Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2012 (BVZ 2012) Delfland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2012 (BVZ 2012) Delfland"

Transcriptie

1 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ ) versie 24 september 2013 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 1

2 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2

3 Inhoudsopgave Inleiding 4 Typering waterschap 4 Rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI's) binnen 5 Slibontwateringsinstallaties (SOI's) binnen 5 1 Algemeen 6 Kerncijfers, 6 Samenvatting, 7 2 Functioneren installaties Transport afvalwater Zuivering afvalwater Slibverwerking Onderhoud 34 3 Financiën Totale kosten zuiveringsbeheer Kosten transport afvalwater Kosten zuivering afvalwater Kosten slibverwerking Totale kosten zuiveringskring Discrepantie 59 4 Milieu Specifiek energieverbruik afvalwaterzuivering Energieopwekking afvalwaterzuivering65 43 Duurzame energie afvalwaterzuivering67 44 Grondstoffen 68 5 Maatschappelijk Innovaties Arbo en veiligheid 72 Bijlage: Beschrijvingen 73 De paginanummers in de inhoudsopgave worden automatisch gegenereerd en kunnen licht afwijken van de daadwerkelijke nummering In de digitale versie kan gebruik worden gemaakt van een hyperlink voor elke paragraaf Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 3

4 Rapportage bedrijfsvergelijking zuiveringsbeheer Inleiding Dit is de rapportage van de Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ) die in opdracht van de Unie van Waterschappen is uitgevoerd De bedrijfsvergelijking maakt de prestaties van het zuiveringsbeheer transparanter en reikt de besturen en managers van de waterschappen een instrument aan om hun bedrijfsvoering te verbeteren Eerdere vergelijkingen hebben een succesvolle impuls gegeven aan de kwaliteitsverbetering in het zuiveringsbeheer en aan het leren en verbeteren bij de waterschappen De afgelopen jaren zijn de zuiveringsprestaties aanzienlijk verbeterd, terwijl de waterschappen de kosten nagenoeg gelijk hebben weten te houden Alle deelnemende waterschappen ontvangen met dit document hun eigen waterschapsrapport met daarin de vergelijking op detailniveau van de resultaten van het zuiveringsbeheer over met waar mogelijk een vergelijking met 2006 en Per onderdeel van het zuiveringsbeheer worden kengetallen gepresenteerd per waterschap en per RWZI om de prestaties en de ontwikkelingen op een eenduidige manier in beeld te kunnen brengen Waar mogelijk worden verklarende variabelen beschreven, waarmee de verschillen tussen de waterschappen kunnen worden uitgelegd De methodiek voor de bedrijfsvergelijking is gebaseerd op de Balanced Score-Card De methodiek houdt in dat er vanuit verschillende perspectieven naar de prestaties in het zuiveringsbeheer wordt gekeken: vanuit het functioneren, de financiën, het milieu (duurzaamheid) en vanuit de toekomst (innovaties) De BVZ is met name gefocust op de doelmatigheidsverbeteringen in het zuiveringsbeheer (de prestaties in relatie tot de kosten) Het perspectief belanghebbenden is in niet belicht Deze rapportage geeft inzicht in de ontwikkeling van de eigen prestaties en kosten en laat zien in hoeverre uw waterschap in lijn zit met de collega waterschappen Wij wensen u en alle overige deelnemers veel plezier en leerinformatie toe met het bestuderen van dit rapport en hopen dat het ook dit jaar de energie genereert en de prikkel geeft om verder te willen verbeteren Meer uitvoerige analyses vindt u in WAVES (wwwbvzwavesdatabanknl) Typering waterschap Het waterschap bestaat uit voormalige polders en/of waterschappen, waarvan de oorsprong teruggaat tot de Sint Elisabethsvloed van 1421, toen reeds bestaande inpolderingen en andere lager gelegen gebieden overstroomd werden Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 4

5 Rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI's) binnen Slibontwateringsinstallaties (SOI's) binnen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 5

6 1 Algemeen De kerncijfers van waterschap zijn weergegeven in de onderstaande tabel De cijfers worden in de tabel vergeleken met het landelijk gemiddelde en met het gemiddelde van het stroomgebied waartoe het waterschap behoort De kolom totaal waterschappen geeft de optelling (indien van toepassing) weer van alle waterschappen Kerncijfers, Stroomgebied* Rijn- West RWZI's [aantal] Gemiddelde Totaal Waterschappen Waterschappen Totale ontwerpcapaciteit RWZI's [ie] Gemiddelde belasting RWZI's [ie] Aangeslagen ve [ve] Totale capaciteit rioolgemalen [m3/uur] Aantal m3 afvalwater gezuiverd [m3/dag] Aantal ie verwijderd Totale slibproductie slibontwatering [tonnen ds] Lengte transportstelsel [km] Totale kosten zuiveringstechnische werken [euro] Discrepantie [procent] Huishoudens dat afvalwater loost [aantal] Bedrijven dat afvalwater loost [aantal] Aandeel effluent geloosd op buitenwater [procent] Oppervlakte [hectare] [2011] ** Inwoners [aantal] [2011] ** ,2 7,3 12,5 12, ,0 61,5 41,2 41, ** De waarden van de referentiegroepen geven het gemiddelde van de waterschappen binnen de desbetreffende groep weer ** Bron: Waterschapsspiegel, overige onderwerpen komen uit de uitvraag van de Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 6

7 Samenvatting, Gemiddelde waterschappen Functioneren installaties Transport afvalwater 211 Afnamecapaciteit (liter/uur per ie) 29,2 30,8 32,2 14,7 51,2 100,0 100,0 97,7 93,7 100,0 78,3 78,5 83,0 70,7 102,7 222 Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent) 100,0 100,0 98,6 88,9 100,0 223 Rendement voor N+P+CZV verwijdering (procent) 85,4 82,4 86,6 81,5 93,0 224 Rendement voor stikstofverwijdering (procent) 82,9 79,4 82,8 77,6 90,5 225 Rendement voor fosfaatverwijdering (procent) 80,5 75,4 84,4 75,4 93,3 226 Rendement voor CZV verwijdering (procent) 92,7 92,3 92,7 89,0 95,9 227 % ie's verwijderd (procent) 93,3 92,7 92,6 88,5 95, ,0 34,5 37,8 25,6 71, Specifieke slibproductie (kg slib/ie verwijderd) 13,0 13,0 16,5 9,0 27,1 234 Ontwateringspercentage slib (procent) 20,7 21,4 23,1 17,9 26,3 241b Verlies beschikbaarheid transportsysteem (procent) 0,07 0,05 0,30 0,00 1,33 242b Verlies beschikbaarheid zuiveringsinstallaties (procent) 0,06 0,00 0,61 0,00 3,84 243b Verlies beschikbaarheid slibverwerkingsinstallaties (procent) 0,00 0,05 0,45 0,00 1, Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent) Zuivering afvalwater 221 Gemiddelde belastinggraad (procent) 228 Hoeveelheid aangevoerd afvalwater (liter/dag per ie) 229 Hydraulische capaciteit (liter/uur per ie) Slibverwerking 231 Slibproductie (tonnen ds) Onderhoud Financiën Totale kosten zuiveringsbeheer 311 Tarief zuiveringsheffing (euro per ve) 312 Totale kosten zuiveringstechnische werken (euro) 313 Totale kosten zuiveringstechnische werken per ve (euro) 314 Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (euro/ie verwijderd) 65,06 85,14 53,51 41,76 85, ,78 82,64 46,25 35,45 82,64 67,34 76,06 39,65 28,80 76,06 805,75 792,47 467,62 351,37 792, Totale directe kosten transporteren afvalwater (1000*euro/m3*km) 24,03 25,20 15,56 5,92 48, Totale gestand kosten transport afvalwater (1000*euro/m3*km) 44,74 37,62 29,69 11,10 92,17 6,42 5,05 5,49 2,75 16, Totale directe kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) 48,99 52,92 24,57 17,34 52, Totale gestand kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) 58,90 54,26 35,73 23,63 54, Op beheer- en onderhoudskosten zuiv afvalwater (euro/ie verwijderd) 14,06 10,66 10,34 7,51 14, Totale directe kosten slibverwerking (euro/ton ds) 484,11 621,25 620,78 472,03 933, Totale gestand kosten slibverwerking (euro/ton ds) 467,17 523,93 335,05 124,03 635,17 77,51 130,36 182,11 97,03 270, Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (1000*euro/m3 per jaar) Kosten transport afvalwater 323 Op beheer- en onderhoudskosten trans afvalwater (1000*euro/m3*km) Kosten zuivering afvalwater Kosten slibverwerking en afzet 343 Op beheer- en onderhoudskosten slibverwerking (euro/ton ds) Totale kosten zuiveringskring 351 Totale directe kosten transp en zuiv afvalwater (euro/ie verwijderd) 352 Totale directe kosten transp en zuiv afvalwater (1000*euro/m3 per jaar) 61,03 67,97 30,88 21,82 67,97 730,32 708,19 364,19 255,63 708,19 0,8-1,2 12,5-1,2 30,8 Discrepantie 361 Discrepantie (procent) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 7

8 Gemiddelde waterschappen 411 Specifiek energieverbruik transporteren afvalwater (GJprim/m3km) 114,3 118,9 63,9 301,5 412 Specifiek energieverbruik zuiveren afvalwater (GJprim/1000 ie verwijderd) 374,1 294,6 213,4 381,6 1334,3 1152,2 459,6 2562,3 418,9 337,6 257,6 438, ,21 29,03 6,02 59,82 95,8 101,5 90,7 149,1 Milieu Specifiek energieverbruik afvalwaterzuivering 413 Specifiek energieverbruik slibontwatering (GJprim/1000 ton ds) 414 Totaal energieverbruik (GJprim/1000 ie verwijderd) Energieopwekking afvalwaterzuivering 421 Energie-opwekking: biogasproductie (Nm3) 422 Energie-opwekking: zelfvoorzienendheid mbv biogas (procent) Duurzame energie afvalwaterzuivering 431 Duurzame energie: % groene energie (incl inkoop) (procent) Grondstoffen 441 Specifiek chemicaliënverbruik defosfatering (mol/(1000 ie verwijderd)) 15,53 12,14 19,94 4,15 50, Specifiek chemicaliënverbruik PE slibontwatering (g/ kg ds) 13,26 17,21 13,71 4,18 19, Specifiek chemicaliënverbruik Fe slibontwatering (g/ kg ds) 0,00 0,00 2,79 0,00 27, ,67 5,66 4,32 0,84 9,47 0 6,0 1,8 0 6,0 Maatschappelijk Innovaties 511 Nieuwe innovatietechnologieën (aantal) Arbo en veiligheid 531 Gemiddelde verzuimpercentage (procent) 532 Totaal aantal ongevallen (aantal) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 8

9 2 Functioneren installaties Kerntabel functioneren Gemiddelde waterschap pen Functioneren installaties Transport afvalwater 211 Afnamecapaciteit (liter/uur per ie) 29,2 30,8 32,2 14,7 51,2 100,0 100,0 97,7 93,7 100,0 78,3 78,5 83,0 70,7 102,7 222 Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent) 100,0 100,0 98,6 88,9 100,0 223 Rendement voor N+P+CZV verwijdering (procent) 85,4 82,4 86,6 81,5 93,0 224 Rendement voor stikstofverwijdering (procent) 82,9 79,4 82,8 77,6 90,5 225 Rendement voor fosfaatverwijdering (procent) 80,5 75,4 84,4 75,4 93,3 226 Rendement voor CZV verwijdering (procent) 92,7 92,3 92,7 89,0 95,9 227 % ie's verwijderd (procent) 93,3 92,7 92,6 88,5 95,5 212 Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent) Zuivering afvalwater 221 Gemiddelde belastinggraad (procent) 228 Hoeveelheid aangevoerd afvalwater (liter/dag per ie) ,0 34,5 37,8 25,6 71, Specifieke slibproductie (kg slib/ie verwijderd) 13,0 13,0 16,5 9,0 27,1 233 Techniek slibontwatering: Centrifuge (procent) 94,4 94,5 67,5 0,0 100,0 233 Techniek slibontwatering: Kamerfilterpers (procent) 0,0 0,0 11,5 0,0 100,0 233 Techniek slibontwatering: Membraanfilterpers (procent) 0,0 0,0 1,8 0,0 100,0 233 Techniek slibontwatering: Zeefbandpers (procent) 5,6 5,5 20,4 0,0 100,0 233 Techniek slibontwatering: Overig (procent) 0,0 0,0 0,0 0,0 1,7 229 Hydraulische capaciteit (liter/uur per ie) Slibverwerking 231 Slibproductie (tonnen ds) 234 Ontwateringspercentage slib (procent) 20,7 21,4 23,1 17,9 26,3 100,0 47,6 0,0 100,0 235 Verwerking ontwaterd slib: Verbranden (procent) 0,0 15,1 0,0 100,0 235 Verwerking ontwaterd slib: Biologisch drogen + meestoken (procent) 0,0 17,6 0,0 100,0 235 Verwerking ontwaterd slib: Thermisch drogen + meestoken (procent) 0,0 19,7 0,0 100,0 235 Verwerking ontwaterd slib: Overig (procent) 0,0 0,0 0,0 0,0 235 Verwerking ontwaterd slib: Monoverbranden(procent) Onderhoud 241b Verlies beschikbaarheid transportsysteem (procent) 0,07 0,05 0,30 0,00 1,33 242b Verlies beschikbaarheid zuiveringsinstallaties (procent) 0,06 0,00 0,61 0,00 3,84 243b Verlies beschikbaarheid slibverwerkingsinstallaties (procent) 0,00 0,05 0,45 0,00 1,54 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 9

10 Inleiding De vragenlijst van de BVZ is herzien Als gevolg van het Bestuursakkoord Water is de vraagstelling en de methodiek zodanig aangepast, dat gegevens niet alleen per waterschap of rwzi kunnen worden beschouwd, maar ook per zuiveringskring Hiermee is het mogelijk gemaakt om de gegevens beter te kunnen vergelijken, ook met andere waterpartners Daarnaast zijn de volgende parameters nieuw toegevoegd: 1 De afnamecapaciteit van een zuiveringskring De afnamecapaciteit van een zuiveringskring is de afnameverplichting (uitgedrukt in l/h) gedeeld door de biologische ontwerpcapaciteit van de rwzi (in ie) Het is een maat voor de hoeveelheid afvalwater die per ie moet worden gezuiverd 2 De hydraulische capaciteit van een rwzi De hydraulische capaciteit van een rwzi is de hydraulische ontwerpcapaciteit (uitgedrukt in l/h) gedeeld door de biologische ontwerpcapaciteit (in ie) Het is een maat voor de hoeveelheid afvalwater die per ie kan worden gezuiverd 3 De hoeveelheid aangevoerd afvalwater Dit is de jaargemiddelde aangevoerde hoeveelheid afvalwater gedeeld door het aantal ie In het algemeen zijn de prestaties in het zuiveringsbeheer goed en zijn ze ook weer iets gestegen ten opzichte van Dit geldt onder andere voor het voldoen aan de afnameverplichting, het nalevingspercentage, de technische betrouwbaarheid en beschikbaarheid Daarnaast valt op dat voor een aantal KPI s met name het minimum is gestegen, waardoor de spreiding is afgenomen Dit geldt voor het voldoen aan de afnameverplichting en de gemiddelde belastinggraad Transport afvalwater Zowel ten aanzien van de afnamecapaciteit van een zuiveringskring (hoeveelheid afvalwater dat volgens de gemaakte afspraken met gemeenten moet worden gezuiverd) als de hydraulische capaciteit van een rwzi (de hydraulische ontwerpcapaciteit gedeeld door de biologische ontwerpcapaciteit van een rwzi) kan worden gesteld, dat er in het algemeen weinig ontwikkeling te zien is Opvallend is dat er een grote spreiding is tussen de waterschappen met als uitersten enerzijds waterschap Zuiderzeeland en anderzijds waterschapsbedrijf Limburg Het voldoen aan de afnameverplichting laat ook in weer een verdere stijging zien, enerzijds van het gemiddelde van alle waterschappen (van 95,4% in 2006, via 96,2% in naar 97,7% in ) maar vooral van het minimum (van gemiddeld 89,4% in naar 93,7% in ) Het voldoen aan de afnameverplichting is bij bijna alle waterschappen vastgelegd in schriftelijke afspraken met de gemeenten Gemiddeld 87% van de afspraken is schriftelijk Voor driekwart van de waterschappen ligt dat percentage ver boven de 90% Deze afspraken beschrijven in het algemeen ook een prognose voor de komende 5 tot 15 jaar en er wordt jaarlijks aan de gemeente verslag uitgebracht Zuivering afvalwater Op jaarbasis is er in bijna 2 miljard m3 afvalwater gezuiverd, terwijl dit in 2006 en ongeveer 1,83 miljard m3 was De totale capaciteit van de 346 RWZI s in Nederland bedraagt ruim 30 miljoen ie In zijn ruim 25 miljoen ie aangevoerd naar de rwzi s, waarvan de waterschappen ruim 23 miljoen ie uit het afvalwater hebben verwijderd Het gemiddelde percentage ie-verwijderd is stabiel gebleven op 92,6% De gemiddelde belastinggraad is in de afgelopen jaren steeds verder gestegen en bedraagt nu gemiddeld 83% Dit is onder andere te danken aan het feit dat een aantal rwzi s zijn gesloten en waarvan het afvalwater nu gezuiverd wordt op een andere rwzi Het aantal rwzi s is gedaald van 390 In naar 346 in Hierdoor is ook de minimum belastinggraad toegenomen van ruim 56 % in naar bijna 71% in Het nalevingspercentage met betrekking tot de lozingseisen is ook verder gestegen tot gemiddeld 98,6% in Dat betekent dat bijna alle rwzi s vrijwel het gehele jaar volledig voldoen aan hun lozingsvergunning Ondanks dat het gemiddelde is toegenomen zijn er wel verschillen tussen de waterschappen te zien Er zijn enkele grote stijgers, maar daarentegen ook enkele waterschappen waarbij het resultaat substantieel lager is dan in voorgaande jaren of langjarig lager is dan dat van andere waterschappen Hoewel tussen 2006 en nog een stijging van het gemiddelde zuiveringsrendement (CZV, N en P) waarneembaar was, lijkt dit tussen en te stabiliseren (gemiddeld 86,6%) Ditzelfde geldt ook voor het stikstof- en fosfaatrendement Wel is in de beschouwde periode de aangevoerde vuilvracht op de rwzi s gestegen, zodat gesteld kan worden dat de netto zuiveringsprestatie is toegenomen Ten aanzien van fosfaat kan worden geconcludeerd, dat een aantal waterschappen het beleid heeft ingezet om niet meer fosfaat te verwijderen dan wettelijk verplicht (voor zover dit uit financieel-economisch oogpunt haalbaar is), terwijl wel voldaan blijft worden aan het nalevingspercentage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 10

11 De hoeveelheid aangevoerd afvalwater (in l/d per ie) vertoont grote verschillen tussen de waterschappen De gemiddelde hoeveelheid bedroeg in 215 l/d per ie met een spreiding van 129 tot 285 l/d per ie In is er meer afvalwater per ie aangevoerd dan in voorgaande jaren, maar was ook een relatief nat jaar (gemiddelde neerslag in De Bilt 878 mm in en 777 mm in ) Slibverwerking De totale slibhoeveelheid die wordt afgevoerd naar de slibeindverwerking bedroeg in bijna ton droge stof Dit is min of meer dezelfde hoeveelheid als in In deze zelfde periode zijn echter ook de belasting van de rwzi s (met 2,9%) en het verwijderingsrendement (met 4,5%) toegenomen, zodat per saldo de specifieke slibproductie in lichte mate is gedaald Het ontwateringspercentage van het slib is sinds 1999 min of meer constant op gemiddeld ongeveer 23% Om dit resultaat te bereiken moet echter wel steeds meer polymeer worden toegevoegd In 1999 bedroeg het specifiek chemicaliënverbruik nog geen 8 g / kg ds, maar in is dit gestegen tot boven de 11,3 g / kg ds Een stijging van 45% heeft overigens niet geleid tot een hoger ontwateringspercentage Wat betreft de slibontwateringsmethode kan worden gesteld, dat het aandeel kamerfilterpers en zeefbandpers is afgenomen van respectievelijk 15% en 23% in naar 11% en 21% in ten gunste van de centrifuge (van gemiddeld 59% in naar 66% in ) In is voor het eerst gevraagd naar de wijze van slibeindverwerking Bijna 48% van het ontwaterde slib wordt in een monoverbrandingsinstallatie gestookt, 15% wordt meeverbrand met bijvoorbeeld huisvuil, bijna 18% wordt eerst biologisch gedroogd en daarna verbrand, terwijl bijna 20% thermisch wordt gedroogd en daarna verbrand Onderhoud In de BVZ zijn de kritische proces indicatoren technische betrouwbaarheid en beschikbaarheid geïntroduceerd van zowel het transportsysteem, de zuiveringsinstallatie als de slibverwerkinginstallatie Toen werd geconcludeerd dat veel waterschappen bezig waren om het onderhoudsbeleid te professionaliseren, maar nog niet in staat waren om de gevraagde gegevens te leveren Dat laatste geldt in iets mindere mate ook voor Van de waterschappen die wel gegevens hebben aangeleverd kan worden gesteld, dat de betrouwbaarheid en de beschikbaarheid zijn toegenomen Deze laatste is voor alle drie de onderwerpen (transport, zuiveren en slibverwerken) meer dan gehalveerd en varieert tussen de 99,4 en 99,7% Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 11

12 21 Transport afvalwater 211 Afnamecapaciteit (liter/uur per ie) Afnamecapaciteit (liter/uur per ie) Gem waterschappen ,0 30,3 5,7 52,1 29,2 33,2 13,5 53,1 30,8 32,2 14,7 51,2 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 12

13 212a Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent) Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent) Gem waterschappen ,1 95,4 81,6 100,0 100,0 96,2 89,4 100,0 100,0 97,7 93,7 100,0 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 13

14 212b Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent), Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 14

15 22 Zuivering afvalwater 221 Gemiddelde belastinggraad (procent) Gemiddelde belastinggraad (procent) Gem waterschappen ,5 78,7 56,3 95,3 78,3 81,6 63,6 100,0 78,5 83,0 70,7 102,7 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 15

16 222a Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent) Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent) Gem waterschappen ,8 97,7 81,9 100,0 100,0 97,5 89,5 100,0 100,0 98,6 88,9 100,0 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 16

17 222b Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent), Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 17

18 223a Rendement voor N+P+CZV verwijdering (procent) Rendement voor N+P+CZV verwijdering (procent) Gem waterschappen ,7 83,7 68,7 90,8 85,4 86,5 81,3 91,3 82,4 86,6 81,5 93,0 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 18

19 223b Rendement voor N+P+CZV verwijdering (procent), Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 19

20 224 Rendement voor stikstofverwijdering (procent) Rendement voor stikstofverwijdering (procent) Gem waterschappen ,3 77,6 39,3 89,5 82,9 83,1 72,8 88,8 79,4 82,8 77,6 90,5 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 20

21 225 Rendement voor fosfaatverwijdering (procent) Rendement voor fosfaatverwijdering (procent) Gem waterschappen ,3 81,9 75,8 92,9 80,5 84,4 75,2 92,6 75,4 84,4 75,4 93,3 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 21

22 226 Rendement voor CZV verwijdering (procent) Rendement voor CZV verwijdering (procent) Gem waterschappen ,5 91,6 87,5 94,8 92,7 92,3 88,2 95,3 92,3 92,7 89,0 95,9 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 22

23 227 % ie's verwijderd (procent) % ie's verwijderd (procent) Gem waterschappen ,3 91,2 75,3 96,1 93,3 92,6 87,1 94,5 92,7 92,6 88,5 95,5 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 23

24 228 Hoeveelheid aangevoerd afvalwater (liter/dag per ie) Hoeveelheid aangevoerd afvalwater (liter/dag per ie) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 24

25 229 Hydraulische capaciteit (liter/uur per ie) Hydraulische capaciteit (liter/uur per ie) Gem waterschappen ,2 35,4 25,5 52,3 34,0 35,9 25,8 52,4 34,5 37,8 25,6 71,6 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 25

26 23 Slibverwerking 231a Slibproductie (tonnen ds) Slibproductie (tonnen ds) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 26

27 231b Slibproductie (tonnen ds), Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 27

28 232 Specifieke slibproductie (kg slib/ie verwijderd) Specifieke slibproductie (kg slib/ie verwijderd) Gem waterschappen ,0 16,2 12,2 20,6 13,0 16,6 12,1 25,5 13,0 16,5 9,0 27,1 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 28

29 233 Onderverdeling techniek slibontwatering (kg droge stof) () Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 29

30 234 Ontwateringspercentage slib (procent) Ontwateringspercentage slib (procent) Gem waterschappen ,7 23,3 20,2 28,0 20,7 23,0 19,5 27,5 21,4 23,1 17,9 26,3 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 30

31 235 Onderverdeling verwerking ontwaterd slib (kg droge stof) () Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 31

32 24 Onderhoud 241a Technische betrouwbaarheid transportsysteem (uren) Technische betrouwbaarheid transportsysteem (uren) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 32

33 241b Verlies beschikbaarheid transportsysteem (procent) Verlies beschikbaarheid transportsysteem (procent) Gem waterschappen 0,07 0,77 0,03 2,44 0,05 0,30 0,00 1,33 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 33

34 242a Technische betrouwbaarheid zuiveringsinstallaties (uren) Technische betrouwbaarheid zuiveringsinstallaties (uren) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 34

35 242b Verlies beschikbaarheid zuiveringsinstallaties (procent) Verlies beschikbaarheid zuiveringsinstallaties (procent) Gem waterschappen 0,06 1,59 0,01 8,33 0,00 0,61 0,00 3,84 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 35

36 243a Technische betrouwbaarheid slibverwerkingsinstallaties (uren) Technische betrouwbaarheid slibverwerkingsinstallaties (uren) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 36

37 243b Verlies beschikbaarheid slibverwerkingsinstallaties (procent) Verlies beschikbaarheid slibverwerkingsinstallaties (procent) Gem waterschappen 0,00 1,09 0,00 5,57 0,05 0,45 0,00 1,54 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 37

38 3 Financiën Kerntabel financiën Gemiddelde waterschappen 65,06 85,14 53,51 41,76 85,14 Financiën Totale kosten zuiveringsbeheer (euro's) 311 Tarief zuiveringsheffing per ve 312 Totale kosten zuiveringstechnische werken Totale kosten zuiveringstechnische werken per ve 88,78 82,64 46,25 35,45 82, Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (euro/ie verwijderd) 67,34 76,06 39,65 28,80 76, Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (1000*euro/m3 per jaar) 805,75 792,47 467,62 351,37 792,47 Kosten transport afvalwater (1000*euro/m3*km) 321 Totale directe kosten transporteren afvalwater Totaal netto directe kosten (euro's) Aangevoerd afvalwater x aantal km leiding (m3 km) 322 Totale gestand kosten transport afvalwater 24,03 25,20 15,56 5,92 48, ,74 37,62 29,69 11,10 92,17 Gestandaardiseerde kapitaallasten (euro's) Totale gestandaardiseerde kosten transporteren afvalwater (euro's) Op beheer- en onderhoudskosten trans afvalwater Netto directe operationele beheerkosten (euro's) Netto directe operationele onderhoudskosten (euro's) 6,42 5,05 5,49 2,75 16, Kosten zuivering afvalwater (euro/ie verwijderd) 331 Totale directe kosten zuiveren afvalwater 48,99 52,92 24,57 17,34 52, ,90 54,26 35,73 23,63 54,26 Gestandaardiseerde kapitaallasten (euro's) Totale gestandaardiseerde kosten zuiveren afvalwater (euro's) ,06 10,66 10,34 7,51 14, ,11 621,25 620,78 472,03 933, ,17 523,93 335,05 124,03 635,17 Gestandaardiseerde kapitaallasten (euro's) Totale gestandaardiseerde kosten slibverwerking en afzet (euro's) ,51 130,36 182,11 97,03 270,08 Netto directe operationele beheerkosten (euro's) Netto directe operationele onderhoudskosten (euro's) Totale directe kosten transp en zuiv afvalwater (euro/ie verwijderd) 61,03 67,97 30,88 21,82 67, Totale directe kosten transp en zuiv afvalwater (1000*euro/m3 per jaar) 730,32 708,19 364,19 255,63 708,19 0,8-1,2 12,5-1,2 30,8 Totale netto directe kosten (euro's) ie's verwijderd (ie) 332 Totale gestand kosten zuiveren afvalwater 333 Op beheer- en onderhoudskosten zuiv afvalwater Netto directe operationele beheerkosten (euro's) Netto directe operationele onderhoudskosten (euro's) Kosten slibverwerking en afzet (euro/ton ds) 341 Totale directe kosten slibverwerking Totaal netto directe kosten verwerken en afzetten van slib (euro's) Slibproductie (tonnen ds) 342 Totale gestand kosten slibverwerking en afzet 343 Op beheer- en onderhoudskosten slibverwerking Totale kosten zuiveringskring Discrepantie (procent) 361 Discrepantie Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 38

39 Ontwikkeling kosten zuiveringstechnische werken De kosten van de waterschappen voor beheer en exploitatie van zuiveringstechnische werken bedroegen in 1040 miljoen Ten opzichte van de vorige bedrijfsvergelijking in ( 1025 miljoen1) zijn de kosten 1,5% gestegen De stijging is ruim lager dan de inflatie die ten opzichte van 6,2% bedraagt, waardoor er in reële zin sprake is van een daling van de kosten voor zuiveringstechnische werken Zoals onderstaande grafiek van de meerjarige ontwikkeling van deze kosten laat zien, geldt voor de laatste tien jaar dat de zuiveringskosten niet meer stijgen dan het niveau van de inflatie Alleen de bedrijfsvergelijking zuiveringsbeheer liet een stijging boven inflatieniveau zien, maar deze werd met name veroorzaakt door de ingebruikname van de compleet nieuwe en zeer grote RWZI Harnaschpolder door het hoogheemraadschap van Los hiervan zou de stijging ook in niet hoger dan inflatieniveau zijn geweest De ingebruikname van de RWZI Harnaschpolder leidde tot een forse verbetering van de zuiveringsprestaties Een belangrijke oorzaak van de beperkte stijging van de kosten van zuiveringstechnische werken is de daling van de kosten voor het verwerken en afzetten van slib van 220,4 miljoen in tot 203,9 miljoen in De waterschappen hebben goedkopere contracten afgesloten voor het transport en de eindverwerking van het slib dat in zuiveringsinstallaties vrij komt Verhouding kosten-prestatie De kosten van de waterschappen voor beheer en exploitatie van zuiveringstechnische werken zijn ten opzichte van dus ruim binnen de inflatiestijging gebleven Daar staat tegenover dat de prestaties van de waterschappen op zuiveringsgebied zijn verbeterd Bij een toename van de verwerkte hoeveelheid vervuilingseenheden van 24,6 miljoen in tot 25,1 miljoen in is het voldoen aan de afnameverplichting toegenomen van gemiddeld 96,2% in naar 97,7% in, het nalevingspercentage met betrekking tot de lozingseisen toegenomen van 97,5% in naar 98,6% in en zijn de zuiveringsrendementen gelijk gebleven (gemiddeld rendement van de verwijdering van stikstof, fosfaat en zuurstofbindende stoffen was zowel in als 86,6%) Tarief zuiveringsheffing De belastingplichtigen betalen voor de zuivering van afvalwater door middel van de zuiveringsheffing Dit is een belasting die een tarief per vervuilingseenheid kent In dit tarief zijn naast de kosten van zuiveringstechnische werken ook andere kosten en opbrengsten van het waterschap die samenhangen met de taak zuivering van afvalwater verdisconteerd Het gaat dan om kosten van planvorming, belastingheffing en inning, communicatie, bestuur, kwijtschelding en opbrengsten uit reserves en dividend Het tarief van de zuiveringsheffing was in gemiddeld 53,51 per ve Ten opzichte van betekent dit een stijging met 8,2% in drie jaar, oftewel 2,7% per jaar (: 49,47) Het betreft hier gewogen gemiddelden die zijn berekend op basis van de geraamde ve s Door lagere 1 In de BVZ staat een totaal van 1001 miljoen De bedragen van en Brabantse Delta waren in respectievelijk 18,8 miljoen en 4,9 miljoen te laag aangehouden Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 39

40 onttrekkingen aan reserves, vermindering van opbrengsten uit dividend en meer kwijtscheldingen en oninbaarverklaringen is de stijging van het gewogen gemiddelde tarief in groter dan van de kosten van zuiveringstechnische werken Omvang en kosten zuiveringsinstallatie Het aantal rioolwaterzuiveringsinstallaties bedroeg in in totaal 348 (in : 390) Gemiddeld worden per rwzi ruim inwonersequivalenten (ie s) gezuiverd (in : ruim ie s) In onderstaande grafiek2 zijn de gestandaardiseerde kosten van zuiveren per ie gerelateerd aan de capaciteit van de rwzi s in ie De trendlijn in de grafiek laat zien dat kleinere rwzi s gemiddeld genomen hogere kosten per ie hebben Door de grote spreiding kan geen harde conclusie worden getrokken over de relatie tussen de kosten en grootte van de rwzi In deze bedrijfsvergelijking zijn de kosten voor het eerst ook gerelateerd aan een zuiveringskring Dit is het geheel van een zuiveringsinstallatie en alle transportsystemen van waaruit afvalwater op de rwzi wordt gebracht In de volgende grafiek3 zijn de directe kosten van transporteren en zuiveren bij elkaar geteld en uitgedrukt in gezuiverde ie s De kosten zijn dus gerelateerd aan de omvang van de zuiveringskring De kosten van slibverwerking zijn in deze grafiek niet meegenomen omdat slibverwerkinginstallaties in veel gevallen voor meerdere zuiveringskringen werken Uit de grafiek zijn geen conclusies te trekken; het standaardiseren van kosten en het toevoegen van gemeentelijke kosten van transport van afvalwater per zuiveringskring kan het inzicht in de toekomst verbeteren 2 De grafiek is exclusief de vier grootste rwzi s met meer dan ie s 3 De grafiek is exclusief de vier grootste rwzi s met meer dan ie s Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 40

41 Discrepantie De discrepantie (verschil tussen aangeboden en aangeslagen vervuilingseenheden) is ten opzichte van de BVZ toegenomen met 2% Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 41

42 31 Totale kosten zuiveringsbeheer 311 Tarief zuiveringsheffing (euro per ve) Tarief zuiveringsheffing (euro per ve) Gem waterschappen 65,06 49,47 36,84 68,76 85,14 53,51 41,76 85,14 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 42

43 312 Totale kosten zuiveringstechnische werken (euro) (x mlneuro) Totale kosten zuiveringstechnische werken (euro) Gem waterschappen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 43

44 313 Totale kosten zuiveringstechnische werken per ve (euro) Totale kosten zuiveringstechnische werken per ve (euro) Gem waterschappen ,43 41,15 24,43 57,73 88,78 45,91 36,47 88,78 82,64 46,25 35,45 82,64 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 44

45 314 Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (euro/ie verwijderd) Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (euro/ie verwijderd) Gem waterschappen ,42 34,46 29,11 49,18 67,34 39,62 30,88 67,34 76,06 39,65 28,80 76,06 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 45

46 315 Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (1000*euro/m3 per jaar) Totale directe kosten zuiveringstechnische werken (1000*euro/m3 per jaar) Gem waterschappen ,66 409,48 284,66 673,44 805,75 496,18 357,84 833,10 792,47 467,62 351,37 792,47 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 46

47 32 Kosten transport afvalwater 321 Totale directe kosten transporteren afvalwater (1000*euro/m3*km) De post "Opbrengsten transportstelsel anders dan transport voor andere waterkwaliteitsbeheerders" is buiten beschouwing gelaten Totale directe kosten transporteren afvalwater (1000*euro/m3*km) Gem waterschappen ,18 8,98 1,26 33,42 24,03 15,65 6,30 42,25 25,20 15,56 5,92 48,12 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 47

48 322 Totale gestandaardiseerde kosten transport afvalwater (1000*euro/m3*km) Totale gestandaardiseerde kosten transport afvalwater (1000*euro/m3*km) Gem waterschappen 44,74 31,50 12,95 69,73 37,62 29,69 11,10 92,17 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 48

49 323 Operationele beheer- en onderhoudskosten transporteren afvalwater (1000*euro/m3*km) Operationele beheer- en onderhoudskosten transporteren afvalwater (1000*euro/m3*km) Gem waterschappen ,88 3,45 0,27 13,02 6,42 6,07 2,85 21,16 5,05 5,49 2,75 16,12 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 49

50 33 Kosten zuivering afvalwater 331 Totale directe kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) De post "Opbrengsten zuiveringsinstallaties excl zuivering voor andere waterkwaliteitsbeheerders" is buiten beschouwing gelaten Totale directe kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) Gem waterschappen ,40 20,06 14,22 29,69 48,99 23,99 18,01 48,99 52,92 24,57 17,34 52,92 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 50

51 332 Totale gestandaardiseerde kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) Totale gestandaardiseerde kosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) Gem waterschappen 58,90 35,89 23,37 58,90 54,26 35,73 23,63 54,26 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 51

52 333 Operationele beheer- en onderhoudskosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) Operationele beheer- en onderhoudskosten zuiveren afvalwater (euro/ie verwijderd) Gem waterschappen ,17 9,10 6,74 12,26 14,06 10,66 8,74 16,76 10,66 10,34 7,51 14,58 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 52

53 34 Kosten slibverwerking 341 Totale directe kosten slibverwerking (euro/ton ds) De post "Opbrengsten ontwateren en transport van slib excl andere waterkwaliteitsbeheerders" is buiten beschouwing gelaten Totale directe kosten slibverwerking (euro/ton ds) Gem waterschappen ,05 610,25 448, ,71 484,11 648,25 484,11 963,29 621,25 620,78 472,03 933,71 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 53

54 342 Totale gestandaardiseerde kosten slibverwerking (euro/ton ds) Totale gestandaardiseerde kosten slibverwerking (euro/ton ds) Gem waterschappen 467,17 312,50 163,10 539,43 523,93 335,05 124,03 635,17 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 54

55 343 Operationele beheer- en onderhoudskosten slibverwerking (euro/ton ds) Operationele beheer- en onderhoudskosten slibverwerking (euro/ton ds) Gem waterschappen ,15 136,11 52,15 227,35 77,51 170,83 57,19 245,18 130,36 182,11 97,03 270,08 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 55

56 35 Totale kosten zuiveringskring 351 Totale directe kosten transport en zuivering afvalwater (euro/ie verwijderd) De posten "Opbrengsten transportstelsel anders dan transport voor andere waterkwaliteitsbeheerders" en "Opbrengsten zuiveringsinstallaties excl zuivering voor andere waterkwaliteitsbeheerders" zijn buiten beschouwing gelaten Totale directe kosten transport en zuivering afvalwater (euro/ie verwijderd) Gem waterschappen ,25 25,02 20,10 35,03 61,03 29,96 23,49 61,03 67,97 30,88 21,82 67,97 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 56

57 352 Totale directe kosten transport en zuivering afvalwater (1000*euro/m3 per jaar) De posten "Opbrengsten transportstelsel anders dan transport voor andere waterkwaliteitsbeheerders" en "Opbrengsten zuiveringsinstallaties excl zuivering voor andere waterkwaliteitsbeheerders" zijn buiten beschouwing gelaten Totale directe kosten transport en zuivering afvalwater (1000*euro/m3 per jaar) Gem waterschappen ,57 297,27 217,57 479,66 730,32 375,16 240,46 730,32 708,19 364,19 255,63 708,19 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 57

58 36 Discrepantie 361 Discrepantie (procent) Discrepantie (procent) Gem waterschappen 11,8 16,4-4,9 28,3 0,8 10,5-13,5 37,6-1,2 12,5-1,2 30, Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 58

59 4 Milieu Kerntabel milieu Gemiddelde waterschappen 114,3 118,9 63,9 301,5 Milieu Specifiek energieverbruik afvalwaterzuivering 411 Transporteren afvalwater (GJprim/m3km) 412 Zuivering afvalwater (GJprim/1000 ie verwijderd) 413 Slibontwatering (GJprim/1000 ton ds) 414 Totaal energieverbruik (GJprim/1000 ie verwijderd) 374,1 294,6 213,4 381,6 1334,3 1152,2 459,6 2562,3 418,9 337,6 257,6 438, ,21 29,03 6,02 59,82 95,8 101,5 90,7 149,1 Energieopwekking afvalwaterzuivering 421 Biogasproductie (Nm3) 422 Zelfvoorzienendheid mbv biogas (procent) Duurzame energie afvalwaterzuivering 431 Percentage groene energie (procent) Grondstoffen 441 Specifiek chem verbruik defosfatering (mol/(1000 ie verwijderd)) 15,53 12,14 19,94 4,15 50, Specifiek chem verbruik PE slibontwatering (g/ kg ds) 13,26 17,21 13,71 4,18 19,99 0,00 0,00 2,79 0,00 27, Specifiek chem verbruik Fe slibontwatering(g/ kg ds) Algemeen Bij het hoofdstuk milieu is voor de energiegegevens van gebruik gemaakt van de gegevens van MJA3 Deze vragen zijn dus niet opnieuw uitgevraagd voor de BVZ Door een iets andere methodiek en definitie van de indicatoren zijn de cijfers uit niet altijd 1 op 1 te vergelijken met de prestaties in 2006 en Om toch trends te kunnen maken is een aantal gegevens van omgerekend van primaire energie naar kwh (elektrisch), zodat ze te vergelijken zijn met die van 2006 en Energieverbruik Het totale energieverbruik van de waterschappen voor het zuiveringsbeheer bedroeg in bijna 8000 TJ Tussen 2006 en is er nog een lichte stijging waar te nemen van het totale primaire energieverbruik Daarna is een daling te zien Dezelfde trend is waarneembaar als wordt gekeken naar het totaal elektriciteitsverbruik In 2006 bedroeg dit kwh/1000 ie verwijderd, in was het en in Opmerkelijk is wel het verschil tussen de waterschappen in primair energieverbruik per ie verwijderd Dit varieert tussen de 260 en 440 GJprim/1000 ie verwijderd Deze zelfde variatie is ook waarneembaar bij het specifieke energieverbruik voor het transporteren, het zuiveren en het slibverwerken Het specifieke energieverbruik voor het transporteren van afvalwater was gemiddeld 119 GJprim/m3km met een spreiding van 64 tot 302 Voor het specifieke energieverbruik zuiveren afvalwater was dit 295 GJprim/1000 ie verwijderd (range ) en voor het slibverwerken 1149 GJprim/1000 ton ds (range ) Omdat in de BVZ in niet alle informatie is uitgevraagd om een goede trend waar te nemen op grond van de kennis en definities zoals die nu worden gehanteerd, is voor een overall trend geciteerd uit het MJA3 verslag In de eerste MJA3 planperiode is aan energie-efficiency maatregelen 13% gerealiseerd, terwijl 11% was geprognosticeerd (zekere en voorwaardelijke maatregelen) Dit is exclusief de inkoop van duurzame energie Wanneer ook de inkoop van duurzame energie wordt meegerekend zijn deze percentages zelfs 21%, respectievelijk 37% Afgezien van de inkoop van duurzame energie, betekent dit in deze periode een jaarlijkse verbetering van ruim 3% (MJA gaat uit van een gemiddelde van 2% per jaar) Het accent van de maatregelen ligt in deze periode op opwekking van duurzame energie en procesmaatregelen Energieopwekking In Nederland werd in door de waterschappen in totaal meer dan 100 miljoen m3 biogas opgewekt op jaarbasis Dit biogas wordt grotendeels in gasmotoren omgezet in elektriciteit en warmte, een paar waterschappen werken dit op tot groen aardgas dat in het openbare net wordt geïnjecteerd Met de in gasmotoren opgewekte elektriciteit kunnen de waterschappen gemiddeld in bijna 29% van het (totale) eigen energieverbruik voorzien De energieopwekking bij de waterschappen varieert van 6 % tot 60 % Het doel is 40% duurzame energieopwekking in 2020 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 59

60 Van de geproduceerde hoeveelheid biogas werd veruit het grootste deel, namelijk 93,2% nuttig gebruikt Slechts 6,6% wordt afgefakkeld en 0,2% gespuid Duurzame energie Het percentage groene energie is 101% in voor het zuiveringsbeheer en 94% voor het gehele waterschap Sommige waterschappen scoren meer dan 100% omdat ze een deel van de groene energie die ze opwekken terugleveren aan het net Gemiddeld wordt bij het zuiveringsbeheer - 72% van de groene energie ingekocht en wordt 29% van de groene energie door de waterschappen zelf opgewekt door middel van biogas Het doel is 100% duurzaam inkopen in 2015 voor het gehele waterschap Grondstoffen Chemicaliën worden in hoofdzaak voor twee doeleinden gebruikt op rwzi s, namelijk ten behoeve van de fosfaatverwijdering en ten behoeve van de slibontwatering Het chemicaliënverbruik ten behoeve van de fosfaatverwijdering is gedaald van gemiddeld 24 mol Fe/1000 ie verwijderd in 2006 tot gemiddeld 20 mol/1000 ie verwijderd in Enerzijds heeft dit te maken met een toename van de biologische fosfaatverwijdering (tot ruim 71%), maar anderzijds sturen sommige waterschappen ook duidelijker op het behalen van de wettelijke eisen en niet op het maximaal haalbare resultaat (voor zover dit economisch voordeliger is) De meeste waterschappen gebruiken polymeer bij de slibontwatering, een minderheid gebruikt ijzer De ijzerconsumptie is de afgelopen jaren min of meer constant en bedraagt 4,5 g / kg ds De polymeerconsumptie stijgt van nog geen 8 tot ruim 11,3 g / kg ds tussen 1999 en, terwijl het ontwateringspercentage gelijk is gebleven Dit is ook in de BVZ geconstateerd Vervolgens zijn acties ondernomen om dit nader uit te zoeken, maar er zijn nog geen resultaten beschikbaar omdat de onderzoeken nog lopen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 60

61 41 Specifiek energieverbruik afvalwaterzuivering 411 Specifiek energieverbruik transporteren afvalwater (GJprim/m3km) Specifiek energieverbruik transporteren afvalwater (GJprim/m3km) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 114,3 Gem waterschappen 118,9 63,9 301,5 61

62 412 Specifiek energieverbruik zuiveren afvalwater (GJprim/1000 ie verwijderd) Specifiek energieverbruik zuiveren afvalwater (GJprim/1000 ie verwijderd) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 374,1 Gem waterschappen 294,6 213,4 381,6 62

63 413 Specifiek energieverbruik slibontwatering (GJprim/1000 ton ds) Specifiek energieverbruik slibontwatering (GJprim/1000 ton ds) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 1334,3 Gem waterschappen 1152,2 459,6 2562,3 63

64 414 Totaal energieverbruik (GJprim/1000 ie verwijderd) Totaal energieverbruik (GJprim/1000 ie verwijderd) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 418,9 Gem waterschappen 337,6 257,6 438,6 64

65 42 Energieopwekking afvalwaterzuivering 421 Energie-opwekking: biogasproductie (Nm3) Energie-opwekking: biogasproductie (Nm3) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer Gem waterschappen

66 422 Energie-opwekking: zelfvoorzienendheid mbv biogas (procent) Energie-opwekking: zelfvoorzienendheid mbv biogas (procent) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 38,21 Gem waterschappen 29,03 6,02 59,82 66

67 43 Duurzame energie afvalwaterzuivering 431 Duurzame energie: % groene energie (incl inkoop) (procent) Duurzame energie: % groene energie (incl inkoop) (procent) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 95,8 Gem waterschappen 101,5 90,7 149,1 67

68 44 Grondstoffen 441 Specifiek chemicaliënverbruik defosfatering (mol/(1000 ie verwijderd)) Specifiek chemicaliënverbruik defosfatering (mol/(1000 ie verwijderd)) Gem waterschappen ,55 23,76 0,00 54,55 15,53 20,51 0,00 48,65 12,14 19,94 4,15 50,52 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 68

69 442 Specifiek chemicaliënverbruik PE slibontwatering (g/ kg ds) Specifiek chemicaliënverbruik PE slibontwatering (g/ kg ds) Gem waterschappen ,56 9,82 2,18 17,32 13,26 11,63 1,43 19,12 17,21 13,71 4,18 19,99 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 69

70 443 Specifiek chemicaliënverbruik Fe slibontwatering (g/ kg ds) Specifiek chemicaliënverbruik Fe slibontwatering (g/ kg ds) Gem waterschappen ,00 3,25 0,00 19,97 0,00 3,06 0,00 24,29 0,00 2,79 0,00 27,78 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 70

71 5 Maatschappelijk Kerntabel maatschappelijk Gemiddelde waterschappen ,67 5,66 4,32 0,84 9,47 0 6,0 1,8 0 6,0 Maatschappelijk Innovaties 511 Nieuwe innovatietechnologieën (aantal) Arbo en veiligheid 531 Gemiddelde verzuimpercentage (procent) 532 Totaal aantal ongevallen (aantal) Innovatie Het aantal nieuwe innovatietechnologieën dat in is toegepast bedroeg in totaal 43 Dat is gemiddeld 1,9 innovaties per waterschap Daarnaast zijn er ook diversie innovatietechnologieën onderzocht die om uiteenlopende redenen (nog) niet zijn toegepast Veel van de onderzochte en toegepaste innovaties hebben betrekking op het besparen, opwekken en toepassen van energie (Energiefabriek, biogas), het terugwinnen van grondstoffen (struviet, fosfaat, stikstof, cellulose) en het efficiënter en goedkoper zuiveren van afvalwater (Nereda, Pharmafilter, 1 step filter, Anammox) In sommige gevallen gaat het ook om het slim sturen en meten in de afval-waterketen bijvoorbeeld om riooloverstorten te voorkomen Vaak wordt er intensief samen-gewerkt met kennisinstellingen, bedrijfsleven en internationale partners Kringloopsluiting Het aantal opgegeven projecten in het kader van de Energiefabriek bedroeg in de periode in totaal 33 De prognose voor geeft een totaal van 47 projecten te zien Het is niet bekend waarom deze aantallen hoger zijn dan het aantal Energiefabrieken dat daadwerkelijk wordt gerealiseerd Het aantal projecten in het kader van de Grondstoffenfabriek bedroeg in de periode in totaal 19 De prognose voor geeft een totaal van 37 projecten te zien De cijfers over het opwerken van het effluent voor toepassing en het hergebruik van effluent laten een sterk wisselend en waarschijnlijk onbetrouwbaar beeld zien Arbo en veiligheid Het aantal bijna-ongevallen in het zuiveringsbeheer bedroeg in in totaal 311 en het aantal ongevallen bedroeg in totaal 42 (dat is gemiddeld 1,8 ongeval per waterschap) Ten opzichte van is het aantal bijna-ongevallen gestegen met 38%, maar is het aantal daadwerkelijke ongevallen gedaald met 30% Zowel in als in waren er geen dodelijke ongevallen De ongevallenindex (het aantal ongevallen gedeeld door het aantal gewerkte uren) bedroeg in gemiddeld 6,3 Het ziekteverzuim in het zuiveringsbeheer bedroeg in gemiddeld 4,3% Dat is een daling van 0,3% ten opzichte van Het gemiddelde ziekteverzuim van de waterschapssector in bedroeg 4,2% Ter vergelijking: het ziekteverzuim bij de overheid in bedroeg gemiddeld 5,3% en bij de sector waterbedrijven en afvalbeheer 5,5% De meldingsfrequentie (aantal keren dat een medewerker zich ziek meldt) bedroeg in gemiddeld 1,1% en is daarmee iets lager dan het landelijk gemiddelde voor de waterschapsector (1,2% in ) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 71

72 51 Innovaties 511 Nieuwe innovatietechnologieën (aantal) Nieuwe innovatietechnologieën (aantal) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer - Gem waterschappen

73 53 Arbo en veiligheid 531 Gemiddelde verzuimpercentage (procent) Gemiddelde verzuimpercentage (procent) Gem waterschappen 2,67 4,61 1,90 7,40 5,66 4,32 0,84 9,47 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 73

74 532 Totaal aantal ongevallen (aantal) Totaal aantal ongevallen (aantal) Gem waterschappen 0 2, ,0 1,8 0 6,0 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 74

75 Bijlage: Beschrijvingen 211 Afnamecapaciteit (liter/uur per ie) De afnamecapaciteit van een zuiveringskring is een maat voor de capaciteit van het transportsysteem en geeft de hoeveelheid afvalwater weer dat volgens de gemaakte afspraken met gemeenten gezuiverd moet worden 212a Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent) Het kengetal "Aandeel voldoen aan afnameverplichting (procent)" geeft aan in hoeverre de transportcapaciteit van de gemalen is afgestemd op de met de gemeenten overeengekomen verplichting voor afname van het afvalwater Het kengetal wordt direct door de waterschappen berekend door per overnamepunt de beschikbare transportcapaciteit (m3/uur) en de afnameverplichting (m3/uur) te bepalen voor het gehele verzorgingsgebied van de rwzi's Overcapaciteit mag hierbij niet worden meegnomen De transportcapaciteit is dus per overnamepunt nooit hoger dan de afnameverplichting De mate waarin aan de afnameverplichting wordt voldaan wordt door de waterschappen opgegeven als percentage per verzorgingsgebied van een rwzi Op waterschapsniveau wordt een gewogen gemiddelde berekend (weging op basis van ontwerpcapaciteit) Elk waterschap heeft afspraken met gemeenten over de hoeveelheid afvalwater die door het waterschap van de gemeenten moet worden afgenomen Deze afspraken zijn vastgelegd in een aansluitvergunning, overeenkomst of een Basis Rioleringsplan (BRP) Het kengetal geeft aan in hoeverre de waterschappen voldoende transportcapaciteit hebben geïnstalleerd om aan de afnameverplichting te voldoen Indien niet aan de afnameverplichting (transporteren van afvalwater) wordt voldaan kan het risico van periodieke overstorten van ongezuiverd afvalwater uit riolering en transportstelsel op het oppervlaktewater groter zijn 221 Gemiddelde belastinggraad (procent) Het kengetal geeft de verhouding weer tussen de gemiddelde belasting en ontwerpcapaciteit van de rwzi's De gemiddelde belasting en de ontwerpcapaciteit worden uitgedrukt in ie's a 150 g TZV Tot en met 2006 was dit 136 g TZV Het kengetal wordt weergegeven in procenten Als de belastinggraad groter dan 100% is, betekent dit dat er mogelijk onvoldoende capaciteit beschikbaar is om de belasting te verwerken Het kengetal geeft aan of er voldoende capaciteit voorzien is om de belasting te verwerken Als er onvoldoende capaciteit is kan dit leiden tot verslechtering van de zuiveringsprestatie 222a Nalevingspercentage mbt lozingseisen (procent) Het nalevingspercentage geeft aan in welke mate wordt voldaan aan de individuele lozingseisen van de rwzi's Het gaat hier om de eisen mbt BZV, CZV, onopgeloste bestanddelen, stikstof en fosfaat In vergelijking met het kengetal voldoen aan de lozingseisen is dit geen absolute toets Bijvoorbeeld: indien er 100 maal is bemonsterd en er 10 overschrijdingen zijn geweest, leidt dit tot een nalevingspercentage van 90% Het kengetal is een aanvulling op het kengetal "voldoen aan de lozingseisen" en geeft een genuanceerder beeld van de mate waarin wordt voldaan aan de lozingseisen Het kengetal is in 2006 voor het eerst opgenomen in de bedrijfsvergelijking In 2006 is getoetst aan het "Lozingenbesluit stedelijke afvalwater" In is dit veranderd in toetsing aan de eisen uit de lozingsvergunning Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 75

In D&H: 04-02-2014 Steller: J.C.P. de Wit BMZ (tkn) Telefoonnummer: 030 634 57 24 SKK Afdeling: Zuiveringsbeheer

In D&H: 04-02-2014 Steller: J.C.P. de Wit BMZ (tkn) Telefoonnummer: 030 634 57 24 SKK Afdeling: Zuiveringsbeheer COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt Onderwerp: Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2012 (BMZ) Nummer: 787874 In D&H: 04-02-2014 Steller: J.C.P. de Wit In

Nadere informatie

Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2015 (BVZ 2015) Scheldestromen

Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2015 (BVZ 2015) Scheldestromen Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ ) Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 1 Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer 2 Inhoudsopgave Inleiding 5 1 Algemeen 6 Kerncijfers, 6 Samenvatting, 7 2 Functioneren

Nadere informatie

Bijlage 1. Noorderzijlvest Gemiddeld Nederland NZV t.o.v. gem. 2006 78,2 83,7-5,5 2009 81,6 86,6-5,0 2012 84,6 86,6-2,0

Bijlage 1. Noorderzijlvest Gemiddeld Nederland NZV t.o.v. gem. 2006 78,2 83,7-5,5 2009 81,6 86,6-5,0 2012 84,6 86,6-2,0 Bijlage 1 Inleiding Door ons waterschap is voor het jaar 2012 weer deelgenomen aan de Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ). Met de uitkomsten van deze vergelijking kan de positie c.q. score van

Nadere informatie

Zuiver Afvalwater 2012

Zuiver Afvalwater 2012 Zuiver Afvalwater 2012 Pagina 1 van 24 Zuiver Afvalwater 2012 Landelijke rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer - Concept 21 oktober 2013 - Zuiver Afvalwater 2012 Pagina 2 van 24 Voorwoord Voor

Nadere informatie

Datum: 27 maart 2014 Agendapunt nr: 6.a.

Datum: 27 maart 2014 Agendapunt nr: 6.a. 1. Voorblad Datum: 27 maart 2014 Agendapunt nr: 6.a. Aan de Verenigde Vergadering Landelijke rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer Aard voorstel Informerend stuk Aantal Bijlagen 3 Voorstel behandeld

Nadere informatie

Zuiver Afvalwater 2012. Landelijke rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer

Zuiver Afvalwater 2012. Landelijke rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer Zuiver Afvalwater 2012 Landelijke rapportage Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer Colofon Uitgave Unie van Waterschappen Postbus 93218 2509 AE Den Haag www.uvw.nl November 2013 Deze publicatie wordt ook

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

BEDRIJFS VERGELIJKING ZUIVERINGS BEHEER 2015

BEDRIJFS VERGELIJKING ZUIVERINGS BEHEER 2015 BEDRIJFS VERGELIJKING ZUIVERINGS BEHEER 2015 COLOFON UITGAVE Unie van Waterschappen DRUKWERKPRODUCTIE Opmeer BV, Den Haag FOTOGRAFIE Foto voorzijde: Waterschap Vechtstromen, Gisting Berflobeek VOORWOORD

Nadere informatie

BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER Waterschapsrapport voor. Hoogheemraadschap van Delfland

BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER Waterschapsrapport voor. Hoogheemraadschap van Delfland BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER 29 Waterschapsrapport voor INHOUDSOPGAVE pagina Inleiding 1 Overzicht 29 (Functioneren Installaties, Financiën en Milieu) 7 Overzicht 1999-29 (Functioneren Installaties,

Nadere informatie

Bedrijfsvergelijking (2009)

Bedrijfsvergelijking (2009) Artikel Afvalwaterzuivering Energie onder één noemer Mirabella Mulder (Mirabella Mulder Waste Water Management) Jos Frijns (KWR Watercycle Research Institute) Ad de Man (Waterschapsbedrijf Limburg) Henri

Nadere informatie

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse

GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering. Heleen Pinkse GER-waarden en milieu-impact scores hulpstoffen voor de afvalwaterzuivering Heleen Pinkse Aanleiding Energiefabriek: Door toepassen van chemicaliën kan energiegebruik van de zuivering verminderen, maar..

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2012

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2012 Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Situatie per 31 december 2012 Inzameling, transport en behandeling van Afvalwater in Nederland Situatierapport 2012 ex artikel 16 van richtlijn

Nadere informatie

totaal rioolwater aanvoer

totaal rioolwater aanvoer Registratienummer 12IT006158 Samenvatting Inleiding In deze samenvatting worden de belangrijkste bevindingen en conclusies uit het rapport Bedrijfsresultaten Zuiveringstechnische werken 2011 beknopt weergegeven.

Nadere informatie

Energiepark Olburgen. Een samenwerking van Waterstromen B.V., Waterschap Rijn & IJssel & Aviko BV. Door Arnold Veldhuis

Energiepark Olburgen. Een samenwerking van Waterstromen B.V., Waterschap Rijn & IJssel & Aviko BV. Door Arnold Veldhuis Energiepark Olburgen Een samenwerking van Waterstromen B.V., Waterschap Rijn & IJssel & Aviko BV Door Arnold Veldhuis Waterstromen B.V. 18 maart 2015 Onderwerpen Over Waterstromen Locatie Olburgen Huidige

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Waterschappen en Energieakkoord

Waterschappen en Energieakkoord Waterschappen en Energieakkoord Energiekansen in het Waterbeheer Hennie Roorda/Rafaël Lazaroms Unie van Waterschappen mei 5, 2014 1 Waar staan de waterschappen voor? Waterveiligheid (veilig wonen en werken

Nadere informatie

Benchmarks en Prestatie Indicatoren

Benchmarks en Prestatie Indicatoren Benchmarks en Prestatie Indicatoren Benchmarks en PI s Te bespreken Prestatie Indicatoren - Waarom? - Hoe te ontwikkelen? - Kenmerken - Voorbeeld van dashboard HHSK Benchmarks - Welke zijn er? - Relevant

Nadere informatie

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139)

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Notitie HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Aan : E. Rekswinkel, M. Boersen Van : Wim Wiegant Controle

Nadere informatie

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 9 Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495 In D&H: 16-07-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 03-09-2013 Telefoonnummer: (030) 6345726

Nadere informatie

LIMBURG WATERSCHAPSBEDRI-JF. Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas

LIMBURG WATERSCHAPSBEDRI-JF. Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas WATERSCHAPSBEDRI-JF donderdag 1 maart12 Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Huidige situatie Ontwikkelingen

Nadere informatie

SCHOON EN VEILIG WATER

SCHOON EN VEILIG WATER SCHOON EN VEILIG WATER Publicatie Afvalwater 2011 U staat er vast niet dagelijks bij stil wat er allemaal voor nodig is om het afvalwater en regenwater in te zamelen, te transporteren en te zuiveren.

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Directoraat-Generaal Water Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Milieubeheer Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Inzameling, transport en behandeling

Nadere informatie

Zuiver Afvalwater 2006

Zuiver Afvalwater 2006 Zuiver Afvalwater 26 Pagina 1 van 34 Zuiver Afvalwater 26 Landelijke bedrijfsvergelijking van de waterschappen over het zuiveringsbeheer Zuiver Afvalwater 26 Pagina 2 van 34 Voorwoord Voor u ligt het overkoepelende

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer MJA-Sectorrapport 2015 Afvalwaterzuiveringsbeheer Colofon Projectnaam: MJA-monitoring 2015 Sector: Afvalwaterzuiveringsbeheer Datum: 161017 Status: Kenmerk: Locatie: Contactpersoon: Definitief HVDK/156024

Nadere informatie

In D&H: 27-05-2014 Steller: L. de Sevren Jacquet BMZ Telefoonnummer: +31 6 11 61 47 34 SKK Afdeling: Zuiveringsbeheer

In D&H: 27-05-2014 Steller: L. de Sevren Jacquet BMZ Telefoonnummer: +31 6 11 61 47 34 SKK Afdeling: Zuiveringsbeheer COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN GECOMBINEERDE COMMISSIE BMZ/SKK ALGEMEEN BESTUUR Onderwerp: Jaaroverzicht zuiveren afvalwater 2013 Nummer: 820347 In D&H: 27-05-2014 Steller: L. de Sevren Jacquet

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Directoraat-Generaal Water Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Milieubeheer Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Inzameling, transport en behandeling

Nadere informatie

Jaaroverzicht zuiveren afvalwater 2010

Jaaroverzicht zuiveren afvalwater 2010 Jaaroverzicht zuiveren afvalwater 2010 Jaaroverzicht zuiveren afvalwater 2010 Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Adres Poldermolen 2 Postbus 550 3990 GJ Houten Telefoon (030) 634 57 00 Fax (030)

Nadere informatie

RWZI Tilburg Energie- en grondstoffenfabriek

RWZI Tilburg Energie- en grondstoffenfabriek RWZI Tilburg Energie- en grondstoffenfabriek Waterschap De Dommel Het idee + Afvalwater zuiveringsslib = Waarom RWZI Tilburg? RWZI Tilburg (cap. 350.000 i.e.; 8.000 ton d.s.) alleen aanpassingen in de

Nadere informatie

Hierbij Informeren wij uover de resultaten van de bedrijfsvergelljklng zuiveringsbeheer 2009.

Hierbij Informeren wij uover de resultaten van de bedrijfsvergelljklng zuiveringsbeheer 2009. Sector Zuiveringsbeheer Team Procesbeheer & Data management Maassluissedijk 175, Fax :(010) 4349557 Vlaardingen E-mall : lnfo@hhdelfland.nl Postbus 3061, 2601DB Delft Intemet : www.hhdelfland.nl Tel (010)

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Directoraat-Generaal Water Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Milieubeheer Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Inzameling, transport en behandeling

Nadere informatie

De afvalwaterzuivering als energiefabriek

De afvalwaterzuivering als energiefabriek De afvalwaterzuivering als energiefabriek Joop Colsen Energiebesparing op RWZI s anno 2010 www.colsen.nl info@colsen.nl Introductie (1) Afvalwaterzuivering levert energie op: Door vergisting van biomassa

Nadere informatie

SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN. De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen

SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN. De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen Duopresentatie Hennie Roorda en Tanja Klip 1. Ambities en resultaten waterschappen

Nadere informatie

Influent fijnzeven in rwzi s. Chris Ruiken Enna Klaversma

Influent fijnzeven in rwzi s. Chris Ruiken Enna Klaversma Influent fijnzeven in rwzi s Chris Ruiken Enna Klaversma Inhoud Kosten en opbrengsten Energiebalans 19-05-2010 2 Grofvuilrooster 6 mm Zandvanger Voorbezinktank aeratietank nabezinktank effluent Primair

Nadere informatie

Energiepark Olburgen

Energiepark Olburgen Energiepark Olburgen Een samenwerking van Waterstromen, Waterschap Rijn & IJssel & Aviko Door Richard Haarhuis Waterstromen B.V. 8 april 2010 Onderwerpen Over Waterstromen Locatie Olburgen Stap voor Stap

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2016 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering voorbeeldopdracht Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, september 2012 Groningenhaven 7 3433

Nadere informatie

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten Verzuimcijfers 00 sector Gemeenten A+O fonds Gemeenten, april 0 Ziekteverzuim bij gemeenten daalt licht tot, procent in 00 Het ziekte van gemeenten is in 00 licht gedaald tot, procent. Ten opzichte van

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Inleiding 4. Energie en MJA 15 Biogas Elektriciteit Aardgas Meerjarenafspraken energie-efficiency (MJA) Chemicaliën 16

Inleiding 4. Energie en MJA 15 Biogas Elektriciteit Aardgas Meerjarenafspraken energie-efficiency (MJA) Chemicaliën 16 Technologisch jaarverslag 2009 Inhoud Pagina Inleiding 4 Ontwikkelingen, ambities en plannen 6 Innovatieprojecten Zuiveringsbedrijf Onderzoek naar thermische hydrolyse en vergisting van slib op de rwzi

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 18 december 2012 Waterketen, afdeling Zuiveringen en Gemalen. 29 november 2012 H. Kuipers

ALGEMENE VERGADERING. 18 december 2012 Waterketen, afdeling Zuiveringen en Gemalen. 29 november 2012 H. Kuipers VERGADERDATUM SECTOR/AFDELING 18 december 2012 Waterketen, afdeling Zuiveringen en Gemalen STUKDATUM NAAM STELLER 29 november 2012 H. Kuipers ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT ONDERWERP 7 Renovatie en upgrade

Nadere informatie

Fosfaatterugwinning Waterstromen Locatie Olburgen

Fosfaatterugwinning Waterstromen Locatie Olburgen Fosfaatterugwinning Waterstromen Locatie Olburgen Arjan Jansen of Lorkeers 22 juni 2011, expertmeeting fosfaat in balans, Doesburg Waterstromen BV 12 jaar oude dochter van Waterschap Rijn & IJssel 20 medewerkers,

Nadere informatie

Nieuwbouw rwzi Weesp in 2020: is voorbezinking nog doelmatig duurzaam?

Nieuwbouw rwzi Weesp in 2020: is voorbezinking nog doelmatig duurzaam? Nieuwbouw rwzi Weesp in 2020: is voorbezinking nog doelmatig duurzaam? Hans van Fulpen, Manon Bechger (Waternet), Ronnie Berg, Berend Reitsma (Tauw) De rwzi Weesp is verouderd en zal uiterlijk 2020 worden

Nadere informatie

Omzet.Amersfoort. Van onderzoek naar realisatie. Henry van Veldhuizen 28 juni 2011

Omzet.Amersfoort. Van onderzoek naar realisatie. Henry van Veldhuizen 28 juni 2011 Omzet.Amersfoort Van onderzoek naar realisatie Henry van Veldhuizen 28 juni 2011 Doelen 1. Terugkoppeling onderzoek Omzet.Amersfoort 2. Voorbereiden voorstel AB 30 juni 2011 Historie van het project: plannen

Nadere informatie

In stappen afbouwen De kwijtschelding op de zuiveringsheffing wordt in 2016 met 50% verminderd. In 2017 betaalt iedereen het volledige bedrag.

In stappen afbouwen De kwijtschelding op de zuiveringsheffing wordt in 2016 met 50% verminderd. In 2017 betaalt iedereen het volledige bedrag. Geactualiseerde woordvoeringslijn gedeeltelijk afschaffen kwijtschelding Versie 8 oktober 2015 Inleiding Vragen van media, inwoners en andere partijen worden beantwoord conform de woordvoeringslijn. De

Nadere informatie

Nulmeting. Energieverbruikscijfers Wijnjewoude 2008 2013 (plus verwachting 2014)

Nulmeting. Energieverbruikscijfers Wijnjewoude 2008 2013 (plus verwachting 2014) Nulmeting Energieverbruikscijfers Wijnjewoude 2008 2013 (plus verwachting 2014) Henk Janssen/februari 2015 Nulmeting Wijnjewoude in 10 jaar energieneutraal. Dat is de doelstelling van WEN. Om de komende

Nadere informatie

Westvoorne CO 2 - uitstoot

Westvoorne CO 2 - uitstoot Westvoorne CO 2 - uitstoot De grafiek geeft de CO 2-uitstoot verdeeld over de hoofdsectoren over de jaren 2010 tot en met 2013. Cijfers zijn afkomstig uit de Klimaatmonitor van RWS. Cijfers over 2014 zijn

Nadere informatie

Mededeling aan het AB

Mededeling aan het AB FPC Mededeling aan het AB Van Dagelijks Bestuur Corsanr. schoen/2013.09706 Onderwerp Overzicht besluitvorming en kostenontwikkeling slibverwerking Agendapuntnr. 3.1 AB-vergadering 4-9-2013 Het Algemeen

Nadere informatie

Verwijdering van fosfaat en stikstof door rioolwaterzuiveringsinstallaties, Marnix de Zeeuw en Kees Baas

Verwijdering van fosfaat en stikstof door rioolwaterzuiveringsinstallaties, Marnix de Zeeuw en Kees Baas Verwijdering van fosfaat en stikstof door rioolwaterzuiveringsinstallaties, 2008 109 Marnix de Zeeuw en Kees Baas Publicatiedatum CBSwebsite: 18 mei 2010 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

Waterschap Vallei en Veluwe Meerjarenperspectief

Waterschap Vallei en Veluwe Meerjarenperspectief Waterschap Vallei en Veluwe Meerjarenperspectief 2012-2017 Datum 13 oktober 2011 Opgemaakt door Werkgroep Financiën Afdeling Staf en Financiële en Economische Zaken Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Uitgangspunten

Nadere informatie

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Page 1 of 5 Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Auteur: Anne Bosma, Tony Flameling, Toine van Dartel, Ruud Holtzer Bedrijfsnaam: Tauw, Waterschap De Dommel Rioolwaterzuiveringen

Nadere informatie

Energie-efficiencyplan 2013-2016

Energie-efficiencyplan 2013-2016 Energie-efficiencyplan 2013-2016 Auteurs C. Kaper en B. de Boer Registratienummer 12.36320 Versie 1.0 Status Definitief Afdeling Waterketen 1 Titelblad Bedrijfsnaam Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Nadere informatie

De klimaatneutrale waterketen

De klimaatneutrale waterketen De klimaatneutrale waterketen Jos Frijns Lelystad, 13 februari 2009 Klimaatverandering: adaptatie ja, maar ook mitigatie Belang van mitigatie voor watersector Gevolgen worden vooral zichtbaar in de waterketen,

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2017 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Waterschapsbedrijf Limburg Kwaliteit en samenwerking maken het verschil

Waterschapsbedrijf Limburg Kwaliteit en samenwerking maken het verschil Waterschapsbedrijf Limburg Kwaliteit en samenwerking maken het verschil Technologisch jaarverslag 2011 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Figuur 1: Verzuimpercentage onderwijzend personeel en ondersteunend personeel in het primair onderwijs en voortgezet onderwijs ( ).

Figuur 1: Verzuimpercentage onderwijzend personeel en ondersteunend personeel in het primair onderwijs en voortgezet onderwijs ( ). Het verzuimpercentage onder het in het primair onderwijs is tussen en afgenomen, van 6,8% in naar 6,4% in. In het voortgezet onderwijs is het verzuimpercentage onder het relatief stabiel: in komt het verzuimpercentage

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2009

COELO Woonlastenmonitor 2009 COELO Woonlastenmonitor 2009 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

JAAROVERZICHT 2008 AFDELING ZUIVERINGSBEHEER

JAAROVERZICHT 2008 AFDELING ZUIVERINGSBEHEER KWALITEIT ARBO MILIEU RESULTATEN VAN DE JAAROVERZICHT 2008 MAART 2009 Verantwoording Titel Jaarverslag 2008 Opdracht Projectteam Timmerman, van t Veen, de Wit, Rekswinkel Auteur(s) P.A.A. Timmerman DM

Nadere informatie

Datum: 10-3-2011. Voorstelnummer: ID 7084. Onderwerp: Waterschapsspiegel 2010. Voorstel om kennis te nemen van Waterschapsspiegel 2010

Datum: 10-3-2011. Voorstelnummer: ID 7084. Onderwerp: Waterschapsspiegel 2010. Voorstel om kennis te nemen van Waterschapsspiegel 2010 Datum: 10-3-2011 Voorstelnummer: ID 7084 Onderwerp: Waterschapsspiegel 2010 Voorstel om kennis te nemen van Waterschapsspiegel 2010 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Eerder zijn aan u toegezonden Waterschapsspiegel

Nadere informatie

Hollandse Delta. Datum: 28 november 2013 Agendapunt nr: 11. B1303727. Aan de Verenigde Vergadering

Hollandse Delta. Datum: 28 november 2013 Agendapunt nr: 11. B1303727. Aan de Verenigde Vergadering Datum: 28 november 2013 Agendapunt nr: 11. B1303727 waterschap Hollandse Delta Aan de Verenigde Vergadering Aanvraag projectinvesteringskrediet "Renovatie slibontwateringsinstallatie rwzi Hoogvliet". Aard

Nadere informatie

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland Gemeenterapport Lelystad 2013 De Benchmark rioleringszorg is de landelijke prestatievergelijking waarmee gemeenten inzicht geven en krijgen in de kenmerken en prestaties van hun riolering(szorg). De cijfers

Nadere informatie

Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers

Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers Doelmatige werking van zuiveringstechnische werken en grote lozers Pag. 1 van 11 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Bestaand beleid 3 3 Juridisch kader 3 3.1 Vergunningplicht 4 3.2 Doelmatige werking 4 4 Technische

Nadere informatie

Watertakenplan Fluvius Specificatie Waterschap Reest en Wieden Module A - Integraal Zuiveringsplan

Watertakenplan Fluvius Specificatie Waterschap Reest en Wieden Module A - Integraal Zuiveringsplan Watertakenplan Fluvius 2016-2021 Specificatie Waterschap Reest en Wieden Module A - Integraal Zuiveringsplan Verantwoording Titel Watertakenplan Fluvius 2016-2021 Specificatie Waterschap Reest en Wieden

Nadere informatie

is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Het Technologisch jaarverslag is een uitgave van het Waterschapsbedrijf Limburg

Nadere informatie

Uitbesteding van onderhoud: Het onderhouden van de uitbesteding

Uitbesteding van onderhoud: Het onderhouden van de uitbesteding Uitbesteding van onderhoud: Het onderhouden van de uitbesteding Johan Gerritsen, Frank Verkuijlen (WBL); Marc Bennenbroek (GMB) Wendy van der Valk (UvT) Voorbeelden van prestatiecontracten Prestatieafspraken

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2014, Vito, januari 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2014 bedraagt 5,7 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Milieubarometer 2010-2011

Milieubarometer 2010-2011 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N005 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2010-2011 Datum : 6 januari 2012 Milieubarometer 2010-2011 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voor akkoord, opsteller Voor vrijgave Naam R.W. Goudswaard G. J. van de Pol Functie KAM-manager Algemeen directeur Datum 04-12-2012 10-12-2012 Handtekening

Nadere informatie

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 Sparrenheuvel, 3708 JE Zeist (030) 2 270 500 offertebureau@mxi.nl www.mxi.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Zevende ronde ICT Benchmark Gemeenten 2011 3 1.2 Waarom

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer MJA-Sectorrapport 2013 Afvalwaterzuiveringsbeheer Colofon Projectnaam: MJA-monitoring Afvalwaterzuiveringsbeheer Datum: 140617 Status: Definitief Kenmerk: 1235678/223/HVDK/cc/156024 Locatie: Utrecht Contactpersoon:

Nadere informatie

55e Vakantiecursus in Drinkwatervoorziening & 22e Vakantiecursus in Riolering en Afvalwaterbehandeling URINE APART INZAMELEN? Introductie Afvalwaterzuivering vindt zijn oorsprong in de behoefte om de stedelijke

Nadere informatie

Datum 15 augustus 2012 Onderwerp Stand van zaken MJA3

Datum 15 augustus 2012 Onderwerp Stand van zaken MJA3 Ingekomen stuk Aan algemeen bestuur 19 september 2012 Datum 15 augustus 2012 Stand van zaken MJA3 Docbasenummer 259834 Portefeuillehouder Heemraden B. Vreeswijk en J. Verhoef Projectnummer Programma Waterketen

Nadere informatie

Ziekteverzuimcijfers sector gemeenten 2008

Ziekteverzuimcijfers sector gemeenten 2008 Ziekteverzuimcijfers sector gemeenten 2008 Versie 23 april 2009 1 Ziekteverzuim bij gemeenten daalt verder tot 5,3 procent in 2008 Het ziekteverzuimpercentage 2 van gemeenten is in 2008 afgenomen tot 5,3

Nadere informatie

6 Zeven jaar ICT Benchmark Woningcorporaties

6 Zeven jaar ICT Benchmark Woningcorporaties 6 Zeven jaar ICT Benchmark Woningcorporaties Een aanzet tot trendanalyse Ies van Rij en Patrick van Eekeren In 2008 is voor de zevende keer de jaarlijkse ICT Benchmark Woningcorporaties (wtco) uitgevoerd.

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : T.J. Boersma AB VERGADERING D.D. : 25 juni 2013 NUMMER : WM/MFI/NKu/7725 OPSTELLER : N. Kuper, 0522-276740 FUNCTIE : Afdelingshoofd Financiën VERGADERING MT

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Meerjarenplan MJA

Meerjarenplan MJA Auteur Peter Knaapen en Rafaël Lazaroms Datum 9 juli 2013 Versie - Status Definitief 2013 2016 Waterschappen houden vaste koers en versnellen Vierjaarlijks sectoroverzicht van de voorgenomen energiemaatregelen

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2014

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2014 Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Situatie per 31 december 2014 Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Situatierapport 2014 ex artikel 16 van richtlijn

Nadere informatie

Milieubarometer 2009-2010

Milieubarometer 2009-2010 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N004 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2009-2010 Datum : 26 juli 2011 Milieubarometer 2009-2010 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Verwijdering van fosfaat en stikstof op rioolwaterzuiverings-installaties, 2005

Verwijdering van fosfaat en stikstof op rioolwaterzuiverings-installaties, 2005 Publicatiedatum CBS-website: 26 april 2007 Verwijdering van fosfaat en stikstof op rioolwaterzuiverings-installaties, 2005 Tjerk ter Veen en Kees Baas Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voor akkoord, opsteller Naam R.W. Goudswaard Functie KAM-manager Datum 17-6-2013 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen voor Scope 1 en 2 1.1 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2011

COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met gemeenten in de regio COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2008

COELO Woonlastenmonitor 2008 COELO Woonlastenmonitor 2008 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer

MJA-Sectorrapport Afvalwaterzuiveringsbeheer MJA-Sectorrapport 2014 Afvalwaterzuiveringsbeheer Colofon Projectnaam: MJA-monitoring Afvalwaterzuiveringsbeheer Datum: 150625 Status: definitief Kenmerk: 1235678/156024/HVDK Locatie: Utrecht Contactpersoon:

Nadere informatie

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013 Voor akkoord, opsteller Naam R.W. Goudswaard Functie KAM-manager Datum 24-09-2013 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen voor Scope 1 en 2 1.1 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Vergelijkende businesscase

Vergelijkende businesscase Een vergelijking op financiële en bedrijfseconomische aspecten van de verschillende afvalwaterzuiveringsinstallaties Dit rapport heeft 73 pagina s.docx 2013 KPMG N.V., een Nederlandse naamloze vennootschap,

Nadere informatie

Bedrijfsresultaten Zuiveringstechnische Werken

Bedrijfsresultaten Zuiveringstechnische Werken Bedrijfsresultaten Zuiveringstechnische Werken 2014 BEDRIJFSRESULTATEN ZUIVERINGSTECHNISCHE WERKEN 2014 Nr. 15IT012854 Foto voorzijde: Demon installatie rwzi Nieuwveer BEDRIJFSRESULTATEN ZUIVERINGSTECHNISCHE

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Integraal ZuiveringsPlan

Integraal ZuiveringsPlan IZP 1 Integraal ZuiveringsPlan Leeuwarden, januari 2013 versie: definitief IZP 2 Bij de zuivering ontstaan nevenproducten (slijkstoffen en rioolgas), die soms van vrij grote waarde blijken te zijn, zodat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage: De standaard rekenregels voor verzuimmaten...11

Inhoudsopgave. Bijlage: De standaard rekenregels voor verzuimmaten...11 Verzuimanalyse MBO-sector 3 e kwartaal 2013 t/m 2 e kwartaal 2013 MBO Raad Woerden, oktober 2013 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het genereren van de verzuimgegevens... 4 3. Van registratie naar informatie...

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt In deze notitie wordt een beeld geschetst van de recente ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt. De notitie is als volgt ingedeeld: 1. Samenvatting 2. Achtergrond

Nadere informatie

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Marlijn Abbink-Cornelissen Marcel Haverkamp Janneke Wilschut 5 April 2016 1 Samenvatting Samenvatting Dit is het vijfde rapport van de monitor HH(T). Deze monitor inventariseert

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012 CO2 emissie gemeente Kerkrade Afdeling Milieu en Bouwen gemeente Kerkrade januari 2013 INHOUDSOPGAVE: Inhoud 1. Inleiding...

Nadere informatie