Duurzaam Vastgoed Nieuwskrant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaam Vastgoed Nieuwskrant"

Transcriptie

1 Duurzaam Vastgoed Nieuwskrant Najaarseditie november 2010 FOTO JO DAEMEN Naar een duurzame vastgoedsector Duurzaamheid in de vastgoedsector blijkt geen hype maar een trend. Bevestiging hiervan kreeg ik ondermeer tijdens de laatste PROVADA waar duurzaamheid hét thema was. De uitdaging is dat duurzaamheid vanzelfsprekend wordt. De aanpak van Agentschap NL is gericht op het versterken van trends en marktmechanismen die duurzaamheid versterken. Wij ondersteunen verduurzaming financieel vanuit de EIA, MIA en de Groenregeling. We laten onderzoek doen om de meerwaarde van duurzaam vastgoed te onderbouwen. Want wil verduurzaming echt vaste voet krijgen bij ontwikkeling, bouw, renovatie en beheer, dan moet het financiële plaatje kloppen. Ook volgen we de koplopers, zoals de 15 NESK-projecten. Zo verkrijgen wij een schat aan kennis en informatie en die stellen we breed beschikbaar aan de markt. Het komend jaar gaan we door met onze missie om duurzaamheid te helpen verankeren in de primaire bedrijfsprocessen van vastgoedpartijen. We stimuleren gebouwgebruikers om de Duurzaam Inkoop criteria te hanteren, werken aan nieuwe input voor de afweging renoveren versus sloop en nieuwbouw, we stimuleren de markt voor energiediensten en we ondersteunen het nieuwe Platform Duurzame Huisvesting. Wij rekenen op u om daadwerkelijk duurzame gebouwen te realiseren. Jo Daemen, Manager Energiebesparing Utiliteitsbouw Agentschap NL Duurzaam Inkopen KANTOREN werkt! Sinds 1 januari 2010 huurt de Rijksoverheid alleen kantoren met minimaal energie label C. Onderzoeker Nils Kok van de Universiteit van Maastricht voor spelde op de PROVADA 2009 dat dit Duurzaam Inkoop-beleid van de grootste individuele eind gebruiker van kantoren in Nederland de Rijksgebouwendienst heeft 11% van alle kantoren in gebruik effect zou sorteren. Energielabel C wordt de norm Duurzaam Inkopen is nu ruim 10 maanden een feit en uit de markt blijkt dat de label C eis van de Rijksoverheid de kantorenmarkt daadwerkelijk in beweging brengt. Energielabel C is geleidelijk aan de norm aan het worden voor kantoren op de zogenoemde A-locaties. DTZ Zadelhoff, Jones Lang LaSalle en meerdere IVBN-leden bevestigen dit beeld. Alex Vermeulen, Rijksgebouwendienst: Enorme piek in de C-klasse Ook de Rijksgebouwendienst zelf onderschrijft deze positieve marktbeweging. De Rijksgebouwendienst gebruikt circa 4 miljoen m2 kantoorgebouwen. En is al jaren bezig met duurzaamheid, bij nieuwbouw, renovatie en beheer van alle rijksgebouwen. Alex Vermeulen, directeur Advies en Architecten: Duurzaam Inkopen werkt! Met Duurzaam Inkopen kunnen we in een periode van tien jaar een majeure stap maken in CO 2 -uitstoot en verduurzaming. We nemen afscheid van de F en G labels en zien een enorme piek in de C-klasse. Verhuurders grijpen deze kans aan om gebouwen te verduurzamen. Bij een meerderheid van de contractverlengingen waar de Duurzaam Inkoop-criteria van kracht zijn, zijn gebouweigenaren bereid zelfs ver boven de eis van energielabel C te gaan. En ook bij aanhuren van een gedeelte van een gebouw, waar de Duurzaam Inkoop-criteria niet verplicht zijn, wordt een C-label aangehuurd. Bekijk het interview met Alex Vermeulen op de PROVADA in juni 2010 op en zie ook het Jaarverslag 2009 van de Rijks gebouwen dienst op Alex Vermeulen, directeur Advies en Architecten bij de Rijksgebouwendienst Wie volgt? Nu is de vraag of andere (grote) kantoorgebruikers het goede voorbeeld van de Rijksoverheid volgen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan banken en verzekeraars, samen de grootste gebruikers van kantooroppervlakte in Nederland en al langere tijd trendsetters op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Een dergelijke breed gedragen markteis helpt vastgoedeigenaren het ingezette verduur zamingsbeleid van hun vastgoedportefeuilles te versnellen. Energielabels 2010 Rgd (huur) 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% A++A+ A B C D E F G Energielabels 2020 Rgd (huur) 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% A++A+ A B C D E F G Impact van de Duurzaam Inkoop-criteria op de verdeling van energielabels van gehuurde kantoorpanden van de Rijksgebouwendienst. DHV-onderzoek: 16% energie- en CO₂-reductie haalbaar Het Duurzaam Inkoopbeleid voor kantoorgebouwen kan leiden tot een aanzienlijke energiebesparing en CO 2 -reductie. In 2010 hebben Agentschap NL en Rijksgebouwendienst samen opdracht gegeven aan DHV om het energie- en CO 2 -reductiepotentieel van Duurzaam Inkopen te berekenen voor de gebouwenvoorraad van de Rijksgebouwen dienst, op basis van de criteria voor huur en aankoop en renovatie. Hieruit blijkt dat het reductiepotentieel zo n 16% bedraagt, oftewel ton CO 2 ten opzichte van Het aantal gebouwen met label C neemt toe, en de labels F en G verdwijnen. De Duurzaam Inkoop criteria staan op Het DHV-rapport is beschikbaar op Checklist Duurzaam Inkopen Kantoren Agentschap NL heeft een checklist opgesteld voor de aankoop of aanhuur van kantoren door overheden. Deze bundelt de criteria voor de EPBD en Duurzaam Inkopen. Zie Meer informatie over Duurzaam Inkopen bij Irma Thijssen, Energiezuinig kantoor voor UPC Kabel- en mediabedrijf UPC laat een nieuw kantoor bouwen in Leeuwarden. Het wordt een energiezuinig gebouw met groene longen om het personeel een aangename werkomgeving te bezorgen. Architectenbureau Paul de Ruiter heeft het m2 omvattend pand ontworpen. In het gebouw zal veel daglicht zijn. Op het dak komen groen, zonnepanelen en regenwateropvang. Het gebouw scoort BREEAM Excellent. De bouw is gestart in juni 2010, de oplevering is gepland eind ondersteunt u met informatie over rendement, techniek en wetgeving Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 1

2 De noodzaak van duurzaam vastgoed Vastgoedbeheerder Hans Copier (ING REIM) stelt dat het vastgoedestablishment duurzaamheid heeft omarmd. Uit maatschappelijke verantwoordelijkheid, maar ook omdat het niet anders kan. Copier: Als ik het niet doe, diskwalificeer ik mezelf bij mijn beleggers en huurders. Copier, sinds kort voorzitter van de Vereniging van Institutionele Beleggers in Vastgoed (IVBN) maakt duidelijk dat de werelden van de grote beleggers en duurzaamheid al lang niet meer op gespannen voet met elkaar staan. Zelf formuleert Copier het kraakhelder: Zou ik niet in duurzaamheid zitten dan zou ik mij zowel ten opzichte van mijn aandeelhouders als ten opzichte van mijn huurders diskwalificeren. Het is bedrijfseconomisch heel verantwoord om vooruit te lopen op de dingen die toch gaan komen. Duurzaam taxeren Duurzaamheid mag dan zijn plek in het vastgoed hebben verworven, in taxaties is dat nauwelijks zichtbaar. Maar dat zal in de toekomst veranderen, verwacht Copier, niet duurzame gebouwen zullen afgestraft worden in taxatie, omdat de huurders ze niet meer zullen accepteren. Copier praktiseert daarbij wat hij preekt: Voor de kantorenmarkt werken wij nu al met taxateurs aan een duurzaamheidparagraaf. Copier voelt hierbij ongetwijfeld de zachte dwang van zijn aandeelhouders. Het afgelopen jaar hebben de Nederlandse pensioenfondsen onder aanvoering van PGGM en APG een duidelijk signaal richting verduurzaming van de portefeuille afgegeven. Invulling geven aan de wensen van zijn investeerders doet Copier het liefst door verduurzaming van zijn bestaande portefeuille: Ik kan ook cynisch verduurzamen, namelijk door mijn portefeuille van 2,3 miljard te verkopen en om te wisselen voor nieuwe panden. Ik vind dat dat niet mag gebeuren; het enige dat je daarmee creëert is meer leegstand op voorraadniveau en schijnduurzaamheid. De opgave is juist om dat wat we al in gebruik hebben maximaal te laten renderen. Dat is echt duurzaam! Drie budgetten Verduurzamen van de bestaande bouw geniet dus de voorkeur boven nieuwbouw. Copier liet al eerder zien dat bij upgraden van G naar C label, zowel de huurder als de eigenaar financieel quitte kunnen spelen. Voor de huurder blijft de total housing cost gelijk. Uiteraard moeten eigenaar en huurder het wel eens worden over de verschuivingen van de aandelen huur en energie in de totale huurlasten. Copier: Aan het eind van het huurcontract kunnen er twee dingen gebeuren: de huurder vertrekt of de huurder blijft. Rekening houdend met vertrek moet je als eigenaar een reservering maken voor de kosten die dat met zich meebrengt. Copier somt op: Leegstand, makelaarskosten van zestien à twintig procent van de huurwaarde, herinvesteringkosten omdat de huurder opnieuw moet inhuizen. Je hebt dan een aardig budget, dat beschikbaar komt bij daadwerkelijke huur contractverlenging. Op het moment dat een huurcontract met meer dan vijf jaar wordt verlengd, geeft dat een lift aan de waarde van het pand. Dan heb je al twee budgetten. Voeg daar nog het geld bij dat vrijkomt door energiebesparing; dat is je derde budget. Ik durf te beweren dat als je die drie delen samen neemt, je een redelijk budget hebt om echt te verduurzamen: bij verlenging van het huurcontract met vijf à tien jaar, zijn ten minste twee labelsprongen realiseerbaar. ING REIM benadert zijn huurders daarom actief om uit te leggen hoe ze zich duur zamer kunnen huisvesten terwijl hun totale lasten gelijk blijven. Fijn voor de huurder die in zijn jaarrapportage kan laten zien maatschappelijk verantwoord te ondernemen, maar ook fijn voor ING REIM. Copier tenslotte: Toen ik aan duurzaamheid begon, dacht ik aanvankelijk dat is alleen maar goed geld naar kwaad geld brengen. En wat blijkt: dat is helemaal niet aan de orde. Er is financiële ruimte, je verbetert je gebouw, je verbetert je concurrentiepositie, je houdt je huurders tevreden. En je investeerders zijn blij omdat ze zien dat je verstandige dingen doet. Jan Sijbrandij heeft dit interview gehouden in opdracht van Agentschap NL, in het kader van de Circle of Blame. Het artikel heeft gestaan in Property Day van 10 juni 2010 en is te lezen op Leidraad Prestatiecontract Bij veel opdrachtgevers en financiers in Nederland is de werking van ESCo s en energieprestatiecontracten nog onbekend. Ter ondersteuning van deze marktpartijen heeft Agentschap NL een Leidraad Prestatiecontract Beheer en Onderhoud Gebouwen laten opstellen. Hierin vindt u onder meer tools voor monitoring, het definiëren van Key Performance Indicatoren (KPI s) en het gebruikersgedrag in relatie tot gebouwprestaties. U kunt de leidraad gratis downloaden via Nieuwe ontwikkelingen: ESCo s en energieprestatiecontracten Er zit schot in de ontwikkeling van energiediensten of Energy Service Companies (ESCo s) in Nederland. Energiediensten bieden organisaties de mogelijkheid om, met gesloten beurs, een gegarandeerde energiebesparing te realiseren. De basis voor deze samenwerking vormt het energieprestatiecontract. De ESCo is verantwoordelijk voor de investeringen en voor het realiseren van een gegarandeerde besparing. Recente ontwikkelingen in Nederland laten het succes zien van deze manier van samenwerken aan energiebesparing. Zo laat de gemeente Rotterdam al haar publieke gebouwen verduurzamen door de inzet van ESCo s, te beginnen met de zwembaden waar veel energiebesparing valt te behalen. Bouwfonds REIM tekende in mei van dit jaar een intentieverklaring met de ESCo Honeywell Building Solutions voor de verduurzaming van een Haags kantoorpand met de Rijksgebouwendienst als huurder. En in Zeist garandeert de installateur bij het nieuwe kantoor van CBW-Mitex dat dit energieneutraal wordt op basis van een energieprestatie- en onderhoudscontract. Agentschap NL initieert en ondersteunt bovengenoemde initiatieven. TriOdos Vastgoedfonds hanteert Green Lease contract Triodos Vastgoedfonds heeft een nieuwe service- en huurcontractvorm ontwikkeld die het energieverbruik van gebouwen zal beperken: het Green Lease contract. Normaal betaalt een huurder het energiebedrijf voor zijn energieverbruik. In de nieuwe contractvorm wordt de energierekening aan Triodos Vastgoedfonds betaald. Dat heeft daardoor als verhuurder belang bij investeringen in energiebesparing. De huurprijs per m2 is hoger. Omdat de waarde van een pand sterk samenhangt met de huurprijs, gaat de taxatiewaarde van het pand omhoog. Het Green Lease contract is voor het eerst in Nederland toegepast bij een kantoorpand van het Triodos Vastgoedfonds in Amersfoort. Ronald Bausch van vastgoedexpert Jones Lang LaSalle taxeerde het pand. Bausch: Dit unieke huurcontract is een nieuwe dimensie op het gebied van waarderingen. Het verhoogt de waarde van het pand. Bron: Triodos Bouwfonds ware koploper verduurzaming bestaande kantoren Jean Klijnen: Beleggers zouden moeten kiezen voor duurzame panden Alleen duurzame panden zullen in de toekomst nog voor een goed rendement zorgen. Beleggers die nu in niet-duurzame panden zitten of stappen, stellen zich bloot aan een behoorlijk groter risico op waardedaling. Dat stelt Jean Klijnen, directievoorzitter van Bouwfonds REIM. Vooral oudere kantoren voldoen niet meer aan de wensen van huurders op het gebied van energiezuinigheid en bereikbaarheid. Huurders kunnen verduurzaming afdwingen, we hebben immers een huurdersmarkt, stelt Klijnen. Panden die niet voldoen, worden lege panden. De niet-duurzame kantorenvoorraad zal op die manier volgens Klijnen een enorme klap aan beleggers uitdelen. Beleggers zullen snel moeten investeren in het duurzaam maken van hun portefeuilles. Maar een groot deel van de panden zal niet opgeknapt kunnen worden, vreest Klijnen. Als je panden eerst tot het skelet moet strippen, is de investering de opbrengst waarschijnlijk niet waard. Dan moet je je afvragen of sloop niet beter is. (Bron: Property NL, Telegraaf en watertoren Bussum geopend September 2010 is de Watertoren in Bussum geopend, het duurzaamste kantoor van Nederland op basis van GreenCalc. Het pand is CO2-neutraal en heeft geen gasaansluiting, geen riool aansluiting, en wekt zelf energie op via een wind molen, zonnepanelen en bio-wkk. Warmte wordt ook gewonnen door het stoken van plantaardige afvalolie zoals frituurvet van horeca bedrijven in de omgeving. De huidige eigenaar, accountantskantoor Meeuwsen Ten Hoopen, huurt een deel van de nieuwbouw; NIBE houdt kantoor bovenin de toren. NB: Kees van Kooten en Wim de Bie noemden de Bussumse Watertoren ooit het middelpunt van de wereld, en de top van de toren een horlogeknopje. Zie De Watertoren heeft een Green Calc-score van Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 2

3 Koplopers doorbreken de Circle of Blame Bestaande bouw Guus Berkhout Triodos Vastgoedfonds Robert Kuppens Cisco Systems Bram Adema Corporate Facility Partners Huib Boissevain Annexum Gerard Jacobs AT Osborne Peter Jägers Rijksgebouwendienst Het gelijk van de pionier Triodos Bank levert maatwerk met duurzaam vastgoedportefeuille Get Connected ICT-leverancier Cisco Systems maakt vastgoed slim en duurzaam Concreet en klantgericht Benchmark en scan CO2-uitstoot helpen bij verduurzamen van vastgoed Groene deals met huurders Gezonde commercie combineert fraai met maatschappelijke verantwoordelijkheid Niet duurder wel beter Waarom huurder AT Osborne kiest voor duurzame huisvesting De overheid neemt het initiatief Rijksgebouwen dienst koopt duurzaam in voor een ver beterslag van de gebouwenvoorraad? Eugene Grüter DHV Norbert van Gisbergen Wereldhave Hans Copier ING REIM en IVBN Luc Smits LSI project investment Uw naam Uw bedrijf Van G naar A zonder meerkosten DHV verdient de investering in een integraal ontwerpproces terug: zowel financieel als in een betere werkomgeving Een duurzaam gebouw moet waarde toevoegen Wie wil er straks nog langs de snelweg zitten? Wij bouwen alleen nog binnenstedelijk Investeren in duurzaamheid is bedrijfseconomisch verantwoord Onze huurders vragen het; onze aandeelhouders willen het Renovatie Central Post tot duurzaam kantoor Economische aanjager voor Rotterdam Central District Komt hier uw quote? Onder de titel Duurzaam vastgoed; hype of blijvertje? heeft AgentschapNL vanaf januari 2008 een serie interviews met koplopers in duurzaam vastgoed gemaakt. Het uitgangspunt voor deze interviews was dat de zogenaamde Circle of Blame in de vastgoedsector een grootschalige duurzame (her)ontwikkeling in de weg zou staan. De interviewserie is nu afgerond. Zie voor alle interviews: Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 3

4 voorbeeldprojecten UKP NESK Naar Energieneutrale Scholen en Kantoren Het ministerie van VROM-WWI heeft via het Unieke Kansen Programma UKP NESK in totaal 6,5 miljoen euro subsidie beschikbaar gesteld voor zeer energiezuinige praktijkprojecten. Met deze tender wil het ministerie van VROM de sector stimuleren in de omslag naar energieneutraal bouwen. Een belangrijk doel van de NESK is om te leren van ervaringen technisch, procesmatig en financieel met verdergaand energiezuinig bouwen. Agentschap NL zorgt voor begeleiding, monitoring, communicatie en publiciteit. Meer informatie over de projecten vindt u op en op Optimalisatie zoninval PV panelen Optimalisatie glaspercentage PV panelen op gevel Driedubbel glas HF verlichting PV panelen Thin client Hoge luchtdichtheid Zware bouw Centrale data server met warmtepompboiler Gebalanceerde ventilatie met WTW Betonkernactivering Aanwezigheidsdetectie en daglichtafhankelijke regeling Zeer goede isolatie Waterpomp Geen koudebruggen Compacte bouw Baken poort Almere Amarantis Onderwijsgroep De Amarantis Onderwijsgroep wil een energieneutraal college neerzetten met een gezonde leer- en werkomgeving. Dit wordt gerealiseerd door goede afstemming van technieken. Een dubo-auditor zal de integrale duurzaamheid en prestaties waarborgen. SO/VSO school OdyZee Goes Stichting Emergis Odyzee is een orthopedische en orthodidactische onderwijsinstelling voor leerlingen met gedrags- of psychiatrische problemen. Nieuw school gebouw wordt gebouwd volgens het Passief Bouwen concept en zal voldoen aan de vijf eisen van Frisse Scholen. VMBO Huygens College en De Polsstok Heerhugowaard Gemeente Heerhugowaard Energieneutrale school in stationsgebied zal huisvesting bieden aan twee scholen. Dankzij PPS constructie is expertise en inventiviteit van marktpartijen optimaal benut. Ook lokaal energiebedrijf is betrokken. Veel aandacht voor kwaliteitscontrole en inregeling installaties. basisschool in Hart van Oijen Oijen Eco-Maat Project Energieneutrale school in het Hart van Oijen in de gemeente Lith. Samenwerking van zes partijen met veel expertise. De kracht zit in de koppeling van technieken, zoals biogas-wkk, zonnepanelen, drie collectieve warmtepompen, LTV. Het biogas komt van een nabij gelegen mestvergister. Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 4

5 hoofdkantoor CBW-Mitex Zeist Kropman CBW-Mitex ontwikkelt een nieuw hoofdkantoor. Via een energieprestatie- en onderhouds-contract met bonus-malusregeling voor 15 jaar beoogt Kropman Installaties te ga randeren dat dit energieneutraal wordt. Octalix levert een innovatief energiemanagementsysteem met Energiezuil met MyWorkplace. Architect Rau past C2C-materialen toe. TNT Green Office Hoofddorp Triodos / OVG Triodos en OVG bouwen een nieuw hoofdkantoor voor TNT, met ambitie GreenCalc 1017 en LEED Platinum. Architect Paul de Ruijter ontwierp een compact gebouw met veel daglicht en atrium. Energieconcept via WKO en bio-wkk. Realisatie en beheer in innovatieve contractvorm. Tweede Huis Gorinchem Ballast Nedam IPM Ballast Nedam wil een eigen energieneutraal en futuristisch kantoor bouwen, een boegbeeld van duurzaamheid, met ambitie Breeam Excellent. Innovatieve combinatie van duurzame energie technieken: koude opslag, warmtepomp, energiedak, PV, zonne collector en windmolens. Villa Flora Venlo Gemeente Venlo Villa Flora wordt eerst hoofdgebouw voor de binnenexpo van Floriade 2012, later kantoor. Architect Kristinsson en adviseur Volantis hebben in opdracht van Regio Venlo technieken van de energieleverende kas en C2C-principes toegepast. Renovatie Provinciekantoor Noord-holland haarlem Provincie Noord-Holland Noord-Holland wil met forse reno vatie EPC van Provinciekantoor Houtplein in Haarlem verlagen van 1,7 naar 0,5. Dit kan door integrale benadering architect Kraaijvanger Urbis, adviseur Cauberg-Huygen en ontwerpteam. Het project heeft o.a. veel daglicht, driedubbelglas, WKO, LTV/HTK, groen dak en wanden, gebruik regenwater. GPR-score: 9. Renovatie de tempel den haag Aurelius Monumenten BV Aurelius Monumenten, dochter van Motonic, heeft rijksmonument De Tempel in Den Haag gerenoveerd van label G naar A. WarmBouwen zorgt ervoor dat beperkte bijverwarming en -koeling nodig is, regu leert vocht en maakt natuurlijke ventilatie mogelijk. De afdeling Archeologie van de Gemeente Den Haag gaat De Tempel 10 jaar huren. kantoor zeswegen heerlen IPMMC IPMMC ontwikkelt een tweede kantoor binnen duurzame gebiedsontwikkeling Zeswegen Heerlen. Gevels zijn optimaal op de zon gericht. Het gebouw wordt gekoeld en verwarmd met mijnwater en krijgt PV-cellen en betonkernactivering. Met aandacht voor het energiegebruik van huurders. EPC is 0,56, ruim 60% CO₂-vermindering. MFC Brede School Westergeest Triemen Gemeente Kollumerland De gemeente wil een energieneutraal MultiFunctioneel Centrum bouwen, ingepast in het Friese landschap. Corporatie Woon Friesland treedt op als ontwikkelaar en gaat het MFC exploiteren en beheren. De duurzaamheid is uitgewerkt volgens de Breeam methodiek. Renovatie OBS Wilgenstam Rotterdam Schiebroek Stichting Boor Stichting BOOR verduurzaamt OBS De Wilgenstam (PO). De school krijgt een isolerende schil, een klasse A binnenklimaat en koeling via vloersysteem, een gesloten WKO-installatie met een warmtepomp en lokale energieopwekking met 300 m 2 PV-panelen en windenergie. Opschalingspotentieel in Rotterdam is groot. Klimaatneutraal DSK-II Haarlem Stichting Spaarnesant Gemeente Haarlem heeft Stichting Spaarnesant gevraagd om twee klimaatneutrale basisscholen DSK II te bouwen. Adviseur Merosch heeft een maatregelpakket ontwikkeld met WKO, 1000 m 2 PV en veel aandacht voor daglicht en ventilatie. Via uitgestelde oplevering zal een dubo-auditor de aannemer en installateur afrekenen op energieprestaties. Het Klaverblad Amsterdam Janssen de Jong Projectontwikkeling BV Stichting Bijzonderwijs en Stadsdeel Zuidoost hebben via een tender Janssen de Jong geselecteerd voor turn key ontwikkeling van energiezuinige en frisse school Het Klaverblad (combi met appartementen). Integraal ontwerp van binnenklimaat, ventilatie, gebouwschil en licht. Exploitatie van PV door ontwikkelaar, zonder budgetverhoging voor opdrachtgever. Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 5

6 Koplopers doorbreken de Circle of Blame nieuwbouw Flip Verwaaijen TNT Real Estate Annemarie van Doorn ABN-AMRO Jack de Leeuw SBR Jaap Gillis Redevco Europe Kees Norman Delta Development Group Bas Niese Facilicom De klant is koning Huurder TNT stelt duurzaamheideisen aan de markt Meer dan alleen duurzame stenen Gezondheid, groen, goede voorzieningen, kunst en inspiratie horen erbij Van push naar pull DGBC neemt initiatief tot duurzaam vastgoed Wat is duurzaam vastgoed? Belegger en ontwikkelaar Redevco op zoek naar de pan-europese norm Cradle to Cradle landt in Nederland Delta ontwikkelt eerste Cradle to Cradle-kantoren park in Hoofddorp Eerherstel voor de facility manager Facilicom over de rol van facilitair beheerder in duurzaam vastgoed Marlon Huysmans OVG Projectontwikkeling Winnen zonder strijd OVG mikt op kwaliteitsbewuste klant Leon Thier Studio Leon Thier De innerlijke kracht van de bouwmeester Hoe ver reikt de invloed van de architect op het duurzaam bouwproces Anne-Marie Rakhorst Search Search and create Anne-Marie Rakhorst van Search bv over duurzaam vastgoed Adri Duivesteijn Gemeente Almere Van eend tot zwaan Almere kiest duurzame route naar 2030 René Buck BCI Duurzaam vastgoed: hype en/of blijvertje? René Buck over de duurzaamheid van duurzaam vastgoed Syb van Breda Architect, Haagse Hogeschool Delft Duurzaamste school van Nederland Dankzij compacte bouw en vraaggestuurd gebouwbeheer Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 6

7 Nieuws! Symposium over duurzame huisvesting op 10 februari 2011 Op 10 februari 2011 organiseert het Platform Duurzame Huisvesting in t Spant in Bussum een symposium over het verduurzamen van vastgoed door samen werking van partijen in de vastgoedketen. Het platform bestaat uit partijen zoals IVBN, Vastgoed management Nederland, NeVaP, Facility Management Nederland, CoreNet, TVVL en ISSO. Ook de Rijks gebouwen dienst en Agentschap NL zijn lid van het platform. Platform Duurzame Huisvesting Recast EPBD De Europese richtlijn EPBD is herzien. Vanaf eind 2012 worden belangrijke wijzigingen doorgevoerd die gevolgen hebben voor energiebesparing in de gebouwde omgeving. De belangrijkste wijzigingen van deze recast EPBD zijn: Nieuwe gebouwen mogen na 2020 nearly zero energie verbruiken. De energie die nog nodig is, moet afkomstig zijn uit duurzame bronnen. Wijzigingen t.a.v. het energielabel. Er komen energieprestatie-eisen voor nieuwe gebouwen en voor ingrijpende renovatie, eisen voor technische gebouwsystemen en een periodieke keuring van verwarming- en airconditioningsystemen wordt vereist. Zie labelgebouwen. Studie CO₂-neutraal, energieneutraal of klimaatneutraal? De termen CO₂-neutraal, energie-nul en klimaatneutraal zijn in korte tijd populair geworden. Lang niet altijd is duidelijk wat er precies mee wordt bedoeld en op welke wijze deze doelen worden bereikt. Dit leidt tot misverstanden en inflatie van het begrip energieneutraal bouwen dat ondermeer in het Lente-Akkoord een prominente rol speelt. De studie Uit ge rekend Nul biedt klare taal: energieneutraal is bruikbaar voor gebouwen; CO₂ neutraal voor organisaties. Daaren tegen is klimaatneutraal te weinig eenduidig. De studie is uitgevoerd door DHV in opdracht van Agentschap NL in samenspraak met relevante marktpartijen en is te vinden op Duurzame retail De Nederlandse winkelvastgoedmarkt is verantwoordelijk voor 18% van het energiegebruik in de totale utiliteitsbouw. Hier zijn grote besparingen mogelijk. Een complicerende factor is het grote aantal betrokken partijen met wisselende belangen. De retail- en vastgoedsector hebben hun krachten gebundeld. In maart 2010 is het Platform Koplopers Duurzaamheid in Retail van start gegaan. De initiatiefnemers zijn: Agentschap NL, Dutch Green Building Council, IVBN, NEPROM, NeVaP en NRW. Interactieve website geeft energiecijfers op maat De interactieve website Energiecijfers.nl levert een schat aan informatie over energieprijzen, energielabels en alle andere aspecten van energiegebruik in de gebouwde omgeving. Energiecijfers.nl biedt de mogelijkheid om zelf een grafiek of tabel samen te stellen waardoor het gegevensaanbod altijd aansluit bij uw specifieke wensen. Zie Energiebesparingsverkenner Utiliteitsbouw Speciaal voor gebouwbeheerders en facilitair managers heeft Agentschap NL de Energiebesparingsverkenner Utiliteitsbouw (EBVU) laten ontwikkelen. De EBVU geeft snel inzicht in het energieverbruik van een gebouw, energiebesparingsopties en kosten- en milieubesparingen. Daarnaast geeft de EBVU een indicatie van het huidige energielabel en het mogelijke label na het nemen van de voorgestelde maatregelen. Zie Schoon Licht Scan In utiliteitsgebouwen gaat ongeveer 22% van de energie op aan verlichting. Hierop kan op eenvoudige wijze 30 tot 60% worden bespaard. Of dat ook in uw kantoor, school of bedrijfshal het geval is kunt u een voudig verkennen met de Schoon Licht Scan. Deze berekent voor u de moge lijke energiebesparing, uw investering en de terugverdientijd. Zie Toolkit Duurzaam Winkelvastgoed Corio, SCM Europe, Grontmij Vastgoedmanagement, CBW-MITEX en BAM Advies & Engineering, hebben zich aangesloten bij het initiatief van gebieds- en vastgoedontwikkelaar AM om de Toolkit Duurzaam Winkelvastgoed te ontwikkelen. De Toolkit heeft als doel de duurzaamheid van winkelcentra structureel te verbeteren. Voorbeeldprojecten Energieneutrale en zeer energiezuinige projecten utiliteitsbouw, woningbouw en gebiedsontwikkeling zijn te vinden in de projectendatabase van Agentschap NL. U vindt deze via Eerste duurzaamheidskeurmerk voor nieuwbouwwoningen De Dutch Green Building Council (DGBC) presenteerde op 30 september een nieuwe versie van BREEAM-NL, een keurmerk dat de duurzaamheid prestatie van nieuwe gebouwen bepaalt. Deze Versie 2.0 beschikt over een volledig geïntegreerd systeem voor de beoordeling van woningen (zowel grondgebonden woningen als appartementen). BREEAM-NL 2.0 maakt het mogelijk woningen voortaan volledig op eigen niveau te beoor delen, in plaats van hun duurzaam heids prestatie af te leiden van een keurmerk dat gebaseerd is op de beoordeling van utiliteitsbouw. De DGBC verwacht tijdens het Nationaal Sustainability Congres op 24 november het allereerste BREEAM-NL ontwerp certificaat voor een woningbouw project te kunnen uitreiken. Meer informatie: Energielabelposter Agentschap NL heeft een energielabelposter ontwikkeld die in één oogopslag een (voorgenomen) energieprestatieverbetering van uw gebouw inzichtelijk maakt voor uw medewerkers en klanten. Op de poster staan ondermeer de labelklasse voor en na de renovatie en de vijf belangrijkste energiemaatregelen. Meer informatie bij Albert Hulshoff, Eerste zwembad met A++ label Half september 2010 is zwembad Neptunus in Klazienaveen heropend door de wethouder van de gemeente Emmen. Dankzij een grondige renovatie wordt een besparing van ruim 75% gerealiseerd. Dit is het eerste zwembad in Nederland met energielabel A++. tools voor asset managers Handige tools voor gebouweigenaren en asset managers om de energie-efficiency en binnenmilieukwaliteit van gebouwen te verbeteren en duurzaamheid te stimuleren kunt u snel vinden op onze websites en Een selectie: Stappenplan verduurzaming kantoren Energiebesparingsverkenner Utiliteitsbouw EPA-U Maatwerkadvies EPCheck Installatie Performance Scan Schoon Licht Scan Leidraad Prestatiecontract beheer en onderhoud gebouwen Maatregelendatabase voor kantoren, zorg- en onderwijsgebouwen Financiële regelingen voor duurzame utiliteitsbouw Groenregeling Op 30 maart is de nieuwe Groenregeling van het ministerie VROM in werking getreden. Voor zeer ambitieuze nieuwe gebouwen is het voordeel van de nieuwe regeling tot drie keer zo groot geworden. Het bedrag dat groen gefinancierd kan worden is opgetrokken van 400, - naar 600, - per m2 bvo. Daarnaast is de beperking tot m2 per project geheel komen te vervallen. Nieuw in de regeling zijn de mogelijkheden voor duurzaam renoveren. Het voordeel neemt hierbij toe naarmate er meer energie wordt bespaard. Projecten met een Groenverklaring komen bovendien ook in aanmerking voor de Milieu Investeringsaftrek (MIA). De eisen voor nieuwbouw en renovatieprojecten zijn te vinden op of neem contact op met het Secretariaat Groen Beleggen, of MIA Milieu-investeringsaftrek De MIA en Vamil (Milieu-investeringsaftrek en Willekeurige afschrijving Milieu- investeringen) zijn fiscale regelingen van de ministeries VROM en Financiën voor ondernemers die investeren in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen. Een zeer duurzaam utiliteitsgebouw, renovatie van een bestaand utiliteitsgebouw, maar ook milieu-investeringen zoals een vegetatiedak of gevelbegroeiingssysteem, een instal latie voor het gebruik van regenwater, milieuvriendelijke verlichting, low NOx-branders, waterbesparende toiletten en infiltratiesystemen komen voor de regeling in aanmerking. Met ingang van januari 2010 komen ook utiliteitsgebouwen met een BREEAM-NL certificaat in aanmerking voor de MIA. Bij een certificaat 'good' of beter komt 15% van de investering in aanmerking voor fiscale aftrek. Tijdelijk extra budget voor MIA In verband met de extra maatregelen van het kabinet voor de bestrijding van de kredietcrisis, is extra budget voor de MIA en Vamil beschikbaar gesteld. Ondernemers kunnen in 2010 gebruik maken van 20 procent extra MIA (tot een maximum van euro extra steun per onderneming), mits zij vóór de economische crisis financieel gezond waren. Voor meer informatie zie aanmerking. Bedrijven die in 2010 investeren in energiebesparing kunnen via de Energie-investeringsaftrek (EIA) in totaal 150 miljoen euro fiscaal terug krijgen. Voor meer informatie zie De fiscale regelingen EIA, MIA en Vamil zijn aantrekkelijk voor organisaties die inkomsten- of vennootschapsbelasting betalen en fiscaal eigenaar zijn van de bedrijfsmiddelen waarin zij hebben geïnvesteerd. Groenfinanciering en EIA of MIA zijn te combineren. Dit geldt niet voor MIA en EIA. EOS - Energie Onderzoek Subsidie EOS is een programma van het ministerie van Economische Zaken voor innovatie en onderzoek naar energie-efficiency en duurzame energie. Afhankelijk van het type project kan bij verschillende EOS-regelingen een beroep worden gedaan op subsidie. Zie SDE - Stimulering Duurzame Energieproductie De SDE is een subsidieregeling van het ministerie van Economische Zaken. Zie NB: Dinsdag 21 september is de Miljoenennota 2011 aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin is aangegeven dat de Subsidieregeling Maatwerkadvies, de Isolatieglasregeling en de EIA voor huurwoningen eindigen op 31 december agentschap NL stimuleert duurzaam vastgoed Agentschap NL voert het energiebesparingprogramma van het ministerie van VROM- WWI voor de gebouwde omgeving uit. Wij ondersteunen koplopers die de Circle of Blame doorbreken en energieneutraal vastgoed bouwen en bestaande kantoorgebouwen sterk verduurzamen. Ons doel is het stimuleren en opschalen van nieuwe duurzame technieken en samenwerkingsvormen. Agentschap NL biedt: kennis en instrumenten die hun effectiviteit in de praktijk bewezen hebben overzicht van fiscale regelingen en subsidies ondersteuning op maat, inzet van ons netwerk publiciteit via publicaties, artikelen, beurzen en congressen Onze adviseurs duurzaam vastgoed zijn: EIA Energie-investeringsaftrek De EIA is een fiscale regeling van de ministeries van Financiën en Economische Zaken, vergelijkbaar met de MIA-regeling. De regeling is bedoeld voor ondernemers die investeren in energiebesparende maatregelen en duurzame energie. De aftrek van de fiscale winst bedraagt maximaal 44% van de investeringskosten. Gemiddeld levert dit een voordeel op van 11% op de investering. Op de EIA-lijst staan ondermeer warmtepompen, WKO in de bodem, grondwarmtewisselaars, HR-pompen, PV-systemen, zonnecollectorsystemen, diverse installaties voor verlichting, klimaatbesparings systemen en WTW-installaties. Sinds 2009 komen ook investeringen voor het verbeteren van het energielabel van een bestaand utiliteitsgebouw voor EIA in Hans Korbee Selina Roskam Albert Hulshoff Irma Thijssen Agentschap NL Duurzaam Vastgoedkrant 7

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt!

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Overheden kunnen zonder meerkosten energiebesparing in gebouwen realiseren PIANOo lunch 12 april 2011 Irma Thijssen, Agentschap NL Joost van Linder, Rijksgebouwendienst

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

Verduurzamen gemeentelijke gebouwen

Verduurzamen gemeentelijke gebouwen Verduurzamen gemeentelijke gebouwen Bijeenkomst Bouwstenen voor sociaal, Chefs vastgoed bijeenkomst 9 mrt 2012 Irma Thijssen, Agentschap NL Agentschap NL Onderdeel van het ministerie van EL&I (voorheen:

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed

Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed Green Liz Symposium Arnhem, 9-12-2013 Irma Thijssen Irma Thijssen, Agentschap NL 1 Agentschap NL biedt diensten aan ondernemers met duurzame, innovatieve of internationale

Nadere informatie

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV inhoud. Voorstelrondje Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV UKR en UKP- NESK prijs Hart van Oijen Onze gedachte over biogas Zijn wij op de goede weg? Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV Bewust en

Nadere informatie

DUURZAAM VASTGOED NIEUWSKRANT

DUURZAAM VASTGOED NIEUWSKRANT DUURZAAM VASTGOED NIEUWSKRANT Zomereditie juni 2010 - PROVADA-special Kijk naar de implementatie van Duurzaam Inkopen, nieuwbouw die richting energieneutraal gaat en de toenemende leegstand en je beseft:

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd De Tempel gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Aurelius Monumenten BV (eigenaar/

Nadere informatie

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst De NESK scholen duurzaam opgeleverd Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp

Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp Dordtech heeft een bijdrage mogen leveren in de ontwikkeling van het duurzaamste kantoorgebouw in Nederland. We zijn er trots op dat we in 2010 onderdeel mogen

Nadere informatie

OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN MEERVOUDIGE OPBRENGST

OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN MEERVOUDIGE OPBRENGST OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST WILGENSTAMSUSTINNODUURZAAMESCHOOL Aanleiding Ambitie om kennis duurzaam bouwen toe te passen op concreet project. Geheel vrijblijvend

Nadere informatie

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen?

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of slopen en nieuw bouwen? Verschenen in Vastgoedmarkt, juni 2011 John Mak, W/E adviseurs Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Kiezen voor nieuwbouw

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011 Verduurzamen van monumentaal vastgoed Rianne Koster 30 juni 2011 1 Agenda 1. Inleiding Triodos Bank 2. Triodos & Duurzaam Vastgoed 3. Villa Rusthoek Baarn 4. Uitgangspunten vastgoedfinanciering door Triodos

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. TNT Green Office gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. TNT Green Office gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd TNT Green Office gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik TNT Real Estate BV

Nadere informatie

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn.

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn. Programma Energiebesparing & Betonkernactivering Energiebesparing Europa Nederland Besparingspotentieel Specialisten gevraagd? Betonkernactivering Publicatie Leergang Kees Arkesteijn 1 2 Energiebesparing

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014

Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014 Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014 Bouw- en investeringssubsidies Subsidie Energiebesparing Subsidie Milieuverbetering Subsidies bij renovatie (EPA-U Maatwerkadvies) Gecertificeerde gebouwen

Nadere informatie

DE ZUIDAS. Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL

DE ZUIDAS. Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL DE ZUIDAS Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL Zuidas ambitie Internationale allure Toplocatie voor wonen, werken en voorzieningen Volwaardig stadscentrum

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 02 BS Het Klaverblad te Amsterdam is fris en potentieel zeer energiezuinig Samenvatting monitoring energie, binnenklimaat en gebruikerstevredenheid In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgestelde vragen over BREEAM-NL De Dutch Green Building Council krijgt regelmatig inhoudelijke

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief

Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief Transformatie van Commercieel Vastgoed vanuit een bancair perspectief Pieter Zwart, Adjunct Directeur Structured Real Estate Finance Bodegraven, 19 juni 2014 Welke Duurzaamheidslabels worden er gehanteerd

Nadere informatie

Netwerkevent duurzame gebouwen

Netwerkevent duurzame gebouwen Netwerkevent duurzame gebouwen Wat is Sunburst? Technisch en financieel advies voor nieuwbouw en renovatie duurzame gebouwen Ontwikkelingen - Huurders eisen comfortabele en gezonde gebouwen - Energiezuinige,

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Trends in duurzaam bouwen

Trends in duurzaam bouwen Trends in duurzaam bouwen De ontwikkeling naar energie neutraal bouwen en duurzaam materiaalgebruik auteur ir. W.D. Wormgoor ZOETERMEER - MOOK - GRONINGEN - ROERMOND - DÜSSELDORF - BONN - BERLIJN - PARIJS

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. Villa Flora gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. Villa Flora gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd Villa Flora gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Regio Venlo (opdrachtgever)

Nadere informatie

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014 Frans van Wieren duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Financiering Esco s Terugverdientijd Vormen van financiering Esco

Nadere informatie

Rekenen aan duurzaam vastgoed

Rekenen aan duurzaam vastgoed Rekenen aan duurzaam vastgoed Ir. John Bergs BenR Adviseurs voor duurzaamheid VOGON studiemiddag, 3 april 2008 Inhoud Duurzaamheid en gezondheid Gezondheidsmodule GreenCalc+ Aanleiding en uitgangspunten

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

Energie- en prestatiemonitoring

Energie- en prestatiemonitoring Energie- en prestatiemonitoring Onderdeel van integraal gebouwbeheer 9 november 2011 Machiel Karels Agenda 1. Wat willen we? 2. Wat gebeurt er om ons heen? 3. Wat er mogelijk is? 4. Wat we zouden moeten

Nadere informatie

Naar energieneutrale scholen

Naar energieneutrale scholen Naar energieneutrale scholen De UKP-NESK scholen in de initiatieffase >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Voorwoord 3 1. De UKP-NESK-projecten: het begin 4 2. Acht scholenprojecten: dit zijn ze

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007 Een goede jas: schoon, gezond en zuinig Frank te Poel 10 oktober 2007 Inhoud 1. Klimaatverandering is een urgent probleem 2. Er zijn drastische maatregelen nodig 3. Waar staat Nederland nu? 4. Spaar Het

Nadere informatie

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES FINANCIERINGSCONSTRUCTIES Programma van Eisen Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en renovatie scholen/onderwijshuisvesting Programma Energiebesparingscampagne gedrag bestaande scholen/onderwijshuisvesting

Nadere informatie

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM)

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM) Financiering Duurzaamheid en Monumenten Maarten Maresch (IBPM) Opbouw presentatie Europese subsidiemogelijkheden energie Nederlandse subsidie mogelijkheden energie Fiscale ondersteuning Financieringsondersteuning

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Energiereductie met een ESCo Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Inhoud 1. Over Unica Ecopower 2. Huidige en toekomstige energie wetgeving 3. Wat is een ESCo 4. Europese Gedragscode voor ESCo s 5. Voorbeeld

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie! OVVIA is een energie diensten leverancier OVVIA investeert in CO2 reductie; oa energiebesparing, hernieuwbare energie

Nadere informatie

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk Met minder geen genoegen nemen in opdracht van 1 ROC Koning Willem I College in Den Bosch Het Koning Willem I College heeft verschillende onderwijslocaties

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

Onderzoek naar het energie- en CO2- reductiepotentieel

Onderzoek naar het energie- en CO2- reductiepotentieel Onderzoek naar het energie- en CO2- reductiepotentieel Duurzaam inkopen van gebouwen, de Rijksgebouwendienst als voorbeeld Opdrachtgever: Agentschap NL september 2010 Onderzoek naar het energie- en CO2-

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Wat is een Green Deal?

Wat is een Green Deal? Wat is een Green Deal? Maatschappelijke initiatieven die groene groei moeten stimuleren Gericht op innovatie, zowel techniek als proces Samenwerking tussen bedrijven/organisaties en rijksoverheid Wegnemen

Nadere informatie

nearly Zero Energy Buildings

nearly Zero Energy Buildings WHITE PAPER nearly Zero Energy Buildings VOOR BESTAAND VASTGOED SAMEN OP WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL Inhoud 1. Waarom op weg naar energieneutraal? 03 2. Wat zijn nearly Zero Energy Buildings? 04 3. nearly

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

Naar energieneutrale scholen

Naar energieneutrale scholen Naar energieneutrale scholen De UKP-NESK scholen in de initiatieffase >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Voorwoord 3 1. De UKP-NESK-projecten: het begin 4 2. Acht scholenprojecten: dit zijn ze

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 04 OBS De Wilgenstam te Schiebroek uit jaren 50 ingrijpend verduurzaamd Samenvatting monitoring energie, binnenklimaat en gebruikerstevredenheid In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Verduurzamen van gemeentelijk vastgoed

Verduurzamen van gemeentelijk vastgoed Verduurzamen van gemeentelijk vastgoed Werkgroep verduurzamen van gemeentelijk vastgoed Agentschap NL en Bouwstenen voor sociaal 1e bijeenkomst 7 maart 2013 Irma Thijssen, Agentschap NL Programma 7 maart

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie. MiRaMar. Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia

Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie. MiRaMar. Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie MiRaMar Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia 1. Het MiRaMar team 2. Wij zien dat 3. Onze visie op het project 4. Onze aanpak 5. Onze rollen

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

FEDEC ROADMAP 'OVERZICHT VAN INSTRUMENTEN MET BETREKKING OP ENERGIEBESPARING'

FEDEC ROADMAP 'OVERZICHT VAN INSTRUMENTEN MET BETREKKING OP ENERGIEBESPARING' FEDEC ROADMAP 'OVERZICHT VAN INSTRUMENTEN MET BETREKKING OP ENERGIEBESPARING' INHOUDSOPGAVEN INTRODUCTIE 2 BREEAM NL 3 MEERJARENAFSPRAKEN 5 ENE RGIE-AUDIT 7 ENERGIELABEL VOOR WONINGEN 9 Introductie FedEC

Nadere informatie

Kansen voor energiebesparing in maatschappelijk vastgoed. Irma Thijssen 13 november 2014 Duurzaam Gebouwd Congres MECC Maastricht

Kansen voor energiebesparing in maatschappelijk vastgoed. Irma Thijssen 13 november 2014 Duurzaam Gebouwd Congres MECC Maastricht Kansen voor energiebesparing in maatschappelijk vastgoed Irma Thijssen 13 november 2014 Duurzaam Gebouwd Congres MECC Maastricht Introductie Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) (voorheen Agentschap

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers White paper 30 oktober 2014 De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers De aanleiding Duurzaamheid is niet meer weg te denken in de moderne bedrijfsvoering. Veel organisaties houden zich

Nadere informatie

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing Inclusief vijf cases en experttips Case 4: Renovatie Alliander te Duiven Voorwoord Gratis energiebesparing; het lijkt te mooi om waar te zijn. Energy

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems

www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems BAM Techniek - Energy Systems Uw energie- en gebouwmanager Energie is absoluut onmisbaar voor de

Nadere informatie

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014 Rob Lith Technical Director van Merin sinds Juli 2013 Verantwoordelijk voor de kwaliteit van de vastgoedportefeuille en de services Meer dan 28 jaar werkervaring bij PRC en ARCADIS in diverse functies,

Nadere informatie

Dutch Green Building Council: Netwerkorganisatie met een missie: het verduurzamen van de gebouwde omgeving

Dutch Green Building Council: Netwerkorganisatie met een missie: het verduurzamen van de gebouwde omgeving Dutch Green Building Council: Netwerkorganisatie met een missie: het verduurzamen van de gebouwde omgeving Over de DGBC Stichting Dutch Green Building Council (DGBC) is een onafhankelijke netwerkorganisatie

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV genoemd (Engels: Photo Voltaic). De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

Symposium duurzaamheid Portaal. Nu aan de slag met het oog op toekoms7ge ontwikkelingen

Symposium duurzaamheid Portaal. Nu aan de slag met het oog op toekoms7ge ontwikkelingen Symposium duurzaamheid Portaal Nu aan de slag met het oog op toekoms7ge ontwikkelingen Waarom energietransi7e? Milieu Leveringszekerheid of /PJ Verantwoordelijkheid Gebouwde Omgeving energiegebruik EU

Nadere informatie

Movares Duurzaamheidsscan

Movares Duurzaamheidsscan Movares Duurzaamheidsscan Innovatief procesinstrument Grip op duurzaamheid in elke projectfase Grip op duurzaamheid van A tot Z. Dat is de ambitie van Movares. Voor veel mensen en partijen is duurzaamheid

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen [MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen Bert van Renselaar Manager Operations @ CFP Green Buildings Expertgroep Circulaire en Inclusieve Economie @ FMN Groeiende wereldbevolking

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 1 Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 2 Voor het energiegebruik zijn de belangrijke punten: - Beperk energieverliezen - Voorkom onnodig energiegebruik - Gebruik zoveel mogelijk oneindige

Nadere informatie

Inhoud. Achtergrond Begrippen en definities Facts and figures. Uitdagingen richting energieneutraal

Inhoud. Achtergrond Begrippen en definities Facts and figures. Uitdagingen richting energieneutraal Inhoud Achtergrond Begrippen en definities Facts and figures Woningen nieuw en renovatie utiliteit: scholen en kantoren als voorbeeld Uitdagingen richting energieneutraal RVO en energieneutrale gebouwen

Nadere informatie