STUDIEHANDLEIDING PROJECT. Starter aan het roer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STUDIEHANDLEIDING PROJECT. Starter aan het roer"

Transcriptie

1 FACULTEIT PEOPLE & BUSINESS MANAGEMENT SITTARD BACHELOROPLEIDING - DAGONDERWIJS STUDIEHANDLEIDING PROJECT Starter aan het roer PBM september 2011 FACULTEIT PEOPLE & BUSINESS MANAGEMENT HAVIKSTRAAT ED SITTARD

2 FACULTEIT PEOPLE & BUSINESS MANAGEMENT SITTARD BACHELOROPLEIDING - DAGONDERWIJS STUDIEHANDLEIDING PROJECT Starter aan het roer Studiepunten : 5 ects Studielast : 140 uur Duur : 10 weken Voertaal : Nederlands Toetsing : schriftelijke rapportage presentatie verdediging FACULTEIT PEOPLE & BUSINESS MANAGEMENT HAVIKSTRAAT ED SITTARD

3 Inhoudsopgave pagina Inhoudsopgave 1 Context Het schip Onderneming kiest het ruime sop 3 2 Opdrachten Deelspecificaties Op weg naar je vaarbewijs - op weg naar ondernemerschap Jouw anker - het ondernemingsplan Het project De context - de randvoorwaarden Opdracht / Deelspecificatie 1 Externe analyse - Macro analyse Opdracht / Deelspecificatie 2 Externe analyse - Meso analyse Opdracht / Deelspecificatie 3 Strategiekeuze Opdracht / Deelspecificatie 4 Vormgeving - Juridisch Opdracht / Deelspecificatie 5 Vormgeving - Financieel 9 3 Beoordeling Het beroepsproduct Beoordelingscriteria beroepsproduct Toetsparagraaf Aanwezigheidsplicht/uit de groep plaatsing Deliberatie 13 4 Projectorganisatie Start van het project Projectmatig werken Fasering Coaching van het project Weekplanning Studiebelasting Verplichte literatuur Aanbevolen literatuur Websites 19 5 Competenties en relatie met andere studieonderdelen Competenties Relatie met andere studieonderdelen 21 Bijlagen 1 Voorbeeld van een samenwerkingsovereenkomst 2 Schrijven van een Plan van aanpak 3 Beoordelingsformulier schriftelijke rapportage ondernemingsplan 4 Aanwijzingen inzake het schrijven van het Ondernemingsplan 5 Checklist presentatievaardigheden 6 Format peer-assessment projectonderwijs

4 1 Context Het schip Onderneming kiest het ruime sop Bill Gates - de kapitein van het schip Microsoft - gelooft sterk in hard werken. Hij is ervan overtuigd dat, wanneer je je verstand goed gebruikt, je vrijwel alles kunt bereiken. Als kind was Bill Gates ambitieus, intelligent en concurrerend. Deze kwaliteiten hielpen hem de top te bereiken in het beroep waarvoor hij koos. Toen hij het schip Microsoft te water liet, deed hij dat vanuit een visie: Een computer op elk bureau èn Microsoft software op elke computer. Bill is een visionaire kapitein en werkte hard om zijn visie gestalte te geven. Zijn geloof in het verstand en in hard werken bracht hem daar waar hij vandaag met zijn schuit is beland. Hij gelooft niet in dom geluk of in de hand van God, maar wel in je inzetten en daarin concurrerend ofwel onderscheidend zijn. Succesvol het schip Onderneming te water laten en vervolgens sturen doe je met verstand, door hard werken en door je te onderscheiden van anderen. De beginnende kapitein doet er dan ook goed aan om vanuit een realistische visie zijn toekomstige vaarbewegingen met het nodige verstand opvallende ofwel onderscheidende handen en voeten te geven. Dit doet hij door het opstellen van een ondernemingsplan, noem het maar een vaarplan: hierin geeft hij die handen en voeten naam. De basis van elk vaar-/ondernemingsplan is de visie van de kapitein/ondernemer om met een schip Onderneming op een bepaalde wijze (zakelijk) succesvol te zijn. De startende ondernemer baseert zijn wens om zakelijk actief te worden en te zijn dan ook op drie kernvragen, namelijk: - waarom ga ik varen/ondernemen? - waarin ga ik varen/ondernemen? - hoe ga ik varen/ondernemen? De startende onderneming is dus eigenlijk een schip dat te water gelaten wordt en vervolgens het ruime sop kiest. Het is echter volstrekt zinloos het schip Onderneming maar wat doelloos te laten ronddobberen. De schuit wordt dan namelijk snel overgeleverd aan de elementen van de natuur en zal onherroepelijk op de klippen lopen. De kapitein doet er dan ook goed aan een bestemmingshaven te kiezen om daarna kordaat koers te zetten richting die haven. Onder die bestemmingshaven verstaan we de hoofddoelstelling die de startende ondernemer probeert te realiseren. In het kiezen van de bestemmingshaven is realisme een vereiste: de hoofddoelstelling moet - gelet op de capaciteiten van het schip Onderneming - duidelijk èn bereikbaar zijn. Zo ga je toch hachelijke avonturen tegemoet als je met een rubberen bootje al roeiende de overtocht Hoek van Holland New York wil maken. Ken de sterkten en zwakten van je schip, want om aantrekkelijke bestemmingshavens te kunnen bereiken moet het te water gelaten schip Onderneming de open zee op en. op die omgeving berekend ofwel ingericht zijn! 3

5 De omgeving (maatschappij) vormt voor de startende ondernemer de te bevaren zee. Die zee biedt hem kansen om aantrekkelijke bestemmingshavens snel en succesvol te bereiken. Maar. die zee kan ook verraderlijk en bedreigend zijn en het schip uit zijn lood doen geraken en/of de kapitein tot koerswijziging dwingen. Kortom: een zinvolle en succesvolle reis voor de schuit Onderneming vereist voorbereiding. Het kiezen van een bereikbare bestemmingshaven, het in kaart brengen van de te bevaren wateren en zeeën (hoe woelig, rustig, stormachtig zijn deze, welke andere schepen kom ik daar tegen èn moet ik deze omzeilen of misschien zelfs wel enteren, enz.?), het op basis daarvan opstellen van je vaarofwel ondernemingsplan en het inrichten van je schuit staan binnen het Project van Course 1 nadrukkelijk centraal. Trossen los, all hands on deck en een behouden vaart! 4

6 2 Opdrachten - Deelspecificaties Op weg naar je vaarbewijs - op weg naar ondernemerschap 2.1 Jouw anker - het ondernemingsplan Het mag inmiddels duidelijk zijn dat je in dit Project een eerste vaarplan gaat maken voor het te water te laten schip Onderneming. Wanneer je als afgestudeerde van de opleiding People & Business Management het beroepenveld betreedt, zul je hoe dan ook met het vaar-/ondernemingsplan van de onderneming, waarvoor je gaat werken, geconfronteerd worden. In dat vaar-/ondernemingsplan wordt - naast de beantwoording van eerder genoemde kernvragen - richting gegeven aan de vele activiteiten van de onderneming zoals inkoop, organisatie, productie, financiering en verkoop. Je kunt je voorstellen dat je als toekomstige werknemer/opvarende niet om zo n ondernemings-/vaarplan heen kunt. De taken die jij op het gebied van organisatie, economie, personeelsbegeleiding, aansturing e.d. krijgt, zijn ontleend aan dat ondernemingsplan en dienen tegen de achtergrond van dat plan begrepen en verantwoord te worden. Je wordt een deel van het schip en de door jou te leveren bijdrage aan een behouden en succesvolle vaart ontleen je aan het ondernemingsplan, maar breng je conform dat plan ook in overeenstemming met de bijdragen die jouw collega s te leveren hebben. Na verloop van tijd zul je niet alleen op een passieve wijze met ondernemingsplannen geconfronteerd worden (door er jouw specifieke taken aan te ontlenen), maar ook op een actieve wijze: je bouwt mee aan het ondernemingsplan door vanuit jouw deskundigheid allerlei inzichten en te verrichten activiteiten in te brengen. Het gegeven dat je als toekomstige werknemer niet om de facetten van het maken van een ondernemingsplan heen kunt maakt een confrontatie ermee binnen je huidige opleiding noodzakelijk. Het onmiddellijk, bij aanvang van je opleiding, centraal stellen van dat ondernemingsplan doen we héél bewust. In het vervolg van je opleiding krijg je namelijk met allerlei deelterreinen van ondernemerschap te maken: interne organisatie, financiering, personeelsbeleid, internationalisering, recht, commercieel beleid, bestuurlijke vernieuwing, onderhandelingsvaardigheid, administratieve organisatie, sociale vaardigheden, enz. Die deelterreinen staan niet los van elkaar en zijn allemaal èn in een bepaalde samenhang aan de kapstok met de naam ondernemingsplan te hangen. In de loop van de komende studiejaren bekwaam jij je binnen elk van die afzonderlijke deelterreinen. Omdat we je echter op het hart willen drukken dat op het schip Onderneming alles met alles moet samenhangen, reiken we meteen in het begin van je opleiding die kapstok aan in de hoop dat je deze blijft zien als een begrijpelijke en logische context voor al die afzonderlijke deelterreinen en de daarin vervatte taken, waarmee je èn binnen de opleiding èn in het beroepenveld geconfronteerd gaat worden. Om in scheepvaarttermen te blijven: laat het ondernemingsplan een vertrouwd en veilig anker worden en blijven. 5

7 2.2 Het project Je gaat een schip te water laten je gaat een onderneming starten! Jij bent de startende ondernemer en je ideeën over succesvol zaken doen ga je ontvouwen. De activiteiten om die ideeën concreet te maken inclusief de daarbij in te zetten middelen ga je op een gestructureerde wijze op papier zetten en tenslotte ter beoordeling aanbieden aan de bank. Dit laatste om van die bank de financiering dus het vertrouwen in jouw plan te krijgen teneinde je ideeën ook daadwerkelijk waar te kunnen maken. Het schriftelijk op te stellen en vervolgens mondeling te presenteren ondernemingsplan kent drie pijlers. A. De resultaten van een externe analyse ofwel omgevingsanalyse met behulp waarvan de haalbaarheid van ideeën over het op de markt brengen van een product wordt bepaald en waarmee vervolgens een haalbaar en uitverkoren productidee wordt omgezet in een concreet op de markt te introduceren product. Het waarin van het prille ondernemerschap komt hier uitvoerig aan de orde. B. Het maken van strategische keuzen. Op basis van de keuze gemaakt onder A. ga je thans bepalen vanuit welke intentie (lees: doelstellingen) je welke strategische vertrekpunten en welke marktbenaderingstrategieën je verkiest om met je onderneming een (blijvende) plek op de markt te veroveren. Het waarom en het hoe van je ontluikend ondernemerschap claimen thans nadrukkelijk je aandacht. C. Het kiezen van de vormgeving. De startende onderneming wordt thans opgetuigd. Op zowel juridisch als op financieel-economisch terrein moet helderheid komen. Op genoemde terreinen worden door jou besluiten genomen met het doel te voldoen aan specifieke randvoorwaarden, die de weg naar het zakelijk succes flankeren. Het waarmee krijgt in de hier bedoelde vormgeving de nodige aandacht. 2.3 De context - de randvoorwaarden Ondernemerschap vraagt om creativiteit. Reden om je als startende ondernemer hierin ook alle vrijheid te gunnen. Om het proces, waarin je als startende ondernemer stapt, toch enige algemene kaders te geven spreken we met jou de toepassing van de navolgende randvoorwaarden af. 1. Je mag best met allerlei spontane productideeën beginnen, maar op basis van de externe analyse (zie 2.2 onder A.) kies je uiteindelijk één product, waaromheen je jouw onderneming en dus je aanstaande ondernemingsplan bouwt. Dat ene product kan een tastbaar product maar kan ook een dienst zijn. Daarnaast kan dat ene product ook een productklasse zijn (bv. auto), een productlijn (bv. personenauto) of een producttype (bv. middenklasse personenauto). Let wel: het moet een product(idee) zijn dat een plek krijgt in een bedrijfstak, waarover informatie te verzamelen valt!! 2. Je begint bescheiden. Je wordt niet als multinational geboren! Hard werken èn met verstand, weet je nog? Daarom start je als MKB-er. Jouw te starten onderneming gaat behoren tot het Midden- en Kleinbedrijf en is qua nationaliteit een Nederlandse onderneming. 3. Mede met het oog op je keuze gemaakt onder 1. kun je je startende onderneming de gedaante geven van een dienstverlenend bedrijf (product = niet-tastbaar), van een handelsbedrijf (product = tastbaar) of van een productiebedrijf (product = tastbaar). 6

8 4. De markt, die je met je startende onderneming gaat veroveren ofwel de zee die je met het schip Onderneming gaat bevaren, is een regionale, een provinciale of een nationale. Dit betekent dat we niet proberen voor de jonge onderneming internationale markten te openen. 5. De door jou te starten onderneming is BTW-plichtig en heeft minstens één persoon in loondienst. Het oprichten van een NV of BV is niet toegestaan! We spreken af dat je kunt kiezen voor òf een eenmanszaak of een VOF. Iedere ondernemer kan minimaal en maximaal aan eigen vermogen in de onderneming inbrengen. Dit betekent dat als je de onderneming opzet als een eenmanszaak het beschikbare eigen vermogen minimaal en maximaal bedraagt. Besluit je als groep een VOF op te richten dan verandert het maximaal in te brengen bedrag aan eigen vermogen! 6. Voor degenen die op het idee zouden komen je begint géén nieuwe onderneming door de overname van een bestaand bedrijf. Als startende ondernemer bouw je je bedrijf vanuit het niets op. Het vaarplan in onderdelen in opdrachten De bank, waarmee je in gesprek wilt komen met het doel de nodige financiering voor je startende onderneming te regelen, neemt van jou een ondernemingsplan op schrift in ontvangst dat bestaat uit 5 deelspecificaties. Aan de basis van jullie ondernemingsplan ligt een plan van aanpak, dat jullie bij aanvang van het project tezamen met een daarbij ook op te stellen samenwerkingsovereenkomst opnemen in de Bijlagen van jullie ondernemingsplan. 2.4 Opdracht / Deelspecificatie Externe analyse Macro analyse Nadat je één of meerdere ideeën hebt gekozen, die (kunnen) leiden tot het product waaromheen je jouw onderneming en dus je aanstaande ondernemingsplan gaat bouwen (zie 2.3 randvoorwaarden) analyseer je de macro omgeving waarop de aanstaande bedrijvigheid van jouw onderneming gericht wordt respectievelijk waarbinnen die bedrijvigheid zal plaatsvinden. Je brengt de omstandigheden van en de ontwikkelingen binnen die macro omgeving in kaart. Het gaat dan met name om dié omstandigheden en ontwikkelingen welke voor jouw startende onderneming in het algemeen en voor jouw productideeën in het bijzonder van belang zijn. De in de macro omgeving opgespoorde omstandigheden en ontwikkelingen kun je vervolgens vertalen in kansen en bedreigingen. Van de kansen kun je handig gebruik maken in het geven van concrete (en succesvolle) vorm aan je onderneming, aan de bedrijvigheid ervan, en - niet in de laatste plaats - aan je productidee. De bedreigingen vormen een gevaar. Je dient ze hoe dan ook onder ogen te zien om vervolgens je af te vragen hoe je daarmee om moet gaan in de opbouw van je onderneming alsook in de concretisering van je productidee. Op basis van de resultaten van de macro analyse wordt jouw idee voor een als startende onderneming op de markt te introduceren product nader gedetailleerd. 7

9 2.5 Opdracht /Deelspecificatie 2 Externe analyse Meso analyse Na een analyse van de macro omgeving komt thans de voor jouw startende onderneming meest nabije omgeving onder de loep: de meso omgeving. Vergelijkbaar met onderdeel 1 breng je in dit onderdeel de omstandigheden van en de ontwikkelingen binnen die meso omgeving in kaart. Het gaat dan met name om die omstandigheden en ontwikkelingen die voor jouw startende onderneming in het algemeen en voor jouw productideeën in het bijzonder van belang zijn. Een onderzoek van deze meso omgeving is gebaseerd op een viertal afzonderlijke analyses en wel de volgende. - Afnemers analyse - Bedrijfstak analyse (incl. toepassing van het 5 krachtenmodel van Porter) - Concurrentie analyse - Distributie analyse De in de meso omgeving opgespoorde omstandigheden en ontwikkelingen kun je vervolgens vertalen in kansen en bedreigingen. Van de kansen kun je handig gebruik maken in het geven van concrete (en succesvolle) vorm aan je onderneming, aan de bedrijvigheid ervan, en - niet in de laatste plaats - aan je productidee. De bedreigingen vormen een gevaar. Je dient ze hoe dan ook onder ogen te zien om vervolgens je af te vragen hoe je daarmee om moet gaan in de opbouw van je onderneming alsook in de concretisering van je productidee. Op basis van de resultaten van de meso analyse wordt jouw idee voor een als startende onderneming op de markt te introduceren product nog verder gedetailleerd i.c. geconcretiseerd. 2.6 Opdracht / Deelspecificatie 3 Strategiekeuze Na het in kaart hebben gebracht van de omgeving, waarbinnen jouw startende onderneming gaat acteren, is het thans hoogste tijd om principiële ofwel strategische keuzes te maken. De aanstaande bedrijvigheid van je onderneming moet naam èn richting krijgen. Leidraad daarbij is de zogenaamde 5A-vraagstelling: 1. Welke Arena wil/ga ik betreden? [marktsegmentatie? en de keuze van de entreestrategie!] 2. Welke Ambitie(s) heb ik als ondernemer? [missie visie doelstellingen] 3. Waarin zitten mijn Advantages? [profilering positionering: Hoe kom je boven het maaiveld uit? ofwel Hoe ga je de concurrentie te lijf?] 4. Welke Activiteiten ontwikkel ik om succes te realiseren? [alleen, alliantie, joint venture, fusie,?] 5. Hoe verkrijg je Acces tot de verkozen arena? [psychologisch = promotie / fysiek = distributie] Tip: 1. Vertaal de ontwikkelingen, trends en feiten, die je hebt waargenomen in je externe analyses (macro en meso) - met als achtergrond het product dat je binnenkort op de markt hoopt te introduceren - in kansen en bedreigingen. (N.B. als het goed is deed je dit al binnen deelopdracht 1 respectievelijk deelopdracht 2) 2. Baseer mede op deze kansen en bedreigingen de principiële keuzen die je binnen deelopdracht 3 maakt: de invulling van de 5 A s - de bepaling van je strategie. 8

10 2.7 Opdracht / Deelspecificatie 4 Vormgeving - Juridisch Als startende ondernemer heb je terdege rekening te houden met een aantal juridische aspecten van het ondernemerschap. Je kiest voor je onderneming een juridische vorm en de fiscus vindt op dat moment dat je als ondernemer BTW-plichtig bent en dat je je dient te houden aan allerlei administratieve verplichtingen. Nogal wat afnemers willen weten hoe veilig je product is en daarbij is juridisch van belang te weten wie waarvoor verantwoordelijk en/of aansprakelijk is als je product op een of meerdere onderdelen niet veilig blijkt te zijn. En dan hebben we het nog maar niet over fysieke schade die door (verkeerd!?) gebruik van je product kan ontstaan. Welke afspraken gelden eigenlijk op het moment dat je jouw product verkoopt? Je komt dan in aanraking met juridische zaken als de algemene voorwaarden en de koopovereenkomst. In het door jou aan de bank aan te reiken ondernemingsplan dient ook ruimte te zijn gereserveerd voor aspecten van en de gemaakte keuzes betreffende de juridische vormgeving van de te starten onderneming. Je beschrijft èn verantwoord de gemaakte keuzen en/of de noodzakelijke inrichting inzake de 1. ondernemingsvorm incl. invulling en bijvoegen van het formulier nodig ter inschrijving van je onderneming in de registers van de Kamer van Koophandel; 2. inschrijving handelsregister; 3. handelsnaam; 4. algemene voorwaarden 5. de bovenstaande 4 elementen moeten per se opgenomen worden in de juridische vormgeving van het ondernemingsplan. Daarnaast bestaat de mogelijkheid er naar eigen inzicht een 5 e juridisch element aan toe te voegen. Daarbij valt te denken aan bijvoorbeeld: vergunningen, relevante regelgeving, productaansprakelijkheid. 2.8 Opdracht / Deelspecificatie 5 Vormgeving - Financieel Money makes the world go round maar ook jouw onderneming. Zonder financiële onderbouwing van je plannen om succesvol zaken te gaan doen, zal de bank weinig vertrouwen hebben in diezelfde plannen. Het is dan ook van belang een doortimmerd financieel plan in je ondernemingsplan op te nemen, waarin je laat zien wat jouw plannen vooralsnog zullen gaan opbrengen èn zullen kosten. In de financiële planning moet je ervan uitgaan dat je jouw onderneming opricht per 1 januari In het opstellen van het financieel plan gelden de navolgende deelvragen i.c. randvoorwaarden. Dit om de financiële vormgeving binnen bepaalde perken te houden. - Stel een Investeringsbegroting op voor het jaar Houd er rekening mee dat de onderneming beschikt over vaste activa zoals inventaris, auto s, gebouwen en natuurlijk vlottende activa. - Stel aan de hand van de investeringsbegroting een Financieringsplan op. Houd er rekening mee dat de onderneming wordt gefinancierd met eigen vermogen, een langlopende lening en met kort vreemd vermogen. - Combineer de investeringsbegroting en de financieringsbegroting tot een Openingsbalans per 1 januari Stel voor het jaar 2013 de Exploitatiebegroting op. - Stel de Liquiditeitsbegroting voor het jaar 2013 op. - Stel de geprognosticeerde Eindbalans per 31 december 2013 op. 9

11 3 Beoordeling Het project wordt afgerond met het: a) in schriftelijke vorm inleveren van het beroepsproduct ofwel het Ondernemingsplan incl. bijlagen en het vervolgens mondeling presenteren van dat plan; b) individueel verdedigen van het project tijdens de Verdediging. 3.1 Het beroepsproduct Het beroepsproduct bestaat uit het Ondernemingsplan dat op schrift en ter onderbouwing van de aanvraag tot (mede-)financiering van de startende onderneming aan de bank wordt aangeboden. Het ondernemingsplan stellen jullie op conform de daartoe in de theorie en in de praktijk geldende regels in het algemeen en conform de binnen deze handleiding gestelde regels in het bijzonder. Wat dit laatste betreft wordt de structuur van het plan bepaald door de aan de orde te stellen beroepsproductonderdelen zoals genoemd en verduidelijkt in hoofdstuk 2. Aan de concretisering van deze structuur geven jullie invulling door het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst en door het opstellen van een plan van aanpak. Deze samenwerkingsovereenkomst (zie bijlage 1) en het opgestelde en door jullie toegepaste plan van aanpak (zie bijlage 2) nemen jullie als bijlagen op in het beroepsproduct. Let wel: A. Het ondernemingsplan wordt op schrift èn in 2-voud ingeleverd!! B. De hoofdstructuur van het ondernemingsplan doet volledig recht aan de beroepsproductonderdelen / de deelspecificaties: - Externe analyse > macro analyse (DESTEP: kansen en bedreigingen) > meso analyse (Afnemers-, Bedrijfstak-, Concurrentie- en Distributie-analyse: kansen en bedreigingen) > totaaloverzicht van kansen en bedreigingen - Strategisch plan (5 A s: Missie/Visie incl. het model van Abell, Entree-, Concurrentie- en Positioneringsstrategie) - Vormgeving > juridische vormgeving (Ondernemingsvorm, Inschrijving Handelsregister, Handelsnaam, Algemene Voorwaarden) > financiële vormgeving (Investeringsbegroting, Financieringsplan, Openingsbalans, Exploitatiebegroting, Liquiditeitsbegroting, Eindbalans) C. Het bovenstaande laat onverlet dat jullie je kunnen/mogen laten inspireren door de indeling van het ondernemingsplan zoals dat in de praktijk gehanteerd wordt. 3.2 Beoordelingscriteria beroepsproduct Het in schriftelijke vorm ingeleverde beroepsproduct i.c. het ondernemingsplan wordt op basis van de navolgende criteria beoordeeld: zie ook bijlage 3 - het beoordelingsformulier!! 1. Inhoudelijke volledigheid: staat alles in het plan? 2. Inhoudelijke juistheid: is alles hetgeen het plan bevat juist? 3. Consistentie: is alles hetgeen het plan bevat (daar waar nodig is) in overeenstemming met elkaar? 4. Correcte chronologie: is alles hetgeen het plan bevat in de juiste volgorde geplaatst? 5. Communicatieve correctheid: lay-out, begrijpelijk taalgebruik, overzichtelijkheid? Conform de eisen van de training zakelijk schrijven! 6. Randvoorwaardelijk toegestaan: is alles hetgeen het plan bevat conform de vooraf gestelde randvoorwaarden? 10

12 7. Onderbouwing: worden de gemaakte en in het plan opgenomen keuzen op een voldoende kwalitatief niveau inhoudelijk en methodisch verantwoord en lijden deze keuzen tot zowel een bruikbaar als haalbaar ondernemingsplan? 3.3 Toetsparagraaf De hier van toepassing zijnde toetsparagraaf geldt voor alle projecten in leerjaar 1 en 2 van PBM (Course 1 t/m 8). In deze toetsparagraaf is naar evenwicht nagestreefd tussen groepsbeoordelingen en individuele beoordelingen. In de linkerkolom staan de groepsbeoordelingen; in de rechterkolom de individuele beoordelingen. Hierdoor werk je samen met de groep, maar kun je je tevens individueel positief onderscheiden. Bij de groepsbeoordelingen kijken we vooral vanuit de invalshoek van de bedrijven/opdrachtgevers. Bij de individuele beoordelingen is de invalshoek meer de opleiding en de verantwoording die vanuit de opleiding gevraagd wordt. Groepsbeoordeling weging Individuele beoordeling 1. Beroepsproduct 75% 3.Literatuur wordt (individuele afwijking besproken en je via peer-assessment krijgt feedback mogelijk) Bodemcijfer 5,5 2. Presentatie beroepsproduct Bodemcijfer 5,5 25% 4. Verdediging Bodemcijfer 5,5 weging voldaan/niet voldaan (voorwaardelijk voor afronden individuele beoordeling) 100% Eindcijfer project (1 cijfer) 70% (groepsbeoordeling) 30% (individuele beoordeling) 1. Beroepsproduct Waarde voor student Hier kun je als groep laten zien in hoeverre je in staat bent om een beroepsrelevant product te maken. Je start met een realistisch probleem in het beroepsveld. Gedurende 8 weken heb je de mogelijkheid deze vraag/opdracht(en) te beantwoorden. Het zijn complexe vraagstukken met verschillende invalshoeken. Hierdoor leer je problemen integraal te benaderen. Beoordelingscriteria De beoordelingscriteria om te komen tot het groepscijfer voor het beroepsproduct staan vermeld in deze studiehandleiding. Daarnaast krijg je halverwege het project van jouw collega-studenten een beoordeling op je beroepshouding (professionele houding) door middel van een peerassessment. Met deze feedback kun je de sterke punten vasthouden en de mindere punten aanpakken. In week 8 volgt dan een laatste beoordeling door je collega s. De projectbegeleider kan individueel afwijken van het groepscijfer op basis van deze peer-assessments. Herkansing Het beroepsproduct lever je in week 8 in bij de projectbegeleider. Wanneer het onvoldoende is (lager dan een 5,5) moet je het als groep repareren binnen 3 weken. 2. Presentatie beroepsproduct Waarde voor student Hier kun je als groep laten zien in hoeverre je in staat bent om een beroepsrelevant product onder de aandacht te brengen van de opdrachtgever. Je laat in een presentatie zien wat de 11

13 vraag was, wat de oplossing is en welke overwegingen en onderbouwing hieraan te grondslag liggen. Ook voor de presentatie geldt dat de opdrachtgever het uitgangspunt is. Iedere student bereidt de gehele presentatie voor. De projectbegeleider zal aan het begin van de presentatie-bijeenkomst een aantal studenten selecteren die de presentatie verzorgen (de begeleider beslist tevens welke student welk onderdeel voor zijn/haar rekening neemt). De overgebleven studenten beantwoorden vragen van de toehoorders aan het einde van de presentatie. Beoordelingscriteria De presentatie staat gepland in week 8 op maandag. De beoordelingscriteria worden vooraf bekend gemaakt. Herkansing Als het cijfer van de presentatie onvoldoende is (lager dan een 5,5) moet de presentatie opnieuw worden gedaan in week Literatuur Waarde voor student Hier kun je individueel laten zien in hoeverre je in staat bent om de theorie toe te passen bij de casus van het project. Vragen van opdrachtgevers los je niet op door iets te proberen of alleen te googelen. Een solide theoretische onderbouwing is een must voor elke opdrachtgever. Beoordelingscriteria In week 4 is tijd gereserveerd om de literatuur te bespreken die absoluut noodzakelijk is om tot een goed onderbouwd eindproduct te komen. De projectbegeleider zal aan elke student individueel vragen stellen over deze literatuur. De antwoorden van elke student worden beoordeeld met voldaan of niet voldaan. Om de individuele beoordelingslijn (en vervolgens de gehele beoordeling) af te kunnen sluiten dient elke student een voldaan te scoren. Herkansing Indien het niet gelukt is om een voldaan te scoren vindt de herkansing van de literatuurbespreking plaats in week Verdediging Waarde voor student Hier kun je individueel laten zien in hoeverre je in staat bent om een beroepsrelevant product te verdedigen in een mondelinge setting. Hier komen vragen aan de orde over de onderbouwing, de verantwoording voor bronnengebruik etc. Ook kan toelichting gevraagd worden op de gemaakte keuzes. Wanneer je 8 weken lang goed hebt meegewerkt aan het eindproduct, dan is de verdediging een mooi moment om dit te laten zien. Beoordelingscriteria De verdediging staat gepland in week 10. De beoordelingscriteria worden vooraf bekend gemaakt. Let wel, indien het beroepsproduct niet met een voldoende kan worden beoordeeld, vindt er geen verdediging plaats maar ontvangt de groep in plaats daarvan feedback ten behoeve van het herschrijven van het rapport. Herkansing Het bodemcijfer is een 5,5. Wanneer het cijfer lager is moet je individueel herkansen binnen 3 weken. 12

14 3.4 Aanwezigheidsplicht/uit de groep plaatsing Elke student, die deelneemt aan het project, mag - mits daar zwaarwegende reden toe is - maximaal 20% van de officieel geplande projectbijeenkomsten afwezig zijn. Deze bepaling is als volgt opgenomen in de Onderwijs- en Examenregeling (OER) van de opleiding PBM: Voor de deelname aan de projectlijn geldt een 80 % aanwezigheidsverplichting. Indien niet wordt voldaan aan de gestelde aanwezigheidsnorm van 80 % kan de leerlijn dit studiejaar niet afgesloten worden en zal deze het volgende studiejaar herkanst moeten worden. (bijlage 1 OER ) Regeling Uit groep plaatsing student 1. Alleen studenten kunnen beslissen dat een medestudent uit de groep wordt gezet. 2. Een student kan alleen uit de groep gezet worden als voldaan is aan de volgende voorwaarden: De gehele groep, behalve degene die uit de groep gezet wordt, dient unaniem dezelfde mening te hebben; De student die uit de groep gezet wordt, dient eerst een schriftelijke waarschuwing te hebben gekregen en de mogelijkheid om zijn gedrag of inzet te verbeteren; De groep legt de redenen van het uit de groep zetten van een medestudent schriftelijk en met handtekeningen vast; De projectbegeleider wordt nadrukkelijk bij dit proces betrokken en zijn mening wordt uitdrukkelijk gevraagd. 3. Een student kan in principe te allen tijde uit de groep gezet worden. 4. Een student die uit de groep geplaatst is kan hiertegen in beroep gaan bij de examencommissie. 3.5 Gegevens voor deliberatie De observaties van het gedrag van een student door verschillende docenten in projecten, trainingen, praktijk en SLB worden gebruikt om een besluit te nemen over de studiehouding van een student in het eerste leerjaar. Dit besluit wordt twee keer genomen tijdens leerjaar 1(aan het einde van periode 1 en aan het einde van periode 3). Hier is steeds 1 EC aan verbonden. Indien de studiehouding en het gedrag voldoende zijn, wordt 1 EC toegekend. Zo niet, dan wordt de student opgeroepen voor een gesprek met de coördinator van de majorfase. Naar aanleiding hiervan stelt de student een plan van aanpak op met als doel de studiehouding van de student zodanig te verbeteren dat de student alsnog in aanmerking komt voor de betreffende EC. Dit plan van aanpak dient te worden ingeleverd bij de studieloopbaanbegeleider en de coördinator majorfase. Voor een gedetailleerde omschrijving van de procedure zie de Onderwijs- en Examenregeling (OER)

15 4 Projectorganisatie Aan het project wordt gewerkt in een projectgroep, die bestaat uit ca. 6 studenten. De PBMcoördinator van de course, waartoe het project behoort, vormt de projectgroep d.w.z. wijst de leden van de groep op voorhand aan. De verdeling van de taken voor en door de projectgroep moet zodanig zijn dat elk van de groepsleden met een ander onderwerp of projectdeel belast wordt dan de andere leden. Naast de individuele bijdrage van elk groepslid is de hele groep verantwoordelijk voor het eindproduct. Dat betekent dat ieder groepslid naast de eigen inbreng weet heeft van datgene wat door de overige leden waarom, wanneer en hoe wordt ingebracht in het ontwerp van het beroepsproduct. En dat hij of zij actief deelneemt aan de besprekingen die in het kader van het project (moeten) plaatsvinden, aan de besluitvorming die dit binnen de projectgroep met zich meebrengt en de genomen besluiten onderschrijft en daarover ook individueel verantwoording kan afleggen. Elke bijeenkomst van de projectgroep wordt bondig genotuleerd. In de notulen worden de werkafspraken en de planning bijgehouden. De notulen worden wekelijks naar de groepsleden en naar de coach gestuurd. Het geheel wordt gearchiveerd i.c. bewaard en is op elk moment door de projectcoach in te zien. 4.1 Start van het project De samenstelling van de projectgroep wordt door de PBM-coördinator kenbaar gemaakt vóór aanvang van de startbijeenkomst die aan het eind van de eerste week van Course Projectmatig werken Jullie zijn als groep verantwoordelijk voor de voortgang en de resultaten van het project. Het initiatief ligt van meet af aan bij de projectgroep, ook in het informeren van degene die nauw bij het project betrokken is: de projectcoach. Jullie leggen een archief aan respectievelijk beheren een archief van stukken, die de groep in de loop en ten behoeve van het project produceert. Tijdens de coaching-bijeenkomsten - en niet alleen daar - wordt het beroepsproduct (het ondernemingsplan) opgebouwd en besproken. Het uiteindelijke beroepsproduct wordt aangevuld met het individuele procesverslag, waarin ieder teamlid reflecteert op het groepsproces en op zijn eigen rol en op die van het team als geheel daarin. 4.3 Fasering Een van de kenmerken van projectmatig werken is fasering van de werkzaamheden. Fasering helpt jullie in het aansturen van het project. Per fase maak je een zo goed mogelijke schatting van de duur. En je sluit elke fase af met een evaluatiemoment of mijlpaal om te meten of je tot zover binnen de geraamde tijd bent gebleven. Tevens wordt aan het eind van elke fase besloten om door te gaan dan wel te stoppen. Wij kiezen voor een algemene fasering in vijf fasen. 14

16 Fase Deelproduct 1. Oriëntatiefase Het contract / de werk(wijze)-afspraken 2. Analyse- en ontwerpfase Het plan van aanpak 3. Realisatiefase Het concept ondernemingsplan 4. Opleverings- en rapportagefase Het definitieve ondernemingsplan 5. Verantwoordfase De mondelinge presentatie en verantwoording Het contract en het plan van aanpak gaan vergezeld van een verslag waarin jullie de inhoud van deze twee deelproducten verantwoorden en onderbouwen. Naar aanleiding van dit materiaal neemt de projectcoach een 'go/no go' besluit. Natuurlijk komt het voor dat het materiaal moet worden bijgesteld voordat het 'go kan worden uitgesproken, maar echte 'no go' besluiten komen in de regel weinig voor. Fase 1 Oriëntatie Wat de bank in het ondernemingsplan wil zien, lijkt op het eerste gezicht vaak eenduidig. Pas als je samen met de andere projectgroepsleden de behoeften van de bank i.c. de aan een ondernemingsplan te stellen eisen nader bestudeert, blijken er toch verschillende interpretaties mogelijk. De discussie naar aanleiding van die interpretaties helpt je een projectopdracht te destilleren. Afspraken over de projectbeheersing maak je in ditzelfde stadium. De resultaten van dit alles leggen jullie vast in een contract, vergezeld van een verslag waarin jullie de inhoud van het contract verantwoorden. Heeft de projectcoach het contract goedgekeurd, dan zetten projectgroep en projectcoach (in zijn rol van bank) hun handtekening voor akkoord. Het contract bevat in elk geval de volgende gegevens. De formulering van het probleem en /of de vraag van de bank alsmede de hieruit afgeleide projectopdracht De voorlopige omschrijving van het beoogde beroepsproduct De beschrijving van de manier waarop de projectgroep in de komende fase wil komen tot de constructie van het beroepsproduct: vorm en wijze van samenwerken, afspraken over de vergaderdiscipline, over de te bezetten rollen, over de werkverdeling, enz. De namen, adressen en telefoonnummers van de bij het project betrokken teamleden (zie ook bijlage 1) Fase 2 Analyse en ontwerp In deze fase onderzoeken jullie alles wat binnen de beroepspraktijk relevant is voor het project. Je doet uitspraken over het te ontwikkelen product en de criteria waaraan dit project moet voldoen en geeft aan hoe d.w.z. via welke aanpak (lees: structurering en planning van jullie activiteiten) je denkt het product te realiseren. Deze fase resulteert in een plan van aanpak (zie ook de bijlage 2). Het plan van aanpak omschrijft op zakelijke wijze de volgende onderwerpen. Probleem- en doelstelling De definitieve specificaties van het product Activiteitenplanning Organisatie projectteam Werkplanning en taakverdeling Raming van tijd: weekplanning, gespecificeerd naar student Hoofdstukindeling eindrapport Fase 3 Realisatie In fase 3 realiseert de projectgroep de feitelijke opdracht en geeft antwoord op de gestelde vragen en construeren jullie stap voor stap het ondernemingsplan inclusief de op basis daarvan te geven mondelinge presentatie en verantwoording. 15

17 Fase 4 Oplevering en rapportage Fase 4 is de fase van oplevering van de gevraagde oplossing c.q. product(en) en de rapportage hiervan. Jullie bundelen de afzonderlijke bijdragen van fase 3 en integreren ze in een eindrapport. Aan het slot van deze fase wordt de schriftelijke rapportage door de projectcoach beoordeeld (zie ook bijlage 3 het beoordelingsformulier). Fase 5 Verantwoording Het op schrift gestelde ondernemingsplan wordt door de makers mondeling gepresenteerd, toegelicht en verantwoord. Dit laatste geschiedt mede op basis van vragen, welke aan de startende ondernemers worden gesteld door de projectcoach en zijn collega. De volgende afspraken gelden daarbij. a. De mondelinge presentatie geschiedt door een groep van 3 à 4 studenten (dit betekent dat de gehele projectgroep wordt gesplitst, waarbij elke deelgroep presenteert en verantwoording aflegt). b. Tijdsindeling: 15 minuten presentatie (elke student neemt een presentatiedeel voor zijn rekening en presenteert daar ca. 5 minuten over) + 20 minuten vraagstelling + 10 minuten overleg coaches + 10 minuten beoordeling en feedback door coaches. 4.4 De coaching van het project Iedere projectgroep krijgt bij de werkzaamheden begeleiding van een projectbegeleider. Jullie kunnen - afhankelijk van het al dan niet gepland zijn van een hoorcollege - in een bepaalde week rekenen op drie à vier uur rechtstreekse begeleiding. De projectbegeleider is goed op de hoogte van de voortgang en de kwaliteit van jullie project. Hij/zij kan problemen signaleren, suggesties doen en aanwijzingen en/of opdrachten geven. Maak goed gebruik van die begeleiding! Vooral in het begin van het project kan de begeleider je groep een duwtje in de goede richting geven. Niet door voor te zeggen, maar door jullie te helpen zelf aan de slag te gaan en jezelf de juiste vragen te laten stellen. De vragen, die de begeleider stelt, zullen vooral gericht zijn op het inzichtelijk maken van jullie werkzaamheden. Op basis daarvan kan de groep weer helder verder denken over de te volgen strategie. De projectbegeleider begeleidt niet alleen, hij/zij beoordeelt ook: zowel het eindproduct als de beslisdocumenten die aan het eindproduct vooraf gaan. Naar aanleiding daarvan neemt de begeleider 'go/no go'-beslissingen. De projectbegeleider is formeel ook de ontvanger van jullie project: het ondernemingsplan. Het is aan jullie om met de projectbegeleider afspraken te maken over de verschillende taken en de wijze van rapporteren. 4.5 Weekplanning Het navolgende schema toont de positionering van de projectonderdelen over de ter beschikking staande weken voor het project van Course 1. Zie deze positionering als een zeer serieuze indicatie (let wel: het moment van oplevering van het beroepsproduct en het moment van de presentatie en verdediging ervan liggen uiteraard onwrikbaar vast). 16

18 Week 1 PB* Week 2 PB Week 3 PB Week 4 PB Week 5 PB Week 6 PB Week 7 PB Week 8 PB Presentatie Week 9 Week 10 Verdediging Onderdeel 1 Macro analyse 1 uur hoorcollege in week 2/3 (Macro/Meso omgeving) Onderdeel 2 Meso analyse Onderdeel 3 Strategisch plan 1 uur hoorcollege aan het begin van week 4 (Strategie) Onderdeel Juridische en financiële vormgeving 1 uur hoorcollege aan het begin van week 6 (Recht) en aan het begin van week 7 (Financiën) Inleveren beroepsproduct eind week Verdediging in week 10 17

19 4.6 Studiebelasting Vertalen we de diverse activiteiten naar studiebelastingsuren dan moet je voor het project uitgaan van de lastenverdeling zoals weergegeven in onderstaande schema. M Week College Coachinggesprek Groepswerkzaamheid en zelfstudie uren uren uren = verdediging reserve totaal Aantal colleges 4 à 1 uur = 4 uur Projectbijeenkomsten = 29 uur Groepswerkzaamheden/zelfstudie = 111 uur Totale studielast 5 ec à 28 uur = 140 uur 4.7 Verplichte literatuur M. Harlaar en H. Droste / Persoonlijk Ondernemerschap in een notendop / Wolters Noordhoff / isbn Studiehandleiding Project Starter aan het roer / drs. Henk A.G. Rombouts / via de opleiding Dia s getoond tijdens de diverse hoorcolleges: zie Blackboard 18

20 4.8 Aanbevolen literatuur Alsem / Strategische marketingplanning - Theorie, technieken, toepassingen / laatste druk Stenfert Kroese / isbn x Douma, S. / Ondernemingsstrategie / vanaf 4 e druk Wolters Noordhoff / isbn Grit, Roel / Projectmanagement / 4 e druk / Wolters Noordhoff / isbn Grit, Roel / Zo maak je een Ondernemingsplan / Wolters Noordhoff / isbn Jong, P. de en J. Verdegaal / Je eigen bedrijf van student naar ondernemer / laatste druk Boom Onderwijs / isbn Klerks, T. en H. Meerman / Omgevingsanalyse - omgevingsfactoren vanuit praktijksituaties /1 e druk Wolters Noordhoff / Marijs, A. en W. Hulleman / Macro-economische ontwikkelingen en bedrijfsomgeving / 4 e druk / Wolters Noordhoff / isbn Meer, P.O. van der / Ondernemerschap in hoofdlijnen een integrale aanpak / Wolters Noordhoff / isbn Sten-van t Hoff, J. van en M. Knappen / Begin een bedrijf / 1 e druk / Wolters Noordhoff / isbn Verhage, B. / Inleiding tot de marketing / vanaf 3 e druk / Wolters Noordhoff / isbn Websites Boom Onderwijs / Hoofdbedrijfschap Detailhandel / Kamer van koophandel / Ondernemersloket Gemeente Sittard-Geleen / (kies: digitaal loket ondernemersloket) Rabobank / 19

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden Projectmatig werken Inleiding...2 Het maken van projecthandleidingen...3 Format Projecthandleiding...4 Procesverslag...5 Problemen bij samenwerking...7 Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden 1 Inleiding In deze

Nadere informatie

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen:

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen: -1- Het profielwerkstuk 1. Inleiding Hier staat hoe u te werk gaat bij het maken van het profielwerkstuk. Ook de eisen waaraan het moet voldoen zijn opgesomd. Verder geeft het u een voorbeeld van een plan

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door:

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door: HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Media Outlook 2 CDMMOU02-2 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE MEDIA 6-5 -

Nadere informatie

Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media

Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Titel: Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Vakcode: LWX999B10 Opleiding: Kunsten, Cultuur en Media Studiefase: Bachelor 3 e jaar/ KCM Major Periode:

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

BIJLAGE 1: BEOORDELINGSFORMULIER PLAN VAN AANPAK

BIJLAGE 1: BEOORDELINGSFORMULIER PLAN VAN AANPAK BIJLAGE 1: BEOORDELINGSFORMULIER PLAN VAN AANPAK Naam student:,,niki Luiks, Naam begeleider: Datum eindbeoordeling: voldoende (cijfer 7) Handtekening:.. Cesuur: Het plan van aanpak dient met een voldoende

Nadere informatie

Het Sectorwerkstuk 2015-2016

Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Inhoud Inleiding... 3 Het Sectorwerkstuk... 4 De opbouw... 4 De voorbereiding... 5 Het onderzoek... 6 De verwerking... 7 De presentatie... 7 Het filmpje... 7 Het werkstuk...

Nadere informatie

Leerlingboekje Colegio Arubano. Profielwerkstuk VWO. Cursus 2011 2012. Naam leerling:... Klas:... Vak:... Naam begeleider:...

Leerlingboekje Colegio Arubano. Profielwerkstuk VWO. Cursus 2011 2012. Naam leerling:... Klas:... Vak:... Naam begeleider:... Leerlingboekje Colegio Arubano Profielwerkstuk VWO Cursus 2011 2012 Naam leerling:... Klas:... Vak:... Naam begeleider:... Leerlingboekje PWS 2011-2012 Inhoudsopgave 1 I. Inleiding: het profielwerkstuk

Nadere informatie

INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES. Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1

INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES. Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1 INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1 HEALTH LEISURE APPEARANCE FOOD HUMAN MOVEMENT LIVING Pagina Stagegids 3 INHOUDSOPGAVE Pagina 4 Pagina 7 Pagina 8 Pagina 10 Pagina 11 1 INLEIDING

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN REGELS VOOR HET SCHRIJVEN EN BEOORDELEN VAN BACHELORSCRIPTIES BIJ KUNST- EN CULTUURWETENSCHAPPEN (tot 1 september 2015 geldt dit reglement ook voor de BA Religiewetenschappen)

Nadere informatie

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano Informatiebrochure Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano 2011-2012 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Het profielwerkstuk 4 Beoordelingsmomenten 6 Het schriftelijk verslag 7 Eindbeoordeling profielwerkstuk 8 2

Nadere informatie

WORKSHOPHANDLEIDING Het Verbeterplan

WORKSHOPHANDLEIDING Het Verbeterplan 1 WORKSHOPHANDLEIDING Het Verbeterplan Doorstroomtraject BBL/BOL-PW4 Kerntaak: 3 Uitvoeren van organisatie- en professiegebonden taken Werkprocessen: 3.1 Werkt aan deskundigheidsbevordering en professionalisering

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

Mediavormgever. Animatie / Audiovisuele Vormgeving. Proeve van Bekwaamheid - Kerntaak 3

Mediavormgever. Animatie / Audiovisuele Vormgeving. Proeve van Bekwaamheid - Kerntaak 3 Mediavormgever Animatie / Audiovisuele Vormgeving Proeve van Bekwaamheid - Kerntaak 3 Opleiding: Mediavormgever (BOL4) Uitstroom: Animatie / Audiovisuele Vormgeving Crebocode: 90411 Versie: Student Inhoudsopgave

Nadere informatie

bijlagen Aanbevolen literatuur Bijlage II Vragen voor een zinvolle teamdiscussie over projectonderwijs Bijlage III Projectequalizer

bijlagen Aanbevolen literatuur Bijlage II Vragen voor een zinvolle teamdiscussie over projectonderwijs Bijlage III Projectequalizer bijlagen Bijlage I Aanbevolen literatuur Bijlage II Vragen voor een zinvolle teamdiscussie over projectonderwijs Bijlage III Projectequalizer Bijlage IV Checklist voor de projectontwikkelaar Bijlage V

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

Leertaak Gemeenteopbouw: Van ideaal naar werkelijkheid

Leertaak Gemeenteopbouw: Van ideaal naar werkelijkheid Leertaak Gemeenteopbouw: Van ideaal naar werkelijkheid Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Doelen... 2 3 Competenties... 2 4 Toetsing... 3 5 Looptijd van project Gemeenteopbouw... 3 6 Ondersteunende vakken... 3

Nadere informatie

mevrouw drs. D. van der Wagen Rechtsvinding van straf- en procesrecht Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

mevrouw drs. D. van der Wagen Rechtsvinding van straf- en procesrecht Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Juridisch argumenteren JDD 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster C-, D-

Nadere informatie

Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid

Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Artikel 1 Toepassingsbereik Dit reglement is van toepassing op scripties in: a. de masteropleidingen Nederlands Recht, Fiscaal Recht, Internationaal en Europees

Nadere informatie

Marketing met Interactieve Media

Marketing met Interactieve Media HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Marketing met Interactieve Media CDMMIM01-1 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE

Nadere informatie

Belangrijke stappen in je voorbereiding

Belangrijke stappen in je voorbereiding Belangrijke stappen in je voorbereiding Een bedrijf starten kan op allerlei manieren: fulltime, parttime of als zzp'er. Wat je ook kiest, je moet goed voorbereid aan de slag. Onderstaande punten helpen

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Communicatie voor juristen COJE 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster A-cluster

Nadere informatie

PROFIELWERKSTUK NAAM --------------------------------------- KLAS ----------------------------------------- CURSUSJAAR

PROFIELWERKSTUK NAAM --------------------------------------- KLAS ----------------------------------------- CURSUSJAAR PROFIELWERKSTUK NAAM --------------------------------------- KLAS ----------------------------------------- CURSUSJAAR 2014-2015 ----------------------------------------- LEERLINGBOEKJE Pagina 1 Bonhoeffer

Nadere informatie

Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I. Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie. Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011.

Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I. Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie. Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011. Het Profielwerkstuk HANDLEIDING I Organisatie, tijdpad en andere belangrijke informatie Een handleiding voor Havo en Vwo Mei 2011 Naam leerling: klas:. Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Organisatie 4 2. De

Nadere informatie

Strategische marketing

Strategische marketing Strategische marketing Het semester is gericht op het ontwikkelen van strategisch inzicht. Niet zo gericht op het uit je hoofd kennen van theorie maar juist het kunnen herkennen van situaties en dan de

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

BACHELOR RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING JURIDISCHE BESTUURSKUNDE. Bestuurskundig onderzoeksproject

BACHELOR RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING JURIDISCHE BESTUURSKUNDE. Bestuurskundig onderzoeksproject Rijksuniversiteit Groningen Vakgroep Staatsrecht, Bestuursrecht en Bestuurskunde BACHELOR RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING JURIDISCHE BESTUURSKUNDE Bestuurskundig onderzoeksproject Versie september

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

Marketing NIMA-B. studiejaar 2015-2016. Media, Informatie en Communicatie. Modulehandleiding. Specialisatie Mediaondernemerschap

Marketing NIMA-B. studiejaar 2015-2016. Media, Informatie en Communicatie. Modulehandleiding. Specialisatie Mediaondernemerschap Opleiding: Media, Informatie en Communicatie Marketing NIMA-B Modulehandleiding Specialisatie Mediaondernemerschap studiejaar 2015-2016 Blok 1 + 2 Docenten:, Eric de, Willem Buffing, Marcel van der Lugt

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Opdracht... 4 Doelen... 4 Inhoud... 4 Werkwijze... 5 Productinhouden en beoordeling...

Nadere informatie

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend.

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend. Naam student: Studentnummer: Evaluatieformulier meewerkstage CE In te vullen door de bedrijfsbegeleider van de stage biedende organisatie voorafgaand aan het eindgesprek met de stagedocent. De stagiair

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

U heeft zojuist een voorbeeld ondernemingsplan gedownload vanuit MKB Bankadvies. Wij wensen u veel succes. Vragen?...info@mkbbankadvies.

U heeft zojuist een voorbeeld ondernemingsplan gedownload vanuit MKB Bankadvies. Wij wensen u veel succes. Vragen?...info@mkbbankadvies. U heeft zojuist een voorbeeld ondernemingsplan gedownload vanuit MKB Bankadvies. Wij wensen u veel succes. Vragen?...info@mkbbankadvies.nl Samenvatting Het woord samenvatting zegt hier natuurlijk eigenlijk

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Studiehandleiding Opleiding FBTR. Leerarrangement LA32 2 e jaar Tourmanager BLOK B 2015-2016. Commerciële Calculaties

Studiehandleiding Opleiding FBTR. Leerarrangement LA32 2 e jaar Tourmanager BLOK B 2015-2016. Commerciële Calculaties Studiehandleiding Opleiding FBTR Leerarrangement LA32 2 e jaar Tourmanager BLOK B 2015-2016 Commerciële Calculaties 1 Inleiding 1.1 Doel van het leerarrangement In de toekomst zal vaak van je verwacht

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonr. Vastgesteld Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 7 1. Algemene informatie D1: Voorbereiding

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

[STUDIEHANDLEIDING SLB EN EXAMINERING BPV ] Studiehandleiding studieloopbaanbergeleiding en examinering.

[STUDIEHANDLEIDING SLB EN EXAMINERING BPV ] Studiehandleiding studieloopbaanbergeleiding en examinering. 2014/2015 ROC van Amsterdam studieloopbaanbergeleiding en examinering leerjaar 3 Schooljaar 2014/2015 Annika Morrice, Ali el Amraoui [STUDIEHANDLEIDING SLB EN EXAMINERING BPV ] Studiehandleiding studieloopbaanbergeleiding

Nadere informatie

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 HANDLEIDING SECTORWERKSTUK Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 - INHOUDSOPGAVE - -------------------- Uitleg & Theorie -------------------- Stappenplan sectorwerkstuk 3 FASE 1:

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015

SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015 SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015 handleiding leerlingen inhoud: inleiding stappenplan logboek beoordelingsformulier tijdpad 1 INLEIDING SECTORWERKSTUK VOOR 4 VMBO Alle leerlingen van het vmbo theoretische

Nadere informatie

De praktijktoets wordt beoordeeld met behulp van het activiteitenschema op pagina 3.

De praktijktoets wordt beoordeeld met behulp van het activiteitenschema op pagina 3. INLEIDING Plaats van de leertaak in de context van het beroep De opleiding Medewerker Toezicht en Veiligheid niveau 2 is opgebouwd rond drie kerntaken, te weten: 1. Ziet toe op orde en veiligheid in het

Nadere informatie

IT Governance. Studietaak 5

IT Governance. Studietaak 5 IT Governance 5 Open Universiteit faculteit Managementwetenschappen Cursusteam ir. H.B.F. Hofstee, projectleider en auteur Open Universiteit prof. dr. R.J. Kusters, auteur, Open Universiteit Programmaleiding

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 MAVO

Beroepenwerkstuk 3 MAVO Beroepenwerkstuk 3 MAVO 2015 2016 1 INLEIDING Het beroepenwerkstuk: Een van de onderdelen van het programma beroepenoriëntatie in 3 mavo is het maken van een beroepenwerkstuk en het presenteren hiervan

Nadere informatie

project: Vergaderen met de pedagogische cirkel

project: Vergaderen met de pedagogische cirkel project: Vergaderen met de pedagogische cirkel Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd

Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd Inleiding In deze handleiding vind je de beschrijving van de beroepsproducten die je in de eerste twee periodes

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

IORE-1AR (Inleiding Ondernemingsrecht) IORE-1AE (Economie voor Juristen) IORE-1AR: de heer mr. S. Boelens IORE-1AE: de heer R.

IORE-1AR (Inleiding Ondernemingsrecht) IORE-1AE (Economie voor Juristen) IORE-1AR: de heer mr. S. Boelens IORE-1AE: de heer R. Algemene informatie Titel OWE Code OWE Onderdelen Eigenaar OWE Inleiding Ondernemingsrecht IORE IORE-1AR (Inleiding Ondernemingsrecht) IORE-1AE (Economie voor Juristen) IORE-1AR: de heer mr. S. Boelens

Nadere informatie

Opdracht Weg met seksuele uitbuiting van kinderen in toerisme

Opdracht Weg met seksuele uitbuiting van kinderen in toerisme Lesmateriaal Kindersekstoerisme Opdracht Weg met seksuele uitbuiting van kinderen in toerisme Opdracht voor 4 personen HBO ECPAT Nederland ECPAT wereldwijd actief ter bescherming van kinderen tegen seksuele

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB

Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB 1 Inleiding Een van de onderdelen van het schoolexamen van de gemengde en theoretische leerweg is het sectorwerkstuk. Hiermee kun je laten zien dat je in

Nadere informatie

Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap".

Informatie voor deelnemers aan de training  Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap. Bijlage: Opzet training hoe start ik een eigen bedrijf. Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap". Indien u van plan bent een eigen bedrijf te starten vanuit

Nadere informatie

WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1

WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1 WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1 AGENDA Blok 2 overzicht Team formatie Blokopdracht briefing Debriefing Onderzoek deel 1 marktoriëntatie Huiswerk Andre Neumann Propedeuse Psychologie MSc Kunstmatige Intelligentie/HCI

Nadere informatie

Handleiding. Bachelor eindwerk. Civiele Techniek

Handleiding. Bachelor eindwerk. Civiele Techniek Handleiding Bachelor eindwerk Versie : juli 2007 Inhoudsopgave Inleiding Opzet van het eindwerk Voorstudie Conceptvorming/modelvorming/analyse Organisatie van het eindwerk Toelating Aanmelding Aangeboden

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

IDEE > PLAN > PITCH. In 3 stappen van idee { naar financiering

IDEE > PLAN > PITCH. In 3 stappen van idee { naar financiering In 3 stappen van idee { naar financiering Inhoud 1. Inleiding 2. De stappen 3. Stap 1: Het idee 4. Stap 2: Het plan 5. Stap 3: De pitch 6. Tips en Adressen Inleiding Je hebt een idee voor een nieuw bedrijf.

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Voorwoord Voor u ligt een proeve van bekwaamheid voor de opleiding Helpende Zorg & Welzijn, niveau 2, voor de kerntaak 1: Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Deze proeve sluit

Nadere informatie

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen Vodo50 Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Aanleiding Nederland en Groningen moeten het voor de groei van de economie vooral hebben van actieve

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonummer(s) Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 8 Leeswijzer Dit document bevat de kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Project: Portfolio Online 18-9-2013. Jeremy de Jager INHOLLAND

Plan van Aanpak. Project: Portfolio Online 18-9-2013. Jeremy de Jager INHOLLAND 18-9-2013 Plan van Aanpak Project: Portfolio Online Jeremy de Jager INHOLLAND Pagina 1 Hoofdstukken 1. Achtergronden - Projectnaam - Opdrachtgever - Opdrachtnemer - Beschrijving organisatie - Geschiedenis

Nadere informatie

Reglement Bachelorscriptie Geschiedenis Vastgesteld op 1-9-2015, verbeterd en goedgekeurd door de examencommissie op 10-9- 2015

Reglement Bachelorscriptie Geschiedenis Vastgesteld op 1-9-2015, verbeterd en goedgekeurd door de examencommissie op 10-9- 2015 Faculteit der Geesteswetenschappen Afdeling Geschiedenis, Europese studies en Religiewetenschappen Spuistraat 134 1012 VB Amsterdam Datum 10-9-2015 Contactpersoon J.J.B.Turpijn@uva.nl Bijlagen Beoordelingsformulier

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Autoschadehersteller. Crebonummer 91750 / 95030. PvB 01. Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie. Handleiding Proeve van Bekwaamheid

Autoschadehersteller. Crebonummer 91750 / 95030. PvB 01. Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie. Handleiding Proeve van Bekwaamheid Autoschadehersteller Crebonummer 91750 / 95030 PvB 01 Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie Handleiding Proeve van Bekwaamheid Voor de beoordelaar Handleiding PvB Carrosserietechniek voor de beoordelaar.

Nadere informatie

Het examen bij de vakopleiding train de trainer

Het examen bij de vakopleiding train de trainer Het examen bij de vakopleiding train de trainer Als je klaar bent met de vakopleiding train de trainer en alle opdrachten gemaakt hebt, kun je examen doen. Dat is facultatief en je betaalt er dus apart

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

Het beste idee van Nederland

Het beste idee van Nederland Het beste idee van Nederland H O&O-Manon Vos-Vlamings (opleiding Human Technology) O&O-KEUZE COLLEGE PROJECT Industrieel product ontwerpen INFORMATIE VOOR DE LEERLINGEN Dit jaar najaar start op t.v. het

Nadere informatie

Associate degree Bedrijfseconomie. Opdrachtenmap Studiekeuzecheck 2016. Voorspel je toekomst, maak hem zelf!

Associate degree Bedrijfseconomie. Opdrachtenmap Studiekeuzecheck 2016. Voorspel je toekomst, maak hem zelf! Associate degree Bedrijfseconomie Opdrachtenmap Studiekeuzecheck 2016 Voorspel je toekomst, maak hem zelf! 1 Inleiding Wat wil je later worden als je groot bent? Deze vraag is je natuurlijk al van jongs

Nadere informatie

Werken als productvormgever

Werken als productvormgever 08764 product Design 05-03-2009 08:23 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken als productvormgever Product Design Wat laat je zien? Je brengt creatieve ideeën en technische mogelijkheden bij elkaar Je

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Financieel management

Financieel management Financieel management Tweede herziene druk Kees van Alphen Inhoud 1 inleiding 1 2 het verhaal achter de cijfers 3 2.1 Het besturen van een organisatie: ondernemingsmodel 3 Checklist 6 3 sturen op winst,

Nadere informatie

Leerarrangement Trendanalyse Health

Leerarrangement Trendanalyse Health Leerarrangement Trendanalyse Health Inleiding Gezondheid is voor iedereen een meer of minder belangrijk onderdeel van zijn leven. Bepaalde keuzes die je maakt, heeft te maken met gezondheid. Keuzes op

Nadere informatie

MODULEHANDLEIDING BM- Succesvolle Organisaties

MODULEHANDLEIDING BM- Succesvolle Organisaties MODULEHANDLEIDING BM- Succesvolle Organisaties Opleiding Bedrijfskunde MER Hoofdfase Osiriscode: Collegejaar: 2015-2016 Blok: 2 jaar 3 business management 1 Samenvatting Naam onderwijseenheid BM-Succesvolle

Nadere informatie

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd Titel vak: Praktijk 8 Kwartaal: 4 Voltijd/deeltijd: Deeltijd Studiejaar: 2 Datum versie: April 2013 ECTS: 5 Assessoren: Vakcoördinator: Caroline Zijlstra, Chris

Nadere informatie

PvB 3.3 Organiseren van activiteiten

PvB 3.3 Organiseren van activiteiten Deelkwalificatie van volleybaltrainer 3 Inleiding Om het door de Nevobo en NOC*NS erkende diploma volleybaltrainer 3 te behalen, moet je vier kerntaken op niveau 3 beheersen. Door met succes een proeve

Nadere informatie

Scriptiereglement (Ex artikel 4.14 Onderwijs- en examenregeling van de masteropleidingen)

Scriptiereglement (Ex artikel 4.14 Onderwijs- en examenregeling van de masteropleidingen) Scriptiereglement (Ex artikel 4.14 Onderwijs- en examenregeling van de masteropleidingen) Artikel 1 toepassingsbereik 1.- Dit reglement is van toepassing op alle studenten die na 31 augustus 2004 aanvangen

Nadere informatie

Reglement bachelorwerkstuk

Reglement bachelorwerkstuk Reglement bachelorwerkstuk Artikel 1 toepassingsbereik 1.- Dit reglement is van toepassing op alle studenten die na 31 augustus 2004 aanvangen met een werkstuk ter afronding van de bacheloropleidingen

Nadere informatie

Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback. Aanleiding

Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback. Aanleiding Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback Aanleiding De lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen werkt mee aan het SURF-project Nonsatis scire. In het kader van dit project wordt een pilot

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool Sectorwerkstuk Kandinsky College locatie Sint Jorisschool schooljaar 2015-2016 1 Wat is het sectorwerkstuk? Het sectorwerkstuk is een werkstuk dat je maakt in klas vier over de door jou gekozen sector.

Nadere informatie

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk Op de HBOV van de Hogeschool Leiden wordt sinds het studiejaar 2013-2014 gewerkt met CBP s, Competentie Beoordelingen in de Praktijk. Gedachte hierachter is, dat

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Het examen bij de vakopleiding train de trainer

Het examen bij de vakopleiding train de trainer Het examen bij de vakopleiding train de trainer Als je klaar bent met de vakopleiding train de trainer en alle opdrachten gemaakt hebt, kun je examen doen. Dat is facultatief en je betaalt er dus apart

Nadere informatie

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding Afdeling VAVO Praktische opdracht HAVO/VWO Handleiding Inleiding Voor verschillende vakken dient u een praktische opdracht te maken. In deze handleiding staan instructies voor het maken van een praktische

Nadere informatie

3.1 Portfoliobeoordeling De portfoliobeoordeling heeft betrekking op het door u opgestelde en deels uitgevoerde en geëvalueerde jaarplan.

3.1 Portfoliobeoordeling De portfoliobeoordeling heeft betrekking op het door u opgestelde en deels uitgevoerde en geëvalueerde jaarplan. Sportleider 3 Geven van trainingslessen Proeve van bekwaamheid (PVB) KSS 3.1 Deze PVB wordt afgenomen in combinatie met PVB KSS 1. Opdracht Uw opdracht bestaat uit het aanleveren van een portfolio (jaarplan)

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie 25 augustus 2010 Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere

Nadere informatie

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK VMBO-TL

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK VMBO-TL HANDLEIDING SECTORWERKSTUK VMBO-TL SCHOOLJAAR 2012-201 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding p. 2. Afspraken p.4. Het onderzoek p.5 Stap 1: Onderwerp p.5 Stap 2: De hoofd- en deelvragen p.5 Stap : Informatie zoeken

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

Afdeling VAVO. Praktische opdracht VMBO. Handleiding

Afdeling VAVO. Praktische opdracht VMBO. Handleiding Afdeling VAVO Praktische opdracht VMBO Handleiding Inleiding In deze inleiding staat hoe u het maken van een praktische opdracht het beste kunt aanpakken. De aanwijzingen, die gegeven worden zijn niet

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie