Gezondheidszorg. Analyse envoorstellen van hetvbo voor een nieuw beleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheidszorg. Analyse envoorstellen van hetvbo voor een nieuw beleid"

Transcriptie

1 Gezondheidszorg inbelgië Analyse envoorstellen van hetvbo voor een nieuw beleid

2 Bernadette Adnet Adviseur DE GEZONDHEIDSZORG IN BELGIË ANALYSE EN VOORSTELLEN VAN HET VBO VOOR EEN NIEUW BELEID September 2003 VBO vzw Ravensteinstraat 4 B Brussel T F Lid Unice

3 INHOUDSTAFEL Uitgangspunten 3 Pagina 1. Kerncijfers en analyse van de recente ontwikkelingen in de geneeskundige verzorging Groei van de uitgaven, van het BBP en wettelijke groeinorm De sectoren van de verzekering voor geneeskundige verzorging die verantwoordelijk zijn voor de groei De toegang tot de geneeskundige verzorging, het door de patiënt gedragen aandeel De vergelijkingen met de overige landen Voorbije trends Toekomstige trends Conclusies In te voeren mechanismen met het oog op de aangekondigde groei Mechanismen om de kosten te controleren Behoud en bepaling van een nieuwe groeinorm voor de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg Responsabilisering van de verschillende actoren Preventie en alomvattende aanpak van de chronische ziekten Mechanismen om de overheidskosten te delen Mechanismen om de totale kosten te delen De aanvullende verzekering als dekking van de particuliere uitgaven in de Europese landen Een level playing field instellen in de aanvullende verzekering voor geneeskundige verzorging Conclusies 20 Bibliografie geconsulteerde documenten 22

4 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 3 UITGANGSPUNTEN A. België heeft een kwalitatief hoogstaand gezondheidszorgsysteem, zonder wachtlijst, dat op een vrij rechtvaardige wijze ten goede komt aan de Belgische burgers. 91% van de Belgische gezinnen heeft geen problemen om een beroep te doen op de geneeskundige verzorging. Deze resultaten moeten behouden blijven en kunnen nog verbeterd worden. Een belangrijke bron van verbetering van het comfort en van de kwaliteit van de verzorging is innovatie (geneesmiddelen, implantaten, operatietechnieken, organisatie van verzorging extra-muros, ). Die innovatie verdient verdere aanmoediging. Het beleid moet echter tegelijk oog hebben voor kwaliteitsverbetering én efficiëntieverhoging, zo vindt het VBO. Er moet een hoog peil van sociale bescherming behouden blijven dat het solidariteits-, verantwoordelijkheids- en billijkheidsbeginsel in acht neemt en dat de lasten van de Belgische ondernemingen ten opzichte van hun Europese en internationale concurrenten niet verzwaart. B. De ontwikkeling van universele geneeskundige verzorging dat wil zeggen, een verplicht systeem, dat identiek is voor alle Belgen vormt het grondbeginsel van het VBO-standpunt. Dit beginsel is tevens een van de waarborgen voor de eenheid van België Op termijn pleit het VBO dan ook voor een openbaar stelsel van geneeskundige verzorging dat algemeen is voor de hele bevolking en dat voor alle Belgische staatsburgers dezelfde rechten en dezelfde verplichtingen met zich brengt. Dit veronderstelt dat: - De zelfstandigen geleidelijk dezelfde dekking krijgen als die van het algemeen stelsel van de werknemers en van de ambtenaren en dat eenieder op dezelfde wijze bijdraagt tot de financiering ervan; - Wanneer de bevoegdheden op het stuk van geneeskundige verzorging elkaar overlappen of wanneer het verkieslijk is bepaalde accenten in het beleid inzake geneeskundige verzorging te leggen, de verschillende beleidsniveaus (federaal, gemeenschappen, gewesten) ertoe verplicht worden tot overeenstemming te komen om die bevoegdheden op de meest correcte en efficiënt mogelijke wijze te organiseren. In dit opzicht gaan de jongste beslissingen van de Interministeriële conferentie van de ministers van Volksgezondheid in de richting van een betere coördinatie van de beslissingen die door de verschillende beleidsniveaus worden genomen (zie beleid inzake vaccins 1 ) en in de richting van een efficiënte verdeling van de beslissingen volgens de voorkeuren van elk van de Gewesten (zie beleid ten gunste van de bejaarden 2 ). Dit soort protocol tussen het federale niveau en de Gemeenschappen moet worden voortgezet. 1 Tussen de Gemeenschappen en de federale Staat werd een protocol gesloten dat bepaalt dat de financiering van alle vaccins zal gebeuren volgens dezelfde verdeelsleutel. Op dit ogenblik worden sommige vaccins enkel en alleen door de federale Staat betaald en andere enkel en alleen door de Gemeenschappen. Vanaf 1 januari 2004 zal de verdeelsleutel steeds 1/3 voor de Gemeenschappen en 2/3 voor de federale Staat bedragen. 2 Tussen de Gemeenschappen en de federale Staat werd een protocol gesloten dat voorziet in de toewijzing van de door de federale Staat vrijgemaakte middelen aan de bejaardenzorg. Het door minister Vandenbroucke uitgetrokken budget van 22,9 miljoen EUR stemt overeen met bijkomende bedden in rust- en verzorgingstehuizen. Het protocol bepaalt dat deze bedden worden verdeeld volgens de vergrijzing van de bevolking, d.i. 800 eenheden voor Vlaanderen (65,4%), 382 voor Wallonië (31%), 24 voor Brussel (1,9%) en 17 voor de Duitstalige gemeenschap (1,4%). Bovendien zullen de Gewesten zelf beslissen hoe het geld wordt

5 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p Kerncijfers en analyse van de recente ontwikkelingen in de geneeskundige verzorging In 10 jaar tijd zijn de totale uitgaven voor gezondheidszorg in België 3 gestegen van 7,4% van het BBP in 1990 tot 8,7% in 2000, dat is een toename met 1,3 punten van het BBP. Door die stijging zit België in de kopgroep op Europees vlak (na Frankrijk en Duitsland) wat betreft het gedeelte van het BBP dat naar geneeskundige verzorging gaat. De Riziv-terugbetalingen 4 zijn tussen 1989 en 2003 toegenomen met gemiddeld 6,3% per jaar inclusief inflatie, of 4,1% buiten inflatie. Dit is duidelijk meer dan de gemiddelde reële groei van het BBP, die over deze periode gemiddeld slechts 2% per jaar bedroeg Groei van de uitgaven, van het BBP en wettelijke groeinorm Tijdens de jongste legislatuur lag de uitgavengroei voortdurend hoger dan de wettelijke 2,5%-norm en dan de groei van het BBP (behalve in 2000, toen het BBP zeer fors is gestegen) (zie grafiek 1). Door het economisch herstel dat in de loop van 1999 en in 2000 voelbaar begon te worden, konden in de sociale zekerheid zodanige financiële marges worden vrijgemaakt dat de minister van Sociale Zaken en Pensioenen kon verkrijgen dat een aanzienlijk pakket uitgaven boven de norm werd aanvaard. Eens men zich tot die uitgaven had verbonden, was het uiterst moeilijk er op terug te komen. Dit gold des te meer daar omdat de projecten 5 van de minister sterk gericht waren en er een grote consensus over bestond. Grafiek 1 Vergelijking van de groei van de uitgaven van de ZIV, van het BBP en van de norm 12% 10% 8% groeipercentage 6% 4% 2% 0% -2% -4% VBO -6% reële groei van de uitgaven evolutie van het BBP tegen prijzen van 1990 reëlegroeinorm besteed: ze kunnen effectief bijkomende bedden in rust- en verzorgingstehuizen openen maar ook de korte verblijven, het dagverblijf of de psychiatrische verpleging in de rusthuizen uitbouwen. 3 Oeso-definitie voor de internationale vergelijkingen - Données sur la santé Riziv: geboekte uitgaven 1989 en begrotingsdoelstelling 2003.

6 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 5 Ook al zouden sommigen de geloofwaardigheid van een groeinorm in de geneeskundige verzorging ter discussie kunnen stellen (waartoe dient een norm die voortdurend wordt overschreden?), toch stelt men vast dat de gemiddelde groei van de uitgaven het laagst was in de periode met een 1,5%-norm (regeerperiode ), hij werd opgevoerd tijdens de jongste kabinetsperiode , maar blijft lager dan die van de regeerperiode Zie grafiek 2. Grafiek 2 Vergelijking van de groei van de uitgaven (exclusief inflatie) en van de norm tijdens de verschillende regeerperioden 5,8% groeipercentage 3,0% 4,2% 2,5% 1,5% 0,0% gem gem gem VBO reële groei van de uitgaven per subperiode norm Conclusie: Een uitgavengroeinorm spoort de regering ertoe aan nieuwe initiatieven die gepaard gaan met extra uitgaven af te remmen en zet haar, wanneer de ontsporing van de uitgaven aanzienlijk is, ertoe aan besparingsmaatregelen te nemen. 5 Borstkankerscreening, betere terugbetaling van heupprothesen, verhoging van het aantal 'zware' bedden in de rusthuizen, ontwikkeling van de palliatieve zorg, sociaal akkoord in de non-profitsector (ongeveer 10 mld BEF 248 mio EUR in 2003), maximumfactuur (3,2 mld BEF 77,8 mln EUR in 2003) enz. ;

7 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p De sectoren van de verzekering voor geneeskundige verzorging die verantwoordelijk zijn voor de groei Moet de groei van de uitgaven voor geneeskundige verzorging worden toegeschreven aan de ontsporingen in de ziekenhuizen, aan het geneesmiddelenverbruik, en/of aan de overconsumptie? Uit de gegevens van de jongste 5 jaar kunnen drie uitgavenposten worden gehaald die sterk evolueren: - de implantaten (pacemakers, prothesen,.). Oorzaken: aanzienlijke prijsschommelingen, toename van het aantal gevallen, technische vooruitgang; - de bejaardenzorg (thuisverpleging, verzorging in de rusthuizen). Oorzaken: de vergrijzing van de bejaarde bevolking en de verhoging van de lonen van het verplegend en verzorgend personeel; - de revalidatie (specifieke projecten voor toxicomanen, patiënten met chronische pijn,.). Oorzaken: verhogingen van de forfaitaire tussenkomsten ingevolge de toename van de lonen (anciënniteit, herwaardering). Deze sectoren vertegenwoordigen nog slechts 16,5% van de uitgaven. De overige grote sectoren van de geneeskundige verzorging hebben ook een vrij snelle groei doorgemaakt, die in elk geval hoger was dan de toegestane groei (de norm en de inflatie stijgen over deze periode met gemiddeld ongeveer 4% per jaar. De geneesmiddelensector (gemiddelde stijging van 6,5%) is het vaakst het mikpunt van besparingsmaatregelen van de regering omdat zij meent dat hij aan de oorsprong ligt van de problemen van de verzekering voor geneeskundige verzorging. Wij stellen evenwel vast dat de versnippering van het budget van de verzekering voor geneeskundige verzorging (ieder krijgt zijn deelbudget toegekend) de sectoren die met een akkoord over de honoraria werken in staat stelt zichzelf ruim te bedelen, terwijl de geneesmiddelensector het moet doen met een te klein budget en bijgevolg zware besparingen of belastingen voor de inachtneming ervan opgelegd krijgt. Grafiek 3 toont de gemiddelde groei, inclusief inflatie, van elk van de grote sectoren van de verzekering voor geneeskundige verzorging. Grafiek 3 Gemiddelde evolutie tussen van de voornaamste ZIV-posten Totaal ZIV Revalidatie Totaal bejaardenzorg Dialyse Verpleegdagprijs + One day 2,8% 4,6% 6,4% 9,5% 11,0% gemiddelde nominale groei Implantaten 13,2% Kinesitherapie 3,0% Farmaceutische producten 6,5% Tandartsen 4,7% Medische honoraria 5,5% VBO 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14%

8 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 7 Grafiek 4 geeft het aandeel in de totale uitgaven weer van elk van de grote sectoren van de verzekering voor geneeskundige verzorging. Grafiek 4 Aandeel van elke sector in de ZIV-uitgaven tussen ,7% Revalidatie ,0% 9,9% Totaal bejaardenzorg 12,2% 1,9% Dialyse 1,6% Ziekenhuizen + One day Implantaten Kinesitherapie Farmaceutische producten Tandartsen Medische honoraria 1,7% 2,3% 3,1% 2,6% 3,4% 3,1% 18,3% 18,3% 25,7% 23,6% 32,6% 31,2% VBO 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% Conclusie: Het zijn sectoren met een sterke technische vooruitgang waarvan de uitgaven zeer fors (implantaten) of fors (geneesmiddelen, maar deze sector heeft zijn groei in het budget gefinancierd door steeds zwaardere heffingen aan het Riziv te betalen) zijn toegenomen, alsmede de sectoren die rechtstreeks de weerslag van de verdere vergrijzing van de bejaarde bevolking ondergaan. De herwaardering van de lonen heeft eveneens een rol gespeeld, te meer daar het tekort aan verpleegkundigen tot die herwaardering aanspoorde.

9 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p De toegang tot de geneeskundige verzorging, het door de patiënt gedragen aandeel In België kent men het verschijnsel van de wachtlijsten voor ziekenhuisopname niet. Dat is wel het geval in het Verenigd Koninkrijk en in Nederland. Volgens de Gezondheidsenquête van 2001 (*) heeft 9% van de Belgische gezinnen het beroep op bepaalde geneeskundige verzorging wegens financiële problemen moeten uitstellen (onder meer tandverzorging, geneesmiddelen, bril). De gezondheidsuitgaven van de gezinnen belopen gemiddeld 110 EUR per maand. Onlangs hebben twee studies die door onze sectoren werden bekostigd het mogelijk gemaakt de totale uitgaven voor geneeskundige verzorging en het aandeel dat eenieder (overheid, patiënt, verzekering) daarin moet dragen, beter te bepalen. Het LIM-team (vereniging die de internationale bedrijven voor farmaceutisch onderzoek overkoepelt) en Deloitte hebben geprobeerd de gezondheidsuitgaven in België nauwkeuriger te evalueren. Zij komen tot de volgende resultaten: Totaal gezondheidsuitgaven : wie betaalt? Bedrag 1. overheidsverzekering voor geneeskundige verzorging (ZIV) ,5 mln 2. aanvullende verzekering van het type ziekenfonds (kleine risico's, 487,2 mln toeslagen ziekte, ziekenhuisverpleging, vervoer) 3. aanvullende privé-verzekering (uitgaven van de particuliere 522,6 mln verzekeringsmaatschappijen) 4. patiënt (remgelden, supplementen) 3.542,9 mln 5. federale, regionale en plaatselijke overheden (aandeel 4.623,6 mln Volksgezondheid in de ziekenhuizen, dekking van het deficit van de ziekenhuizen door de plaatselijke overheden, preventie) 6.farmaceutische industrie (financiering van de klinische proeven, 107,2 mln preventiecampagne, opsporing ) 7. werkgever (bijdragen aan de arbeidsgeneeskunde) 100,0 mln Totaal gezondheidsuitgaven (1998) mln Het aandeel van de patiënten vertegenwoordigt een groot deel van de totale gezondheidskosten, namelijk 14%. Als men de bijdragen van de patiënten in de terugbetaalde behandelingen en geneesmiddelen ( 1,26 mld) bijeen brengt met de bijdragen voor de niet- terugbetaalde behandelingen en geneesmiddelen ( 3,29 mld betaald door de verzekeringen, patiënten en fondsen voor particuliere verzekering, ), komt men uit op een aandeel van 18% in de totale gezondheidskosten. (*) Ministerie van Volksgezondheid.

10 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 9 De BVVO (BeroepsVereniging der VerzekeringsOndernemingen) heeft van haar kant ook een berekening gemaakt. Zij heeft enkel rekening gehouden met de uitgaven voor ziekteverzekering stricto sensu, wat een totaal van 19,1 mld EUR geeft. Zij houdt geen rekening (zoals hiervoren) met de uitgaven met betrekking tot de mindervaliden, de bejaarden en de uitkeringen in geval van bijvoorbeeld langdurige arbeidsongeschiktheid. Zij komt tot de conclusie dat 78% van de uitgaven ten laste wordt genomen door de overheid (ziekteverzekering, andere overheidstegemoetkomingen), 18% door de patiënt en 3% door de aanvullende verzekeringen van de particuliere verzekeraars en van de ziekenfondsen. Conclusie: De patiënt moet in België reeds zwaar financieel bijdragen ; men zal dus voorzichtig moeten zijn en mag geen sterk onrechtvaardig systeem invoeren dat uiteindelijk duurder is (zie het voorbeeld USA) De vergelijkingen met de overige landen Voorbije trends In 10 jaar tijd zijn de totale gezondheidsuitgaven in België 6 gestegen van 7,4% van het BBP in 1990 tot 8,7% in 2000, dat is een toename met 1,3 punt van het BBP. In Frankrijk hebben de gezondheidsuitgaven in 2001 de grens van 10% van het BBP overschreden. Grafiek 5 geeft de voorbije trends in de verschillende Europese landen en in de Verenigde Staten en Canada weer. Grafiek Totale gezondheidsuitgaven in % van het BBP AT BE DK FI FR DE GR IE IT LU NL PT ES SE GB US CA OESO, gezondheidsgegevens Oeso-definitie voor internationale vergelijkingen - Données sur la santé

11 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 10 Een studie van het Credes 7 in Frankrijk toont aan dat enkel de hervormingen in de marge van de bestaande systemen zijn geslaagd. Landen zoals of Duitsland of Nederland die de concurrentie in de ziekteverzekering hebben willen vergroten, hebben gefaald. Het opzetten van verzorgingsnetwerken (HMO, Health Maintenance Organisation) zoals in de VS is een veelbelovende aanpak, al beseffen wij zeer goed dat het Amerikaanse model geen wondermiddel is. De HMO's proberen de verzorging op een minder dure manier te organiseren via een totale tenlastelegging van de patiënt, wat de preventie en de eerstelijnsgeneeskunde in de hand werkt Toekomstige trends Een Europees comité van deskundigen 8 is van mening dat tussen 2000 en 2050, onder invloed van de demografische factor alleen, de overheidsuitgaven voor gezondheid in België met 2,4 punten van het BBP zouden toenemen. De stijging onder invloed van de demografie is in de verschillende lidstaten te situeren tussen 1,7% en 3,9% van het BBP. De uitgavenstijging is het grootst in de landen die reeds een goed ontwikkelde formele sector voor bejaardenzorg hebben (Denemarken, Nederland, Zweden en Finland). Het comité van deskundigen waarschuwt evenwel voor de onderschatting die zich zou kunnen voordoen in landen die nog gebruik maken van informele bejaardenzorg: zij zouden ertoe verplicht kunnen worden hun dienstenaanbod aan bejaarden op te voeren ten gevolge van de vergrijzing binnen de vergrijzing (stijging van het aandeel hoogbejaarde personen) en van het feit dat de activiteitsgraad bij vrouwen toeneemt. Het Federaal Planbureau 9 heeft projecties gemaakt waarbij rekening is gehouden met de demografische evolutie en andere groeifactoren (stijging van de uitgaven/hoofd, bevolkingsvolume). Het schat dat de toename van het gewicht van de totale uitgaven voor gezondheidszorg in het BBP 5,1% zal belopen tussen ; in 2050 zouden we 13,8% van het BBP bereiken. Voor de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg 10 zou de stijging 3,1% van het BBP belopen tussen ; in 2050 zouden we 9,3% van het BBP bereiken. De particuliere uitgaven voor gezondheidszorg 11 van hun kant zouden over dezelfde periode stijgen met 1,9% van het BBP en zouden in 2050 oplopen tot 4,4% van het BBP. 7 Credes : Centre de recherches d Etude et de Documentation en Economie de la Santé, Le Monde 18 november Comité voor economische politiek «Budgetary challenges posed by ageing population: the impact on public spending on pensions, health and long term care for the elderly», oktober Federaal Planbureau, «Verkenning van de financiële evolutie van de sociale zekerheid », januari Onder overheidsuitgaven voor gezondheidszorg verstaat men alle uitgaven die worden gefinancierd via de ziekteverzekering geneeskundige verzorging, die welke worden gedekt door de federale, gewestelijke en plaatselijke overheden. De ZIV-uitgaven maken de meerderheid van de overheidsuitgaven uit. 11 Onder particuliere uitgaven voor gezondheidszorg verstaat men de financiële deelname van de patiënten, de aanvullende groepsverzekeringen, individuele verzekeringen of verzekeringen van het ziekenfonds.

12 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 11 Grafiek 6 16 Langetermijnprojecties van de totale uitgaven voor gezondheidszorg in % van het BBP ,4% 10 particuliere uitgaven gezondheidszorg 8 2,5% 6 4 6,2% overheidsuitgaven gezondheidszorg 9,3% Bron: Federaal Planbureau. In de toekomst verwacht het FPB dus een stijging van de overheidsuitgaven en een toename van het aandeel van de particuliere uitgaven. Dit scenario zou minimalistisch kunnen zijn: anders gezegd, als de regering, met het oog op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, verplicht wordt tot drastischer keuzes inzake uitgaven die door het overheidsstelsel worden gedekt en indien voorts zou blijken dat de uitgaven voor gezondheidszorg nog aanzienlijker stijgen dan het FPB verwacht (bijvoorbeeld tot nagenoeg 18% van het BBP in 2050 zouden vertegenwoordigen 12, zou het aandeel van de particuliere uitgaven veel groter kunnen zijn en kunnen oplopen tot 8,7% van het BBP. Conclusie: Alle landen worden geconfronteerd met een toename van de uitgaven voor geneeskundige verzorging. Deze uitgaven gaan zeer zwaar op de budgetten wegen, mede door de vergrijzing van de bevolking. Sommige landen, zoals België, zouden misschien zelfs een inhaalbeweging moeten maken inzake de diensten die worden aangeboden aan de hoogbejaarden. 12 Berekeningen van de BVVO, gebaseerd op Oeso-gegevens. Ter informatie: de Nationale Bank verwacht een toename van het aandeel van de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg binnen een marge van 4,2% van het BBP tot 2,3% % van het BBP tussen , terwijl het Federaal Planbureau over dezelfde periode een toename met 2% van het BBP verwacht.

13 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p Conclusies Wij hebben enkele kerncijfers van de verzekering voor geneeskundige verzorging doorlopen. Volgende elementen vallen op : - de groei van de uitgaven is vaak groter dan die van het BBP en de norm wordt zelden in acht genomen maar fungeert wel als rem; - die toename wordt vooral veroorzaakt door de technische vooruitgang (implantaten, geneesmiddelen), met de vergrijzing van de bevolking (diensten aan bejaarden). Ook de herwaardering van de lonen in de non-profitsector heeft een rol gespeeld; - de overheid draagt 78% en de patiënt 18% van de totale uitgaven in de gezondheidszorg. 9% van de gezinnen hebben verzorging moeten uitstellen; - de berekeningen, zowel op Europees niveau als op Belgisch niveau, wijzen uit dat de uitgaven voor geneeskundige verzorging gaan toenemen ingevolge de vergrijzing. In België zouden de totale gezondheidsuitgaven in 2050 nagenoeg 14% van het BBP bereiken, tegen 8,7% op dit ogenblik. Met het oog op deze aangekondigde groei van de geneeskundige verzorging stelt het VBO voor drie soorten mechanismen in te voeren: - Mechanismen om de kosten te controleren; - Mechanismen om de overheidskosten te delen; - Mechanismen om de totale kosten te delen. 2. In te voeren mechanismen met het oog op de aangekondigde groei 2.1. Mechanismen om de kosten te controleren Het VBO is van mening dat het van het grootste belang is te voorzien in mechanismen om de kosten te controleren Behoud en bepaling van een nieuwe groeinorm voor de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg Het VBO blijft ervan overtuigd dat het absoluut noodzakelijk is een groeinorm voor de uitgaven voor ziekteverzekering geneeskundige verzorging te bepalen. Deze norm spoort de regering en de sociale partners ertoe aan selectief zijn in de nieuwe initiatieven. Wanneer de ontsporing van de uitgaven aanzienlijk is, verplicht de norm de regering ertoe besparingsmaatregelen te treffen die noodzakelijk zijn om het financieel evenwicht van de sociale zekerheid te waarborgen. Voorstel: Het VBO stelt voor dat de wettelijke groeinorm zou worden gekoppeld aan de evolutie van het BBP en dus van de inkomsten in de kassen van de sociale zekerheid. De basisnorm blijft vastgesteld op 2,5. In een periode van hoogconjunctuur kan men verder gaan: maximum 3,5%, hetzij de trend op

14 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 13 lange termijn van de reële groei van de uitgaven voor geneeskundige verzorging. Dat maakt het mogelijk nieuwe behoeften te financieren en eventueel een deel van de financiële middelen te reserveren in een reguleringsfonds. In een periode van laagconjunctuur moet de regering drastischer keuzes maken, hetzij door een beroep te doen op het reguleringsfonds, hetzij door besparingsmaatregelen te nemen, in het bijzonder in die sectoren waar misbruiken of overconsumptie wordt vastgesteld Responsabilisering van de verschillende actoren Het VBO stelt vast dat de regering heeft voorzien in een heel mechanisme voor individuele responsabilisering: - Van de artsen: zij zullen worden geconfronteerd met hun voorschrijfprofielen, vooral op het stuk van geneesmiddelen, klinische biologie, ; - Van de ziekenhuizen: voor de courante pathologieën ontvangen zij voortaan een referentiebedrag 13. Bij zware overschrijdingen van dit bedrag (>10%) zal men overgaan tot terugvorderingen bij het betrokken ziekenhuis. Van degenen die hebben overdreven, zal de naam worden gepubliceerd op de website van het Riziv. De programmawet van december 2002 heeft bovendien een Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg opgericht. Dit centrum zal studies maken, analyses van anonieme gegevens om, onder andere, de hiervoren beschreven mechanismen voor individuele responsabilisering te verfijnen, de nieuwe technologieën te evalueren en programmatienormen vast te stellen, Het VBO steunt deze responsabiliseringsmechanismen en de oprichting van dit studiecentrum. Zij moeten spoedig en op een meer voluntaristische wijze toegepast worden: zo moeten zo snel mogelijk alle historische uitgaven uit de financiering van de ziekenhuizen worden geweerd. Het VBO meent tevens dat maximaal gebruik moet worden gemaakt van de mechanismen ter responsabilisering van de patiënten: verplichte inning van de remgelden in het kader van de maximumfactuur 14, invoering van een getrapte zorgverlening waardoor de remgelden hoger zouden liggen indien de patiënt zich bij een specialist heeft aangeboden zonder via zijn huisarts te gaan, campagne voor een evenwichtige voeding, strijd tegen de nicotinevergiftiging. De patiënt zal ook worden 13 Een studie van het Riziv had de sterke kostenverschillen tussen ziekenhuizen voor een courante behandeling appendicectomie aan het licht gebracht. De uitgaven voor ziekenhuisverpleging per 1000 inwoners: in Vlaanderen, BEF; in Wallonië, BEF, of 44% meer dan in Vlaanderen. Men heeft vastgesteld dat de oorzaak van het kostenverschil tussen Wallonië en Vlaanderen ligt in het aantal ingrepen (opereert men niet te veel in Wallonië?) en in de preoperatieve medische procedures (labo, andere technische onderzoeken). ). Andere studies zien het licht; zo hebben onlangs de vrije ziekenfondsen voor hun leden de verschillen in prestatie van de ziekenhuizen voor de percutane coronaire ingrepen (verwijding van de kransslagader) geanalyseerd. In termen van kosten scoren 4 ziekenhuizen bijzonder slecht (drie Brusselse en één Vlaams), terwijl de beste 4 ziekenhuizen in Bouge, Brussel, Antwerpen en Hasselt gelegen zijn. De verschillen komen duidelijker tot uiting tussen ziekenhuizen dan tussen Gewesten. 14 De maximumfactuur: alle remgelden worden samengeteld; boven een bepaald bedrag X, dat afhankelijk is van het gezinsinkomen, zijn de remgelden nihil; men moet veronderstellen dat de remgelden worden geïnd, wat niet vaak het geval is voor de verpleging, de kinesitherapie, bepaalde conventies inzake rervalidatie

15 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 14 geresponsabiliseerd in de mate dat hij de geneeskundige verzorging moet financieren (zie punt 2.2) en in de mate dat hij ertoe wordt aangespoord een beroep te doen op aanvullende verzekeringen ter dekking van de verzorging buiten een garantiedraagvlak voor verzorging en buiten de medische goederen die worden gedekt door de overheidsverzekering (zie punt 2.3). Het VBO stelt vast dat de ziekenfondsen ruim 750 miljoen EUR ontvangen als vergoeding voor administratiekosten om hun ziekte- en invaliditeitsverzekeringsopdrachten (geneeskundige verzorging en vergoedingen) te vervullen. De ziekenfondsen moeten meer geresponsabiliseerd worden om een reële uitgavencontrole te verrichten. Het VBO vraagt dat het mechanisme voor financiële verantwoordelijkheid van de ziekenfondsen wordt versterkt (verdeling van de ontvangsten volgens de risico s; verhoging van 2 tot 3 of zelfs 4% van het verantwoordelijkheidsplafond). Wat de responsabilisering betreft, vraagt het VBO zich evenwel af of de verdeling van de totale uitgaven (globale begrotingsdoelstelling) in rigide deelbudgetten (gedeeltelijke begrotingsdoelstellingen voor de medische honoraria, voor de honoraria van tandartsen, voor de geneesmiddelen ) wel doeltreffend is, om de volgende redenen: - De bijsturingsmaatregelen, die moesten worden genomen wanneer zich een risico van overschrijding van de deeldoelstelling voordeed, zijn zeer beperkt, om niet te zeggen onbestaande geweest; - Sommige sectoren kregen daarentegen mechanismen voor automatische terugvordering opgelegd: klinische biologie, medische beeldvorming, rusthuizen en geneesmiddelen. In de klinische biologie en de beeldvorming heeft zo n mechanisme geholpen om de uitgaven sterk te beperken. De limieten van het systeem lijken echter te zijn bereikt en er zal ongetwijfeld een hervorming worden overwogen. Voor de rusthuizen zou in januari 2004 een nieuw financieringssysteem, met verscherpte controle, in werking moeten treden en zal er worden afgestapt van de automatische terugvordering. Voor de geneesmiddelensector heeft zo n mechanisme geen enkele zin, aangezien deze sector middelen verschaft aan de ziekteverzekering (terugvorderingsheffingen plus andere heffingen hebben in 2001 aan de farmaceutische industrie 9% van haar omzet gekost 15 ) zonder de structurele uitgavenmechanismen te wijzigen. Van zo n mechanisme moet absoluut worden afgezien, anders zal men een sector die veel in België investeert, al te veel ontmoedigen; - De deelbudgetten zijn nuttig voor de sectoren van de geneeskundige verzorging die moeten onderhandelen over tarieven en honoraria. Dat biedt hun de mogelijkheid over verhogingen of nieuwe terugbetalingen te onderhandelen binnen de limieten van een budget. Deze deelbudgetten moeten worden vastgesteld aan de hand van een keuze- en volksgezondheidsbeleid. Om enkele actuele voorbeelden aan te halen: welke verstrekking zou beter moeten worden terugbetaald raadpleging van de huisarts of huisbezoek? Welke verstrekking zou uit de nomenclatuur moeten verdwijnen (postnatale kine-raadplegingen)? 15 De farmaceutische industrie betaalt niet alleen een heffing op haar omzet LOS van de begrotingstoestand (ex- Busquintaks), maar betaalt ook de overschrijding van haar Riziv-deelbudget (automatische recuperatieheffing of clawback), tot beloop van 65%, dat is haar aandeel in de uitgaven voor geneesmiddelen die worden terugbetaald door het Riziv. Voor 2001 beliepen deze heffingen in totaal 9% van de omzet van de farmaceutische industrie.

16 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 15 Voorstellen: 1. Het VBO is van mening dat de mechanismen ter responsabilisering van de zorgverleners, van de ziekenhuizen, van de ziekenfondsen en van de patiënten een grote en structurele rol spelen bij het onder controle houden van de uitgaven. 2. Het meent dat het mechanisme van begrotingscontrole via de deelbudgetten zich moet beperken tot de budgetbewaking, omdat het daarmee mogelijk is de komende ontsporingen te detecteren (rol van toezicht en preventie). Het vraagt dat zou worden afgezien van correctiemaatregelen in geval van overschrijding van de deelbudgetten en met name van de mechanismen voor automatische terugvordering bij een beperkt aantal deelsectoren van de geneeskundige verzorging. 3. Daarentegen moeten er op het moment dat in september de begroting wordt vastgesteld en bij de begrotingscontrole in februari-maart, uitgavenbeheersende maatregelen worden genomen en keuzes inzake terugbetaling worden gemaakt op basis van de norm (zie vorig punt ) Preventie en alomvattende aanpak van de chronische ziekten Hoewel het model van de Verenigde Staten niet het wondermiddel is, lijkt het spoor dat er wordt gevolgd, namelijk het opzetten van verzorgingsnetwerken (lijst van voorkeursziekenhuizen, van voorkeurszorgverleners, ) veelbelovend. Die netwerken proberen de verzorging op een minder dure manier te organiseren door een totale tenlastelegging van de patiënt, wat de preventie en de eerstelijnsgeneeskunde (georganiseerde echelonnering) bevordert. Voor heel wat chronische ziekten (astma, diabetes, kransslagaderaandoeningen,.), hebben verscheidene studies aangetoond dat een alomvattende aanpak duidelijk te verkiezen valt boven de benaderingen per sector van de geneeskundige verzorging (preventieve geneeskunde, ziekenhuisverpleging ) die vaak worden toegepast 16. De conventie inzake zelfregulatie van diabetespatiënten is een voorbeeld: de geconventioneerde patiënt krijgt terugbetaling voor een pakket instrumenten (glucosedoseringsapparaat) en diensten (raadplegingen van artsen, raadplegingen van de diëtist, ), rekening houdend met het feit dat de pathologie een kostprijs heeft, maar dat de kosten van de complicaties en van de comorbiditeit zeer zwaar wegen in de totale factuur die aan diabetes type II verbonden is 17. Preventie zou beter gepromoot moeten worden; voor tal van ziekten kan ze zeer efficiënt zijn. Via scholen, media, huisartsen, kan men de patiënten er eindelijk toe brengen beter voor zichzelf te gaan zorgen. Volgens het World Cancer Report zou de frequentie van kanker nog met 50% kunnen toenemen wegens de vergrijzing van de bevolking, nicotinevergiftiging en leefpatronen 16 Zie hieromtrent de studie «Added Value Project» van de Lim (laboratoires internationaux de geneesmiddelen) in samenwerking met professor Peers en Deloitte & Touche; zie ook de analyses van Boston Consulting Group over het «ziektemanagement» (disease management) en verzorgingsnetwerken (Managed Care). 17 «Uittesten op diabetes type 2», Added Value Project, supplement van de Artsenkrant van november 2002.

17 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 16 die schadelijk zijn voor de gezondheid; in 2020 zouden er dan 15 miljoen nieuwe gevallen per jaar zijn, voorspelt het World Cancer Report. Een voor de WGO (Wereld GezondheidsOrganisatie) opgesteld deskundigenrapport toont het verband aan tussen voeding en chronische ziekten (onder meer hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, obesitas). In 2001 lagen deze ziekten aan de oorsprong van 46% van de sterftes op wereldvlak. In het rapport worden Finland en Japan, die krachtige maatregelen hebben genomen om de voedingsgewoonten en gedragingen van de bevolking te doen evolueren, voorgesteld als te volgen voorbeelden, aangezien de risicofactoren er duidelijk verminderd zijn en de frequentie van de chronische ziekten er gedaald is. Voorstel: In de toekomst zullen bepaalde grenzen moeten worden gesteld aan de vrije keuze van de patiënt en zullen verzorgings-netwerken moeten worden opgezet (dit ziekenhuis hanteert die prijs, maakt een volledige terugbetaling van de factuur mogelijk; dat andere rekent zware supplementen aan en maakt geen volledige terugbetaling mogelijk richten naar specialisten die betaalbare prijzen hanteren. ). Bovendien valt voor bepaalde zware pathologieën een veel algemenere aanpak te verkiezen in plaats van de versnipperde budgetten (artsen, geneesmiddelen, dialyse, ) die we thans hebben. Preventie neemt een belangrijke plaats in in de strijd tegen chronische ziekten Mechanismen om de overheidskosten te delen De sociale zekerheid van de privé-sector financiert 94% van de stijging van de uitgaven voor geneeskundige verzorging die door alle Belgische staatsburgers samen worden gedaan. Tussen beliep die stijging 3,3 miljard EUR (133,1 miljard BEF). Het is onhoudbaar dat de sociale zekerheid van de privé-sector een dergelijke verhoging (d.i. 94% of 3,1 miljard EUR -125 miljard BEF) zou blijven bekostigen. Bovendien is de hoofdprioriteit van de ondernemingen het verlagen van de loonkosten in België, vooral voor de geschoolde werknemers, die hun arbeid verrichten in sectoren met hoge toegevoegde waarde (industrie en diensten). Deze sectoren zijn namelijk de stuwende krachten van de creatie van welvaart en maken het bovendien mogelijk een almaar belangrijkere non-profitsector te subsidiëren. Voorstel : Het VBO stelt voor dat de algemene middelen, die beschikbaar zijn naar gelang van de budgettaire ruimte van de federale Staat (via de vermindering van de rentelast bijvoorbeeld), zouden worden toegewezen aan het globaal financieel beheer van de sociale zekerheid voor werknemers, om de universele uitgaven te dekken; ter herinnering: deze worden geraamd op 53% van de uitgaven van de hele sociale zekerheid.

18 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p Mechanismen om de totale kosten te delen Het VBO stelt vast dat het aandeel van de particuliere uitgaven in de totale uitgaven voor gezondheidszorg de jongste jaren gestegen is 18 en ongetwijfeld in de toekomst nog zal toenemen (zie punt ) Ongeacht de wijze waarop het openbaar stelsel van geneeskundige verzorging is georganiseerd, is het aandeel van de particuliere uitgaven in vele landen gestegen. Tussen was de groei van het aandeel van de particuliere uitgaven aanzienlijk, vooral in Zweden, waar hij 60% bedroeg; in Italië beliep hij 46% en in Finland 26% De aanvullende verzekering als dekking van de particuliere uitgaven in de Europese landen De particuliere uitgaven voor gezondheidszorg omvatten de financiële bijdragen van de patiënten en kunnen worden gedekt door systemen van vrije aanvullende verzekering. De volgende tabel geeft het aandeel van de vrije aanvullende verzekeringen in de particuliere uitgaven voor gezondheidszorg weer: Vrije aanvullende verzekeringen in % van de particuliere uitgaven voor gezondheidszorg (*) Oostenrijk 26,5 24,1 België 14,4 17,9 Denemarken 7,5 8,3 Finland 11,5 11,2 Frankrijk 48,5 51,7 Duitsland 30,4 29,9 Ierland 49,1 38,8 Italië 4,1 4,1 Luxemburg 20,3 17,8 Nederland 38,7 70,0 Portugal 1,7 4,7 Spanje 17,4 24,0 UK 23,6 24,5 (*) Voor sommige landen zijn de gegevens alleen maar beschikbaar tot Bron: Oeso, Voluntary health insurance in the European Union, report for DG employment, februari Het LIM-team (vereniging die de internationale bedrijven voor farmaceutisch onderzoek overkoepelt) en Deloitte berekenen dat het aandeel van de patiënten een aanzienlijk deel van de totale kosten voor gezondheidszorg vertegenwoordigt, namelijk 18% in de totale kosten voor gezondheidszorg. De BVVO heeft van haar kant eveneens een berekening gemaakt. Zij komen tot de conclusie dat 78% van de uitgaven ten laste wordt genomen door de overheid (ziekteverzekering, andere overheidstegemoetkomingen), 18% door de patiënt en 3% door de aanvullende verzekeringen van de privé-verzekeraars en van de ziekenfondsen.

19 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 18 In Nederland valt het grote aandeel van de vrije aanvullende verzekering geneeskundige verzorging (70% van de particuliere uitgaven) te verklaren door het feit dat de hoge inkomens niet gedekt zijn door de overheidsverzekering. In Duitsland kunnen de hoge inkomens kiezen om zich te verzekeren via de privéverzekering; aangezien sommige hoge inkomens er de voorkeur aan geven aangesloten te blijven bij het overheidsstelsel, is het aandeel van de aanvullende verzekeringen er een beetje minder groot dan in Nederland (30% van de particuliere uitgaven). In Frankrijk houdt de omvang van de aanvullende verzekering (52% van de particuliere uitgaven) voor een deel verband met de hervorming van de jaren , waarbij de universele ziektedekking (couverture maladie universelle CMU) werd ingevoerd, die een verplichte basisdekking moest bieden aan degenen die niet door de ziekteverzekering waren gedekt; bovendien voorziet de wet in een kosteloze aanvullende dekking voor gezondheidszorg voor de lage inkomens 19. In de landen met een universeel overheidsstelsel voor geneeskundige verzorging (type National Health Service): UK, Ierland, Spanje is het aandeel van de aanvullende verzekeringen ook goed ontwikkeld (van 24 tot 39%); dit geeft wellicht het bestaan van een overheidsgeneeskunde en van een particuliere geneeskunde weer. In België is het aandeel van de aanvullende verzekering ietwat minder groot (18% van de particuliere uitgaven) en geeft het vooral te zien dat de zelfstandigen een aanvullende verzekering voor kleine risico s moeten aangaan. Tot nu toe is het aandeel van de aanvullende verzekering in de totale uitgaven niet zo groot als in de Verenigde Staten, maar kan het reeds een belangrijke rol spelen bij de deling van de factuur voor geneeskundige verzorging 20. Over het algemeen is er in verscheidene lidstaten tijdens de jaren 80 een sterke groei geweest ingevolge de maatregelen om de overheidsuitgaven te drukken (Frankrijk, Denemarken, Ierland, Italië, Portugal, UK, België, ); in de jaren 90 is de groei vertraagd 21. Het zijn vooral de groepsverzekeringen die omvangrijker zijn geworden en die in sommige lidstaten de meerderheid van de aanvullende verzekeringen (Zweden, Ierland, Portugal, Griekenland en UK) of ongeveer de helft ervan (NL, Frankrijk) uitmaken. In België wijst het jaarlijks verslag van de BVVO uit dat de premies in de tak "ziekte" tussen 1997 en 2001 fors gestegen zijn (+54,7%); de groei werd opgetekend in de groepsverzekering maar nog meer in de individuele verzekering Een level playing field instellen in de aanvullende verzekering voor geneeskundige verzorging Het aandeel van de aanvullende verzekering van de ziekenfondsen in de privéverzekering is in België helemaal niet gering (43,2%). De ziekenfondsen zetten zich ook in om deze tak verder te ontwikkelen. Dat blijkt uit het jongste jaarverslag van de Controledienst voor de ziekenfondsen 22 : «De laatste jaren 19 Terzelfder tijd werd in Frankrijk de financiering van de ziekteverzekering grondig gewijzigd, doordat de sociale bijdragen werden vervangen door de algemene sociale bijdrage. 20 Voorbeeld: in Nederland vertegenwoordigen de particuliere uitgaven 25% van de totale uitgaven, 70% wordt gedekt door een aanvullende verzekering; in totaal vertegenwoordigt de aanvullende verzekering dus 17% van de totale uitgaven voor gezondheidszorg. 21 Bron: Voluntary health insurance in the European Union, report for DG employment, februari Controledienst voor de ziekenfondsen en de landsbonden van ziekenfondsen, jaarverslag 2001, pagina 92.

20 Analyse van de gezondheidszorg in België : voorstellen van het VBO p. 19 gaat de aandacht vooral naar het terugbetalen van kosten die verband houden met de gezondheidstoestand en het welzijn van het lid, doch niet gedekt zijn door de verplichte verzekering of door een andere overheidsinstantie. Het betreft hier vooral de terugbetaling van endoscopisch- en viscerosynthesemateriaal, orthodontie, brilglazen, vaccins en de kosten van alternatieve geneeswijzen, zoals chiropraxie, osteopathie, homeopathie en acupunctuur. Tot de diensten die een opmerkelijk aantal ziekenfondsen zeer recent hebben opgestart, dient de tussenkomst bij vaccinatie tegen hersenvliesontsteking gerekend. Dergelijke tussenkomst wordt voorzien in de gevallen die niet voldoen aan de terugbetalingsvoorwaarden die gehanteerd worden door de gemeenschappen. De groei van het aandeel van de medische en paramedische verzorging tussen 1998 en 2000 bedraagt 31%, zo meldt ons nog het jaarverslag. De organisatie van een terugbetaling in meerdere trappen bestaat in België dus wel degelijk. De verplichte verzekering moet keuzes maken; de aanvullende verzekering van de ziekenfondsen (heel vaak verplicht) biedt reeds een tweede verzekeringsniveau en de individuele privé-verzekeringen zijn zodanig gegroeid dat thans reeds 4 miljoen mensen erdoor gedekt zijn. Het probleem, in België, is dat de aanvullende basisverzekering wordt ingeschakeld door de ziekenfondsen (in de meeste gevallen door hun statuten verplicht gesteld, om de solidariteit te laten spelen), die werken binnen een wetgevend, fiscaal en controlekader dat volkomen verschilt van dat van de particuliere verzekeringsmaatschappijen. De Europese Commissie vindt dat er een zo ruim mogelijke concurrentie moet zijn; zij heeft Frankrijk en Duitsland voor het Europees Hof van Justitie gedaagd. Er blijven problemen bestaan rond de toepassing van de schadeverzekeringsrichtlijn 23 in België, Ierland en Nederland. Onlangs zou Frankrijk hebben besloten zijn wetgeving te wijzigen en de belasting op de verzekeringsovereenkomsten voor gezondheidszorg af te schaffen indien deze solidaire kenmerken vertonen, dat wil zeggen, indien zij waarborgen bieden zonder dat daar een medische vragenlijst of de toepassing van een tarifering volgens de gezondheidstoestand bij te pas komt 24. In Duitsland pleiten de werkgeversorganisaties BDI-BDA voor een vermindering van de gemiddelde bijdragevoet van 14,4% nu tot minder dan 12%. Dit vereist een verhoging van de particuliere uitgaven voor gezondheidszorg 25. In België zijn de privé-verzekeraars bereid om, onder gelijke concurrentievoorwaarden, een product te ontwikkelen dat kenmerken vertoont die interessant zijn voor de verzekering voor geneeskundige verzorging. 23 Derde schadeverzekeringsrichtlijn, die beoogt een kader te creëren voor de eenheidsmarkt van de aanvullende verzekering voor gezondheidszorg in de Europese unie. 24 Zie jaarverslag van de BVVO, maart 2003 en rapport Voluntary health insurance in the European Union, februari Bringing the Lisbon strategy up to speed!, BDI-BDA op de Unice-site die gewijd is aan de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon.

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

Overheidsuitgaven en farmaceutische specialiteiten

Overheidsuitgaven en farmaceutische specialiteiten 199 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21 211 212 Overheidsuitgaven en farmaceutische specialiteiten Geneesmiddelen vertegenwoordigden in 212 16,4 % van de totale

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie studie Ziekte van Alzheimer Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling van geneesmiddelen De ziekte van Alzheimer is een groot probleem voor onze volksgezondheid, niet alleen omdat er zoveel

Nadere informatie

De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000.

De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000. De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000. De afgelopen tien jaar is het gemiddelde inkomen van de Belgische kinesitherapeut met 40% gestegen,

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring HHZH/OPN/040.14(0509) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03 491 23 45 fax 03 491 23 46 www.hhzhlier.be Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken

Nadere informatie

Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als de groepsverzekering

Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als de groepsverzekering Hoe zit het met uw hospitalisatieverzekering wanneer u uw werkgever verlaat? Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring A.Z. Vesalius - campus Tongeren A.Z. Vesalius - campus Tongeren Hazelereik 51 3700 TONGEREN Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken die een belangrijke invloed hebben

Nadere informatie

Dekking & bijstand in het buitenland

Dekking & bijstand in het buitenland Hospitalisatie FABU informatiefiche, Uit welke waarborgen bestaat een goed hospitalisatiecontract? Terugbetaling van medische kosten in geval van hospitalisatie (inclusief dagziekenhuis), waaronder: Verblijf,

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES VERTEGENWOORDIGING & STUDIES EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES Eind 2013 hebben de Onafhankelijke Ziekenfondsen een analyse gemaakt van de concentratie van de uitgaven

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis

Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis Moorselbaan 164, 9300 Aalst T. 053 72 41 11 F. 053 72 45 86 www.olvz.be U kan als patiënt een aantal keuzes maken die een

Nadere informatie

SOCIALE BESCHERMING IN BELGIË ESSOBS DATA 2O11

SOCIALE BESCHERMING IN BELGIË ESSOBS DATA 2O11 SOCIALE BESCHERMING IN BELGIË DATA 2O11 Op internationaal niveau en zeker op Europees niveau zijn geneeskundige verzorging en ouderdom de belangrijkste onderdelen van sociale bescherming. De lidstaten

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring Toelichting bij de opnameverklaring U kunt als patiënt een aantal keuzes maken die een belangrijke invloed hebben op de uiteindelijke kostprijs van uw ziekenhuisopname. Deze keuzes maakt u aan de hand

Nadere informatie

Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen

Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen In dit document wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste wet- en regelgeving met betrekking tot palliatieve zorg: 1. m.b.t. de zorgverlening

Nadere informatie

Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering. ri de ridder 26.11.2012

Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering. ri de ridder 26.11.2012 Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering ri de ridder 26.11.2012 begrotingsconclaaf 29/2/2008 regeerakkoord leterme 19/3/2008 een investering van 380 miljoen euro over periode 2008

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Perscommuniqué van het Federaal Planbureau

Perscommuniqué van het Federaal Planbureau Brussel, 01/06/2006 Meer informatie Michel aintrain Tel.: 02/507.74.57 ms@plan.be Kunstlaan 47-49 1000 Brussel Tel: +32 2 507.73.11 Fax: +32 2 507.73.73 E-mail: contact@plan.be http://www.plan.be... Het

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg

Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg Prof. dr. Jozef Pacolet Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Inhoud Betaalbaarheid van de zorg versus vrees, onzekerheid en twijfel Afbakening: nieuwe

Nadere informatie

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Documentatie European Commission, The 2015 Ageing Report, European

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring VZW WERKEN GLORIEUX az Glorieux Erk.nr: 71055072000 Glorieuxlaan 55 9600 Ronse Tel. (055)23 30 11 Fax: (055)23 30 22 Inleiding Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring Campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24, 2610 Wilrijk Campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20, 2018 Antwerpen Campus Sint-Jozef Molenstraat 19, 2640 Mortsel Opnamedienst Sociale dienst Ombudsdienst

Nadere informatie

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING:

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: UMC Sint-Pieter Hoogstraat 322 1000 Brussel RIZIV num. : 7/10076/61 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een klassieke opname of een opname in dagziekenhuis Inleiding

Nadere informatie

Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers

Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers 1. Context Nu we op IMA-niveau beschikken over het volledige uitgaven- en verzekerbaarheidsprofiel

Nadere informatie

VOOR HET SOCIAAL STATUUT DER ZELFSTANDIGEN

VOOR HET SOCIAAL STATUUT DER ZELFSTANDIGEN !ALGEMEEN rn5eheers(çomite VOOR HET SOCIAAL STATUUT DER ZELFSTANDIGEN Opgericht bij de wet van 30 december 1992 Jan Jacobsplein,6 1000 Brussel Tel. : 02 546 43 40 Fax :02 546 21 53 ABC ADVIES 2011/04 erratum

Nadere informatie

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Nakuurhome Papiermoleken Oudebaan 293 3000 Leuven TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Inleiding Met dit document willen

Nadere informatie

.bedomeinnamen. & registrars

.bedomeinnamen. & registrars .bedomeinnamen & registrars 2014 2 Aantal nieuwe.be-registraties 193.659 222.919 232.746 257.637 267.780 306.341 299.846 264.930 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Evolutie van de.be-domeinnamen 736.498

Nadere informatie

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg 3Studie factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg Een groep van tien procent Belgische consumenten is in haar eentje verantwoordelijk voor 72% van de uitgaven geneeskundige verzorging!

Nadere informatie

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Employee Benefits Institute 1. Welke zijn de nieuwe rentevoeten die AXA Belgium waarborgt

Nadere informatie

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De toekomst van de welvaartsstaat Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De actieve welvaartsstaat herbekeken De duurzaamheid van het succes van de welvaartsstaat Investeren in kinderen Beleidsuitdagingen

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Een reden te meer om te lachen

Een reden te meer om te lachen Een reden te meer om te lachen Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen! OM KWALITEITSVOLLE TANDZORG VOOR IEDEREEN TOEGANKELIK TE MAKEN, HEEFT DE SOCIALISTISCHE MUTUALITEIT

Nadere informatie

Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING:

Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: Psychiatrisch Ziekenhuis Sint-Franciscus Penitentenlaan 7 9620 Zottegem Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Nadere informatie

Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA

Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA Gezondheidsongelijkheden Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA Hervé Avalosse (R&D-LCM), Joeri Guillaume (NVSM) Intermutualistisch Agentschap Samenvatting

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: VERORDENING VAN DE

Nadere informatie

Hospit-All. De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles

Hospit-All. De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles De hospitalisatieverzekering: een concreet voordeel voor uw werknemers. De cijfers bewijzen het. De vergrijzing van de bevolking en de

Nadere informatie

DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15

DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15 DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15 Leen Meeusen, Annemie Nys en Vincent Corluy 17 juni 2014 Opbouw presentatie Inleiding

Nadere informatie

.bedomeinnamen. onder de loep 2011

.bedomeinnamen. onder de loep 2011 1.bedomeinnamen onder de loep 2011 2 Aantal nieuwe.be-registraties Evolutie van de.be-domeinnamen 471.453 602.607 736.498 859.474 977.998 1.101.668 1.219.935 131.588 147.022 193.659 222.919 232.746 257.637

Nadere informatie

ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET

ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET ANTWOORD VAN DE BELGISCHE REGERING OP DE VRAGENLIJST OVER

Nadere informatie

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS O6 DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS 6.1. Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap De Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap (NHRPH) onderzoekt dossiers die te maken hebben

Nadere informatie

10 augustus 2012. Op die manier brengt de organisatie een aantal voorstellen onder de aandacht van de Commissie voor begrotingscontrole.

10 augustus 2012. Op die manier brengt de organisatie een aantal voorstellen onder de aandacht van de Commissie voor begrotingscontrole. Bernadette Adnet Eerste adviseur Datum Betreft 10 augustus 2012 Nota van het VBO aan de Commissie voor begrotingscontrole Besparingsmaatregelen over de begroting NOTA In het kader van de gesprekken over

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be Beleef verschillende levens in één leven Op een serene manier verschillende levens beleven in één leven vol ervaringen

Nadere informatie

INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT

INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT HOOFDSTUK 1... 3 EEN SOCIAAL STATUUT VOOR ONTHAALOUDERS... 3 1. Inleiding... 3 2. De Belgische sociale zekerheid: hoe werkt dat?... 3 3. Is een onthaalouder

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6%

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6% P E R S B E R I C H T Dexia N.V., Rogierplein 11, B-1210 Brussel / 1, Passerelle des Reflets, Paris-La Défense 2, F-92919 La Défense Cedex Rekeningnr. : 068-2113620-17 - RPR Brussel BTW BE 0458.548.296.

Nadere informatie

Naar een Vlaamse sociale bescherming?

Naar een Vlaamse sociale bescherming? Naar een Vlaamse sociale bescherming? Jürgen Vanpraet Universiteit Antwerpen Het Vlaamse Regeerakkoord Basisdecreet Vlaamse sociale bescherming - De bestaande zorgverzekering - Uitvoering maximumfactuur

Nadere informatie

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Rol van de kinesitherapeut D Hooghe Simon Axxon, Physical Therapy in Belgium CVS: Voorstel van proefproject Inleiding: 2009: KCE

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald.

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald. Organisation - Organisatie Bond Moyson Oost-Vlaanderen 311 Tramstraat 69 9052 ZWIJNAARDE Tél. : (09) 333 50 00 Fax : (09) 333 50 59 Acupunctuur Avantages - Voordelen Brillen en lenzen Chiropraxie Dag-

Nadere informatie

Geneeskundige verzorging

Geneeskundige verzorging Geneeskundige verzorging 1. Methodologische nota Ledental per categorie uitkeringsgerechtigden (tabellen 2 5) Deze statistiek betreft de aantallen regelmatig bij een ziekenfonds ingeschreven gerechtigden

Nadere informatie

FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE

FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE FISCAAL ZAKBOEKJE 2012 TOTALE BELASTINGDRUK BELASTING OP ARBEID BELASTING OP KAPITAAL BELASTING OP CONSUMPTIE VBO vzw Ravensteinstraat 4, 1000 Brussel T + 32 2 515 08 11 F + 32 2 515 09 99 info@vbo-feb.be

Nadere informatie

Hospit-All. De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles

Hospit-All. De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles De verzekering gezondheidszorg die alles regelt of toch bijna alles De hospitalisatieverzekering: een concreet voordeel voor uw werknemers. De cijfers bewijzen het. De vergrijzing van de bevolking en de

Nadere informatie

Studiedag over pensioenen 09.06.2015

Studiedag over pensioenen 09.06.2015 Dames en heren, Studiedag over pensioenen 09.06.2015 Vooreerst dank ik u voor de uitnodiging op deze studiedag. U hebt mij uitgenodigd om te spreken over een fundamentele kwestie: «Met welke uitdagingen

Nadere informatie

Arbeidsongevallen. Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten

Arbeidsongevallen. Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten Arbeidsongevallen Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten 1. Hoe moet u kosten en bijlagen indienen bij Medex? 2. Wanneer dient u uw kosten in bij Medex? 3. Wat betaalt Medex? 4. Wat

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

.bedomeinnamen. & registrars

.bedomeinnamen. & registrars .bedomeinnamen & registrars 2013 2 Aantal nieuwe.be-registraties 147.022 193.659 222.919 232.746 257.637 267.780 306.341 299.846 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Evolutie van de.be-domeinnamen 602.607

Nadere informatie

medische verzekeringen sinds 1944 AMMA VERZEKERINGEN 18-02-1998-De Huisarts BUITENBEENTJE AMMA VERZEKERINGEN medische verzekeringen sinds 1944

medische verzekeringen sinds 1944 AMMA VERZEKERINGEN 18-02-1998-De Huisarts BUITENBEENTJE AMMA VERZEKERINGEN medische verzekeringen sinds 1944 AMMA VERZEKERINGEN 18.02.1998 De Huisarts BUITENBEENTJE AMMA VERZEKERINGEN medische verzekeringen sinds 1944 onderlinge verzekeringsonderneming toegelaten door de Controledienst voor de Verzekeringen onder

Nadere informatie

Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering

Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering In deze nota wordt het standpunt van bepaalde ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering besproken,

Nadere informatie

Een reden te meer om te lachen. Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen!

Een reden te meer om te lachen. Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen! Een reden te meer om te lachen Dentimut First & Dentimut Plus: toegankelijke tandverzekeringen voor iedereen! Gids Dentimut First & Dentimut Plus Informatiegids uitgegeven door de Verzekeringsmaatschappij

Nadere informatie

technisch verslag CRB 2012-1603

technisch verslag CRB 2012-1603 technisch verslag CRB 2012-1603 CRB 2012-1603 DEF CM/V/CVC/SDh Technisch verslag van het secretariaat over de maximale beschikbare marges voor de loonkostenontwikkeling 21 december 2012 2 CRB 2012-1603

Nadere informatie

Wet van 29 juni 1981 houdende de algemene beginselen van de sociale zekerheid voor werknemers (BS 02.07.1981)

Wet van 29 juni 1981 houdende de algemene beginselen van de sociale zekerheid voor werknemers (BS 02.07.1981) Wet van 29 juni 1981 houdende de algemene beginselen van de sociale zekerheid voor werknemers (BS 02.07.1981) Gewijzigd bij : (1) Programmawet van 22 december 2003 (BS 31.12.2003) Gewijzigd bij : (2) Programmawet

Nadere informatie

Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst

Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst Datum: 21-05-2013 Voor: Document: nota Volg nr. : ph Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst Een chronische ziekte kan gepaard gaan met belangrijke meeruitgaven. Met deze bevraging van

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009 Solidariteit en subsidiariteit: de zorgverzekering als voorbeeld van beleidsinnovatie Bea Cantillon Antwerpen, 16 september 2009 Hoe verhoudt de VZV zich tot de Belgische SZ? door de VZV is een meerlagig

Nadere informatie

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66.

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66. No show in de zorg Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Notitie Juli 2012 Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66 Inleiding De kosten van de gezondheidzorg stijgen hard. Dat komt voornamelijk

Nadere informatie

De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector

De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector Ir. André ten Damme RC MCM, CFO APG VRC Congres Amsterdam, 17 maart 2011 2 Agenda 1. Het Nederlandse pensioenstelsel

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis Versie 2016 01-01 Alexianen zorggroep Tienen Psychiatrische kliniek Liefdestraat 10, 3300 Tienen alexianentienen@fracarita.org www.alexianentienen.be RIZIV: 72094754 Toelichting bij het document opnameverklaring

Nadere informatie

De Rijksbegroting voor dokters

De Rijksbegroting voor dokters Medisch Contact Live 11 december 2013 De Rijksbegroting voor dokters Marco Varkevisser Universitair hoofddocent Economie en Beleid van de Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam Contact: varkevisser@bmg.eur.nl

Nadere informatie

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt.

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 november 2003 (21.11) (OR. en) 15014/03 ECOFIN 353 FIN 519 RELEX 437 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad het Coreper/de RAAD Ontwerp-verslag

Nadere informatie

MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD. Numéro tél. gratuit : 0800-98 809 Gratis tel. nummer : 0800-98 809. 104 pages/bladzijden. www.staatsblad.

MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD. Numéro tél. gratuit : 0800-98 809 Gratis tel. nummer : 0800-98 809. 104 pages/bladzijden. www.staatsblad. MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD Publication conforme aux articles 472 à 478 de la loi-programme du 24 décembre 2002, modifiés par les articles 4 à 8 de la loi portant des dispositions diverses du 20

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf

Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf Uw factuur bestaat uit 2 of méér pagina s De laatste pagina van uw factuur bevat telkens ook een overschrijvingsformulier

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir I 'J~ ~ ~ :-.~? Vlaamse Regering DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir Omzendbrief betreffende de toepassing van de Vlaamse zorgverzekering voor Belgisch sociaal verzekerden met:

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

Werkgeversbijdragen - 25% (schokeffect economie) -6,3. Werknemersbijdragen - 25% (gespreid in de tijd) -3,0

Werkgeversbijdragen - 25% (schokeffect economie) -6,3. Werknemersbijdragen - 25% (gespreid in de tijd) -3,0 [#VK2014] Verlagen sociale lasten Venn.B : lager tarief ipv NIA -6,3-3,0 Werkgeversbijdragen - 25% (schokeffect economie) -6,3 Werknemersbijdragen - 25% (gespreid in de tijd) -3,0-3,0 +6,0 Verlaging nominaal

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis PC Sint-Amandus Reigerlostraat, 10 8730 Beernem RIZIV 72089219000 Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband

Nadere informatie

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie?

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie? DE PROBLEMATIEK VAN DE AANHANGWAGENS De eerste Europese richtlijn betreffende verplichte verzekering van de burgerlijke aansprakelijkheid voor motorrijtuigen 1 bepaalt dat alle Lidstaten de nodige maatregelen

Nadere informatie

Knipperlichten Sociaal Recht

Knipperlichten Sociaal Recht Knipperlichten Sociaal Recht 25 februari 2010 Edward Carlier Advocaat www.reliancelaw.be Overzicht nieuwigheden 2009 1. Recht op individuele voortzetting collectieve ziekteverzekering; 2. Verhoogde ontslagkost

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur Organisation - Organisatie Euromut onafhankelijk ziekenfonds 509 Acupunctuur Avantages - Voordelen Brillen en lenzen Détails - Details Jongeren tot en met 18 jaar: een tegemoetkoming tot 75 voor de aankoop

Nadere informatie

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006 (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels Aangevuld, gewijzigd of aangepast door: - de wet van 21 december 2007 houdende diverse bepalingen (I) (B.S. 31 december

Nadere informatie

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63;

Gelet op de bijzondere wet van 12 januari 1989 betreffende de Brusselse Instellingen, inzonderheid op de artikelen 42 en 63; Samenwerkingsakkoord tussen de staat, de gemeenschappen, de gemeenschappelijke gemeenschapscommissie en de gewesten tot oprichting van een algemene gegevensbank Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Lydian Lawyers HRM Public Sector www.lydian.be Onderwerp Hervorming financiering pensioenen vastbenoemde ambtenaren op lokaal vlak Datum 24 november 2011 Copyright and disclaimer De inhoud van

Nadere informatie

Standpunt ONDERHOUDSPLICHT

Standpunt ONDERHOUDSPLICHT Standpunt ONDERHOUDSPLICHT 1. De huidige wetgeving voldoet niet - De gemeenteraad kan autonoom beslissen om de onderhoudsplicht niet toe te passen. In een 20-tal gemeentes is dit het geval. Dit schept

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 67 ------------------------------- RAPPORT BETREFFENDE HET TIJDSKREDIET - JAARLIJKSE EVALUATIE

R A P P O R T Nr. 67 ------------------------------- RAPPORT BETREFFENDE HET TIJDSKREDIET - JAARLIJKSE EVALUATIE R A P P O R T Nr. 67 ------------------------------- RAPPORT BETREFFENDE HET TIJDSKREDIET - JAARLIJKSE EVALUATIE ---------------- 9 november 2005 1.984-1 Blijde Inkomstlaan, 17-21 - 1040 Brussel Tel: 02

Nadere informatie

Artikel Art. 2.

Artikel Art. 2. 12 NOVEMBER 2008. KB tot uitvoering van artikel 57, 2, van de wet betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen, gecoördineerd op 14 juli 1994, betreffende de berekeningsregels

Nadere informatie

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek?

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek? Deze kaart geeft een overzicht van beschikbare feiten en geneesmiddelenonderzoek. De kaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek, interviews en denksessies met deskundigen. Met dank aan

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG

ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG / Archief cijfers ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG Vlaams Gewest 2013 / 5.01.2016 5.01.2016 Zorgzwaarte in de ouderenzorg 1/14 Gepubliceerd op: http://www.zorg-en-gezondheid.be/cijfers op juli 2015 door:

Nadere informatie

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief.

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Dames en heren, Tijdens de afgelopen verkiezingscampagne was de toekomst van onze gezondheidszorg één van de hoofdthema s in de debatten.

Nadere informatie