Innovatie in de offshore en maritieme techniek. ambitie / ijver / vuur. Van/voor en door de Delftse techniekstudent. Juni Nr.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Innovatie in de offshore en maritieme techniek. ambitie / ijver / vuur. Van/voor en door de Delftse techniekstudent. Juni 2012 - Nr."

Transcriptie

1 Juni Nr. 3 - Jaargang 4 ambitie / ijver / vuur Van/voor en door de Delftse techniekstudent Innovatie in de offshore en maritieme techniek Ampelmann Ringvaartregatta College thuis Breenhozen Einsteins voorbeeld Damen belicht Ode aan Martin Bril Zomerse cocktail Delft marketing Dreamteams in beeld Biobased economie Superbus

2 damen Business course durf jij de uitdaging aan? Als jij de Damen Shipyards Group echt wilt leren kennen dan ontmoet ik je graag. Een voorstel voor een datum heb ik al: van 30 september tot en met 4 oktober. Op die dagen houden wij voor de beste technische masterstudenten onze Damen Business Course. Een uitgelezen kans om te werken aan een boeiende opdracht en persoonlijke ontwikkeling. Ontdek tijdens dit unieke evenement of de Damen Shipyards Group bij jou past. Dan ontdekken wij samen of jij die technische topstudent bent, waarnaar ik op zoek ben. Op de website vind je alle informatie over de Damen Business Course. Graag tot ziens! arnout damen chief operations officer damen shipyards group damenbusinesscourse.com dare to discover the netherlands england france sweden poland romania qatar uae south africa china vietnam singapore indonesia brazil cuba

3 INHOUD Van/voor en door de Delftse techniekstudent HOOFDARTIKEL 04 Veilig overstappen op zee van schip naar windmolen en booreiland UITGELICHT 05 Superbus ontvangt kenteken 05 Koninklijk onderscheiden 06 iphone app Ontdek Delft helpt, verrast en inspireert Wedstrijd 18 Een dagje op de bank voor OC&C Ringvaart Regatta blik BREENHOZEN 07 Tjitske van Schelven 17 Marijn Verdult REPORTAGE 12 Jorinus Kalis, Projectmanager Research bij Damen Shipyards INHOUD BreenIntro Heerlijk die komende zomer Hij zit er echt aan te komen die langverwachte heerlijke zomer. Laten we hopen dat hij zo heerlijk wordt zoals voorspeld is. Heerlijke zon. Heerlijke temperaturen. Heerlijk op vakantie. Heerlijk helder. Maar ook heerlijk sportief. Want er staan nogal wat evenementen op stapel met het Europese Voetbalkampioenschap, de Olympische Spelen en de Tour de France als eye-catchende topevenementen. Heerlijk. Zeker als er Nederlandse winnaars bij zitten. Weet je dat er ook TU-ers bij zijn! Wat zal dat heerlijk zijn! Al dat goud, zilver en brons, of zoals de roeiers zeggen: blik! Heerlijk is ook weer deze Breen. Boeiende onderwerpen. Roeien, cocktails, columns en innovaties. Offshore en maritiem. Veel techniek. Leuke breenhozen, interessante interviews. Heerlijk veel lezen dus weer deze Breen. Geniet ervan. Of zoals Annie MG Schmidt het verwoordde: Heerlijk duurt het langst! We wensen je vele leesgenoegen, goede studieresultaten en een fijne vakantie. In augustus zijn we er weer met de bekende OWee-Breen. Namens alle medewerkers, 08 PROJECT 14 Drie dreamteams 15 Online college Colofon Ron Labordus (uitgever-redacteur) Breen verschijnt 5x per jaar en is gratis verkrijgbaar op de campus van de TU Delft, bij Inholland en de HTS van de Haagse Hogeschool. Het is het enige studentenblad dat zich exclusief richt op de techniekstudent in Delft. Breen heeft als motto: ambitie, passie en vuur. Breen is een blad van/voor en door studenten. Uitgever: SandeDruk Nootdorp Ontwerp: Theo van Vliet Reactieadres: Ambachtshof BB Nootdorp Telefoon: Redactie: Eric van Houten Ron Labordus Hans van de Sande Medewerkers: Julia Cramer Annemieke van der Pol Fotografie: Eric van Houten Jasper Bos Vormgeving: Acquisitie: Druk: Internet: Lisette Tegelberg Monique van de Sande Drukkerij Van de Sande, Nootdorp Verantwoording: De redactie werkt met zorg aan de inhoud van de artikelen. Uitgever noch redactie zijn verantwoordelijk voor de inhoud ervan of de gevolgen en zijn derhalve niet aansprakelijk. Beeld: Ampelmann nee/nee sticker Breen Magazine wordt super op prijs gesteld zo horen we van veel van onze lezers. Breen vind je op alle faculteiten en bij studie- en studentenverenigingen in onze bekende presentatiezuil. Breen wordt ook huis-aan-huis bezorgd in studentenflats. Ook als er een nee-nee sticker op de bus zit, krijg je een Breen in de bus. Wil je Breen echt niet ontvangen, mail dan je adres naar de redactie dan wordt Breen niet meer ongeadresseerd bij je bezorgd. Zeal Vuur ZeaL Breen april JUNI Meed

4 Delftse vinding de Ampelmann gaat de wereld over: Veilig overstappen op zee van naar windmolen en booreiland Ampelmann is een klassieke uitvinding: op een bierviltje aan de borreltafel. En daarna klussen in de garage tot het een beetje werkt. Ik was met een collega-promovendus in Berlijn voor een conferentie, vertelt Jan van der Tempel. Daar had iemand een verhaal over overstappen naar windmolens op zee. Wij vonden natuurlijk dat we het beter konden: een offshore ingenieur en een werktuigbouwer, dan moet je er toch uit kunnen komen. De naam van hun uiteindelijke vinding vonden ze op straat: het Ampelmännchen is het retro-stoplichtmannetje-methoed uit voormalig Oost-Berlijn. Deze zomer viert Ampelmann zijn tweede lustrum. Het idee, welteverstaan, het bedrijf is nog maar vier jaar oud. Maar inmiddels zijn er veertien systemen operationeel over de hele wereld waarmee veilige overstappen op zee van een schip naar een windmolen of olieboorplatform zijn gemaakt. Grote getallen in een relatief korte tijd. De motor achter dit succes: oud-delftsch klussen, een passie voor techniek en een hoop lol. Tekst: Ron Labordus Beeld: PR Ampelmann Met vliegsimulator Het idee is heel simpel: het probleem is dat de boot beweegt, de molen niet. Zet een vliegsimulator op het schip, meet de bewegingen en stuur die tegen: je staat stil, probleem opgelost. Dat moesten we toch wel in een half jaar kunnen regelen, dan zouden we wel ergens buiten Rotterdam onze naam op een paal op zee kunnen schrijven. Eerst schaalmodel In 2005 volgde het eerste werkende schaalmodel. Een bootje van Marktplaats, en wat geleende hightech. We hadden een groep van 15 studenten die meeklusten, enorm gezellig en effectief. Het schaalmodel bleek erg in trek in de media. We gingen van Nieuwslicht naar spelprogramma Hoe?Zo! waar de Belgische presentator de boot met een ton aan geleend equipment bijna onder water duwde. Hij wilde meer golven! 4 5 JUNI 2012

5 schip Voor het Ampelmann team was 2007 een tropenjaar. Mensen die bij de bouw van de Simona betrokken waren, geloofden niet dat je een waterdichte Simona kon bouwen binnen een jaar; dat vonden wij een mooie uitdaging. De machine verrees in Zwijndrecht, bij Heerema. Hij werd getest op de Nieuwe Waterweg en afgebouwd in Franeker met de laatste test op zee voor de kust van IJmuiden. We leefden op adrenaline, biefstukken met friet en bier en Kapsalon. Deze Rotterdamse lekkernij kun je sindsdien ook in bovengenoemde plaatsen krijgen. Echt bedrijf Het bedrijfje-spelen begon pas in Een van de sponsoren, SMIT, wilde de Ampelmann wel proberen op een echte klus. Ik was gewend op de top van de loopbrug te staan, foto s te maken en de windmolen aan te raken. Maar nu stonden er tien breednekkkige Smitmannen achter mij te dringen: oefenen was voorbij, oversteken. Sindsdien bouwde Ampelmann zijn vloot en trackrecord verder uit. Van Zuid-Australië tot Trinidad werken de machines en doen bemanningen hun best om een Ampelmann T-shirt te bemachtigen. Het is heel mooi om mee te maken dat iedereen aan boord van zo n schip de Ampelmann echt omarmt: dit hadden we veel eerder moeten hebben. Daarmee maakt Ampelmann zijn slogan waar: Offshore access, as easy as crossing the street. Over Jan van der Tempel: January 2008 Present CEO Ampelmann Operations, Technische Universiteit Delft PhD Offshore Wind Energy en Technische Universiteit Delft Ir Civil Engineering. Superbus ontvangt kenteken Minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu heeft dinsdag 15 mei jongstleden het kenteken voor Wubbo Ockels Superbus overhandigd. Met de uitgifte van het kenteken door de RDW kan prototype lijkt zo uit de toekomst te zijn weggereden. de Superbus de komende twee jaar de openbare Een mooi product van samenwerking tussen wetenschap, private partijen en overheid en een voorbeeld weg op voor verdere ontwikkeling en test van het prototype. Minister Schultz van Haegen maakte na van duurzaamheid gecombineerd met innovatie. Om de overhandiging van het kenteken samen met de de Superbus verder te testen is toegang tot de openbare weg nodig. Met een kenteken is dit mogelijk. voormalig astronaut een demonstratierit met de aanwezigen. De minister bleek onder de indruk: Dit (Bron: Webredactie M&C. Foto: Evert-Jan Daniêls). Koninklijk onderscheiden Ing. Jac.G. van Oord, commissaris en voormalig directievoorzitter van Van Oord, is benoemd tot officier maatschappelijke functies heer Van Oord vervult tot op heden diverse sociaal- in de Orde van Oranje-Nassau. De versierselen behorend bij de koninklijke onderscheiding werden hem op 27 april jongstleden in Den Haag uitgereikt door Drs. M.J.M. Verhagen, minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. De heer Van Oord is van 1995 tot aan zijn pensionering in 2008 voorzitter geweest van het directieteam van zijn bedrijf. Onder zijn leiding vond in 2003 de fusie plaats tussen Van Oord ACZ en Ballast Ham Dredging, waardoor de onderneming een van de grootste waterbouwers ter wereld werd. Op basis van zijn reputatie, deskundigheid en grote betrokkenheid heeft de heer Van Oord deel uitgemaakt van de Deltacommissie Nieuwe Stijl (2007) en was hij het boegbeeld van het Topteam Water (2011). De Zeal Vuur Jac van Oord ontving van minister Verhagen de versierselen behorend bij de koninklijke onderscheiding FOTO: PR. ZeaL Breen april JUNI Meed 5

6 Aantal bezoekers zesde editie Navingo Maritime & Offshore Career Event boven verwachting iphone app Ontdek Delft helpt, verrast en inspireert De zesde editie van het Navingo Maritime & Offshore Career Event, dat woensdag 25 april jl plaatsvond in het Beurs-WTC in Rotterdam, heeft volgens de organisatie alle verwachtingen overtroffen. De beurs gericht op carrière in de maritieme en offshore industrie mocht maar liefst 3040 bezoekers ontvangen, een record aantal over de afgelopen zes jaar. De 126 deelnemende exposanten waren zeer tevreden over zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de bezoekers. De beurs werd dit jaar officieel geopend door de voorzitter van Deltalinqs, Wim van Sluis, die traditioneel de scheepsbel luidde en een beknopte introductie gaf over de uiteenlopende kansen en mogelijkheden die deze sector te bieden heeft. Hierbij benadrukte hij ook een nieuw element van de beurs, namelijk het Haven- & Industrieplein waar de carrièremogelijkheden in de haven vertegenwoordigd werden door Deltalinqs, KMR en Port of Rotterdam. Aansluitend op de opening startte de bedrijfspresentaties in de Leeuwen Rooms en Goudriaan Rooms, die wederom net als de presentaties in de KIVI NIRIA Kubus druk bezocht zijn, elke presentatie had gemiddeld 50 geïnteresseerde toeschouwers. Wat kan ik vandaag doen in Delft? Op deze vraag krijgen bezoekers en inwoners van Delft antwoord via de gratis iphone app Ontdek Delft. Speeddaten Vorig jaar is het speeddaten voor het eerst geïntroduceerd op de beurs en ook dit jaar hadden de bezoekers zich weer in grote aantallen aangemeld om in korte tijd met veel werkgevers te speeddaten. In de MaritiemeVacaturebank.nl-Kubus konden bezoekers advies krijgen over hun CV en sollicitatietechnieken. Dat dit direct zijn vruchten afgeworpen heeft, is gebleken: er zijn letterlijk arbeidscontracten gesloten op de beursvloer! Ook buiten de Benelux krijgt het evenement steeds meer bekendheid. Werkzoekenden uit onder meer Zuid-Europese landen (Griekenland, Spanje etc), Amerika en Afrika kwamen speciaal naar Nederland om de beurs te bezoeken en een baan te vinden. Kortom, veel ingrediënten die gezorgd hebben voor een goede sfeer. Organisator Navingo BV kijkt weer terug op een welgeslaagde editie van het Navingo Maritime & Offshore Career Event. Deze iphone app is innovatief door de functionaliteit Make my day. Met één druk op de knop krijgt de gebruiker unieke suggesties voor een dag Delft. Per suggestie kan de gebruiker meer informatie opvragen. Op het menu staat altijd één bezienswaardigheid zoals musea, galeries en attracties, één café of restaurant, één winkel en één activiteit van de dag. Niet direct wat de gebruiker zoekt? Dan stelt de app eenvoudig nieuwe suggesties voor. De app heeft als doel de gebruiker te attenderen op de diversiteit van het aanbod in Delft. Interessant aan de Make my day functionaliteit is dat het menu is afgestemd op de openingstijden van de Delftse hotspots. Bij gebruik van de app in de ochtend staan vooral musea, koffietentjes en lunchrooms in het menu, in de late middag de restaurants én later op de avond de uitgaansgelegenheden. De kans dat de gebruiker dus voor een dichte deur staat, is zeer klein. Overige functionaliteiten Naast Make my Day kan de gebruiker navigeren door alle hotspots van Delft per categorie of via een Google Maps kaart. Iedere hotspot heeft een verdiepingspagina met sfeerfoto s en contactgegevens. Persoonlijke favorieten kan de gebruiker toevoegen aan zijn/haar favorietenlijst. Tot slot is praktische informatie over de stad zoals parkeren opgenomen. De iphone app is gratis beschikbaar in het Nederlands en Engels in de Appstore. Aan de android versie (geschikt voor andere telefoons dan iphone) wordt gewerkt. De iphone app is een coproductie van de Gemeente Delft afdeling Stadsmarketing, Delft marketing, de stichting die verantwoordelijk is voor de toeristische marketing en promotie van Delft en het Delftse bedrijf TamTam. 6 5 JUNI 2012

7 Hoos Naam: Tjitske van Schelven Studie: Maritieme Techniek Waarom Delft: De TU Delft is de enige plek waar je Maritiem kan studeren, dus die keuze was niet zo moeilijk. Struikelvak: Dynamica 2 Food: Kaas Seizoen: Zomer Vakantieland: Amerika, heel mooi land en heel erg divers. Bijbaan: Ik werk voor Marketing en Communicatie van 3mE, om ervoor te zorgen dat nog meer scholieren naar de TU Delft komen, en vooral Maritiem natuurlijk. Lijfspreuk: Stel niet uit tot morgen, wat vandaag nog kan! Nog iets te melden: Leuk blad maken jullie! JUNI Beeld: Jasper Bos

8 Op jacht naar gouden medailles Innovatie in de roeisport door styreen-vrije Turane hars Als officiële innovatiepartner van het Nederlands Olympisch Team (NOC*NSF) is DSM geen onbekende op het gebied van olympische innovaties. Voortbouwend op de ervaringen die onder meer zijn opgedaan tijdens het ontwikkelingstraject van de 470-zeilboot voor Beijing 2008, hebben we er ditmaal, in overleg met NOC*NSF voor gekozen om ons te richten op roeiboten, aldus een woordvoerder van DSM. Het hebben van de beste boot is namelijk onmisbaar voor roeiers met olympische ambities. De top-10 ambitie van Nederland, het streven om te horen bij de 10 beste landen tijdens de Olympische Spelen en de bijdrage die het roeien daaraan kan leveren, spelen daarbij een belangrijke rol. In samenwerking met de Duitse botenbouwer Empacher, een wereldspeler met veel ervaring die bekend staat om zijn hoogwaardige roeiboten, hebben we onze krachten gebundeld en zijn we begonnen aan de bouw van de best mogelijke boot. Sterk en stabiel Roeiboten krijgen het zwaar te verduren, zeker van olympische atleten die elke training en elke wedstrijd alles geven. Tijdens iedere haal komt er enorm veel kracht te staan op de boot, wat bij elke krachtsexplosie kan leiden tot vervorming van de romp van de boot. Deze vervorming zorgt ervoor dat energie verloren gaat, energie die anderszins had kunnen bijdragen aan de snelheid van de boot. DSM: Voor de bouw van de nieuwe boot hebben we gebruik gemaakt van onze nieuwe styreen-vrije Turane hars, een hars die zeer goed combineert met materialen zoals TeXtreme koolstofvezel. De combinatie van beide maakt het mogelijk de boot volgens een nieuw procédé te bouwen, wat heeft geleid tot een 25% stijvere romp. Hiermee wordt vervorming verminderd en kan de krachtsinspanning van de roeiers direct worden omgezet in snelheid. Daarnaast reageert de boot beter op het ritme van de roeiers. En het juiste ritme in de boot is nu eenmaal van cruciaal belang op weg naar een overwinning. Slank en duurzaam Naast de verbeterde stijfheid van de boot is het door de combinatie van onze hars en de koolstofvezel ook mogelijk de boot te bouwen met minder materiaal. Hierdoor is het gewicht van de romp verminderd en is het een slanke, olympische verschijning geworden. Het nieuwe styreen-vrije Turane hars combineert alle positieve karakteristieken van onverzadigde polyesters, vinylesters, epoxy hars en polyurethaan. Het resultaat is een composiet met excellente eigenschappen en een superieure hechting aan materialen zoals koolstofvezel. Wereldrecords breken Door zorgvuldig alle ingrediënten te kiezen is de hars minder belastend voor mens en milieu, terwijl er niet is ingeboet op prestatie. Een duurzame innovatie die tevens bijdraagt aan de doelstelling van de internationale roeifederatie FISA, die streeft naar schoner water voor een gezondere planeet. DSM: Elke keer als er een wereldrecord wordt verbroken is dit het resultaat van een atleet die zijn grenzen verlegt. Dit is dan ook de reden waarom DSM betrokken is bij de sport. Atleten inspireren ons om te blijven zoeken naar nieuwe doorbraken, innovaties en manieren om economische welvaart, milieuverbetering en maatschappelijke vooruitgang te creëren. Voor London 2012 heeft dit geleid tot een innovatieve roeiboot met verbeterde prestaties en een duurzaam bouwproces. 8 5 JUNI 2012

9 DSM, overheden en TU investeren fors in biotechnologie Column Powerstilte Het aanwakkerende bulderende geluid van zware straalmotoren verscheurt de stilte die ik enkele ogenblikken geleden nog zo dierbaar in mijn langzaam kloppende hart sloot. Laag komt de Boeing over. Zijn snelle schaduw trekt een koude donkere schim over een zonovergoten campus. Groen als gras is ie gespoten. Fluitend is de Transavia onderweg naar Rotterdam Airport. In zijn buik toeristen. Waar zijn ze geweest? De Biotech Campus Delft kan van start met een stevige impuls vanuit DSM, betrokken overheden en de TU Delft. DSM maakte 22 mei bekend 100 miljoen te steken in nieuwe R&D-faciliteiten in Delft en Sittard-Geleen. In Delft gaat het om een nieuw laboratorium voor biotechnologisch onderzoek en een proeffabriek voor bioresearch, de zogeheten Bioprocess Pilot Facility. Deze faciliteiten vormen een van de bouwstenen van de Biotech Campus Delft. Toegepast onderzoek op deze campus moet een bijdrage leveren aan een economie die minder afhankelijk is van fossiele grondstoffen en zich voedt met biogrondstoffen. De campus bestaat uit een ontwikkeling van biotech bedrijvigheid, laboratoria, universitaire- en onderzoekscentra op twee locaties in Delft, het DSM Noord-terrein en Technopolis, het wetenschapspark in ontwikkeling naast het huidige TU-terrein. Provincie en Zuidvleugelgemeenten als Rotterdam, Den Haag en Delft dragen, onder andere via het Europese EFROprogramma, in totaal 20 miljoen bij aan de nu in gang gezette investeringen. Ook de TU Delft investeert in deze nieuwe campusontwikkeling met een nieuw biotech bedrijfsverzamelgebouw en nieuwbouw voor de TU Delft afdelingen biotechnologie en bio nano science. De publieke bijdragen zijn een uitvloeisel van het Uitvoeringsprogramma Economische Agenda Zuidvleugel, waarin de provincie en de gemeenten in Zuid-Holland samenwerken aan de versterking van de Zuid-Hollandse economie. Een van de pijlers van de agenda is de campusontwikkeling in Delft en Leiden voor biotechnologisch en biomedisch onderzoek. DSM Biotech Centrum Het nieuwe laboratorium gaat plaats bieden aan circa 285 mensen en zal voldoen aan de hoogste standaarden voor biotechnologisch onderzoek. De provincie Zuid-Holland draagt bij aan de komst van het researchgebouw in een afspraak dat op het DSMterrein ruimte komt voor open campusontwikkeling. Daarmee krijgen ook externe biotechbedrijven een gelegenheid om zich op de locatie Delft Noord te vestigen. De congres- en vergaderfaciliteiten in het nieuwe gebouw kunnen ook door dit type bedrijven worden gebruikt. Testfaciliteiten DSM, CSM/Purac en TU Delft zijn partners in de Bioprocess Pilot Facility (BPF) dat gevestigd is op de locatie van DSM in Delft. Met de BPF kunnen biotechnologische processen op grotere schaal dan dat van een laboratorium worden getest. Dit moet inzicht bieden of het proces op industriële schaal is toe te passen. De BPF is een open faciliteit, waar andere bedrijven, universiteiten, instituten hun opschalingonderzoek voor bio-processen kunnen uitvoeren. Zeal Vuur Eerder vanmiddag zag ik al de vliegtuigen, hoog en geluidloos, helwitte flosdraden trekkend. Flosdraden die krijtstrepen worden op een diepblauw schoolbord om uiteindelijk als wattenbolletjes in het blauw op te lossen. Het is ook zo mooi vandaag. De lucht trilt, ademt en tintelt, meeuwen vliegen nauwelijks te onderscheiden zo hoog, nieuwe insecten begroeten draaiend en onwennig de lentezon, vers gemaaid gras dat de neuspapillen voedt met de geur zoals alleen gemaaid gras kan ruiken. Er heerste rust en stilte. Maar dat was zo-even. Toen ik languit liggend met de handen in de nek op het groene dak van de bibliotheek naar de eindeloze Delftsblauwe einder tuurde. Volkomen tot rust komend van twee lange weken van tentamens. Mijmerend met gedachten die alleen voor mij belangrijk zijn. Door het ontspannen verlaten de tomeloze vermoeidheid en de twijfel, - heb ik lineaire algebra nu eindelijk gehaald? - mijn lichaam zoals Italiaanse kapiteins een zinkend schip. Nu is de stilte over. In de verte blaft een hond, een brommer knalt voorbij, een peuter huilt, de wind raast ineens oorverdovend door de hoge bomen aan het Prometeusplein, er klinkt muziek en zelfs een vuurpijl verlaat fluitend de aarde. De stilte duurde maar even, maar toch lang genoeg voor een powerstilte. Zo n dierbaar moment beleef je zelden. In de randstad is een moment van stilte even zeldzaam als regen in de Sahara of een geluidloos landend vliegtuig. Hendricus van Oosteinde ZeaL Breen april JUNI Meed 5

10 Rio de Janeiro - Brazilië: Carnaval, samba, strand, twaalf miljoen inwoners en een gigantische offshore industrie met een internationale uitdaging Travis Anthony: Zo n buitenlandstage raad ik iedereen aan! Een van de offshore boorplatforms in de haven van Guanabara Bay, Rio de Janeiro. Als Offshore Engineer aan de TU Delft kreeg ik regelmatig in de collegebanken te horen over grote internationale offshore projecten. Vele malen werd Brazilië genoemd als opkomende innovatie gedreven markt. Het is een regio met veel nieuwe olie- en gasvondsten in zeer diep water tussen de 500 en 3000 meter waterdiepte. Al snel had ik bepaald mijn stage in Brazilië te willen doen en van dichtbij te zien hoe de industrie zich daar ontwikkelt. Na vele mails, telefoontjes en het aanhalen van contacten kreeg ik een stageplek bij Technip Brasil op het hoofdkantoor in Rio de Janeiro! Tekst en beeld: Travis Anthony Op 5 januari 2012 vertrok ik vanuit Schiphol rechtstreeks naar Rio de Janeiro international airport. Met een avondtemperatuur van 26 graden werd al snel duidelijk dat alles in Brazilië heel tranquilo moest gebeuren. Na een paar dagen vrij om de stad te verkennen kwam ik erachter dat Rio een stad is met veel diversiteit: stranden, tropische regenwoud, cultuur, wolkenkrabbers, een haven, industrie en twaalf miljoen inwoners die heel vriendelijk met elkaar en iedereen omgaan. In het diepe Op 9 januari kon ik voor het eerst bij Technip aan de slag en het zou mijn stage 12 weken in beslag nemen. Ik werd al gauw in het diepe gegooid, de voertaal was Portugees, Engels was minimaal en er was veel op gebied van subsea operations waar ik nog maar weinig vanaf wist, een uitdagende een leerzame stage dus! Tijdens mijn stage liepen er twee projecten bij Technip, één van PetroBras (staatsoliemaatschappij) en één van Shell. Het ene project (Petrobras) was volop in de uitvoerende fase en heel dynamisch. Een Nederlands schip van Allseas, de Solitaire, werd ingehuurd om de pijpen te leggen en Technip was verantwoordelijk voor de installaties en pre-commissioning van de subsea equipment, er gebeurde veel op kantoor en er werden lange dagen gemaakt om alles succesvol te laten verlopen. Het project van Shell was minder dynamisch omdat het pas een half jaar later uitgevoerd zou worden, het bestond voornamelijk uit logistieke voorbereidingen en scenario planning. Ook dit was erg leerzaam om zo te zien hoe een dergelijk project tot stand komt en uiteindelijk uitgevoerd wordt. Onvergetelijke ervaring Tijdens mijn drie maanden in Rio heb ik ook veel meegekregen van het land, ik heb Portugees geleerd, veel met Brazilianen opgetrokken, carnaval meegemaakt, veel rondgereisd en veel activiteiten ondernomen. Na mijn stage ben ik vier weken gaan reizen door Brazilië en heb ik heel veel van het land gezien. Gelukkig blijft er veel te ontdekken en is er naast de grote offshore industrie genoeg reden om terug te keren. Al met al is mijn stage in Rio de Janeiro een onvergetelijke levenservaring geweest, ik zou een buitenlandstage iedereen aanbevelen; ook alleen al een vakantie naar Rio is zeker de moeite waard! De auteur van dit artikel, Travis Anthony, is zesdejaars student aan de TU Delft, Master Offshore Engineering JUNI 2012

11 Ode aan Martin Bril Column foto: ERIC VAN HOUTEN foto: Anneke Stehouwer Van een vriend kreeg ik in 2007 voor mijn verjaardag een VakantieDoeboek. HU.MAN Holidays#4 van Hans Ubbink. Zeer attent van de vriend want de vakantie stond eraan te komen. Op de cover een foto van een bomvol strand, schaars geklede mensen die hutje op mutje liggen op vel gekleurd bad textiel. Het eerste wat ik deed was zien of te ontdekken viel waar dit strand was. Spanje? Portugal? Of gewoon in Nederland? Zonder bril en met mijn neus bijna op het papier scande mijn ogen de cover. Bovenaan de foto prijken zomerkleurige parasols en windschermen in nette rijen. Met namen als OLA en Caballero. Het moet of een al oude foto zijn, gezien het advertentieverbod op tabak in Nederland, hoewel de bikini s nog redelijk modern genoemd mogen worden. Of de foto is gemaakt buiten ons land, dacht ik. Deze merknamen kom je overal in Europa tegen, dus verder gezocht dan maar. Iemand op de foto leest een krant, groter dan tabloid formaat maar toch te onduidelijk om te zien welke courant het is. Verder alleen een merknaam op een donkerblauwe tas: Sportlife. Zijn er meer aanknopingspunten? Het zand heeft een zandkleur. Tja want hoe kun je de kleur van zand anders duiden? Ik weet het niet. Wel is het heel fijn zand. Dus kiezelkusten vallen af. Dan de zonaanbidders zelf. Moeders met kinderen onder parasols, de paal diep in het zand gestoken, vakantietassen eromheen gedrapeerd, jongens liggen in lange rijen op badlakens naast elkaar glurend naar de meiden, de meisjes hebben de lakens juist stervormig tegen elkaar gelegd, de voeten naar buiten en de gezichten in het centrum dicht bij elkaar. Een betere houding om te kletsen en je af te schermen tegen de rest op het strand bestaat er niet. Jong volwassen meiden met koptelefoon zonder bovenstukje, hun vriend in fel geprinte zwemshorts languit en loom, de tenen ingegraven in het hete zand. Spanje? Dat lijkt me niet, er is op de hele foto geen ruig behaarde Spaanse mannenborst te vinden en ook geen vrouwen met lange ravenzwarte haren in een staart. Of venters met rietenmanden vol watermeloenen noch Afrikanen met namaakhorloges. Ik bekijk de foto nog eens en dan valt me een kleine Belgische vlag op, die aan een korte stok boven een strandtent bungelt. Belgenland dus. Het is een schitterende plaat, die een o zo zeldzame bloedhete zomerse zondag aan een Noordzeestrand in een beeld vangt. Duizenden verschillende mensen samengepakt op enkele honderden vierkante meters. Met allen hetzelfde doel. Niets doen. Blijft de vraag welk Belgisch strand? Wellicht staat dat wel in de colofon, bedacht ik maar helaas meer dan de namen van de makers van het beeld staat er niet in. Ton Mascini & Kors van Bennekom. Afijn. Het boek bleef verder onaangetast tot het op het vakantieadres uit de koffer werd gehaald. Niets is zo leuk als die dingen doen die er eigenlijk niet toe doen. Raadsels en kruiswoordpuzzels oplossen deed ik, sudoku, triviant, memory, landsvlaggen raden en meer van dit soort bezigheden die feitelijk alleen maar tijdverdrijvend zijn. En dat is maar goed ook, want daar heb je genoeg van tijdens je vakantie. Tijd. Het boek nam ik overal mee naar toe. Zo ook die woensdag toen ik besloot dat het tijd werd voor een groot en goed glas koud bier. Onze kinderen spartelden in het zwembad, hun moeder was in slaap gesukkeld op een ligbed en het terras had een ongekende aantrekkingskracht op me. Ik bestelde en sloeg het boek maar weer eens open. En daar las ik hem voor het eerst. De column meloen van Martin Bril. Zelden was ik zo gepakt door een tekst als toen. (Of het moet time zijn van Pink Floyd, maar ja die tekst staat onaantastbaar op eenzame hoogte). Ik vergat alles om me heen. Het zwembad, het terras, de koele wind, de serveersters en zelfs de halve liter vers getapt ijskoud bier. Hoogstwaarschijnlijk zat er condens aan de buitenzijde van het glas en racete piepkleine belletjes omhoog naar de laag dikke schuim er bovenop. Alsof het om een wedstrijd ging. De tijd stond voor mij even stil, ja zo werd ik gepakt door de tekst. Maar waarom dan? Tja. Hoe vertaal je een gevoel in woorden. Eerst maar eens een korte samenvatting: De column gaat over de juiste manier van het keuren, het ruiken aan, het wegen in de hand en het bepalen van de kleur van de vrucht voor aankoop, hoe het ding open te snijden, de prachtige vorm van de rijen pitten, het eten. Je ziet Martin als het ware in de meloen bijten, ontspannen in de zon, druppels aan de kin. Iedereen weet hoe een meloen eruitziet, maar om het uit te leggen, of nog moeilijker het op te schrijven is van een andere orde. Martin lukte het. En met het gemak alsof het uit de losse pols is geschreven, gewoon zo maar op de achterkant van een papieren boterhamzakje. Even snel-snel. Je hoort het gekras van de pen op papier. Het simplisme en de vaart van de tekst. Geschreven alsof je een film bekijkt. En dat over een alledaags stuk fruit als een meloen. Schitterend vind ik dat! Honderden teksten heb ik nadien van hem gelezen. En allen erg mooi. Kun je fan zijn van een schrijver? Of van een vriend? Die zo attent was mij een boek te geven met teksten van Martin Bril. Het heeft mijn leven niet op de kop gezet, maar wel meer waarde gegeven. Het spoorde mij zelfs aan om vaker te gaan lezen en zelfs te gaan schrijven, geïnspireerd door zijn stijl. Hoewel ik heel goed besef dat ik niet eens in de schaduw mag staan van meneer Bril. Dan denk ik weer aan die duizenden mensen op het strand. Hoeveel fans van Martin zouden daar bij zitten? (Martin Bril overleed op 22 april 2009 in Amsterdam) Eric van Houten JUNI

12 Jorinus Kalis, Projectmanager Research bij Damen Shipyards: Alle vakdisciplines en samenwerkende Sinds zijn afstuderen in 2007 werkt Jorinus Kalis bij Damen Shipyards in Gorinchem. Hij is er nu Projectmanager Research. Mijn studie Maritieme Techniek op TU Delft sluit prima aan op de praktijk bij Damen. Hier leer je voortdurend bij. Dat maakt het werk extra boeiend en interessant. Alle vakdisciplines en samenwerkende systemen komen in mijn werk op dit bedrijf samen. Een fantastische uitdaging. Werken aan one-offs: in opdracht van klanten gebouwde grote offshore- en transportschepen, maar ook sleepboten, snelle schepen, ferry s, marine- en visserijschepen. Tekst Ron Labordus Beeld Ron Labordus en PR Damen Jorinus Kalis (1982) is geboren in Utrecht, verhuisde naar Friesland, ging naar het VWO in Drachten: dagelijks 20 kilometer heen en terug fietsen!, koos in 2000 voor de studie Maritieme Techniek, wilde aanvankelijk vanwege zijn talenknobbel tolk worden en dacht ook nog even aan Civiele Techniek, hij raakte actief in de 12 5 JUNI 2012

13 systemen komen in mijn werk samen. Damen Shipyards: Scheepsbouw over de hele wereld volgens een uniek concept Delftse Studenten Bond, werd bestuurslid van Froude, woont in de Betuwe, vaart veel in zijn vrije tijd en stapt graag op zijn motor: Ik kan niet stilzitten, niets doen daar word ik onrustig van. Over zijn studiekeuze vertelt hij: Op de open dag raakte ik overtuigd. Er werd me duidelijk dat Maritieme Techniek veelzijdig is; met facetten als ontwerpen, produceren, onderhouden enzovoorts. Je blijft niet beperkt tot één zaak. De liefde voor water en varen is me als het ware met de paplepel ingegoten, logisch in het waterrijke Friesland, ik kon bij wijze van spreken eerder zeilen dan lopen. Code berekent klotsen Tijdens zijn studie had Jorinus een boeiende stage bij softwarebedrijf ESI in Krimpen aan de IJssel; hij kreeg zijn afstudeeropdracht bij een klant van het bedrijf in Noorwegen en woonde daardoor bijna een jaar in het Noorse Bergen. Het softwarebedrijf had een code ontwikkeld om het onvoorspelbare klotsen van brandstof in een vloeistoftank te simuleren tijdens een impact. Een belangrijke vinding omdat de meeste, bekende rekenmodellen en methodes niet blijken te voldoen. Mijn afstuderen kon ik vervolgens doen bij Norsk Hydro, tegenwoordig Statoil. Ik onderzocht de krachten die vrijkomen en beheerst moeten worden bij hun free-fall lifeboats in geval van een calamiteit. In twee beslissende seconden komen er krachten vrij die ongekend groot zijn. Technische ondersteuning Jorinus vertelt verder met merkbaar enthousiasme over zijn veelzijdige werk bij Damen: De afdeling verkoop heeft uiteraard contacten met de klant en geeft ons diens wensen door. Research levert technische ondersteuning en advies. Wij bekijken en berekenen of wensen haalbaar zijn met behoud van en inachtneming van aspecten als kosten, snelheid, vermogen, stabiliteit, zeegang, geluid en veiligheid. Afwisselend werk, helpen bij het maken van voorontwerpen, ondersteunen van de engineering, modellen testen, proeven doen, reizen maken; fantastisch om de schepen uiteindelijk in het echt te zien. We leveren in allerlei soorten en maten zo n 150 (!) schepen per jaar. Dat is boeiender dan gewone werven die er maar 1 of 2 per periode maken. Opdracht met uitdaging Een recente opdracht voor een Belgische klant is een enorme uitdaging gebleken. Jorinus: Een unieke opgave waar we in geslaagd zijn. De klant heeft zijn goedkeuring gegeven, het schip is voor alle tests geslaagd. De opdrachtgever is de Belgische Visserij Inspectie. Gaat om een schip van 36 meter lengte dat gebouwd moet worden met een beperkt budget en waarop en waarmee toch alle werkzaamheden moeten kunnen worden verricht die gewenst zijn, zoals laboratorium- en inspectiewerk ook bij een golfslag van 2 meter. Vooral moet het schip geluidloos zijn: de vissen mogen immers niet gestoord worden. Wij ontwikkelden in samenwerking met toeleveranciers een speciale motor met aangepast aandrijfsysteem. Maar dit mag niet ten koste gaan van vermogen en snelheid. Het is ons gelukt! TU en Damen Theorie en praktijk blijken - zo vertelt Jorinus tot slot - prima op elkaar aan te sluiten: Vooral in mijn eerste jaren bij Damen herkende ik tot mijn geruststelling veel van mijn TU-studie; zaken als research, constructie-, geluid- en trillingenleer, manoeuvreren, ontwerpvraagstukken, productie issues en ook mijn extra, niet technische, vakken als wetenschappelijke journalistiek en mondeling en schriftelijk rapporteren en presenteren. Bij Damen ontwikkel je je uiteraard verder. Werken in een team met gebruik maken van ieders kwaliteiten is een ervaring. In het bedrijf liggen tal van kansen, ze komen op je pad, ik heb die kansen aangegrepen en nog steeds werk ik hier met buitengewoon veel plezier. interview Damen Shipyards is de grootste scheepsbouwer van Nederland met ruim 6000 werknemers werkzaam op 35 werven verspreid over de hele wereld. Jaarlijks bouwt Damen tussen de 120 en 150 schepen. Snelheid van leveren op basis van een bijzonder standaardconcept is de kracht: het bedrijf heeft op de werven schepen op voorraad. Die standaardschepen worden afgebouwd naar de wensen van klanten. Tegelijk bouwt Damen uiteraard ook unieke schepen waar er maar één van is. Hoogopgeleide medewerkers houden zich voortdurend bezig met research, productverbetering en productontwikkeling. Nadrukkelijk zoekt het bedrijf de samenwerking met TU, Marin en TNO. Naast kwaliteit staat ook duurzaamheid hoog in het vaandel. Een uitgebreide range schepen vindt wereldwijd hun weg. Standaardschepen in lengte van 10 tot 150 meter. De product-markt-combinaties zijn benoemd als: harbour services, offshore support, naval & patrol, yachting, shipping, public transport, dredging, fishing en pontoons & barges. Damen verzorgt ook componenten en voert reparaties en onderhoud uit. Schepen bouwen ze desgewenst waar ook ter wereld on site, eventueel met gebruikmaking van lokale werknemers en onderaannemers. Medewerkers van Damen zijn dan betrokken bij het project als Project manager of kunnen ter plekke of in Nederland trainingen verzorgen en de know-how leveren die noodzakelijk is om een schip of meerdere schepen op kwalitatief hoog niveau en volgens de Damen standaard te bouwen. Damen is voor medewerkers een interessante werkgever met voortdurend uitdagend werk, veel kansen en een aanlokkelijk toekomstperspectief. reportage recept revie wedstrijd medisch onderzoek JUNI uitgaa

14 Drie dreamteams met problemen op internationale Shell Ecomarathon Pech en panne voor cruisers Niet de snelste, maar de groenste wagen wint. In het jongstleden Hemelvaartsweekend werd in Rotterdam de internationale Shell Ecomarathon gehouden. 200 Europese studententeams hoopten op de straten rond Ahoy zo veel mogelijk kilometers te rijden op zo min mogelijk brandstof. Twee teams van de Haagse Hogeschool (HHS) en het team van de TU Delft blikken terug op hun deelname. Drie verhalen over de vele hobbels op hun weg. Ook vorig jaar was hij erbij. In 2011 werd er geen tijd neergezet. Ook toen kampte het team met veel technische problemen. Ooit ging het beter, het Nederlands record in de Prototypeklasse stond met 2282 kilometer jarenlang op naam van het Delftse team en werd deze editie pas overtroffen. Wassenaar: Dat record stamt uit Daarna heeft de TU twee jaar niet meegedaan. Toch ligt de oorzaak van het lagere resultaat ook aan het nieuwe parcours (zie kader, red.). De Ecorunner is ontworpen voor een glad racecircuit en niet voor een gewone weg met veel hobbels en bochten. Aan het eind van de zomer testen we de wagen nog een keer op een goed wegdek. Dan zullen we eens meten hoe ver we komen, als alles wél meezit. Tekst: Annemieke van der Pol Beeld: PR TU Delft - Team Ecorunner. Eindresultaat: 1 op 1698 kilometer. Type brandstof: Waterstof kilometer, dat is lager dan we hoopten. We mikten op 5500 kilometer. Toch zijn we allang blij dat we de race uitgereden hebben, na alle tegenslagen. Teammanager Michiel Wassenaar (22) vertelt over de stressvolle dagen in Rotterdam. Bij de eerste rit bleek onze toeter het niet te doen, dat is een verplicht onderdeel. Daardoor viel uiteindelijk ook de cruise control uit. Tot zaterdagochtend, de laatste dag van de race, zijn we bezig geweest om dit probleem op te lossen. Toen we eindelijk weer in de race zaten, viel na een paar minuten de kap van onze wagen en moesten we van de baan af. We kregen 20 minuten om het probleem op te lossen. Dat lukte maar net. Uiteindelijk kwamen we drie seconden voor het eindsignaal binnenrijden. Met twintig teamleden werkte Wassenaar het afgelopen jaar aan de Ecorunner. HHS - Team HydroCruisers. Eindresultaat: Geen klassementnotering. Type brandstof: Waterstof. We hebben in deze race geen resultaat neergezet omdat we te langzaam reden. We hebben echt veel pech gehad. Dat was een behoorlijke teleurstelling, maar ik ben er inmiddels wel overheen, vertelt projectleider Marco van Geest (22). De bedrijfseconomie-student gaf het afgelopen jaar leiding aan tien techneuten en een groot promotieteam. De HydroCruisers hebben dan ook een naam hoog te houden. Al vijf keer eerder deden ze mee en eindigden altijd op het erepodium. Dit jaar liep het anders, de eerste twee pogingen faalden. Van Geest: De eerste keer bleek er iets niet goed te zitten in het stuursysteem. Toen dat gerepareerd was, bleken we tijdens de tweede poging teveel ballast te hebben waardoor onze lagers knalden. De resterende twee pogingen finishten ze in 40 en 41 minuten, net te laat voor een klassementnotering. Ook de HydroCruisers moesten wennen aan de stadswegen. Het vorige circuit had twee flauwe bochten. Nu zaten er veel meer bochten in en die zorgen automatisch voor verlies van energie en zuinigheid. Als die er niet waren geweest, waren we waarschijnlijk ook niet door de lagers heen gezakt, vertelt Van Geest. Volgend jaar moeten we daarom nog meer testen. We hebben veel nieuwe materialen gebruikt in onze auto waarvan we de eigenschappen niet precies kenden. De auto wordt nu 14 5 JUNI 2012

15 en runner gerepareerd zodat we volgende week weer kunnen rijden en ontdekken waar het verkeerd ging. Lag het aan de fuelcellen, aan de motor of motorcontroller? Het is belangrijk om daar achter te komen, zodat we het team van volgend jaar goed kunnen adviseren. HHS - Team ElectroCruisers. Eindresultaat: Geen klassementnotering. Type brandstof: Batterij Het is lastig te zeggen uit hoeveel teamleden ons team bestond. Dat aantal veranderde steeds door semesterwisselingen. Het was een parttime team en we moesten roeien met de riemen die we hadden. In de allerlaatste week moest er nog veel gebeuren aan de auto. In die week werkten we lange dagen en kwamen zelfs vrienden en kennissen ons helpen. Voor projectleider Manon van der Houwen (19) en haar team was de Ecomarathon hun vuurdoop. Niet eerder deed de Haagse Hogeschool mee met een elektrisch aangedreven wagen. Het idee om dit jaar met een elektrische auto mee te doen, kwam van de HydroCruisers. Zij hadden nog een oude auto staan en wilden daarmee in een nieuwe klasse starten. De ElectroCruisers haalden de eindstreep niet. Van der Houwen: De eerste acht rondjes verliepen prima, maar daarna kregen we technische problemen. De lagers liepen aan waardoor ons wiel niet goed draaide. We hebben de race niet uit kunnen rijden. Op dat moment baalde ik heel erg, maar nu ben ik best trots op onze prestatie. We hebben het lastig gehad met de vorming van ons team. Op een gegeven moment trokken we er een streep doorheen en besloten we er gewoon voor te gaan. We hebben uiteindelijk 1 op 1050 gereden met een vrij oude auto. Dat vind ik best goed. Over gewone, stadse straten Het was dit jaar voor het eerst dat de wedstrijd over gewone, stadse straten liep. De afgelopen jaren was het racecircuit in Lausitz: de thuishaven van batterij- en zonnewagens, waterstofauto s en andere groene brandstofvehikels. De opdracht bleef hetzelfde: tien rondes rijden van elk 1,6 km binnen een tijd van 39 minuten. De studenten mochten vier pogingen ondernemen, verspreid over drie dagen. Daarna werd het brandstofverbruik nauwkeurig gemeten en omgerekend naar het equivalent van 1 liter benzine. Er waren twee wedstrijdklassen: de klasse Prototypes (TU Delft) met futuristische, aerodynamische vierwielers en de klasse UrbanConcept (HHS), met wagens die meer op de huidige stadsauto s lijken. De universiteit had vroeger het monopolie op kennis, nu is er internet Online college in de huiskamer Tekst: Annemieke van der Pol Beeld: guus schoonewille Helemaal nieuw is het niet. Het is immers al vijf jaar mogelijk om online een bachelor- of mastercursus te volgen, maar het aanbod wordt groter. De Delftse techniekstudent kan straks zijn master volledig virtueel volgen. We begonnen kleinschalig, met kleine cursussen die online gepubliceerd werden in De laatste tijd staat open educatie echter steeds vaker in de belangstelling. Prestigieuze Amerikaanse universiteiten als Harvard en MIT bieden al hun onderwijs dan ook steeds meer online aan, aldus Willem van Valkenburg, projectleider Open- CourseWare (OCW) en medeverantwoordelijk voor de digitale educatie van de TU Delft. Een kenmerk van OCW is dat de online content voor een ieder met internetaansluiting toegankelijk is. Toch gaat de aandacht nu meer uit naar de eigen TU student. Online ondersteuning Zo onderzoeken we hoe we onze studenten beter kunnen helpen met hun studie, bijvoorbeeld door online ondersteuning te bieden bij struikelvlakken als wiskunde en mechanica, vertelt Van Valkenburg. Ook zullen er in de nabije toekomst complete lesprogramma s wereldwijd gedeeld worden. Dan worden er colleges gegeven met de lesstof van andere universiteiten. Dat gebeurt al met onze leergang watermanagement in Indonesië. Informatie die nu nog alleen in Blackboard staat, zal dus straks ook in OCW gepubliceerd worden. Online masterprogramma s Daarnaast wil TU Delft binnen vier jaar online masterprogramma s aanbieden. De studies Watermanagement, Lucht- en Ruimtevaarttechniek en Engineering and Policy Analysis dienen daarvoor als pilot. Het betekent niet het einde van het hoorcollege, maar die zullen wel een andere vorm krijgen. Een standaardles is vaak saai en kan door het online onderwijs prima ingeblikt worden, maar het samen discussiëren verliest nooit zijn waarde. Die colleges zullen dan ook minder vrijblijvend worden. Mobiele applicaties Naast ontwikkelingen in het OCW, houdt Van Valkenburg zich ook bezig met mobiele applicaties. Zo was TU Delft de eerste Nederlandse universiteit met een eigen, gratis app. Die app richt zich meer op campusinformatie: het heeft een campusplattegrond, een telefoonlijst met alle mailadressen van medewerkers en studenten en een online bibliotheekbestand. Ook Blackboard is geïntegreerd. Van Valkenburg: De ontwikkeling rond apps is nog maar net begonnen, de TU-app is de eerste stap. Het is de bedoeling dat studenten in de toekomst zelf komen met ideeën. Wij bieden dan het platform, zij de content. Hij laat als voorbeeld een mini-quizapp met wiskundige opgaven zien, gemaakt door een wiskundedocent. Maar ook apps zullen in de toekomst in de les gebruikt worden. Denk bijvoorbeeld aan een presentielijst-app. Of een app waarin studenten tijdens de les vragen kunnen stellen aan de docent. Bijna iedere student TU-student heeft tenslotte al een smartphone. Zeal Vuur ZeaL Breen april JUNI Meed Willem van Valkenburg 5

16 Breen Bekend over H.A. Lorentz Einsteins Grote Voorbeeld In 1902 kreeg Hendrik Anton Lorentz de Nobelprijs voor de Natuurkunde, samen met Pieter Zeeman, een van zijn promovendi. Lorentz betekende met zijn talenknobbel veel voor internationale contacten in de natuurkunde. Hij stond nogal sceptisch tegenover de eerste publicaties van Albert Einstein maar vraagt hem later zelfs als opvolger. Einstein durft niet, en slaat het aanbod af. Hoewel Lorentz een Leidenaar was, toch ook een stukje geschiedenis voor de Delftse student. Breen zocht het op. Tekst: Julia Cramer Beeld : pr Hendrik Anton Lorentz werd in 1853 in Arnhem gebo- heid neer te zetten. Toch wint Einstein, wiens respect ren, als zoon van een kweker. Na de basisschool, deed voor Lorentz enorm groot was, ook respect bij Lorentz. hij versneld de HBS en studeerde daar Grieks en Latijn Samen werken ze aan de relativiteitstheorie. Hoewel bij, om te mogen studeren aan de universiteit van Lei- Lorentz graag had gewild dat Einstein hem opvolgde, den. Al op zijn 22ste promoveerde hij, op De theorie sloeg deze het af: het zou een te grote last op zijn der terugkaatsing en breking van het licht. Niet veel schouders zijn. Uiteindelijk volgt Paul Ehrenfest Lorentz later, in 1878 werd hij al professor in Leiden. Er werd op, en zet zelfs de opgebouwde vriendschap met Ein- zelfs een speciale leerstoel in de theoretische natuur- stein voort. kunde voor hem opgericht. Solvay de wetten van Maxwell, die het electromagnetisme van Leiden, maar hij kreeg meer en meer internationale beschrijven. Uiteindelijk kreeg hij in 1902 de Nobel- bekendheid. Zo gaf hij gastcolleges in Amerika en werd prijs voor zijn voorspellingen voor het splitsen van de voorzitter van de Solvayconferentie, en werd eerst se- spectraallijnen van atomen in een magnetisch veld, cretaris en later voorzitter van de commission interna- een verschijnsel dat experimenteel door Pieter Zee- tionale de coopération intellectuelle. Hoewel Duitsers man werd bevestigd. Lorentz was een groot man in de uitgesloten waren op de Solvay conferentie, heeft hij wetenschappelijke wereld, en dit werd al snel erkend. ervoor gezorgd dat Einstein toch mocht komen. Ook Vaak vroegen collega s hem om raad, ook na zijn pensi- probeerde Lorentz na de Eerste Wereldoorlog de inter- onering. Daarbij werd hij ook aangeroepen als hulp bij nationale samenwerkingen weer op de rails te krijgen. de drooglegging van de Zuiderzee: met zijn golfberekeningen kon de benodigde dijkhoogte worden berekend. Door zijn enorme wetenschappelijke status werd zijn Lorentz stond in het begin sceptisch tegenover het begrafenis, nadat hij op 74 jarige leeftijd werk van Einstein: hij heeft het gevoel dat deze her- gestorven was, door zeker honderddui- haalt wat Lorentz en andere theoretici allang hebben zend mensen bijgewoond. afgeleid, en daarbij zijn persoonlijke mening als waar- 5JUNI 2012 Al tijdens zijn promotie had Lorentz zich gestort op Zijn hele leven bleef hij verbonden aan de universiteit Scepsis 16 Maxwell

17 Hoos Naam: Marijn Verdult Studie: Technische Natuurkunde, 5de jaars Waarom Delft: Omdat Delft veel beter en gezelliger is dan Eindhoven en Enschede. Struikelvak: Lineaire Algebra, sowieso dat tentamen 6 keer gemaakt. Food: Onbeperkt spareribs happen. Seizoen: Zomer, lekker op het terras genieten. Vakantieland: Binnenkort een weekje naar Florence, Italië dus. Uitgaan: Perron Bijbaan: R&D bij Hukseflux en achter de bar bij de Oude Jan. Lijfspreuk(en): Da s toch super, niets meer aan doen! en Dit is voor helemaal niemand leuk. Ambitie: Volgend jaar m n Master in Denemarken gaan doen. Nog iets te melden: Nee. JUNI Beeld: Jasper Bos

18 Een dagje op de bank voor OC&C Ringvaart Regatta blik Het is 9 mei, vier uur s ochtends. De zon is nog niet op en het giet van de regen, maar in alle vroegte begeven zich zo n 750 mensen uit alle delen van het land naar Leiden, gewapend met mueslirepen, krentenbollen, liters water en thermokledij. Binnen enkele uren zullen zij aan de start van de langste ongewisselde roeimarathon ter wereld verschijnen, die hen in een tijdsbestek van circa tien uur over de Ringvaart, om de Haarlemmermeerpolder heen, over de Vliet naar Delft zal voeren. Door: Sophie Lok Beeld: robbert verheijde Met lichte zenuwen nemen de roeiers afscheid van hun volgploegen, die hen zullen volgen op de kant en zo veel mogelijk zullen bijstaan bij deze barre tocht, wetende dat de roeiers sterke wind, een hele hoop blaren en kramp in de benen te wachten staat. Sommigen zullen de finish niet halen. De rest mag zich aan het eind van de dag met trots de eigenaar noemen van een OC&C Ringvaart Regatta blik. Vanwaar toch het verlangen al dat leed van de 100km lange OC&C Ringvaart Regatta te doorstaan voor een stukje metaal van twee centimeter doorsnede? Saamhorigheid Aan een evenement van dergelijke omvang gaan maanden aan voorbereiding vooraf. Het is een evenement dat staat op de inzet van Lagaaiers, zegt Justus Dokter, president van de Ringvaartcommissie, Wij kunnen jaarlijks rekenen op de hulp van 300 vrijwilligers, zonder hen zou het onmogelijk zijn een dergelijk evenement op te zetten! De saamhorigheid van de organiserende vereniging is overal langs de route te zien. Steeds weer duiken de rode vrijwilligersshirts op, in de begeleidingsbootjes op de Kaag, bij het uitdelen van eten, bij de botentillers en bij de logistiek. En allen zijn ze positief over hun taak. Het is zo n groot en mooi evenement, aldus Esmeralda Bierma, een enthousiaste eerstejaars, ik ben er trots op dat ik een bijdrage kan leveren aan de Ringvaart. Volgend jaar wil ik m ook roeien! Eenzelfde gevoel van saamhorigheid en trots is te zien bij de deelnemende ploegen. In Leidschendam praten we met enkele deelnemers, onder wie Geertjan Roks, invaller in een heren vier met. Hij is erg te spreken over de organisatie in Leidschendam. Het is hier goed geregeld. Het is fijn om even met iedereen te kunnen praten op de kant, dat mensen je moed in kunnen spreken voor het laatste stuk. Maar het is ook gezellig in de boot hoor! Ook al roeien we nog niet zo lang samen, we zijn toch in korte tijd goed op elkaar ingespeeld geraakt! Het stuk op de Kaag (een meer bij Leiden met veel windopzet, red.) was wel zwaar, maar we zijn er goed doorheen gekomen. Het is ook fijn dat je hier gemasseerd kan worden, het klinkt gek, maar pas als je uit de boot stapt, merk je dat je moe bent! Ik denk dat we met recht trots kunnen zijn als we de 100km samen hebben afgelegd. Ambitie Voor sommige deelnemers is enkel het afleggen van de 100km niet genoeg. Vera Knook, een ouderejaars lid, blijkt de afstand af te leggen in een skiff als sponsorrun voor OneMen, een goed doel dat zich inzet voor mensen in Azie, Afrika en Zuid-Amerika die daar proberen hun idealen na te streven. De Ringvaart is best een bekend evenement, legt Vera uit, het enige wat ik hoefde te doen was mensen op de hoogte brengen van mijn idee. En het is toch mooi om geld in te zamelen door iets te doen wat ik leuk vind?! Ook Jorg Santen zet zich door het roeien van de OC&C Ringvaart Regatta in voor het goede doel. Dit jaar roeit hij voor de derde keer de Ringvaart voor KIKA, stichting Kinderen Kankervrij, in een zelfgebouwde boot. Dit om zichzelf een beperking op te leggen en echt te ondervinden wat het is om om te gaan met tegenslagen, pijn en vermoeidheid, aldus Jorg Santen zelf. Ons ontzag is dan ook groot wanneer we KIKAROW 100 voorbij Laga zien varen en met zekerheid kunnen zeggen dat deze held zijn doel gaat bereiken. Bakels Aernout Bakels, 60 jaar, roeit dit jaar eveneens 18 5 JUNI 2012

19 FOTO: DE FOTO PEPAPARAZZI voor de derde keer de OC&C Ringvaart Regatta en ook hij zal deze niet op gewoonlijke wijze afleggen. Roeiend voor het goede doel Youth With a Mission, zal Bakels proberen de Ringvaart niet een, maar twee keer te roeien en daarmee het Guinness World Record voor 200km onafgebroken roeien in de wacht te slepen. We zijn vanuit de organisatie ontzettend enthousiast over dit soort initiatieven, zegt Yoeri Jongerius, bestuurslid van Laga, die we spreken op het finishterrein van de wedstrijd. We willen dit dan ook graag ondersteunen waar we kunnen. Vanuit de organisatie wordt er erg meegeleefd! De opluchting is dan ook groot wanneer duidelijk wordt dat de uitgeputte Bakels besluit om kosten wat het kost door te roeien en naar schatting pas na middernacht het finishterrein te bereiken. Overwinning Intussen is het feest op het finishterrein al lang losgebarsten. Familie, vrienden en volgploegen van de roeiers zijn massaal naar Lijm & Cultuur gekomen om de overwinning van hun helden te vieren. Ook zijn een hoop geïnteresseerden op het feest afgekomen. Om half twee is het dan eindelijk zover: Onder luid gejuich van de aanwezigen op het terrein bereikt Bakels na 200 km roeien de finish en krijgt een donatie van de organisatie als beloning van zijn prestatie mee, waarna het feest nog heftiger losbarst dan daarvoor. Bakels, maar zeker ook de overige deelnemers, kunnen met recht trots zijn op het overwinnen van de 100 km heen en weer bewegen op een bankje en die houten kont, daar zullen de deelnemers de komende 100 uur nog wel last van hebben. Roeien in t Lang Recordaantal deelnemers aan Delftse PEiL Heel veel zon en gezelligheid omschrijft een wederom geslaagde Proteus-Eretes in t Lang. Dit roei-evenement, dat ook wel de PEiL genoemd wordt, trok dit jaar een record aantal deelnemende ploegen. Met op zaterdag 12 mei sprints en een knallend festival ter ere van het 13 e lustrum van de vereniging en op zondag de 13 e een achtervolgingsrace van 4,5 km werd het een weekend om niet snel te vergeten. De inmiddels jaarlijks georganiseerde PEiL begon ooit als klein wedstrijdje ter ere van een toenmalige lustrumviering en is nu uitgegroeid tot een van de grootste nationale competitieroeiwedstrijden. Ongeveer 2500 roeiers en roeiliefhebbers kwamen dit jaar naar Delft om het evenement mee te maken. Het weekend begon dit jaar later dan anders: pas om 12 uur startten op zaterdag de eerste ploegen. De roeiers bleken blij te zijn met het feit dat ze konden uitslapen, er deden namelijk twee keer zoveel ploegen mee als voorgaande jaren. Halverwege de dag vond het Volans2 demoveld plaats. Deze innovatieve boot heeft in plaats van een bewegend bankje een bewegende rigger, waardoor de boot effectiever voortbewogen wordt. Drukbezocht Meteen na de wedstrijd konden de roeiers zich vermaken op het Discover festival. Een fantastische line-up zorgde voor een avondvullend programma op twee podia. Op het plein voor de ingang waren diverse eet- en drinkgelegenheden zodat elke festivalganger werd voorzien van allerlei lekkernijen om de avond mee door te komen. Na enkele uurtjes slaap was het zondag tijd voor het drukbezochtste deel van het weekend. Met meer dan 450 inschrijvingen op een dag was het ongekend druk. Perenijsjes per waterfiets Er waren daarom flink wat maatregelen getroffen om deze hoeveelheid roeiers aan te kunnen en gelukkig met succes. Er was nauwelijks uitloop en er heerste een gezellige drukte op het vlot. Een bandje, het heerlijke zonnetje en de wind, die zich nauwelijks vertoonde, zorgden ervoor dat de sfeer uitermate ontspannen was. Voor de race konden er bonnetjes voor ijsjes gekocht worden. De enkele ploeg die zo slim was om dit te doen, kon na de finish genieten van een verkoelend perenijsje die per waterfiets bij de boot gebracht werd. JUNI

20 Kijk eens op onze website! HET NLR is dé organisatie in Nederland op het gebied van lucht- en ruimtevaart. Zo doen we onderzoek naar veiliger, milieuvriendelijker en efficiënter vliegverkeer. Met hypermoderne faciliteiten en excellente medewerkers. Medewerkers die aan de frontlinie willen staan van de technologische innovatie. Je krijgt bij het NLR alle ruimte om je talenten te benutten en je persoonlijk te ontplooien. Het NLR is dé plek voor medewerkers met een passie voor techniek. R&D engineer met oog voor analyse en De toepassing De afdeling Gasturbines en Structural Integrity werkt aan ontwerp, gebruiksanalyse en verbeteren van onderhoud van vliegtuigen, helikopters en andere technisch hoogwaardige constructies. Wij zijn op zoek naar een startende academicus voor dit onderzoeksgebied. De locatie voor deze functie is Marknesse Flevoland. debrochuredrukker.nl functie-inhoud Je draagt bij aan: de ontwikkeling van methoden voor het analyseren van vliegtuigconstructies en past deze ook toe. Je wordt hierbij begeleid door senior medewerkers, waardoor je snel kennis kunt opbouwen; aan de ontwikkeling van systemen voor gebruiksbewaking en prognostics en health management; de analyse en interpretatie van vluchtgegevens voor het oplossen van vragen van gebruikers. Debrochuredrukker.nl is een onderdeel van Drukkerij Van de Sande in Nootdorp. Hiermee willen wij accentueren dat het produceren van brochures tot een specialiteit van ons bedrijf gerekend mag worden. Vakmanschap, moderne apparatuur: o.a. uitgerust met lakken en drogen, maken een snelle, effi ciënte en kwalitatief hoogstaande productie mogelijk. Een complete afwerking van brochures tot en met 96 pagina s van maximaal 24 x 34 cm is intern mogelijk. Wij doen geen concessies in het gebruik van materialen. Ook voor het produceren van posters, visitekaartjes, kaarten, folders en fl yers zijn wij het juiste adres.natuurlijk kunnen wij in een gesprek meer informatie verstrekken of, nog beter, bezoek vrijblijvend ons bedrijf. Wij vragen Recent afgestudeerd TU Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek; Affiniteit met constructietechnologie en levensduurbewaking; Goede beheersing van de Nederlandse en Engelse taal in woord en geschrift; Ondernemerschap, resultaatgerichtheid en enthousiasme. interesse? Voor meer informatie neem je contact op met Arjen Vollebregt, Afdelingsmanager, via (088) Je sollicitatie mail je naar o.v.v. nummer AVGS-02. Kijk voor meer informatie op debrochuredrukker.nl is een onderdeel van Drukkerij Van de Sande adres: Ambachtshof BB Nootdorp telefoon: fax: internet: debrochuredrukker.nl Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium, Amsterdam / Flevoland 20 5 JUNI 2012

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

VAN BRUG TOT BRUG. Deventer vanaf de IJssel

VAN BRUG TOT BRUG. Deventer vanaf de IJssel VAN BRUG TOT BRUG Deventer vanaf de IJssel Beide zijn lokaal ondernemer en beide zijn in de zomer veelvuldig te vinden op de IJssel. De reden: het sloeproeien. Ron Straver (Qboat) en Wouter Versteeg (IJssel

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

RINGVAART REGATTA. 11 mei 2016. Samenwerkingsmogelijkheden

RINGVAART REGATTA. 11 mei 2016. Samenwerkingsmogelijkheden 41 STE OC&C RINGVAART REGATTA 11 mei 2016 Samenwerkingsmogelijkheden EEN BEGRIP SINDS 1976 De Ringvaart Regatta is ontstaan in 1976 als een onderlinge strijd tussen de roeiverenigingen Njord en Laga naar

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Sponsorplan 2015. Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen!

Sponsorplan 2015. Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen! Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen! Inleiding De Stichting Rondje Bergen is 35 jaar geleden opgericht om een hardloopevenement in het mooie Bergen te organiseren. De prachtige

Nadere informatie

MundoRado reis naar Maleme, Kreta.

MundoRado reis naar Maleme, Kreta. MundoRado reis naar Maleme, Kreta. Op maandag 9 juni was het zover. We gingen op vakantie naar het mooie eiland Kreta en om precies te zijn, naar Maleme. Om 12.00 uur moesten wij ons verzamelen op Schiphol

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N René op vakantie 10-17 mei 2013 P U T T E N Begeleider Theo Vrijdag 10 mei Vertrek naar Landal Tegen 12 uur rijdt de Tendens bus de Ranonkelweg in en René straalt als hij mij ziet. Na de lunch nemen we

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Robinson Crusoe. Daniel Defoe

Robinson Crusoe. Daniel Defoe Robinson Crusoe Robinson Crusoe maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus

Nadere informatie

swereldsgrootsteestafeteloop 185km vannijmegennaarenschede 7.800deelnemers,600vrijwiligers

swereldsgrootsteestafeteloop 185km vannijmegennaarenschede 7.800deelnemers,600vrijwiligers swereldsgrootsteestafeteloop 185km vannijmegennaarenschede 7.800deelnemers,600vrijwiligers De kracht van de Batavierenrace De grootste estafetteloop ter wereld 185 km, 25 etappes, 7.800 deelnemers, 600

Nadere informatie

Investeer in de toekomst

Investeer in de toekomst Investeer in de toekomst Sponsor de Nederlandse Wiskunde Olympiade U wilt investeren in de toekomst? Sponsor de Nederlandse Wiskunde Olympiade In een samenleving die van wiskunde aan elkaar hangt van uw

Nadere informatie

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen.

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen. De week op de morgenster, Maurits cleijne. Ik begon de week met een heel goed gevoel over deze tocht naar engeland, had er zeer veel zin in, en ging er voor. Toen ik de eerste dag op de morgenster kwam

Nadere informatie

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi...

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi... Veelvlakken De perfecte vorm Plato was een grote denker in de tijd van de Oude Grieken. Hij was een van de eerste die de regelmatige veelvlakken heel bijzonder vond. Hij hield ervan omdat ze zulke mooie,

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg.

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Ik begon deze week met het gevoel ik heb er zin in en ik zie wel wat we allemaal gaat gebeuren, ik laat het wel op me afkomen. Na de eerste dag voor

Nadere informatie

Nieuwsbrief 7. Kooijman Racing. ONK Supersport 600. Inhoud:

Nieuwsbrief 7. Kooijman Racing. ONK Supersport 600. Inhoud: Kooijman Racing ONK Supersport 600 Nieuwsbrief 7 Inhoud: - Verslag GAMMA Racing Days - Kooijman Racing start niet in Spa-Francorchamps - ALS-dag in Assen 22 september - Caravan Verhuur Karsten helpt mee

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 Inhoudsopgave Pagina: 1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 3.1. 9 september: Huisduinen, Donkere Duinen 4 3.2. 20 september: Donkere Duinen 5 3.3. 27

Nadere informatie

Evaluatie project webshop 2.0

Evaluatie project webshop 2.0 Evaluatie project webshop 2.0 Kim Krijt MM2A Kim Ik vind dat de productie erg goed is verlopen, wij hebben onderling geen problemen gehad. Ik vind dat er erg goed werk is geleverd. Als ik het vergelijk

Nadere informatie

Verslag DCR in Assen. De eerste race van het seizoen voor Racing Team PowerSeal.

Verslag DCR in Assen. De eerste race van het seizoen voor Racing Team PowerSeal. Verslag DCR in Assen. De eerste race van het seizoen voor Racing Team PowerSeal. Om maar meteen met de deur in huis te vallen was het een evenement met een gouden randje voor Racing Team PowerSeal. Niet

Nadere informatie

Nieuwsbrief. ONK Gamma Racing Day

Nieuwsbrief. ONK Gamma Racing Day Nieuwsbrief 9, 4 augustus 2013 Nieuwsbrief ONK Gamma Racing Day Tijdens de Gamma Racing Day rijden er 2 motorklassen en de rest wordt opgevuld door de nodige autoklassen. Wel een leuke dag voor de auto

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

ONTMOETEN KENNY KOKEN

ONTMOETEN KENNY KOKEN Gratis Excemplaar ONTMOETEN KENNY KOKEN WIL JIJ HET HELE (VOORLEES) VERHAAL GRAAG LEZEN? Je krijgt Ontmoeten Kenny Koken thuis gestuurd als je een mailtje stuurt naar timo-co@coderups.nl met je naam, adres

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Mascha Pijnenborg. Naast een nieuwe outfit, hoort daar ook een natuurlijk ook nieuwe fiets bij. Deze fiets kon ik begin januari op gaan halen!

Mascha Pijnenborg. Naast een nieuwe outfit, hoort daar ook een natuurlijk ook nieuwe fiets bij. Deze fiets kon ik begin januari op gaan halen! Nieuwsbrief Mascha Pijnenborg Uitgave 1, 2011 Nieuw jaar, nieuwe ploeg, nieuwe fiets Een nieuw jaar is begonnen! Mijn oude ploeg bestaat nu écht niet meer en ik start nu officieel bij het nieuwe Dolmans

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Le tour du Mont Ventoux 2014

Le tour du Mont Ventoux 2014 Le tour du Mont Ventoux 2014 Geen berg zo hoog of... deel 2 waar gaan we heen? 16 december 2013 Fietstocht Mont Ventoux, Pagina 1 Waar ben ik aan begonnen...? Nou, om eerlijk te zijn weet ik dat wel. Maar

Nadere informatie

Finale weekend club competitie

Finale weekend club competitie Finale weekend club competitie Ploegentijdrit Zaterdag stond als allereerst de ploegentijdrit op programma. Jawel hoor we moesten als eerste van start. We waren maar met 5 in plaats van 6 man. Start ging

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Joachim en het Rode Paardenhoofd

Joachim en het Rode Paardenhoofd Joachim en het Rode Paardenhoofd Eerste druk, maart 2012 2012 Jurgen Heyn isbn: 978-90-484-2326-2 nur: 277 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Concept Tik en Tel Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Inhoudsopgave Het voorblad 1 De inhoudsopgave 2 De briefing 3 De debriefing 4 Het concept van Tik en Tel 5 De planning 6 De begroting 7 De feedback

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

ANALYSE ENQUETE 2016

ANALYSE ENQUETE 2016 ANALYSE ENQUETE 2016 Aantal ontvangen: Van de 120 zijn er 49 enquêtes terug gekomen. -Ceresstraat/ Het Talent: 14..C -Het 17 L -Ommel:0 -Ostade/ Horizon: 8 O - 10..H Onvoldoende wordt gegeven op de volgende

Nadere informatie

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg De Elfstedentocht Nou daar gaan we dan, onze eerste automeeting met de A112. We hadden er veel zin in en natuurlijk veel te vroeg wakker. Dus door de polder scheuren in de vroegte met de net gepoetste

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Hu? Hoge Hakken Witte Vloeren? Wat dat is, leggen we je zo uit. Allereerst: Whoo we re going to Ibiza! Waarom dit weekend?

Hu? Hoge Hakken Witte Vloeren? Wat dat is, leggen we je zo uit. Allereerst: Whoo we re going to Ibiza! Waarom dit weekend? Hu? Hoge Hakken Witte Vloeren? Wat dat is, leggen we je zo uit. Allereerst: Whoo we re going to Ibiza! Het komt al snel dichterbij, nog maar een paar nachtjes slapen en dan is het zover. We gaan genieten

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Strandlopers en Notenkrakers

Strandlopers en Notenkrakers Week 1: 13 t/m 17 juli 2015 Maandag 13-07: Op de eerste dag van de zomervakantie gaan wij verkoeling zoeken in het water en chillen in het bubbelbad. Waar kunnen we deze elementen beter vinden dan in het

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Essay Project Interactieve Multimedia Tom Tol Groep: 23

Essay Project Interactieve Multimedia Tom Tol Groep: 23 Essay Project Interactieve Multimedia Tom Tol Groep: 23 Het doel van project interactieve multimedia is om een interactieve video te maken met als thema het leveren van negatieve feedback aan anderen.

Nadere informatie

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1 GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl Esra Atescelik juni 2009 1 Inhoudsopgave 1. Concept Culture Shock.3 1.1 Definitief concept 4 1.2 Interactief gedeelte van de film..4

Nadere informatie

Groot in kleinschalig werken

Groot in kleinschalig werken Groot in kleinschalig werken Groter worden omdat je kleinschalig wilt werken. Deze schijnbare tegenstelling ligt aan de basis van de fusie van KVV en NZR. Bestuurders Ids Thepass en Marc Scholten blikken

Nadere informatie

PRAAD. Voorwoord. Activiteiten. Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas. SO Cave ne Cadas

PRAAD. Voorwoord. Activiteiten. Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas. SO Cave ne Cadas PRAAD April 2009 Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas Voorwoord lekker weer is gaan onze buitenritten weer van start. Als er genoeg mensen mee willen gaan, kunnen we iedere zondag heerlijk buiten in de natuur

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1 vwo 2001-II

Eindexamen wiskunde A1 vwo 2001-II Opgave 1 Vakkenkeuze In het voorjaar van 1994 zijn bij een onderzoek naar vakkenkeuze 344 jongens en 493 meisjes ondervraagd die toen eindexamen havo deden. Nederlands was voor iedereen verplicht. Havo-leerlingen

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

fun snel licht sliding rigger innovatief stabiel Sportief bewegen op het water Voor recreant en (top)sporter

fun snel licht sliding rigger innovatief stabiel Sportief bewegen op het water Voor recreant en (top)sporter het NIEUWE roeien Sportief bewegen op het water Op een supergezonde manier genieten van de vrijheid van het water, waar, wanneer en zo vaak u wilt! Dat kan met de boten van Volans Rowing. Deze nieuwe,

Nadere informatie

ringvaart regatta Samenwerkingsmogelijkheden

ringvaart regatta Samenwerkingsmogelijkheden 38 ste oc&c ringvaart regatta Samenwerkingsmogelijkheden Een begrip Sinds 1976 De Ringvaart Regatta is ontstaan in 1976 als een onderlinge strijd tussen Njord en Laga naar aanleiding van het 100-jarige

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière TRAININGSPROGRAMMA VIER WORKSHOPS De wereld verandert snel en dat is van invloed op ieders plaats en functioneren op de arbeidsmarkt. We maken

Nadere informatie

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks 81 Weike Medendorp, PvdA Met gegrauw en gesnauw bereik je niks Ik denk dat we een aantal resultaten hebben bereikt waar we trots op mogen zijn. Neem bijvoorbeeld het plan van transformatie voor de Enci,

Nadere informatie

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin Luciano en Hans Christiaan en Richard Jena en Arianne Bianca en Gerrit Danielle en Jan Jules en Martin Het was vroeg.6 uur verzamelen op station Utrecht Centraal. Vandaar gingen we via Rotterdam naar Brussel.

Nadere informatie

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER 15 & 16 MEI 20 15 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER Kijk voor meer informatie op: Schrijf uw team in voor de aankomende editie op 15 & 16 mei a.s.! Een unieke, duurzame, authentieke, (in-

Nadere informatie

Leeuwarden Lacrosse. Deze brochure zal u een gedetailleerd beeld geven van de mogelijkheden tot ondersteuning van Leeuwarden Lacrosse.

Leeuwarden Lacrosse. Deze brochure zal u een gedetailleerd beeld geven van de mogelijkheden tot ondersteuning van Leeuwarden Lacrosse. Sponsorbrochure Voorwoord Voor u ligt de sponsorbrochure van Leeuwarden Lacrosse. Deze vereniging is de allereerste Lacrosse vereniging van Friesland en is opgericht in november 2011. Om inwoners van Friesland

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde A1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde A1 (nieuwe stijl) Wiskunde A1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

De Road Runners naar Luxemburg.

De Road Runners naar Luxemburg. De Road Runners naar Luxemburg. Donderdag 13 mei was het weer zo ver de Road Runners { zo noemen zich tegenwoordig } en aan hang { supporters } 11 personen, zijn we naar Luxemburg geweest, het is een combinatie

Nadere informatie

april Sponsorbrochure

april Sponsorbrochure 23 april 2016 Sponsorbrochure s Werelds grootste estafetteloop 175 kilometer van Nijmegen naar Enschede 8.500 deelnemers, 650 vrijwilligers Een evenement voor en door studenten De Batavierenrace De grootste

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Wéér een rondje Schiermonnikoog,

Wéér een rondje Schiermonnikoog, Wéér een rondje Schiermonnikoog, Op zondag 25 sept. jl., het vaarseizoen was bijna voorbij, de jachthaven van Schiermonnikoog lag nog in diepe rust, maakten we in alle vroegte onze boten klaar om te vertrekken

Nadere informatie

De uiting op de auto wordt op verschillende manieren onder de aandacht gebracht bij het publiek:

De uiting op de auto wordt op verschillende manieren onder de aandacht gebracht bij het publiek: INLEIDING Het server.biz raceteam is in de zomer van 2008 tot stand gekomen. Als ras echte autosportfanaten zijn Roy, Ming en Martijn al jaren van dichtbij betrokken bij nationale en internationale autosport.

Nadere informatie

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Inleiding Voor u ligt het rapport met de uitkomst van de tevredenheidsmeting uitgevoerd door de afdeling BK&I van ZhgN onder deelnemers

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Bouwen, Wonen en Interieur HANDEL & VERKOOP TECHNIEK HANDEL & VERKOOP TECHNIEK. handwerk met voldoening. creatief en commercieel

Bouwen, Wonen en Interieur HANDEL & VERKOOP TECHNIEK HANDEL & VERKOOP TECHNIEK. handwerk met voldoening. creatief en commercieel HANDEL & VERKOOP creatief en commercieel TECHNIEK handwerk met voldoening HANDEL & VERKOOP creatief en commercieel TECHNIEK handwerk met voldoening Bouwen, Wonen en Interieur 20e jaargang nummer 2 november

Nadere informatie

Oproepen en mededelingen

Oproepen en mededelingen Kunt u deze mail niet goed lezen? Bekijk dan de webversie. Wilt u geen e-mails meer ontvangen? Klik hier om u direct uit te schrijven. Beste Barend(st)ers, De zomer staat voor de deur, de temperatuur schiet

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011 Jet-Net Infobulletin jaargang 8 nummer 2 december 2011 Nieuwsbrief voor iedereen die betrokken is bij de activiteiten van Philips Jet-Net. De inspanning van iedereen die zich voor Jet-Net inzet, werkt

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Concept Report. Rob Duits. Klas Rood

Concept Report. Rob Duits. Klas Rood Concept Report Rob Duits Klas Rood Kernidee Een touchvriendelijke en interactieve gids van bezienswaardigheden voor op de mobiele smartphone. Functionaliteit Deze touchvriendelijke en interactieve gids

Nadere informatie

Hans van der Beek. over schrijven en alles

Hans van der Beek. over schrijven en alles Hans van der Beek over schrijven en alles Hijschrijftcolumns,boekenennogveelmeer, behoorttotde KunstenMedia redactievanhet Parool,isvadervantweejongensenisbezigte halveren.juist,afvallen.hansvanderbeekschrijft.

Nadere informatie

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van oktober. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd.

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van oktober. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd. Beste stijlleden, beste ouders Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van oktober. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd. Waarom een nieuwsbrief? Als stijlmeesters vinden we het belangrijk dat alles duidelijk

Nadere informatie

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport www.cps.nl/lesgevenistopsport IK BEN Marc Lammers. COACH VAN HET BELGISCH DAMESHOCKEYTEAM. EERDER WAS IK BONDSCOACH VAN SPANJE EN HET NEDERLANDS DAMESHOCKEYTEAM. MET NEDERLAND WON IK EEN gouden medaille

Nadere informatie

Een dagje zeilen (groep 4)

Een dagje zeilen (groep 4) Een dagje zeilen (groep 4) Doelstelling: Tactiele stimulatie en samenwerking. Er wordt gewerkt in tweetallen. 1 kind zit op een stoel, met de leuning naar de zijkant, zodat de rug helemaal beschikbaar

Nadere informatie

Thuis in de Hoeksche Waard

Thuis in de Hoeksche Waard 1 Thuis in de Hoeksche Waard 2 De rust en ruimte van de Hoeksche Waard is onze plek, ons thuis. Hier betekenen wij al bijna vijftig jaar met kleinschalige zorg iets groots in het persoonlijke leven van

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Neushoorn Inleiding De neushoorn is een groot en zwaar landdier en kan wel 60 jaar oud worden. De witte neushoorn is de grootste en weegt wel 3000 kilo. Alleen de olifant is groter. De neushoorn is één

Nadere informatie

Workshop Octrooien en uitvindingen, merken en modellen, Out of the Box

Workshop Octrooien en uitvindingen, merken en modellen, Out of the Box Workshop Octrooien en uitvindingen, merken en modellen, Out of the Box 1 februari 215 VWO-4 Evenement Op 1 februari jl. brachten 22 leerlingen VWO-4 van diverse scholen een bezoek aan de High Tech Campus,

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal...

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... 2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... Alweer een tijdje geleden, maar vanwege de drukte nog geen verslag, maar zondag 16 november jongstleden liep ik mijn eerste Zevenheuvelenloop in Nijmegen.

Nadere informatie