voor dat er geen daadwerkelijk eigenaarschap optreedt. Als de overheid iets wenselijk vindt en gaat sturen met programma s of subsidies, dan neemt zij daarmee het eigenaarschap. Het is beter om Evidence Based-beleid te voeren: monitoren, evalueren en mislukkingen omarmen. Ook de overheid zelf is een instituut waarvan de muren naar beneden moeten. Ook binnen de overheid moet gedacht gaan worden vanuit individuele behoeftestellers. Geef mensen in de praktijk vertrouwen en creëer transparantie. Er is veel bereidheid om samen te werken als er vertrouwen is (ontkokering). Denk aan het bedrijf Morningstar waarin iedereen - ongeacht zijn of haar functie - mag aangeven dat hij iets niet goed vindt. QUADRUPLE HELIX: DE BEHOEFTESTELLER CENTRAAL De vraag wordt nogmaals gesteld wat we met het concept Quadruple Helix kunnen. We moeten beseffen dat het in feite een beleidsterm is, het echte werk gebeurt eronder en in de praktijk kan je met zulke termen niet zoveel. Toch kan het helpen om bewustwording te creëren onder beleidsmakers voor de beperkingen van de huidige Triple Helix benadering en de meerwaarde die behoeftestellers of gebruikers kunnen leveren. In feite komt dit neer op het erkennen van de social capacity van burgers of de civil society. In de aankomende generatie die is opgegroeid met sociale media is het meer vanzelfsprekend om te denken vanuit behoeftes, capaciteiten en competenties. Ook ons onderwijssysteem is niet ingericht op behoeftes: studeren doe je niet om te leren, maar om een papiertje of een voldoende te halen. Het gaat te vaak over kennis en geld, en te weinig over talent en ontwikkeling, terwijl in de toekomst mensen met individuele vaardigheden en competenties steeds belangrijker worden. AFSLUITING In een laatste ronde geeft een aantal deelnemers een belangrijk leerpunt over de Quadruple Helix mee: Er moet ruimte komen voor experimenten waarbij de overheid een echte partner is, bereid is uit zijn eigen holte (instituut) te kruipen. Het lokale niveau leent zich hier beter voor, maar nationaal moet dit ook kunnen. Denk regelvrij. Iedere actor moet zijn eigen eigenaarschap nemen, de interactie daarna moet gelijkwaardig zijn. Dat is erg lastig, want alle reflexen gaan de andere kant op (handhaven van bestaande instituties). De overheid zou met nieuwe behoeftestellers in gesprek moeten raken. Het probleem is dat zij altijd praat met belangenvertegenwoordigers uit de gevestigde orde. Richt innovatiebeleid op het daadwerkelijke doen. Dat kan anders uitpakken dan verwacht, het kan ook mislukken. Maar ook daarvan kan geleerd worden. Innovatie is DOEN. In de definitie van sociale innovatie moet worden uitgegaan van de behoefte van de burger, gebruiker of mens. Met dank aan de vier sprekers voor hun presentaties en aan alle deelnemers voor hun inbreng in de discussie, sluit Marcel Kleijn het symposium af.

13 13 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 BIJLAGE 1 LIJST VAN AANWEZIGEN EN CV SPREKERS De volgende personen waren aanwezig tijdens het symposium: - Hanneke Bodewes, AWT - Wouter Boon, Rathenau Instituut - Ilse van den Breemer, AIM - Marcel Kleijn, AWT - Martijn Kriens, Upstream - Jaap Jan Krikken, AWT (stagiair) - Chris Mombers, STW - Patrick Morley, Telegraaf Media Groep/AWT Raadslid - Steven van den Oord, Universiteit Tilburg (student) - Louise Perbal, ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Victor van Rij, AWT - Wim Stegehuis, AWT - Jan Wester, TNO Hieronder zijn korte CV s van de sprekers opgenomen. Jan Wester (TNO): Jan Wester werkt sinds 2008 als principal strategist bij TNO waarbij hij zich richt op sociale- en transsectorale innovatie in de informatiemaatschappij. De ontwikkeling van Smart Specialisation Strategieën en regionale innovatiesytemen zijn daarbij een nieuwe elementen. Daarvoor was hij in verschillende functies werkzaam bij de overheid in diverse functies waaronder: - Initiator en projectleider Kenniswijk. Een grootschalig PPS-project met meer dan 40 partners en living-lab avant la lettre - Programmamanager breedband: verantwoordelijk voor het nationale breedbandbeleid, resulterend in een wereldwijde nr.1 positie voor NL. - Hoofd veiligheid, vertrouwen en interoperabiliteit - Hoofd strategie en coördinatie nationaal ICT-beleid Wouter Boon (Rathenau Instituut): Wouter Boon studeerde Natuurwetenschappen en Innovatiemanagement aan de Universiteit Utrecht. Hij promoveerde in 2008 aan diezelfde universiteit op het proefschrift Demanding Dynamics - Demand articulation of intermediary organisations in emerging pharmaceutical innovations. Vervolgens was hij onderzoeker bij het Athena Instituut (Vrije Universiteit), Dialogic (onderzoeksbureau) en de Innovation studies group (Universiteit Utrecht). Zijn proefschrift en vervolgwerk gaat over de rol van gebruikers en intermediaire organisaties in wetenschap en innovatie. Bij het Rathenau Instituut doet hij nu onderzoek naar het gezamenlijk produceren van kennis door kennisgebruikers en kennisaanbieders (kennisco-creatie) in het kader van grote onderzoeksprogramma s. Chris Mombers (STW): Chris Mombers is adjunct-directeur en tevens clusterleider Systemen, Energie en Materialen van de Technologiestichting STW. Hij is biochemicus van huis uit maar heeft in de loop der jaren met veel terreinen van toepassingsgericht wetenschappelijk onderzoek te maken gehad. Het onderwerp science of science oftewel hoe werkt de wetenschap? is een van zijn speciale interesses. In 2009 behaalde hij een master degree aan de Utrechtse School voor Beleids- en Organisatiewetenschap voor de richting Strategisch Management. Voorheen werkte hij onder meer als projectmedewerker bij de RAWB, voorloper van de AWT.

14 14 De Quadruple Helix: verslag AWT Symposium 20 juni 2012 Martijn Kriens (Upstream): Martijn Kriens is partner of Upstream, a consultancy firm focused on the use of social technologies in the transformation of organisations towards more peer based work. Martijn started his career in Quality Assurance, especially in IT companies. First for the Dutch organization of Applied Scientific research and later for BSO. Later he worked as CTO of a software company and director business development for a research organization (Novay). His main interest is in how technology can help create more flat organisations that reward personal initiatives (from Pyramids to Pancakes!). He is board member of IIP-SaaS.

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid Wouter Boon 1 Rathenau Instituut missie Het Rathenau Instituut stimuleert de publieke en politieke meningsvorming

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Partners in research, for better and for worse

Partners in research, for better and for worse Partners in research, for better and for worse AWT symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Public R&D funding system 2011 (simplified) coordination Missie STW het realiseren van kennisoverdracht

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Voorbij het personenalarmsysteem De ontwikkeling van nieuwe ICT-toepassingen voor chronische zorg. Pieter Duysburgh iminds SMIT, VUB

Voorbij het personenalarmsysteem De ontwikkeling van nieuwe ICT-toepassingen voor chronische zorg. Pieter Duysburgh iminds SMIT, VUB Voorbij het personenalarmsysteem De ontwikkeling van nieuwe ICT-toepassingen voor chronische zorg Pieter Duysburgh iminds SMIT, VUB Voorbij het PAS? Voorbij het PAS? Geen referentiepersoon Prijs Verlies

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Eindhoven ENERGIE Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Development, 2010 agenda Brainport innovatieve regio energietransitie de Brainport aanpak belang/kansen

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Beleidsplan & organisatie

Beleidsplan & organisatie Beleidsplan & organisatie 2015-2018 UTRECHT, 28-11-2014 AFRICA IN MOTION, M.KOFFI Inhoudsopgave 1. Organisatiestructuur... 2 1.1 Concept AIM organisatiestructuur... 2 1.1.1 De werkgroep Lobby... 3 1.1.2

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Vanaf 9.15 werd het druk bij Cubiss in Tilburg. Zo n 45 co-creanten verzamelden zich in de vergaderruimte om mee te denken over de Online Academy,

Nadere informatie

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid.

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. 1 Passieve consument passé de gebruiker als actieve ontwikkelaar Het gangbare beeld van gebruikers heeft een update nodig. Gebruikers

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders Ervaringen met een Pilot 1 Even voorstellen Henk Plessius Hogeschool Utrecht o Onderzoeker o Docent o Projectleider Aandachtsgebieden:

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Gebruikers en smart grids

Gebruikers en smart grids Gebruikers en smart grids KIvI NIRIA 23 Juni Gorinchem Geert Verbong Inhoud Belofte van Smart Grids: de actieve gebruiker Verschillende rollen Homo economicus De groene consument Nieuwe diensten De lastige

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

STRATEGISCHE VERNIEUWING: BEGIN MET HET MANAGEMENTTEAM

STRATEGISCHE VERNIEUWING: BEGIN MET HET MANAGEMENTTEAM Congres Podiumkunsten 2014 STRATEGISCHE VERNIEUWING: BEGIN MET HET MANAGEMENTTEAM Alexander Alexiev Vrije Universiteit a.s.alexiev@vu.nl Case study: Stichting DMC Den Haag 2011-2013 Case study in het proces

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD Elie Ratinckx VRWI Studiedag Toekomstverkenningen 21 september 2012 HISTORIEK VRWI TOEKOMSTVERKENNINGEN Ontwikkeling Methodologie

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Agrologistiek: De rol van ICT in toekomstige supply chains

Agrologistiek: De rol van ICT in toekomstige supply chains Agrologistiek: De rol van ICT in toekomstige supply chains delaatstemeter@gmail.com Walther Ploos van Amstel Amsterdam, April 2010 Waarde creëren met supply chain ICT Nieuwe ICT oplossingen kunnen agrologistiek

Nadere informatie

Programma. voor de pauze Kader - Cross media conceptontwikkeling: het proces

Programma. voor de pauze Kader - Cross media conceptontwikkeling: het proces Programma voor de pauze Kader - Cross media conceptontwikkeling: het proces Vragenrondje na de pauze Analyse - Innovatie, creativiteit, coördinatie, implementatie [wat wil je bereiken met cross media?]

Nadere informatie

Participatie en social media. Futurawonen. Politiek Online Prinses Mariestraat 36 2514 KG Den Haag T: 070 362 97 97 F: 070 345 45 41

Participatie en social media. Futurawonen. Politiek Online Prinses Mariestraat 36 2514 KG Den Haag T: 070 362 97 97 F: 070 345 45 41 Participatie en social media Politiek Online Prinses Mariestraat 36 2514 KG Den Haag T: 070 362 97 97 F: 070 345 45 41 Futurawonen E: info@politiekonline.nl www.politiekonline.nl 21 april 2011 1 Inhoud

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Co-creatie. en haar toekomst. Tom Zeegers

Co-creatie. en haar toekomst. Tom Zeegers Co-creatie en haar toekomst. Tom Zeegers Tom Zeegers 16-10-2014 Nijmegen Anticiperen heeft de toekomst: weet wat de klant wil, voordat hij dat zelf weet is een artikel wat recentelijk op Frankwatching

Nadere informatie

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Gaston Halders (Enexis) Arjan van Diemen (TNO) Derek Rodenberg (KPN) Energie Informatie Agenda Introductie sprekers Projectachtergrond Het

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht 13.30 - Opening danielle@digitalestedenagenda.nl h.haveman@enschede.nl www.twitter.com/dezorgendestad 1 Digitale

Nadere informatie

Een Slimme Specialisatie Strategie Lessen uit het OESO project + Vlaamse inbreng

Een Slimme Specialisatie Strategie Lessen uit het OESO project + Vlaamse inbreng Een Slimme Specialisatie Strategie Lessen uit het OESO project + Vlaamse inbreng Patries Boekholt & Jon van Til EWI Focus Bijeenkomst 25 februari 2013 In deze presentatie Voor de pauze: Internationale

Nadere informatie

ehealth = Health Investeringen uit het verleden belemmeren de toekomst? Chris Flim VU PICA Kenniscentrum Patiëntenlogistiek 21 03 2011

ehealth = Health Investeringen uit het verleden belemmeren de toekomst? Chris Flim VU PICA Kenniscentrum Patiëntenlogistiek 21 03 2011 ehealth = Health Investeringen uit het verleden belemmeren de toekomst? Chris Flim 1 ehealth is mensenwerk Bedrijfskundige informatica 10 jaar in Telecom & Media bij KPN (Call Centers, doelgroepmarketing,

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Project Realisatie Training 3.0. Ik, Wij, Het. Voor teams die vernieuwende projecten realiseren

Project Realisatie Training 3.0. Ik, Wij, Het. Voor teams die vernieuwende projecten realiseren Project Realisatie Training 3.0 Ik, Wij, Het Voor teams die vernieuwende projecten realiseren Management Teams, Project Teams, Sales Teams, ICT Implementatie, Afdelingen Uit studies blijkt dat slechts

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

de Ruimtemakers, vernieuwende wijze van Risicomanagement Speelveld aan kansen

de Ruimtemakers, vernieuwende wijze van Risicomanagement Speelveld aan kansen de Ruimtemakers, vernieuwende wijze van Risicomanagement Speelveld aan kansen Ruimte maken voor ondernemers Nederland is een land van ondernemen en ondernemers. Een land dat groot is geworden door te bedenken

Nadere informatie

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V.

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. Westblaak 35 ROTTERDAM MVO? Doen wij zo! Datum: 27-01-2015 Inleiding MVO? Natuurlijk! Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO); werken aan economische

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Inhoud Productontwikkelingomgeving Waar zijn we goed in? Producten pakket en product beleid. Strategische opties Innovatie? Product innoveren Synthem Philips

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Innoveren in de zorg door design thinking

Innoveren in de zorg door design thinking Innoveren in de zorg door design thinking Marc Steen marc.steen@tno.nl TNO Behavioural and Societal Sciences, Innovation Management Enkele begrippen Een voorbeeld Een uitdaging Presentatie op Cliëntenparticipatie

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel prof.dr. Hans Strikwerda Met reviews door: prof. dr. Arnoud Boot mr. drs. Atzo Nicolaï drs. Michiel Muller prof. dr. Eric Claassen dr. René Kuijten prof. dr.

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland VALORISATIE in het HBO/bij de HAN Christiaan Holland TTP vereniging 16 december 2013 Mijn bijdrage in 5 onderdelen: I. Mijn achtergrond II. III. IV. Visie en inleidende beschietingen Valorisatie in het

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

ICT en Zorg (ehealth)

ICT en Zorg (ehealth) ICT en Zorg (ehealth) Op weg naar Warme en Slimme Zorg in Den Haag Dienst OCW S. Santokhi, projectleider ehealth Wat is ehealth? Inzetten van ICT middelen ter versterking van gezondheid en zorg Accent

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020 Danielle Raspoet Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid Vlaams Innovatienetwerk, Gent 1 Technologie & Innovatie in Vlaanderen: Prioriteiten

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Isabel De Clercq (Wolters Kluwer) deelt haar kennis met ons Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Kennis delen heeft een positieve invloed op het innoverend vermogen en op het vinden van oplossingen

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Geachte aanwezigen, Nederland heeft een al sterke internationale reputatie als het om deltatechnologie

Nadere informatie