Herontwikkeling va an kantorenterreinen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Herontwikkeling va an kantorenterreinen"

Transcriptie

1 02/ 04/2009 Herontwikkeling van kantorenterreinenn Van Amstel III naar Arena City Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis Marianne Schalekamp April

2

3 Master Thesis Herontwikkeling van kantorenterreinen Van Amstel III naar Arena City Delft University of Technology Faculty of Architecture Real Estate Management Lab Corporate Real Estate Management Delft, April 2009 Hoofdmentor Ir. H.T. Remøy Tweede mentor Mr. F.A.M. Hobma Lab coördinator Dr. Ir. D.J.M. van der Voordt Gecommitteerde Dipl. Ing. B. Jurgenhake Begeleider PRC Ing. R.M. Mulder BSc MSRE Marianne Schalekamp De Vlouw EX Delft Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 3

4

5 VOORWOORD Dit rapport vormt de afronding van mijn Master Real Estate & Housing. Tevens vormt het ook de afsluiting van mijn gehele studie Bouwkunde aan de TU Delft. Dit afstudeeronderzoek is gedreven door één van mijn passies, die ik tijdens mijn studietijd heb ontwikkeld: Het mooier maken van Nederland. In Nederland zijn in de jaren vele kantorenterreinen uit de grond gestampt die nu met enorme leegstand kampen. Deze troosteloze kantorenterreinen komen in een neerwaartsee spiraal terecht en vervuilen de stadshorizon. Om de neerwaartse spiraal van kantorenterreinen te doorbreken moeten ze op grootschalige wijze herontwikkeld worden. Dit afstudeeronderzoek biedt een stappenplan waarmee deze herontwikkeling bevorderdd kan worden. In dit afstudeertraject ben ik door verschillende mensen ondersteund en geholpen. Daarom wil ik bij dezen van de gelegenheid gebruik maken om deze mensen hartelijk te bedanken. Allereerst mijn docenten Hilde Remøy en Fred Hobma bij wie ik te allen tijde terechtt kon voor vragen en die mij zeer goed tijdens het gehele afstudeertraject hebben begeleid. Mijn begeleider bij PRC, Raymond Mulder, die mij met zijn kritische vragen en opmerkingen heel ver heeft gebracht om het onderzoek te perfectioneren. Alle collega s bij PRC die klaar stonden om mijn vragen te beantwoorden of goede adviezen te geven. Mijn medeafstudeerders in het REM lab die een goed klankbord vormden in het afstudeerproces. Niet te vergeten alle geïnterviewden personen, want zonder hen was ik nooit tot dit resultaat gekomen! Tot slot wil ik mijn ouders bedanken voor hun volledige steun en de vrijheid die zij mij hebben gegeven in mijn Bouwkunde carrière. Ik wens U als lezer veel plezier bij het lezen van dit rapport en hoop dat U na afloop net als ik tot de conclusie komt dat we gezamenlijk Nederland een beetje mooier zouden moeten maken. De herontwikkeling van kantorenterreinen zou hieraan een goede bijdrage kunnen leveren! Marianne Schalekamp Delft, april 2009 Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 5

6 SAMENVATTING Kantorenmarkt De Nederlandse kantorenmarkt functioneert slecht. Door de overmatige ontwikkeling van nieuwe kantoren is de afgelopen jaren grote structurele leegstand ontstaan. De structurele leegstand concentreert zich vooral in verouderde kantoorgebouwen op ongunstige locaties. Monofunctionele kantorenterreinen uit de jaren vallen door hun opzet onder de ongunstige locaties en kantoren uit deze periode zijn sterk verouderd. Resultaat is dat deze kantorenterreinenn verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de structurele leegstand. De enorme leegstand in deze gebieden zorgt voor terugloop van inkomsten, achterstallig onderhoud, verpaupering, sociale onveiligheid, krakers en een slecht imago van het gebied waardoor deze locaties in een neerwaartse spiraal terecht komen. Een van de kantorengebiedenn waar deze ontwikkeling gaande is, is het kantorengebied Amstel III in Amsterdamm Zuidoost. Oplossing problemen kantorenterreinen Om de neerwaartse spiraal van een kantorenterrein te doorbreken, moet het gebied een multifunctioneler karakter krijgen. Menging van functies zorgt namelijk voor een verhoging van de aantrekkelijkheid, diversiteit en levendigheid van de locatie. Bovendien wordt de kantorenmarkt evenwichtiger als er door middel van functieverandering kantoren aan de markt onttrokken worden. Om nieuwe functies in een gebied te kunnen introduceren, moet er voldoende draagvlak zijn. Gezien de monofunctionaliteitt van kantorenterreinen is er alleen voldoende draagvlak te creëren als de functieverandering niet gebouw, maar gebiedsgericht wordt aangepakt. Het herontwikkelen van een buurtje in het gebied (kritische massa) zal ervoor zorgen dat deze plek uitgroeit tot een levendig woonwerkgebied. Van hieruit zal vervolgens de wens ontstaan om ook het omringende kantorengebied aan te pakken, zodat de herontwikkeling zich als een olievlek verder over het gebied verspreid. Herontwikkeling kantorenterreinen Door de private ontwikkeling van kantorenterreinen zijn de eigendomsverhoudingen sterk verdeeld. Dit maakt het herontwikkelen van een kritische massa zeer complex, omdat partijen alleen gezamenlijk de gebiedsgerichte herontwikkeling kunnen realiseren. Bovendien zijn de risico s en investeringen die bij de herontwikkeling van meerdere kantoren horen enorm. Om voor de gebiedsgerichte aanpak voldoende eigendom te verkrijgen en de grote risico s en investeringen te kunnen delen, moeten partijen samenwerken. Voor een geslaagde samenwerking moeten alle betrokken partijen op één lijn komen wat betreft visie en aanpak van het project. Omdat de verschillende partijen op dit moment ieder hun eigen belangen en ideeën hebben, ligt het grootste knelpunt bij de herontwikkeling van kantorenterreinen in het op één lijn krijgen van alle partijen en het op gang brengen van het proces. Stappenplann Om de herontwikkeling van kantorenterreinen te bevorderen is een methode ontwikkeld waarmee de stappen, die genomenn moeten worden om tot een gezamenlijk plan te komen, worden gestructureerd. Bij iedere stap wordt aangegeven aan welke voorwaarden moet zijn voldaan om door te kunnen naar de volgende stap. Op deze manier kan inzichtelijk gemaakt worden waar het proces precies vastloopt, zodat daarop gestuurd kan worden om het proces te bevorderen. Het stappenplan bestaat totaal uit vijf stappen die allen met success doorlopen moeten worden om tot een gezamenlijkee haalbare business case voor de herontwikkeling van het kantorenterrein te komen. 6 Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis

7 1. Sensee of Urgency Om het proces tot herontwikkeling op gang te brengen, is het noodzakelijk dat alle betrokkenen noodzaak en urgentie van grootschalig ingrijpen inzien. Voorwaarden waaraan voldaan moet worden: o Signalering problemen o Algemene sense of urgency o Initiatiefnemer aanwezig 2. Onderzoek De initiatiefnemer startt vervolgens een onderzoek naar oplossingen en mogelijkheden voor de ingreep. Deze resultaten dienen als uitgangspunt voor de algemene visie. Voorwaarden waaraan voldaan moet worden: o Oplossingsrichting bepaald o Voldoendee potentie voor herontwikkeling aanwezig o Visie herontwikkeling vastgesteld 3. Coalitie Na het uitgebreide vooronderzoek zal de initiatiefnemer partijen zoeken waarmee hij gezamenlijk de herontwikkeling kan realiseren. Voorwaarden waaraan voldaan moet worden: o Gezamenlijke ambities vastgelegd o Coalitie gevormd tussen publieke en private partijen o Coalitie heeft bezit >40% 4. Haalbaar scenario De coalitie zal na het opstellen van randvoorwaarden onderzoeken of de gewenste scenario s financieel haalbaar zijn. Voorwaarden waaraan voldaan moet worden: o Minimaal één haalbaar scenario 5. Haalbare business case Gezamenlijk wordt door middel van tekenen, rekenen en samenwerken onderzocht of het haalbare scenario ook tot een haalbare business case kan leiden. Voorwaarden waaraan voldaan moet worden: o Haalbare business case (bestaande uit gebiedsplan, ontwikkelplan & samenwerkingsovereenkomst) Case: Amstel III in Amsterdam Zuidoost Amstel III in Amsterdam Zuidoost is een kantorengebied dat door de problemen op de kantorenmarkt in een neerwaartse spiraal terecht is gekomen. De herontwikkeling van een kritische massa zou de neerwaartse spiraal van Amstel III kunnen doorbreken. In verband met de specifieke kenmerken van kantorenterreinen, die het proces om tot herontwikkeling te komen, belemmeren, is als kritische massa voor het Hogehilweggebied gekozen. De problemen in het gebied zijn groot, maar toch is er tot op heden niets gebeurd. Met behulp van het ontwikkelde stappenplan kan achterhaald worden wat de belangrijkste knelpunten zijn waardoor de herontwikkeling van dit gebied niet op gang komt. Deze kennis kan gebruikt worden om dusdanig op het proces te sturen dat de herontwikkeling van Amstel III in de toekomst wel mogelijk wordt. Uit de toepassing van het stappenplan blijkt dat de problemen in het Hogehilweggebied zich momenteel nog onvoldoende manifesteren om algemene sense of urgency voor de herontwikkeling op te wekken. Beleggers ondervinden naar eigen zeggen weinig hinder van de leegstand en zijn daarom niet bereid om grootschalig in te Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 7

8 grijpen. De gemeente Amsterdam zou willen optreden als initiatiefnemer, maar dat is momenteel zinloos. Partijen willen niet deelnemen en het Hogehilweggebied lijkt ook nog eens onvoldoende potentie te bieden voor een herontwikkeling. Mochten er al partijen bereid zijn tot ingrijpen, dan zal de invulling van de aanpak in verband met de verschillende visies per partij verschillen. Tot slot maken de fragmentatie van eigendommen en het type eigenaren in het gebied het vormen van een geschiktee coalitie voor de gemeentee Amsterdam onmogelijk. Dat herontwikkeling van het Hogehilweggebied op dit moment niet mogelijk is, wil niet zeggen dat de ingreep nooit gerealiseerd kan worden. Vooral de verdere ontwikkeling van problemen in het gebied en de herontwikkeling van het Atlas complex zullen nieuwee aanknopingspunten kunnen bieden om de plannen in de toekomst alsnog te realiseren. Het advies is daarom om te wachten tot de neerwaartse spiraal verder doorzet en de problemen in het Hogehilweggebied toenemen. In de tussentijd moet worden gefocust op de herontwikkeling van het Atlas complex, want dit is de enige mogelijkheid om voldoende aanknopingspunten voor de herontwikkeling van het Hogehilweggebied te verkrijgen. Daarnaast zullen mogelijke samenwerkingspartners eigendommen in het gebied moeten verwerven om vervolgens een coalitie voor de realisatie van de herontwikkeling te kunnen vormen. Toetsing stappenplan Als afronding van het onderzoek is het opgestelde stappenplan getoetst door middel van interviews en een vergelijking tussen twee cases. Vooral de vergelijkingg tussen de herontwikkeling van het Hogehilweggebied en Bergwijkpark in Diemen ondersteunt de voorwaarden zoals dezee zijn benoemd in het stappenplan. Als belangrijkstee verschillen tussen de ene case, waar herontwikkeling wel mogelijk is, en de andere, waar het proces tot op heden nog niet op gang gekomen is, worden de ervaren problematiek, potentie voor herontwikkeling, fragmentatie van eigendom, type eigenaren en ambities voor herontwikkeling genoemd. Dit zijn ook precies de factoren waarop het stappenplann gebaseerd is. Door te sturen op de herontwikkeling van het Atlas complex en te wachten tot de uitzichtloosheid van de situatie toeneemt, is herontwikkeling van het Hogehilweggebied in de toekomst mogelijk. Gebruik van het stappenplan kan het doorlopen van de eerste procesfasen versoepelen. Door het stappenplan op andere problematische kantorenterreinen toe te passen, zal de neerwaartse spiraal van dergelijke gebieden ook doorbroken worden. Op deze manier wordt de kantorenmarkt gezonder en kan Nederland een beetje mooier worden gemaakt! 8 Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis

9 INHOUDSOPGAVE DEEL I: INLEIDING INLEIDING ONDERZOEKSMETHODE Probleembeschrijving Hoofddoel Onderzoeksvragen Methodologie Beoogd resultaat Onderzoeksdesign Wetenschappelijke & Praktische relevantie DEEL II: LITERATUURONDERZOEK KANTORENMARKT Imperfectie kantorenmarkt Ontwikkeling kantorenmarkt Concentratie leegstand Gevolgen leegstand Conclusie Kantorenmarkt OPLOSSING PROBLEMEN KANTORENTERREINEN Herontwikkeling op gebouwniveau Ervaringen transformeren Doorbreken neerwaartse spiraal kantorenterreinen Conclusie Oplossen problemen kantorenterreinen HERONTWIKKELING KANTORENTERREINENN Analyse kantorenterreinen SWOT Knelpunten aanpak Conclusie Herontwikkeling kantorenterreinen CONCLUSIES LITERATUURONDERZOEK EXPLORATIEF ONDERZOEK DEEL III: ONTWIKKELING METHODE STAPPENPLAN Theoretisch kader Sense of urgency Onderzoek Coalitie Haalbaar scenario Haalbare business case Conclusie Stappenplan DEEL IV: TOEPASSING METHODE TOEPASSING STAPPENPLANN OP CASE AMSTEL III Introductie case: Amstel III in Amsterdam Zuidoost Context Sense of urgency Onderzoek Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 9

10 8.5 Coalitie Haalbaar scenario Haalbare business case Conclusie Toepassing stappenplan Toekomst herontwikkeling Amstel III DEEL V: EVALUATIE TOETSING STAPPENPLAN ALGEMENE CONCLUSIES ONDERZOEK AANBEVELINGEN Toekomstig beleid Vervolgonderzoek Epiloog VERKLARENDE WOORDENLIJST BIBLIOGRAFIE Literatuur Lijst met geïnterviewde personen BIJLAGENBOEK 10 Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis

11 1 INLEIDING Aanleiding De Nederlandse kantorenmarkt kampt met grote problemen. Veel kantoorruimte staat structureel leeg en gezien de huidige economische vooruitzichten is de kans groot dat de leegstand verder in omvang toe zal nemen. Niet alleen lopen kantooreigenaren door de leegstand financiële schade op, ook op sociaal maatschappelijk en ruimtelijk niveau ontstaann er problemen. De leegstaande kantoren zorgen ervoor dat de omgeving sociaal onveilig wordt waardoor er grote verpaupering ontstaat. Het imago van de locatie neemt steeds verder af, de leegstand neemt toe en problemen worden groter. Vooral op verouderde monofunctionele kantorenterreinen uit de jaren zijn de gevolgen van deze problematiek goed waarneembaar. De kantorengebieden komen door de opeenstapeling van problemen in een neerwaartse spiraal terecht. Het is verwonderlijk dat de leegstand op deze kantorenterreinen nog nauwelijks wordt aangepakt. Dit onderzoek zal een bijdrage leveren aan het doorbreken van de neerwaartse spiraal op kantorenlocaties. Op deze manier wordt de kantorenmarktt gezonder en zal Nederland een beetje mooier gemaakt kunnen worden. Opzet onderzoek Het onderzoek bestaat uit twee delen; een inventariserend literatuuronderzoek en een exploratief onderzoek. Het eerste deel van het onderzoek is een inventariserend kwalitatief onderzoek. In dit onderzoek wordt geïnventariseerd wat er reeds bekend is over de aanpak van leegstand in kantoren. De meest geschikte oplossing om structurele leegstand op de kantorenmarkt weg te werken, is de functie van het gebouw, door middel van transformatie of sloopnieuwbouw, veranderen. Het blijkt dat uitgevoerdee functieveranderingen van leegstaande kantoren zich vooral beperken tot centrum en woongebieden. De grootste kantorenleegstand bevindt zich echter op monofunctionele locaties, maar hier hebben tot op heden nauwelijks succesvolle transformaties plaatsgevonden. De functieverandering van een leegstaand kantoor op een monofunctionele locaties blijkt veel moeilijker te realiseren, aangezien er dan nieuwe functie(s) geïntroduceerd moet worden in het gebied. De transformatie van één enkel kantoorgebouw naar bijvoorbeeld woningenn zal op zo n locatie weinig verschil maken (te marginaal aandeel van de nieuwe functie) en nauwelijks succesvol zijn. Met een gebiedsgerichte aanpak lijkt het echter wel mogelijk om een wezenlijke doorbraak in de monofunctionaliteit te realiseren. Gezien enkele specifieke kenmerken van kantorenterreinen, zoals de gefragmenteerdee eigendomsverhoudingen en verspreide leegstand, is samenwerken noodzakelijk om een gebiedsgerichte aanpak te realiseren. Door de verschillende belangen de visies van de diverse betrokken partijen is een gezamenlijk plan van aanpak moeizaam op te stellen. In het tweede deel van het onderzoek, het exploratieve deel, zal vanuit deze resultaten verder worden gewerkt. De resultaten uit het literatuuronderzoek vormen het uitgangspunt voor de ontwikkeling van een methode waarmeee de herontwikkeling van kantorenterreinen kan worden bevorderd. Gezien de complexiteit om tot een gezamenlijk plan van aanpak te komen, richt de ontwikkeldee methode zich specifiek op het op gang brengen van het proces om monofunctionele kantorenterreinen te herontwikkelen. De methode zal uiteindelijk worden gebruikt om een oplossing te vinden voor kantorenterrein Amstel III in Amsterdam Zuidoost. Leeswijzer Voor de resultaten uit het literatuuronderzoek wordt verwezen naar deel II van het rapport. Het exploratieve onderzoek is beschreven in deel III ontwikkeling van de methode en deel IV toepassing van de methode. De conclusies en aanbevelingen die voortkomen uit het totale onderzoek zijn terug te vinden in deel V van het rapport. Voor een uitgebreide beschrijving van de onderzoeksopzet wordt tot slot verwezen naar het volgende hoofdstuk (2). Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 13

12 2 ONDERZOEKSMETHODE 2.1 PROBLEEMBESCHRIJVING Leegstand van kantoorruimte is een steeds groter probleem aan het worden in Nederland. Zeker gezien de continue ontwikkeling van nieuwe kantoren zal de oudere kantorenvoorraad steeds grotere structurele leegstandsverschijnselen gaan vertonen. Om deze leegstaande panden enige toekomst te bieden, lijkt functieverandering de meest geschikte oplossing. In stadscentra en woonwijken blijkt deze aanpak al succesvol, maar het overgrote deel van de structureel leegstaande panden bevindt zich juist op monofunctionele kantorenterreinen uit de jaren Op dit soort monofunctionele locaties zijn nauwelijks succesvolle voorbeelden van transformaties, omdat functieverandering hier alleen mogelijk lijkt door middel van een grootschalige aanpak. Dit is de meest geschikte methode om een werkelijke doorbraak in de monofunctionaliteit van het gebied te realiseren en draagvlak voor nieuwe functies te creëren. Het kantorengebied Amstel III in Amsterdam Zuidoost is een goed voorbeeld van een monofunctioneel terrein met veel leegstand. Op deze plek zou grootschalige herontwikkeling een goedee oplossing kunnen zijn om de leegstand te verhelpen. Leegstaande kantoren kunnen worden gebruikt om nieuwe functies toe te voegen. Zo wordt de structurele leegstand van kantoren teruggedrongen en zal het gebied door de multifunctionalisering levendiger en vitaler worden. De uitvoering van de herontwikkeling is ingewikkeld, omdat voor het succesvol verlopen van de grootschalige en complexe aanpak van het gebied een integraal plan nodig is. Om een integrale aanpak op kantorenterreinen te realiseren, zullen verschillende partijen moeten samenwerken en een eenduidige lijn vormen wat betreft de uitwerking van de plannen. Omdat dit vooral procesmatig een moeilijke klus is, zijn dergelijke herontwikkelingen op kantorenterrein tot op heden nog niet gerealiseerd. De ingreep zal uiteindelijk echter toch noodzakelijk zijn, dus moet voor dit proces, om te komen tot een gezamenlijke integrale ingreep, een innovatieve methode worden ontwikkeld. Afbakening De grootste problemen bij de herontwikkeling van kantorenterreinen spelen zich af in de initiatieffase. Het gebruik van de kantoren in deze gebieden functioneert niet meer naar behoren waardoor er veel panden leegstaan. Om deze problemen aan te pakken zal het gebied herontwikkeld moeten worden, maar een initiatief tot integrale aanpak is door de verscheidenheid aan meningenn van betrokkenen en de noodzaak tot samenwerking moeizaam te realiseren. De resultaten die voortkomen uit dit onderzoek zijn dan ook gericht op ondersteuning en bevordering van dit proces. Figuur 1. Vastgoedcyclus (Van der Toorn Vrijthof, et al., 2008) Bijzonder aan het proces is dat het zich zowel op gebouwniveau als gebiedsniveau richt. De leegstand van kantoren wordt veroorzaakt door een mismatch tussen vraag en aanbod op gebouw en gebiedsniveau. De gevolgen van dezee problemen zijn op beide schaalniveaus merkbaar. Het is daarom aan te bevelen om de oplossing ook in een combinatie van de twee schaalniveaus te zoeken. Figuur 2. Gebied versus gebouw 14 Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis

13 2.2 HOOFDDOEL Het hoofddoel van het onderzoek is om te komen tot een methode waarmee de herontwikkeling van kantorenterreinen kan worden gestructureerd en bevorderd. Daarvoor zal allereerst een studie verricht moeten worden naar de problematiek op de kantorenmarkt. Met het verkregen inzicht in de problematiek kan vervolgens een innovatieve methode worden ontwikkeld voor de aanpak van de problemen op kantorenterreinen. De methode wordt toegepast op de case Amstel III in Amsterdam Zuidoost om een plan van aanpak op te stellen waarmee de neerwaartse spiraal waarin het gebied zich momenteel bevindt, doorbroken kan worden. Uit de toepassing van de methode zal blijken welke knelpunten zich momenteel voordoen in dit proces. Door hierop in te spelen, kan in Amstel III worden gerealiseerd dat de leegstand teruggedrongen wordt, er draagvlak voor nieuwe functies ontstaat en de levendigheid op straatt toeneemt. Zo kan er voor kantorenterreinen als Amstel III een duurzame oplossing voor de toekomst worden gevonden en gerealiseerd. Het proces om te komen tot een integrale duurzame aanpak is dan niet meer het grootste knelpunt bij de herontwikkeling van kantorenterreinen! 2.3 ONDERZOEKSVRAGEN Dit onderzoek kan een belangrijke bijdrage leveren aan het bereiken van het bovengenoemde doel om de herontwikkeling van kantorenterreinen in de toekomst gestructureerder en soepeler te laten verlopen. De onderzoeksvraag die ten grondslag ligt aan dit doel luidt als volgt: Hoofdonderzoeksvraag Op welke wijze kunnen de problemen op kantorenterreinen worden aangepakt en hoe kan deze aanpak worden bevorderd? Dit onderzoeksthema is voortgekomen uit een uitgebreid literatuuronderzoek naar de problemen op de kantorenmarkt en oplossingen om deze problemen aan te pakken. Met behulp van deze achtergrondinformatie is vervolgens een exploratief onderzoek gestart om een nieuwe methode te ontwikkelen die de herontwikkeling van kantorenterreinen kan bevorderen LITERATUURONDERZOEK De literatuurstudiee richt zich op de problemen in de kantorenmarkt, de oorzaken en gevolgen van de problemen op kantorenterreinen en oplossingen om deze problemen aan te pakken. De antwoorden op alle vragen die in dit onderzoek beantwoordt moeten worden, komen voort uit bestudering van bestaande literatuur. Hoofdvraag Op welke manier kunnen de problemen op kantorenterreinen, veroorzaakt door leegstand van kantoren, op een duurzame manier worden aangepakt? Subvragen 1. Welke factoren zijn verantwoordelijk voor de leegstand in kantorenn en waarom concentreert de leegstand zich op kantorenterreinen? 2. Wat zijn de problematische (directe en indirecte) gevolgen van de leegstand van kantoren? 3. Welke methode is het meest geschikt om de problemen op monofunctionele kantorenterreinen op een duurzame wijze aan te pakken en is hier al ervaring mee opgedaan? 4. Wat zijn de grootste knelpunten bij de aanpak van leegstand op kantorenterreinen? Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 15

14 2.3.2 EXPLORATIEF ONDERZOEK Om een nieuwe en innovatieve methode te ontwikkelen waarmeee de neerwaartse spiraal, waarin kantorenterreinen die kampen met veel leegstand zich bevinden, te doorbreken, is gekozen voor een exploratief onderzoek. Er is geen literatuur over dit specifieke onderwerp bekend, dus zullen de antwoorden op de onderzoeksvragen in dit deel worden gevonden door gerelateerde literatuur, interviews en logisch redeneren te combineren. De ontwikkelde methode wordt aan het einde van het onderzoek toegepast op een case (Amstel III) om deze te testen en een plan van aanpak voor de herontwikkeling van dit gebied op te stellen. Hoofdvraag Op welke wijze kan het proces om de neerwaartse spiraal van kantorenterreinen (in het bijzonder Amstel III) te doorbreken, worden gestructureerd en aan welke voorwaarden moet in het proces worden voldaan? Subvragen methode 1. Welke stappen moeten doorlopen worden om te komen tot een haalbare business case? 2. Aan welke voorwaarden moeten in elke stap worden voldaan om te komen tot een gezamenlijke integrale aanpak van de problemen op kantorenterreinen? Subvragen toepassing methode 1. Wat zijn de oorzaken dat het proces tot herontwikkeling van Amstel III tot op heden nog niet op gangg is gekomen? 2. Op welke manier is de herontwikkeling van Amstel III in de toekomst wel mogelijk? 2.4 METHODOLOGIE Het onderzoek bestaat uit twee delen; een inventariserend literatuuronderzoek en een exploratief onderzoek. Het eerste deel van het onderzoek is het inventariserende literatuuronderzoek. Dit houdt in dat in diversee literatuur wordt gezocht naar onderzoeken en resultaten die betrekking hebben op het onderwerp. In dit onderzoek betekent dat het inventariseren van gegevens over de kantorenmarkt, leegstand en de aanpak van leegstand. Het tweede deel is een exploratief onderzoek naar aanleiding van de conclusies die volgden uit het inventariserende onderzoek. In dit deel wordt gezocht naar een methode die het in gang te zetten van het proces, om te komen tot een gebiedsgerichte aanpak van problematische kantorenterreinen, mogelijk maakt. De opgestelde methode wordt op één case toegepast om deze te testen en tevens een oplossing te vinden voor de aanpak van de problemen in dit gebied. Kwalitatief onderzoek Beide onderzoeken zijn kwalitatief te noemen, aangezien ze zich richten op kwalitatieve eigenschappen. De resultaten zullen daarom niet cijfermatig, maar in woorden uitgedrukt worden. Het doel van kwalitatief onderzoek is immers om te begrijpen hoe dingen in elkaar zitten (het waarom) en kwantitatieve eigenschappen, als hoeveel en hoe vaak, spelen daarin geen rol. Enkele kenmerkende eigenschappen van dit onderzoek die passen bij kwalitatief onderzoek zijn (Baarda & De Goede, 1998): - Het doel is om het probleem in concrete, alledaagse omstandigheden te beschrijven en te interpreteren - Het onderwerp is ingewikkeld en complex - Het onderzoeksprobleem moet als een omvattend samenhangend geheel benaderd worden - Gebruik van verschillende soorten van gegevens en dataverzamelingsmethoden heeft de voorkeur Enkelvoudige case studie Om de toekomstige mogelijkheden en onmogelijkheden te bepalen voor de herontwikkeling van monofunctionele kantoorlocaties is gekozen voor één enkele case (within case display); kantorenpark Amstel III 16 Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen Master Thesis

15 in Amsterdam Zuidoost. Het (exploratieve) onderzoek heeft tot doel om te verkennenn op welke manier herontwikkeling van Amstel III mogelijk is. De hypothese is dat door een gebiedsgerichte ontwikkeling het verpauperde kantorengebied aangepakt kan worden, zodat het een multifunctioneel karakter krijgt en een rooskleurige toekomst tegemoet kan gaan. De exploratieve studie onderzoekt dus een nieuw onderzoeksthema, namelijk de transformatie van monofunctionele kantorenterreinen, en dan specifiek Amstel III in Amsterdam Zuidoost. Met behulp van literatuur en empirisch onderzoek zal een stappenplan worden opgesteld dat de handvaten vormt om de herontwikkeling van kantorenterreinen, zoals Amstel III, in de toekomst gestructureerd en succesvol te laten verlopen. In dit onderzoek zal de methode slechts op één case worden toegepast. Voor reële validatie van het instrument zal de methode zich daarom eerst op meer cases in de praktijk moeten bewijzen. Daarom kan de opgestelde methode nu alleen worden gezien als mogelijkee oplossing, omdat er theoretisch gezien ook andere typen aanpak succesvol kunnen zijn. (Miles & Huberman, 1994) Resultaten De resultaten van de enkelvoudige case studie zullen zich voornamelijk lenen voor een eerste verkennend onderzoek om meer over het onderwerp te weten te komen. Omdat het een nieuw onderwerp is, is er nog weinig bekend en kunnen verkenningsresultaten, mogelijkee scenario s, oplossingen, effecten en samenhang veel bruikbare kennis opleveren voor de onderzochte case. In dit geval dus de voorwaarden om een gebiedsgerichte herontwikkeling van het monofunctionele kantorenparkk Amstel III mogelijk te maken. Het plan van aanpak om deze herontwikkeling te realiseren en de mogelijkheden en onmogelijkheden die hierbij komen kijken. Na uitvoering van het onderzoek zal blijken of de kantorenleegstand en de neerwaartse spiraal van Amstel III doorbroken kunnen worden door een gebiedsgerichte herontwikkeling. De resultaten van dit onderzoek zullen daarom alleen direct toegepast kunnen worden op de onderzochte case. (Bruil, I.; et al., 2004) Het opgestelde stappenplan is specifiek bedoeld voor het doorbreken van de neerwaartse spiraal waarin verouderde monofunctionele kantorenterreinen zich bevinden. De methode die wordt gebruikt zou daarnaast echter ook aanknopingspunten kunnen bieden voor anderee herontwikkelingsprojecten of wellicht zelfs gebiedsontwikkelingen in het algemeen. De stappen die doorlopen moeten worden om te komen tot een gezamenlijk plan van aanpak gelden grotendeels ook voor andere projecten. Alleen de specifieke voorwaarden die gesteld worden aan de herontwikkeling van kantorenterreinen zullen per type gebied verschillen. Dit vergt wel nader onderzoek! Vernieuwend onderzoek Het exploratieve onderzoek kan als vernieuwend worden beschouwd. Het richt zich op een thema dat nog nauwelijks in de literatuur beschreven is, namelijk het sturen van een proces in de initiatieffase om alle partijen op één lijn te krijgen. Vaak worden beslissingen in deze fase van het proces ad hoc door partijen gemaakt. De introductie van het stappenplan maakt het echter mogelijk om de te nemen stappen en keuzes gestructureerd te nemen. Dit op een wetenschappelijke manier structureren van een proces om te komen tot herontwikkeling is vernieuwend en innovatief. Tot slot zullen de theorie, het opgestelde stappenplan en resultaten uit de case studie als aanknopingspunt kunnen dienen voor verder onderzoek. Het onderzoeksthema is namelijk volledig nieuw en er zal naast dit onderzoek meer studie noodzakelijk zijn om generieke kennis te verkrijgen. Master Thesis Marianne Schalekamp Herontwikkeling van Kantorenterreinen 17

Bedrijfsverzamelgebouwen

Bedrijfsverzamelgebouwen Bedrijfsverzamelgebouwen Een onderzoek naar de toegevoegde waarde van bedrijfsverzamelgebouwen P5 presentatie 2 juli 2014 Student: Jeroen Ketting, 4168860 Faculteit TU Delft, Bouwkunde Afdeling: Real Estate

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013 gemeentebestuur,..,.. r^fw Postbus 15 PURMEREND JSj 1440 AA Purmerend V telefoon 0299-452452 telefax 0299-452124 Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Team Economie Aan de gemeenteraad van Purmerend VERZONDEN

Nadere informatie

Kantorenmarkt Amsterdam

Kantorenmarkt Amsterdam Kantorenmarkt Amsterdam 2014 Kantorenmarkt Amsterdam De gemeente Amsterdam telt circa 810.000 inwoners en 554.730 banen, verdeeld over 112.800 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad heeft een omvang

Nadere informatie

Kantorenleegstand. Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk

Kantorenleegstand. Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk Hoe groot is het probleem? Amersfoort 18 mei 2011 Gregor Heemskerk Agenda 1. Opening 2. Leegstand in Nederland 3. Leegstand in Amsterdam 4. Stellingen 5. Einde presentatie 2 CV Gregor Heemskerk Management

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls kantoren

Kwaliteitsimpuls kantoren 10 maart 2014, Festival Leegstaand Vastgoed Kwaliteitsimpuls kantoren Sjef de Pont, hoofd afdeling Economische Zaken, sector Stadsontwikkeling Opzet workshop Situatie s-hertogenbosch Onze aanpak: Impuls

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Verloren Kantoren? Een onderzoek naar leegstaande l. in Amstel III en mogelijke oplossingen. Jasper Breugelmans 0240168

Verloren Kantoren? Een onderzoek naar leegstaande l. in Amstel III en mogelijke oplossingen. Jasper Breugelmans 0240168 Verloren Kantoren? Een onderzoek naar leegstaande l kantoorruimte in Amstel III en mogelijke oplossingen Jasper Breugelmans 0240168 Universiteit Utrecht Faculteit Geowetenschappen Masterthesis Economische

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel gebied

Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel gebied RAADSVOORSTEL Nr.: 07-39 Onderwerp: Rapportage Bergwijkpark Noord Diemen, 1 mei 2007 Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel

Nadere informatie

Transformatie van leegstaand vastgoed Hilde Remøy. Challenge the future

Transformatie van leegstaand vastgoed Hilde Remøy. Challenge the future Transformatie van leegstaand vastgoed Hilde Remøy 1 Inhoud Leegstand kantorenmarkt als voorbeeld Transformatie als oplossing Markt Locatie Gebouw kansen en knelpunten Waarde: Belevingswaarde, duurzaamheid,

Nadere informatie

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper

Leegstand Kantoren. Jobinside 5 november 2010. Sacha Klinkhamer Floor Schipper Leegstand Kantoren Jobinside 5 november 2010 Sacha Klinkhamer Floor Schipper Presentatie Jobinside Inleiding door Sacha Klinkhamer (Infrastructuur & Milieu) Aanleiding, cijfers, probleemanalyse, oorzaken,

Nadere informatie

Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland. 21 juni 2012

Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland. 21 juni 2012 Werkconferentie Vastgoedmarkt Midden-Nederland 21 juni 2012 Luc Dietz dagvoorzitter Michaël Kortbeek Voorzitter KvK Midden-Nederland Het probleem Kantorenmarkt: leegstand, fors aanbod Bedrijventerreinen:

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 Kantorenvisie Netwerkstad Twente Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 1 Inleiding: Het doel van deze Kantorenvisie Netwerkstad is een beter beeld krijgen van het functioneren van de Kantorenmarkt

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Naar een passende en geschikte werkomgeving; een onderzoek over specificaties voor diversiteit en functionaliteit van ruimten Evi De Bruyne, Sandra Brunia

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden.

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4375297 Aan : Gemeenteraad Datum : 1 juli 2013 Wethouder P. van den Berg Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen Portefeuillehouder

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het probleem 1? Waar willen we naar toe? Actieprogramma Aanpak Leegstand Kantoren

Inleiding. Wat is het probleem 1? Waar willen we naar toe? Actieprogramma Aanpak Leegstand Kantoren Inleiding De grote omvang van de structurele leegstand van kantoren in Nederland neemt problematische vormen aan. Een hoge structurele leegstand is verspilling van ruimte en kapitaal en is ook voor de

Nadere informatie

kantorenmonitor regio Amsterdam 2006

kantorenmonitor regio Amsterdam 2006 kantorenmonitor regio Amsterdam 2006 Gemeenten binnen de deelregio s Amsterdam, Amstelland, Meerlanden, Zaanstreek, Waterland, Almere en Zuid Kennemerland. meer kantoorruimte betrokken Door een grote dynamiek

Nadere informatie

Leegstand van kantoren, 1991-2013

Leegstand van kantoren, 1991-2013 Leegstand van kantoren, 1991-2013 Conclusie In Nederland is een overaanbod van kantoorvloeroppervlakte. Gemiddeld 16% van het kantoorvloeroppervlakte staat leeg in 2013. Dit percentage neemt nog steeds

Nadere informatie

Het effect van technische duurzaamheid op de huurprijs van kantoorgebouwen.

Het effect van technische duurzaamheid op de huurprijs van kantoorgebouwen. Het effect van technische duurzaamheid op de huurprijs van kantoorgebouwen. Een onderzoek naar de effecten van technische duurzaamheidaspecten op de huurprijs van kantoorgebouwen. 08-04-2014 Thijs leijen

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Real Estate Management P4 Go / No Go Date: 04-03-2015 1st mentor: 2nd mentor: Committee: Alexandra den Heijer

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak

Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak Leegstand vraagt om rigoureuze aanpak Het fenomeen Leegstand van ongekende omvang Landelijk 15% en groeiend Van de ruim 15.000 kantoren in Nederland staan er bijna 900 volledig en 1.900 gedeeltelijk leeg.

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE Thema Tijdelijke toekomst Sharing economy verovert vastgoed Interview met Bianca Seekles Nieuwe leaseaccounting: klaar voor de toekomst? Inhoud 6 4 Lectori Salutem

Nadere informatie

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen.

Haarlemmermeer 2009. marktleider in de cosmeticamarkt hebben, waarbij we de milieubelasting zo veel mogelijk terug willen dringen. kantorenmonitor Haarlemmermeer L Oréal Nederland heeft haar hoofdkantoor verplaatst van verschillende locaties in Alphen aan de Rijn en Weesp naar een modern en representatief pand in Beukenhorst-Zuid

Nadere informatie

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld

Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanpak kantoren leegstand in Barneveld Aanleiding Bij de behandeling van de kadernota in mei 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht om beleid te ontwikkelen voor

Nadere informatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie Manifeste lokale woningbehoefte Vraag zoekt locatie 10-3-2015 Inleiding In de gemeentelijke Visie op Wonen en Leefbaarheid (2012) is uitgesproken dat de gemeente in principe in alle kernen ruimte wil zoeken

Nadere informatie

VNG festival leegstaand vastgoed

VNG festival leegstaand vastgoed VNG festival leegstaand vastgoed Jan Nabers, hoofd ruimte en economie Gemeente Zwolle, 10 maart 2014 11-3-2014 1 Inhoud interactieve presentatie Kennismaken met Zwolle Leegstand op de Zwolse kantorenmarkt

Nadere informatie

Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht. Mr. M.H.J. van Driel LL.M.

Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht. Mr. M.H.J. van Driel LL.M. Structurele leegstand van kantoren en het ruimtelijk ordeningsrecht Mr. M.H.J. van Driel LL.M. Structurele leegstand van kantoren Massale leegstand van kantoren: ca. 6 miljoen m2 leeg ca. 2 miljoen m2

Nadere informatie

Kantorenmarkt Rotterdam

Kantorenmarkt Rotterdam Kantorenmarkt Rotterdam 1 e halfjaar 2015 Kantorenmarkt Rotterdam De gemeente Rotterdam telt circa 625.000 inwoners en 314.120 banen, verdeeld over 25.220 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad

Nadere informatie

kantorenmonitor regio Amsterdam 2007

kantorenmonitor regio Amsterdam 2007 kantorenmonitor regio Amsterdam 2007 Gemeenten binnen de deelregio s Amsterdam, Amstelland, Meerlanden, Zaanstreek, Waterland, Almere, Zuid Kennemerland en IJmond. vooral kantoorruimte betrokken door kleinere

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Algemene Fiscale Politiek Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus

Nadere informatie

www.kantorenmonitor.nl

www.kantorenmonitor.nl kantorenmonitor regio Amsterdam 2005 Door Kantorenmonitor B.V. wordt jaarlijks aan de hand van een veldopname de ontwikkeling van de kantorenmarkt in de regio Amsterdam geregistreerd (Amsterdam, Amstelland,

Nadere informatie

Congres 2013 Nieuw elan

Congres 2013 Nieuw elan Congres 2013 Nieuw elan Workshop Creëren van financiële betrokkenheid bij transformaties Eric Thelen, Ron Karssing Remco Jutstra Gemeente Amsterdam 14 november 2013 Creëren van financiële betrokkenheid

Nadere informatie

Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) Datum. Auteurs. Versie

Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) Datum. Auteurs. Versie Aanpak lege kantoren tweede fase Datum Auteurs Versie Januari 2014 Economische Zaken (Barbara Timmermans, Dionne Baaré) 2.0 Voorwoord Voor u ligt de nieuwe kantorenaanpak van de gemeente Nieuwegein. De

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie (februari 2013) Ontwikkelstrategie Lammenschans, Leiden in opdracht van: Gemeente Leiden februari 2013, Amsterdam Kerkstraat 204 1017 GV Amsterdam Postbus 15550 1001 NB Amsterdam Soeters Van Eldonk architecten

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Transformatie van kantoren

Transformatie van kantoren Transformatie van kantoren Het kan. Het moet. Projectpartners Het kan. Het moet. Een handvol tips voor gemeenten en initiatiefnemers De kantorenmarkt is een regionale markt en in de provincie Utrecht is

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Leegstand in kantoorpanden. De boosdoener

Leegstand in kantoorpanden. De boosdoener Leegstand in kantoorpanden. De boosdoener Projectontwikkelaar Europees beleid Te kraak, of niet te kraak. Gemeenten Vastgoedbeheerder investeerder! 0 Paper twee, Capita Selecta 2010 Docent: Paul van Amerong

Nadere informatie

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht Rapportage Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs s-hertogenbosch, mei 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 1.1 Populatie

Nadere informatie

SOM= Effectief en plezierig werken

SOM= Effectief en plezierig werken SOM= Effectief en plezierig werken 1 VRAGEN AAN U: Wordt in uw organisatie de werkplek effectief gebruikt? Zitten de collega s met een glimlach achter hun bureau? Vindt er bij u veel samenwerking tussen

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Gemeente Amsterdam Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM. 11 maart 2011 - Inspraak aanpak leegstand

Gemeente Amsterdam Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM. 11 maart 2011 - Inspraak aanpak leegstand Gemeente Amsterdam Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Antwoordnummer 10011 1000 PA AMSTERDAM 11 maart 2011 - Inspraak aanpak leegstand Geachte heer, geachte mevrouw, Middels een kennisgeving d.d. 27 januari

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland Factsheet Nieuwbouw kantoorruimte Nederland 2013 1 Nieuwbouw kantoren neemt verder af De bouw van nieuwe kantoren in Nederland is in 2013 sterk afgenomen. De matige economische ontwikkeling en vooruitzichten,

Nadere informatie

Verborgen leegstand Abstract Inleiding

Verborgen leegstand Abstract Inleiding Verborgen leegstand Abstract Door financiële en vastgoed crisissen en het nieuwe werken krimpt de behoefte aan kantoorruimte en kantoormarkten worden vervangingsmarkten zonder kwantitatieve behoefte aan

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 Economische indicatoren (in %) 2010 2011 2012 2013* 2014* Economische groei 1,7 1,0-1,2-1,25 0,75 Werkloosheid 5,5 5,4 6,4 8,5 9,25 nflatie 1,3 2,3 2,5 2,8 2,0 *

Nadere informatie

De herontwikkelingswaarde van leegstand vastgoed

De herontwikkelingswaarde van leegstand vastgoed De herontwikkelingswaarde van leegstand vastgoed Een methode voor de financiële haalbaarheidsanalyse van herontwikkelingsprojecten van kantoor naar woningen Afstudeer onderzoek Arlette Mensing Doel Maak

Nadere informatie

Visie kantorenlocaties Nieuwegein

Visie kantorenlocaties Nieuwegein Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Martinbaan 2 3439 NN www..nl Economische zaken Visie kantorenlocaties Nieuwegein Datum 20 december 2011 Auteur Gemeente Nieuwegein (Ec. Zaken) Versie vastgesteld door B&W

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling

Gemeente Haarlem. Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling Gemeente Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres: Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

Bachelorscriptie Planologie (en Sociale Geografie) 2010/2011. 27 april 2011

Bachelorscriptie Planologie (en Sociale Geografie) 2010/2011. 27 april 2011 FACULTEIT DER MAATSCHAPPIJ- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN C.M. Kan Instituut voor onderwijs in de Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies Bachelorscriptie Planologie (en Sociale Geografie)

Nadere informatie

kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2010

kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2010 kantorenmonitor Metropoolregio 2010 Muiden Weesp Naarden Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Gemeenten binnen de deelregio s, Amstelland, Meerlanden, Zaanstreek, Waterland,, Kennemerland, IJmond

Nadere informatie

de facilitaire coöperatie kantoor vol energie volgens archifoor

de facilitaire coöperatie kantoor vol energie volgens archifoor de facilitaire coöperatie kantoor vol energie volgens archifoor onze analyse doelstelling Innovatieprogramma Energiesprong: Het op grote schaal laten ontstaan van gebouwen zonder energienota doelstelling

Nadere informatie

AAN de voorzitter van de commissie Ruimte. Geachte voorzitter, ter afhandeling van de motie 11M41

AAN de voorzitter van de commissie Ruimte. Geachte voorzitter, ter afhandeling van de motie 11M41 uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. M. Evers RU/Stedelijke Ontwikkeling 0475-359 395 AAN de voorzitter van de commissie Ruimte bijlage(n) betreffende commissie-informatiebrief

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand kantorenmonitor Metropoolregio 216 Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor

Nadere informatie

Organisatie van een krimpende kantorenmarkt

Organisatie van een krimpende kantorenmarkt Organisatie van een krimpende kantorenmarkt VOGON studiemiddag: oplossingen voor verloren vastgoed Hilde Remøy 1 Inhoud Leegstand: feiten Leegstand: probleem of kans Best practices Rol van de overheid

Nadere informatie

Leegstand op kantoorlocaties

Leegstand op kantoorlocaties Leegstand op kantoorlocaties Veel aanbod, weinig aandacht Masterproof MRE 2004-2006 drs. Jasper T. Huizinga Begeleiders Amsterdam School of Real Estate: dr. Guido Wallagh Fortis Vastgoed Ontwikkeling N.V.:

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 213 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven

Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven Bijlage 4 (bij Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Onderbouwing berekening nieuwbouwbehoefte aan kantoren in Eindhoven Uit: Bijlagenboek bij STEC rapportage Naar een sterke Eindhovense kantorenmarkt

Nadere informatie

Vergroenen van grijze gebouwen Kansen voor verduurzaming van leegstaande kantoren in Eindhoven

Vergroenen van grijze gebouwen Kansen voor verduurzaming van leegstaande kantoren in Eindhoven Kansen voor verduurzaming van leegstaande kantoren in Eindhoven Vergroenen van grijze gebouwen Kansen voor verduurzaming van leegstaande kantoren in Eindhoven Martin Kraaij Universiteit: Opleiding: Masterprogramma:

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

TOELICHTING Kaders compensatiefonds NB een verkorte tekst zal in het convenant worden opgenomen. A. De werking van het fonds

TOELICHTING Kaders compensatiefonds NB een verkorte tekst zal in het convenant worden opgenomen. A. De werking van het fonds TOELICHTING Kaders compensatiefonds NB een verkorte tekst zal in het convenant worden opgenomen A. De werking van het fonds 1. Een compensatiefonds is een regionaal fonds dat bedoeld is om de sanering

Nadere informatie

Herontwikkeling DEN BIEST. Van kantoren naar wonen. Gemzelaar Vastgoed C.V

Herontwikkeling DEN BIEST. Van kantoren naar wonen. Gemzelaar Vastgoed C.V Herontwikkeling DEN BIEST Van kantoren naar wonen Gemzelaar Vastgoed C.V 01. Nieuwe oplossingen voor leegstand Deze brochure illustreert de plannen rondom de herontwikkeling van complex Den Biest in Eindhoven.

Nadere informatie

Huisvestingsmanagement

Huisvestingsmanagement Syllabus Huisvestingsmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer de Rijksgebouwendienst, KPN, de gemeente

Nadere informatie

Gebiedsgerichte aanpak oplossing voor leegstand

Gebiedsgerichte aanpak oplossing voor leegstand Gebiedsgerichte aanpak oplossing voor leegstand ir. Alexander Schütte en ir. Timon Bruggema Van de leegstaande kantoren is 62 procent meer dan achttien jaar geleden gebouwd 1. In deze gebouwen staat gezamenlijk

Nadere informatie

ARCHITECTUUR. Reflectie op herbestemming van de Maassilo. Timme Vervloed april 2013. Reflectie afstudeerproces architectuur TU Delft Bouwkunde

ARCHITECTUUR. Reflectie op herbestemming van de Maassilo. Timme Vervloed april 2013. Reflectie afstudeerproces architectuur TU Delft Bouwkunde ARCHITECTUUR Reflectie op herbestemming van de Maassilo Timme Vervloed april 2013 Reflectie afstudeerproces architectuur TU Delft Bouwkunde Copyright Timme Vervloed, 2013 Overname en citeren van de inhoud

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Marylane. Leegstand kantoren & waarom het zo lang duurt

Marylane. Leegstand kantoren & waarom het zo lang duurt Leegstand kantoren & waarom het zo lang duurt Door: Bart Douw Datum: 24 januari 2013 MARYLANE: Bart Douw (1966), bedrijfseconoom 10 jaar bankier 8 jaar directeur investeringsholding Sinds begin 2012 zelfstandig

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Europoint torens Rotterdam Studie

Europoint torens Rotterdam Studie Europoint torens Rotterdam Studie Maria Haag architectuur Ir. Maria Haag Laan op Zuid 73 3072 DB Rotterdam tel. 010 4738030 info@mariahaag.nl www.mariahaag.nl Met dank aan: Ir. Yannick Boidin, architect

Nadere informatie

Meten is Weten. Leegstandsanalyse Plaspoelpolder. - december

Meten is Weten. Leegstandsanalyse Plaspoelpolder. - december Meten is Weten Leegstandsanalyse Plaspoelpolder - december 2015 - Introductie Voor u ligt de vijfde editie van de tweejaarlijkse leegstandsanalyse van de Plaspoelpolder. Deze analyse geeft inzicht in de

Nadere informatie

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN Deze notitie behandelt enkele conclusies op hoofdlijnen, gebaseerd op de 36 inzendingen die zijn ingediend voor de pilot woonconcepten voor EU-arbeidsmigranten. Positieve

Nadere informatie

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor

U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor HERBESTEMMINGSSCAN Herbestemmingsscan U beschikt over bijzonder en waardevol vastgoed, maar heeft er geen goede bestemming meer voor U heeft te maken met een leegkomend of leegstaand pand Uw kosten voor

Nadere informatie

Bijlage 1 (bij: Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Overzicht bestaande kantoorlocaties in Eindhoven

Bijlage 1 (bij: Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Overzicht bestaande kantoorlocaties in Eindhoven Bijlage 1 (bij: Kantorenstrategie Eindhoven, 2012 2020) Overzicht bestaande kantoorlocaties in Eindhoven Uit: Bijlagenboek bij STEC rapportage Naar een sterke Eindhovense kantorenmarkt d.d. juni 2011 KANTOORLOCATIES

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie