Kosten en baten van psychotherapie voor de ziekteverzekeringen in Frankrijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kosten en baten van psychotherapie voor de ziekteverzekeringen in Frankrijk"

Transcriptie

1 Kosten en baten van psychotherapie voor de ziekteverzekeringen in Frankrijk Université Paris Descartes Sorbonne Paris Cité (UFR Biomédicale) Laboratoires d accueil : EA4069 (EHESP) (s/s dir. Pr. V. Kovess) et CERMES3-CESAMES (CNRS-INSERM) (s/s co-dir. Dr. X. Briffault) Soutien financier : Caisse Nationale de l Assurance Maladie des Travailleurs Salariés

2 Psychotherapie Terminologie In de enquêtes: naar het oordeel van de respondent, geen minimum aan sessies Toegepaste filter: uitgevoerd door een professional die de titel Psychotherapeut kan dragen Gereglementeerd sinds juli 2010 Dokters, psychologen en psychotherapeuten (ingeschreven in het jaarverslag van hun verenigingen) Psy ninini voor validatie in het dossier: niet opgenomen in de studie Veel voorkomende Geestelijke gezondheids aandoeningen Depressieve episode(mde) angststoornissen: TAG, Specifieke angsten/ sociale angsten, Panische aandoeningen met/zonder agoraphobie, TOC, ESPT [JORF 2010]

3 Economische last en menselijke aandoeningen Frequente pathologieën «Veel voorkomende Geestelijke gezondheidsaandoeningen" Jaarlijkse prevalentie in Frankrijk: tussen 16% en 20% Dure pathologieën: Totale kosten voor de samenleving: ~1% BBP DIRECTE kosten Consultatie, hospitalisatie, geneesmiddelen INDIRECTE kosten Productiviteitsverlies(werkonderbreking, vervroegde uittreding) Verminderde kwaliteit van leven/ vroegtijdige sterfte + Kosten veroorzaakt door somatische stoornissen geassocieerd met GG : COLLATERALE kosten cardio-vasculaire aandoeningen, TMS Aandoeningen gerelateerd aan verslaving-> kanker pathologieën + IMMATERIËLE kosten Impact op de omgeving van de patiënt TMS : Troubles musculo-squelettiques [OCDE 2008 ; Prince, Patel, Saxena 2007]

4 Kosten veroorzaakt door aandoeningen in Frankrijk Kost per patiënt/ per jaar (zonder collaterale kosten) Per post van uitgaven EDM : 4702 (globale kosten) Répartition pour l EDM Coûts indirects 65% Coûts directs : Consultation et hospitalisation 26% Coûts directs : Médicaments 9% Angststoornissen: ~1500 Vanaf 442 voor TOC tot 2524 voor TAG opsplitsing per post volgens de pathologie Kosten met de ernst, comorbiditeit [Andlin-Sobocki, Jonsson, Wittchen 2005; Sobocki 2006; Souetre, lozet, Cimarosti 1994]

5 Efficiente Psychotherapieën Positieve impact op: Hospitalisaties Medische consulten Inname van medicamenten 20 tot 30% bespaard op medische kosten Werkonderbrekingen: tussen 50% en 70% Levenskwaliteit van de patiënt Doeltreffendheid voor: Remissie van de symptomen Lengte van effect Positieve effecten toe te schrijven aan psychotherapieën, op remissies (literatuurstudie): Positieve effecten van pschotherapie beoordeeld in vergelijking met gebruikelijke zorg, wachtlijsten Na-behandeling op 2 jaar Remissie, zonder terugval Natuurlijke remissie, zonder terugval = 30% +/- 10% [Churchill 2001; Gloaguen 1998; McCrone 2008; INSERM 2004; Paykel 1999; Fava 1998; Chiles 1999; Mumford 1984; Gabbard 1997; De Maat 2007]

6 Psychotherapie wordt aanbevolen De psychotherapieën worden aanbevolen door verschillende instanties Internationaal: Verenigde-staten(APA), Canada (GAC/CANMAT), Australië (AIHW), Verenigd koninkrijk (NICE), Nederland (CBO) In Frankrijk door de Hoge Gezondheidsraad [HAS 2001, HAS 2002] + vele recente rapporten[briot 2006, Couty 2009 ; Clery- Melin, Kovess, Pascal 2003 ; Campagne INPES Dépression 2007] Het aantal sessies en aanbevolen methoden variëren Volgens de gidsen van de verschillende landen Afhankelijk van de symptomatologie, ernst Vanaf 6 sessies(lichte angststoornissen met CBT) Vanaf 40 sessies(ernstige MDE met interpersoonlijke psychotherapie)

7 Terugbetaling van psychotherapie uitgevoerd door psychologen In verschillende Europese landen Ten minste gedeeltelijk door RO, in privé praktijken Met psycholoog of psychotherapeut op voorwaarde dat de praktijk gereglementeerd is + Australië (Better Access to mental health care 2006) Terugbetaald Niet terugbetaald [WHO 2004; Priebe 2006; Van Broeck & Lietaer 2008; Bourgueil 2008; van der Feltz-Cornelis 2008; Rachman 2008; Layard 2006; COAG 2006]

8 Programma IAPT in VK 2007 Volledige terugbetaling van psychotherapie voor veel voorkomende GG aandoeningen Gerelateerde objectieven Vermindering van de consumptie van alleen psychotrope middelen De kosten verlagen voor GG aandoeningen Verhogen van het gebruik van efficiënte psychotherapie Rapport Layard (2005) Modaliteiten Traject in stappen die evolueert naarmate de ernst Met counselor, psychotherapeut Vb. Sessies gedefinieerd in functie Van de symptomatologie / ernst : Volgens de aanbevelingen van NICE* *National Institute for Health and Clinical Excellence; [NICE 2004, 2010, 2011]

9 Programma IAPT : Patientgericht, resultaten pilootprojecten De eerste 2 jaar gericht op mensen van werkende leeftijd Om werkonderbrekingen te verminderen Daarna (2009) gericht op ouderen, jongeren/ psychiatrische aandoeningen Om 800,000 personen te behandelen per jaar( ) = 30% van de 2,75 miljoen mensen die een GGZ consultant hebben opgezocht - voor/met GG aandoeningen 682M per jaar + 49M voor de opleiding van therapeuten Positieve resultaten van de 2 pilootprojecten 2010 (Doncaster, Newham) 55% remissies, na-behandeling Doncaster Newham [Layard 2005; Clark 2009; Glover 2010]

10 Situatie in Frankrijk(1) Sterke consumptie van Psychotrope middelen Directe kosten Met/ zonder de GGZ diagnostiek: +1/5 van de volwassenen neemt psychotrope middelen (12 maanden) 9% wekelijks (=3,8M volwassenen) Ongebalanceerd evenwicht tussen het gebruik van psychofarmaca / gebruik van psychotherapie Onder de patienten TSMC (12 maanden) : 40% heeft psychotrope middelen gebruikt 5% heeft psychotherapie gevolgd 80% van de mensen die psychotherapie hebben gevolgd, hebben in diezelfde periode psychotrope middelen gebruikt = nietgeïsoleerde patienten [OFDT 2009; Briot 2006; Kovess, Sapinho, Briffault 2007; Briffault, Morvan, Rouillon 2008; Le Breton-Lerouvillois, Gilbert, Kovess-Masféty 2004]

11 Franse situatie(2) Psychotherapieën terugbetaald wanneer ze uitgevoerd worden door: Psychiater in het kader van een psychiatrisch consult(1/2 psychotherapie door psychiater) Klinische psycholoog in een openbare instelling(ziekenhuis, PMC) (1/4 psychotherapie door psycholoog; 14% gevolgd in een openbare instelling) Niet terugbetaald wanneer: Klinisch psycholoog in een privé praktijk Uitzondering bij zeldzame pakketten van complementaire gezondheidszorg gedeeltelijke terugbetaling Andere niet medische beoefenaars (psycho-analysten, psychotherapeuten, sociale werkers) Moedigt het gebruik van psychiaters aan De kosten van het opleiden van een psychiater zijn hoger Moedigt vooral een verlaten zone van niet-dokter psychologen aan congestie [Kovess, Sapinho, Briffault 2007; Le Breton-Lerouvillois, Gilbert, Kovess-Masféty 2004]

12 Beschikbaar Materiaal(1) Enquête : indicatoren van de geestelijke gezondheid in vier Franse regio's in 2005 Cross-sectioneel onderzoek van volwassenen In de algemene bevolking: Idf, Hte Normandie, Lorraine, Rhône-Alpes Telefonische vragenlijst geholpen door het CIDI-SF* Gestandaardiseerde vragenlijst die toelaat een diagnostiek op te bouwen voor de GG aandoeningen conform aan de criteria van de DSM-IV* Respons-rate: 63% In te schatten: Prevalentie van de aandoeningen om een economische evaluatie te doen *Composite International Diagnostic Interview (OMS) [Robins 1988]; DSM : Manuel diagnostique et statistique des troubles mentaux [APA 1994]

13 Matériel disponible (2) Gezondheidsenquete MGEN 2005 Transversale Enquête afgenomen bij ~ volwassenen Representatief voor de populatie MGEN RO/RC van het personeel(actief/gepensioneerd) Ministerie van nationaal onderwijs, Hoger onderwijsonderzoek, van de jeugd, Sport, Cultuur Response-rate: 46% In te schatten: - Kost van de psychotherapeutische sessie MGEN : Mutuelle Générale de l Education Nationale

14 Mesure du retentissement Schaal van Sheehan (Sheehan Disability Scale) Geëvalueerd op een schaal van 0 tot 10 Schaamtegevoel voortkomend uit de aandoeningen, in activiteiten op 4 domeinen Huishoudtaken Werk De capaciteit om intieme relaties te initiëren en onderhouden Sociale leven Absence de gêne Gêne sévère [Leon 1997]

15 Methode Schatting van de kosten van de psychotherapie

16 Kosten van de individuele psychotherapeutische sessies Empirische gegevens: Gerapporteerde kosten voor de periode 2000/ Enquête MGEN 2005 Bij een psycholoog: Totale kost: 39 tot 42 (~ afhankelijk) Bij een psychiater: Totale kost: 40 tot 42 Restkost 9 (dont abs frais) tot 19 (de betalers) In overeenstemming met de hoogte van de vergoeding van psychiater van sector 1 [CNAM-TS 2012] Tarief van de sessie op basis van de veronderstelling van een overleg met een psychiater geconventionneerd in sector 1, voorgeschreven door de arts in de loop van gecoördineerde zorg, voor reguliere zorg Restkost12, forfaitaire participatoe Nb. 71% van de psychiaters oefent uit in sector 1

17 Een simulatie onder de 3 uitgedachte scenarios (1) 2 niveau s van terugbetaling voor een RO-sessie tot 41 70% +1 (psychiator sector 11) 60% : paramedici* 2 diagnostische drempels een behandeling voorstellen aan patienten met een groot schaamtegevoel dus het vermijden van de evaluatie van voorbijgaande aandoeningen die zich niet bezighouden met psychotherapie (Natuurlijke remissie) MDE duur: + 6 maanden, en Met het gevolgen voor de Sheehan schaal 4 MDE, TAG ; andere angststoornissen 7 Met gevolgen voor de Sheehan schaal 7 *Masseur-kinésithérapeute, infirmier, orthophoniste, podologue, orthoptiste

18 Een simulatie onder de 3 uitgedachte scenarios (2) Schatting van het aantal Fransen die behandeling nodig hebben(18-75 ans) Gebaseerd op gediagnostiseerden in psychotherapie(~1,2%) Gebaseerd op het geheel van personen die geconsulteerd zijn, alle gezondheidsprofessionals in de GG, gediagnosticeerd(~7,6%) Gebaseerd op 30% van deze consultants(~2,3%) Gebaseerd op de methodologie van het IAPT programma: 30% = aanvaard de behandeling + een hoger aandeel psychotherapie als er een programma is voor een tussenkomst in de kosten Na het controleren van de overdraagbaarheid van de gegevens van de Engelse studie naar Frankrijk : De prevalenties van het IAPT gelijklopend met Frankrijk Gebruik voor / met GG aandoeningen naar GZ-specialist Gebruik van psychotherapie

19 Hierarchisering van de aandoeningen Hierachisatie van de aandoeningen om de patienten met psychische comorbiditeit meerdere keren te tellen - EDM en TAG Andere angststoornissen (zonder zuivere TAG ) ingedeeld in dezelfde categorie In de categorie: internaliserende stoornissen gerelateerd aan angst Aantal aanbevolen sessies, door de gidsen voor goede praktijken, is vergelijkbaar

20 Aantal sessies per symptomatologie / ernst Op basis van de aanbevelingen van het NICE NICE heeft zeer gedetailleerde gidsen, per symptomatologie, ernst Meer gedetailleerd dan de aanbevelingen van het HAS (vertrouwen vaak op NICE) Hetzelfde aantal sessies voor comorbiditeit TAG+EDM -> aanbevolen om de EDM behandeling toe te passen [NICE 2004, 2010, 2011; HAS 2001, 2002]

21 3 niveaus van ernst Niveaus van ernst van de aandoening Gedefineerd door het aantal domeinen van het dagelijkse leven op de schaal van Sheehan op dewelke de psychische aandoening een effect heeft : Licht : 1 enkel domein Matig: 2 domeinen Ernstig : 3 of 4 domeinen

22 Resultaten Geraamde kosten van de psychotherapie

23 Resultaten 1. Prevalentie van Fransen tussen jaar die voor een GG probleem hulp zochten(12 maanden) 2. Aandeel van de bevolking met veel voorkomende chronische/ernstige GG aandoeningen 3. Proportie van de verzorgde Fransen, gebaseert op 30% van de consultants, die de behandeling aanvaarden 4. Aantal sessies nodig per patient (Geschat door het NICE) 5. Kost van de psychotherapie per patient (van 41 per sessie) 6. Kost RO /Restkost met het Niveau van terugebetaling door de RO : 60% 7. Kost van de psychotherapeutische behandeling 31,61% Man : 24,4%; Vrouw : 38,6% 24% (de 31,61% = 7,6%) (MDE : 35% / Angst st.: 65%) 30% van 24% van 31,61% = 2,28% = 1,033 miljoen Fransen 12,1 sessies 17,6s MDE 9,6s Angststoornissen Totaal : MDE 395 Angststoornissen RO 60% : EDM 237 angststoornissen RC / restkost : 199 RO 60% : 308 M RC/ Reste à charge : 206M Total : 514 M 178M EDM 336M angststoornissen

24 Kosten-baten ratio van de psychotherapie Verhouding tussen kosten geïnvesteerd in de psychotherapie / Kosten veroorzaakt door TSMC, te voorkomen door psychotherapie Kosten en baten globaal bekeken, voor de samenleving - Voor alle gezondheidsposten, zonder onderscheid naar de RO Berekening per etappe per patient 1. Kosten geïnvesteerd in de psychotherapie: MDE 723 ; Angst : Kosten gemaakt door de TSMC : MDE = 4702 ; Angststoornissen: Remissie toe te schrijven aan de psychotherapie, na 2 jaar = 30% (+/-10%) 4. Kosten die vermijdbaar zijn door psychotherapie: MDE 1411 (30% van 4702 ); Angst : Ratio : Vermijdbare kosten/ investeringen 1 geïnvesteerd in de behandeling, laat toe om te besparen: MDE : 1,95 (van 1,30 tot 2,60 ) Angststoornissen: 1,14 (van 0,76 tot 1,52 ) Een investering die financieel rendabel is tijdens het eerste jaar van behandeling

25 Validaties / Toekomstig onderzoek Te valideren door de gezondheidsauthoriteiten Diagnostische drempels(chroniciteit/ernst) Kost van de sessie (41 ) : met de federatie van psychologen Niveau van terugbetaling: met vertegenwoordigers van RO/RC Opvolgingsmodaliteiten: Niet inbegrepen maar mogelijk Psychotherapie in groep Behandeling aandoeningen + lichte Kosten en baten van de psychotherapie Impact van het gebruik van psychotherapie(remissie/kosten) op somatische aandoeningen die samengaan met psychische aandoeningen Evalueren van de kosten/baten, per uitgavepost De kosten/baten isoleren voor het RO

26 Conclusie Voldoende psychotherapeuten voor handen Om 1,033 M Fransen te behandelen in ~12,1 sessies ETP nodig, per jaar : Huidige situatie ETP Naast de humane en financiële voordelen die de psychotherapie toelaat, laat de terugbetaling van de psychotherapie ook toegang toe aan mensen voor wie de financiële barriere zou kunnen voorkomen De kostprijs is afhankelijk van de psychotherapie ~160 /290 (afhankelijk symptomatologie/ ernst) lijkt ondersteunbaar(?) De psychotherapieën worden meer rendabel naarmate hun economische baten geschat worden als laagste want: - Het voordeel van de psychotherapieën op de remissie van somatische aandoeningen(interactie met psychische aandoeningen) niet in kaart is gebracht ETP : Equivalent temps plein

27 Referenties (1) American Psychiatric Association (1994) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders : DSM IV American Psychiatric Association (2010) Practice Guideline for the Treatment of Patients With Major Depressive Disorder, Third Edition. APA Andlin-Sobocki P, Jonsson B, Wittchen HU, Olesen J (2005) Cost of disorders of the brain in Europe. Eur J Neurol 12 Suppl 1:1-27 Australian Institute of Health and Welfare (AIHW) (2010) Mental health services in Australia Australian Government, Autralian Institute of Health and Welfare, Canberra Bourgueil Y, Marek A, Mousques J (2008) [Practice, role and position of nurses in primary care in six European countries, in Ontario and in Quebec]. Recherche en soins infirmiers: Briffault X, Morvan Y, Rouillon F, Dardennes R, Lamboy B (2008) [Use of services and treatment adequacy of major depressive episodes in France]. L'Encephale 36 Suppl 2:D48-58 Briot M (2006) Rapport sur le bon usage des médicaments psychotropes. Office parlementaire d'évaluation des politiques de santé, Paris, Assemblée Nationale Caisse nationale de l'assurance Maladie des travailleurs salariés (CNAM-TS) (2012) Tarifs des consultations, en métropole, des médecins correspondants (applicables au 26 mars 2012). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) (2009) Clinical guidelines for the management of major depressive disorder in adults. Introduction. J Affect Disord 117 Centraal BegeleidingsOrgaan (CBO), van der Velde V (2005) [Multidisciplinary Guideline for Depression: Guideline for diagnosis and treatment of depressive disorder in adult patients]. Trimbos-instituut Netherlands Institute of Mental Health and Addiction. Dutch Institute for Healthcare Improvement, Central Accompagnement Organization, Utrecht Chiles JA, Lambert MJ (1999) The Impact of Psychological Interventions on Medical Cost Offset: A Meta-analytic Review. Clinical Psychology Science and Practice 6: Churchill R, Hunot V, Corney R, Knapp M, McGuire H, Tylee A, Wessely S (2001) A systematic review of controlled trials of the effectiveness and cost-effectiveness of brief psychological treatments for depression. Health technology assessment (Winchester, England) 5:1-173

28 Referenties(2) Clark DM, Layard R, Smithies R, Richards DA, Suckling R, Wright B (2009) Improving access to psychological therapy: Initial evaluation of two UK demonstration sites. Behaviour research and therapy 47: Clery-Melin P, Kovess V, Pascal JC (2003) Plan d'actions pour le développement de la psychiatrie et la promotion de la santé mentale. Ministère de la santé, de la famille et des personnes handicapées Council of Australian Governments (COAG) (2006) Better Access Initiative. National Action Plan on Mental Health Couty E (2009) Missions et organisation de la santé mentale et de la psychiatrie. Ministère de la santé et des sports, Paris de Maat S, Philipszoon F, Schoevers R, Dekker J, De Jonghe F (2007) Costs and benefits of long-term psychoanalytic therapy: changes in health care use and work impairment. Harv Rev Psychiatry 15: Fava GA, Rafanelli C, Grandi S, Canestrari R, Morphy MA (1998) Six-year outcome for cognitive behavioral treatment of residual symptoms in major depression. Am J Psychiatry 155: Gabbard GO, Lazar SG, Hornberger J, Spiegel D (1997) The economic impact of psychotherapy: a review. Am J Psychiatry 154: Gloaguen V, Cottraux J, Cucherat M, Blackburn IM (1998) A meta-analysis of the effects of cognitive therapy in depressed patients. J Affect Disord 49:59-72 Glover G, Webb M, Evison F (2010) Improving Access to Psychological Therapies. A review of the progress made by sites in the first rollout year. In: North East Public Health Observatory ed. Guidelines Advisory Committee (2006) Clinical practice guidelines. Management of anxiety disorders. Can J Psychiatry 51:9S- 91S Haute Autorité de Santé (HAS) (2001) Diagnostic et prise en charge en ambulatoire du trouble anxieux généralisé de l'adulte in Recommandations Pour La Pratique Clinique. In: Service des recommandations et références professionnelles ed. Haute Autorité de Santé, Paris Haute Autorité de Santé (HAS) (2002) Prise en charge d un épisode dépressif isolé de l adulte en ambulatoire in Recommandations pour la pratique clinique. In: Service des recommandations et références professionnelles ed. Haute Autorité de Santé, Paris

29 Referenties (3) Institut National de la Santé et de la Recherche Médicale (INSERM) (2004) Psychothérapies : trois approches évaluées. INSERM, Paris Institut National de Prévention et d Éducation à la Santé (INPES) (2007) La dépression. En savoir plus pour en sortir. INPES, Paris Journal officiel de la République française (2010) Décret n du 20 mai 2010 relatif à l'usage du titre de psychothérapeute. JORF n 0117 du 22 mai 2010 page 9448 texte n 24 Kovess V, Sapinho D, Briffault X, Villamaux M (2007) [Psychotherapeutic practices in France: results of a professional-based health insurance participant survey]. L'Encephale 33:65-74 Layard R (2005) Mental health: Britain's biggest social problem? Layard R (2006) The case for psychological treatment centres. Bmj 332: Le Breton-Lerouvillois G, Gilbert F, Kovess-Masféty V (2007) Les indicateurs nécessaires à la planification en santé mentale et en psychiatrie. EA4069, Fondation MGEN pour la Santé Publique, Ministère de l'emploi, de la cohésion sociale et du logement, Paris Leon AC, Olfson M, Portera L, Farber L, Sheehan DV (1997) Assessing psychiatric impairment in primary care with the Sheehan Disability Scale. Int J Psychiatry Med 27: McCrone P, Dhanasiri S, Patel A, Knapp M, Lawton-Smith S (2008) Paying the price. The cost of mental health care in England to In: Fund Ks ed. King's Fund, London Mumford E, Schlesinger HJ, Glass GV, Patrick C, Cuerdon T (1984) A new look at evidence about reduced cost of medical utilization following mental health treatment. Am J Psychiatry 141: National Institute for Clinical Excellence (NICE) (2004) Depression: Management of Depression in Primary and Secondary Care. Clinical Guideline. National Institute for Clinical Excellence, London National Institute for Clinical Excellence (NICE) (2011) Generalised anxiety disorder and panic disorder (with or without agoraphobia) in adults. NICE clinical guideline 113. National Collaborating Centre for Mental Health and the National Collaborating Centre for Primary Care, London

30 Referenties(4) National Institute for Clinical Excellence (NICE), National Collaborating Centre for Mental Health (2010) Depression. The treatment and management of depression in adults. National Clinical Practice Guideline 90. Observatoire Français des Drogues et des Toxicomanies (OFDT) (2009) La consommation de médicaments psychotropes en France. Synthèse. OFDT Organisation de coopération et de développement économiques (2008) La santé mentale dans les pays de l OCDE. Paykel ES, Scott J, Teasdale JD, Johnson AL, Garland A, Moore R, Jenaway A, Cornwall PL, Hayhurst H, Abbott R, Pope M (1999) Prevention of relapse in residual depression by cognitive therapy: a controlled trial. Archives of general psychiatry 56: Priebe S, Wright D (2006) The provision of psychotherapy: an international comparison. Journal of Public Mental Health, 5:12-22 Prince M, Patel V, Saxena S, Maj M, Maselko M, Phillips M, Rahman A (2007) No health without mental health. Lancet 370: Rachman S, Wilson GT (2008) Expansion in the provision of psychological treatment in the United Kingdom. Behaviour research and therapy 46: Robins LN, Wing J, Wittchen HU, Helzer JE, Babor TF, Burke J, Farmer A, Jablenski A, Pickens R, Regier DA, et al. (1988) The Composite International Diagnostic Interview. An epidemiologic Instrument suitable for use in conjunction with different diagnostic systems and in different cultures. Archives of general psychiatry 45: Sobocki P, Ekman M, Agren H, Runeson B, Jonsson B (2006) The mission is remission: health economic consequences of achieving full remission with antidepressant treatment for depression. International journal of clinical practice 60: Souetre E, Lozet H, Cimarosti I, Martin P, Chignon JM, Ades J, Tignol J, Darcourt G (1994) Cost of anxiety disorders: impact of comorbidity. J Psychosom Res 38 Suppl 1: Van Broeck N, Lietaer G (2008) Psychology and psychotherapy in health care: A review of legal regulations in 17 European countries. European Psychologist 13:53-63 van der Feltz-Cornelis CM, Knispel A, Elfeddali I (2008) Treatment of mental disorder in the primary care setting in the Netherlands in the light of the new reimbursement system: a challenge? International journal of integrated care 8:e56 WHO (2004) Health Care Systems in Transition. WHO Regional Office for Europe on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies, Copenhagen

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Flip Kolthoff, psychiater Radboud Universitair Centrum voor Mindfulness, GGZ Noord-Holland-Noord Flip Kolthoff, VUmc, 20-01-2012 1 Inleiding Flip Kolthoff,

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie

Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie Willemijn Scholten NEDKAD 2015 Stelling In de DSM 6 zullen angst en depressie één stoornis zijn Achtergrond Waxing and waning

Nadere informatie

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Prof. Dr. Brenda Penninx Vakgroep psychiatrie / GGZ ingeest Neuroscience Campus Amsterdam Mental Health EMGO+ Institute for Health and Care Research b.penninx@vumc.nl

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten Prof. Dr. Bas van Alphen Inhoud Temporele stabiliteit Leeftijdsneutraliteit DSM-5 Behandelperspectief Klinische implicaties Casuïstiek Uitgangspunten!

Nadere informatie

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD 100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD ONLINE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE 2 100% Online CGT E-BOOMING? 3 100% Online CGT MIND THE GAP! 4 100% Online CGT EFFECTEN ONLINE

Nadere informatie

Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder?

Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder? Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder? Filip Smit Trimbos-instituut, Centrum Preventie en Vroege Interventie Vrije Universiteit, Vakgroep Klinische Psychologie NKOP symposium 14 december

Nadere informatie

Comorbiditeitspatronen bij OCD. Resultaten van de NOCDA studie

Comorbiditeitspatronen bij OCD. Resultaten van de NOCDA studie Comorbiditeitspatronen bij OCD Resultaten van de NOCDA studie Patricia van Oppen, Harold J. van Megen, Neeltje M. Batelaan, Danielle C. Cath, Nic J.A. van der Wee, Brenda W. Penninx Marcel A. van den Hout,

Nadere informatie

Elien Colman, Sarah Missinne & Piet Bracke

Elien Colman, Sarah Missinne & Piet Bracke Het belang van de gepercipieerde effectiviteit van de hulpverlening voor het voorkomen van onvervulde behoeften bij personen met sociale of emotionele problemen Elien Colman, Sarah Missinne & Piet Bracke

Nadere informatie

Auteur Bech, Rasmussen, Olsen, Noerholm, & Abildgaard. Meten van de ernst van depressie

Auteur Bech, Rasmussen, Olsen, Noerholm, & Abildgaard. Meten van de ernst van depressie MAJOR DEPRESSION INVENTORY (MDI) Bech, P., Rasmussen, N.A., Olsen, R., Noerholm, V., & Abildgaard, W. (2001). The sensitivity and specificity of the Major Depression Inventory, using the Present State

Nadere informatie

Korte bijdrage Het belang van subklinische depressies

Korte bijdrage Het belang van subklinische depressies Korte bijdrage Het belang van subklinische depressies door P. Cuijpers Samenvatting Subklinische depressies zijn depressieve beelden waarbij sprake is van depressieve klachten zonder dat voldaan is aan

Nadere informatie

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 De situatie in Nederland, 2000-2015 Paul Rijnders Emergis, Goes Zeeland Iets specifiek, bijvoorbeeld mosselen / mossel boot Overzicht:

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

gegeven met informatie over risico, complexiteit, duur, ernst en een doorverwijzingsadvies.

gegeven met informatie over risico, complexiteit, duur, ernst en een doorverwijzingsadvies. Geachte, Pearson start een onderzoek naar Innerview. Innerview is een beslissingsondersteunend instrument (BOI) voor doorverwijzing in de geestelijke gezondheidszorg en is uniek in zijn soort als het gaat

Nadere informatie

DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF

DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF 'KLEUR JE LEVEN' DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF Contactgegevens Mentalshare Telefoon: +31 (0)302971198 E-mail: kleurjeleven@mentalshare.nl Website: www.mentalshare.nl In samenwerking met:

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Voorkomen van recidief bij depressie: Fava s cognitieve psychotherapie gericht op welzijn

Voorkomen van recidief bij depressie: Fava s cognitieve psychotherapie gericht op welzijn k o r t e b i j d r a g e Voorkomen van recidief bij depressie: Fava s cognitieve psychotherapie gericht op welzijn c. d e v i n, g. p i e t e r s samenvatting Medicamenteuze behandelstrategieën gelden

Nadere informatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie 220205 Condite, Nieuwegein, 205 Disclosure belangen spreker kwaliteit van leven en kosten Potentiële belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsering of

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers Improving Mental Health by Sharing Knowledge Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hall Anne Margriet Pot Hoogleraar Ouderenpsychologie, VU Amsterdam, Programmahoofd Ouderen

Nadere informatie

Adult ADHD Self-Report Scale-V1.1 (ASRS-V1.1) Symptoms Checklist from WHO Composite International Diagnostic Interview

Adult ADHD Self-Report Scale-V1.1 (ASRS-V1.1) Symptoms Checklist from WHO Composite International Diagnostic Interview Adult ADHD Self-Report Scale-V1.1 (ASRS-V1.1) Symptoms Checklist from WHO Composite International Diagnostic Interview World Health Organization 2009 All rights reserved. Based on the Composite International

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Korte bijdrage Life events bij patiënten in de acute dienst van achttien RIAGG s

Korte bijdrage Life events bij patiënten in de acute dienst van achttien RIAGG s Korte bijdrage Life events bij patiënten in de acute dienst van achttien RIAGG s door B. van der Goot, R.A. van der Pol en V.M. Vladár Rivero Samenvatting In mei 1990 vond een onderzoek plaats naar de

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum NISPA en Radboud(umc) Let s get together Disclosure belangen A.H. Schene (potentiële) belangenverstrengeling: geen prof. dr Aart H. Schene Afdeling Psychiatrie NISPA-dag, 15 oktober 2015 Let s get together:

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk

Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk k o r t e b i j d r a g e Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk s. t h i o, a. j. l. m. v a n b a l k o m achtergrond Regelmatig ontstaat er in

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

Telecardiologie: Toekomst of heden?

Telecardiologie: Toekomst of heden? Telecardiologie: Toekomst of heden? Cardio 2010 Johan Vijgen Electrofysioloog Virga Jesse Ziekenhuis Hasselt Telegeneeskunde: definitie Voorwaarden om te slagen Toepassingen cardiologie Rol van de huisarts

Nadere informatie

Het Mini Internationaal Neuropsychiatrisch Interview (mini)

Het Mini Internationaal Neuropsychiatrisch Interview (mini) korte bijdrage Het Mini Internationaal Neuropsychiatrisch Interview (mini) Een kort gestructureerd diagnostisch psychiatrisch interview voor dsm-iv- en icd-10-stoornissen i.m. van vliet, e. de beurs samenvatting

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN In dit artikel wordt de plaats van antidepressiva in de aanpak van depressie in de eerste lijn bij volwassenen besproken.

Nadere informatie

CVS en totale parenterale nutritie. EBM-werkgroep Els De Baerdemaeker

CVS en totale parenterale nutritie. EBM-werkgroep Els De Baerdemaeker CVS en totale parenterale nutritie EBM-werkgroep Els De Baerdemaeker Klinische vraag AG krijgt aanvraag voor TPN met als indicatie CVS AG wenst te weten of er wetenschappelijke evidentie is voor het gebruik

Nadere informatie

Geestelijke gezondheid in de 21 ste eeuw

Geestelijke gezondheid in de 21 ste eeuw Geestelijke gezondheid in de 21 ste eeuw Stand van zaken en uitdagingen voor de toekomst Prof. Dr. Ronny Bruffaerts Universitair Psychiatrisch Centrum Katholieke Universiteit Leuven Onze GGZ anno 2014

Nadere informatie

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Marij Zuidersma Promotoren: Peter de Jonge, Johan Ormel, Henk Jan Conradi Interdisciplinary center for psychiatric epidemiology University

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Advies KAGB over de Forensische Psychiatrie 26 April 2014. Em. Prof. Paul Cosyns UA Gewoon lid, Psychiatrie

Advies KAGB over de Forensische Psychiatrie 26 April 2014. Em. Prof. Paul Cosyns UA Gewoon lid, Psychiatrie Advies KAGB over de Forensische Psychiatrie 26 April 2014 Em. Prof. Paul Cosyns UA Gewoon lid, Psychiatrie KAGB 28 september 2014 1 De Forensische Psychiatrie in België Unieke en baanbrekende start begin

Nadere informatie

Muziektherapie in de oncologie

Muziektherapie in de oncologie Muziektherapie in de oncologie Wetenschap en praktijk combineren Tom Abrahams 26 mei 2015 Wat is muziektherapie? Een vorm van vaktherapie Ervaringsgericht Interventies binnen muzikale context Waar wordt

Nadere informatie

De Multidisciplinaire richtlijn Depressie

De Multidisciplinaire richtlijn Depressie k o r t e b i j d r a g e De Multidisciplinaire richtlijn Depressie Een commentaar j. s p i j k e r, j. h u y s e r, m. b. j. b l o m samenvatting De Multidisciplinaire richtlijn Depressie is een belangrijke

Nadere informatie

Case management of coördinatie van de zorg?

Case management of coördinatie van de zorg? Pistes voor integratie van de zorg voor kwetsbare ouderen die thuis wonen Case management of coördinatie van de zorg? THÉRÈSE VAN DURME JEAN MACQ INSTITUT DE RECHERCHE SANTÉ ET SOCIÉTÉ (IRSS - BRUSSEL)

Nadere informatie

Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving. Is er sprake van een tegenstelling?

Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving. Is er sprake van een tegenstelling? Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving Is er sprake van een tegenstelling? Prof. Dr. C.L. Mulder, Leiden 9 nov 2012 Herstel Herstellen doen mensen zelf:

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

DIT NEDERLAND www.d-i-t.eu. www.d-i-t.org. DYNAMIC INTERPERSONAL THERAPY (DIT) VOOR DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK

DIT NEDERLAND www.d-i-t.eu. www.d-i-t.org. DYNAMIC INTERPERSONAL THERAPY (DIT) VOOR DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK DIT NEDERLAND www.d-i-t.eu www.d-i-t.org. DYNAMIC INTERPERSONAL THERAPY (DIT) VOOR DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK SOMATISCH ONVERKLAARBARE LICHAMELIJKE KLACHTEN Wat is DIT?

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Depressie en diabetes: de (toekomstige) praktijk? dr. Victor Pop, huisarts Hoogleraar Eerstelijnszorg Universiteit Tilburg

Depressie en diabetes: de (toekomstige) praktijk? dr. Victor Pop, huisarts Hoogleraar Eerstelijnszorg Universiteit Tilburg Depressie en diabetes: de (toekomstige) praktijk? dr. Victor Pop, huisarts Hoogleraar Eerstelijnszorg Universiteit Tilburg Overzicht van de lezing De dagelijkse praktijk Disease-management niet los van

Nadere informatie

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl Angst en de ziekte van Parkinson te veel of te weinig controle Annelien Duits Harriët Smeding www.smedingneuropsychologie.nl Wat moet deze workshop brengen, zodat je zegt: dat was de moeite waard? Smeding

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum. Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag

De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum. Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag 1 VROEGDETECTIE EN BEHANDELING SCREENING DIAGNOSE BEHANDELING 2 3 SCREENING

Nadere informatie

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige Cindy Kenis Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige UZ Leuven, België Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken Introductie (1) Definitie Comprehensive Geriatric

Nadere informatie

PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS. Inleiding

PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS. Inleiding PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS Inleiding Hoewel onderzoek uitwijst dat multimorbiditeit bij ouderen eerder regel dan uitzondering is, ontbreken exacte cijfers over de combinatie van psychiatrische en

Nadere informatie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie DIAGNOSTIC INVENTORY FOR DEPRESSION (DID) Zimmerman, M., Sheeran, T., & Young, D. (2004). The Diagnostic Inventory for Depression: A self-report scale to diagnose DSM-IV Major Depressive Disorder. Journal

Nadere informatie

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007.

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL De gegevens mogen met bronvermelding (Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? J Noordman, J van Weert, A van den Brink-Muinen, S van Dulmen, J Bensing

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten)

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Eveline Kempenaar Algemene Leden Vergadering VDV november 2012 In het nieuws! 1 Definitie SOLK Lichamelijke

Nadere informatie

Positieve psychologie in de praktijk

Positieve psychologie in de praktijk Welbevindentherapie Positieve psychologie in de praktijk Prof. dr. E.T. Bohlmeijer Dr. L. Christenhusz Dr. P. Meulenbeek VCGT 2015 Programma 1. Achtergrond & relevantie welbevindentherapie en positieve

Nadere informatie

Coaching, Counseling & DSM

Coaching, Counseling & DSM Coaching, Counseling & DSM Ron van Deth - Overgang van DSM-IV naar DSM-5 - Wat kan/moet ik als coach/counselor met de DSM? Valkuilen coach/counselor Gaan diagnosticeren Iemand met een psychische stoornis

Nadere informatie

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geeft presentaties voor: AstraZeneca Eli Lilly

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

De revisie van de richtlijn angststoornissen

De revisie van de richtlijn angststoornissen De revisie van de richtlijn angststoornissen Ton van Balkom VU-MC/GGZ ingeest Amsterdam Dagelijkse behandeling angststoornis (Young et al, Arch Gen Psychiatry 2001) Depressie Angst Angst + Depressie

Nadere informatie

NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE

NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE Gerben Roefs Zuyd Hogeschool Master of Arts Therapies 19 juni 2015 Opbouw Presentatie VOLGT PROCES VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK DOEN START MET EEN IDEE -

Nadere informatie

! "! " #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen

! !  #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen Bert van Hemert psychiater Parnassia psycho-medisch centrum Leids Universitair Medisch Centrum L U M C Shakespeare Lichamelijke klachten Door de dokter niet verklaard door pathologische bevindingen Door

Nadere informatie

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Katelijne van Emmerik van Oortmerssen Ellen Vedel Wim van den Brink Robert A. Schoevers overzicht Achtergrond IASP prevalentie studie

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Klaas Wijma klinisch psycholoog - psychotherapeut professor

Klaas Wijma klinisch psycholoog - psychotherapeut professor Klaas Wijma klinisch psycholoog - psychotherapeut professor Unit of Medical Psychology Faculty of Health Sciences Linköping University Linköping Sweden Oude Bildtzijl Groningen 1974-1985 Linköping 1985

Nadere informatie

Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg

Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg Prof.dr. Christina van der Feltz-Cornelis Studieochtend De weg naar herstel ligt open hoe nu verder? CM van der Feltz-Cornelis Disclosure

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond en doelstelling van het onderzoek Het doel van dit promotie onderzoek was om de zorg voor angst en depressie in kaart te brengen, enerzijds bekeken vanuit de

Nadere informatie

Begeleiding van HIV-patiënten

Begeleiding van HIV-patiënten Symposium Up-to-Date in Infectieziekten Zaterdag 11 februari 2012 Begeleiding van HIV-patiënten Anneleen Lijnen Nurse physician assistant Dienst Infectieziekten 1) Voorstelling Verpleegkundige Ondersteuning

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Behandeling van ouderen met een obsessievecompulsieve

Behandeling van ouderen met een obsessievecompulsieve gevalsbeschrijving Behandeling van ouderen met een obsessievecompulsieve stoornis g.j. hendriks, m.m. van rees, m.j.p.m. verbraak, g.p.j. keijsers, c.a.l. hoogduin samenvatting Van 5 patiënten in de leeftijd

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht Disclosure belangen spreker: Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

Genderverschillen in psychische stoornissen, consequenties en zorggebruik

Genderverschillen in psychische stoornissen, consequenties en zorggebruik Genderverschillen in psychische stoornissen, consequenties en zorggebruik Resultaten van de Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (nemesis) m. ten have, c. schoemaker, w. vollebergh achtergrond

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4)

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Artikelen in tijdschriften 2015 Effectieve interventies voor agressie bij kinderen. PsychoPraktijk, 6, 14-17. 2014 Scheiding en stress. PsychoPraktijk, 6, 22-26.

Nadere informatie

B elangenverklaring. Persoonlijke gegevens aanvrager. Z.4..blz- i

B elangenverklaring. Persoonlijke gegevens aanvrager. Z.4..blz- i B elangenverklaring In het kader van de Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling wordt alle beoogd betrokkenen bij de totstandkoming van wetenschappelijke adviesrapporten

Nadere informatie

Train uw Brein: Cognitieve Training als een behandeling voor depressie. Marie-Anne Vanderhasselt

Train uw Brein: Cognitieve Training als een behandeling voor depressie. Marie-Anne Vanderhasselt Train uw Brein: Cognitieve Training als een behandeling voor depressie Marie-Anne Vanderhasselt Vanderhasselt, M.A., De Raedt, R., Namur, V., Lotufo, P.A., Bensenor, Vanderhasselt, M.A., De Raedt, R.,

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Beloop van angst en depressie. belang voor de klinische praktijk

Beloop van angst en depressie. belang voor de klinische praktijk Beloop van angst en depressie belang voor de klinische praktijk Jan Spijker, psychiater, A-opleider,hoofd programma stemmingsstoornissen Pro Persona, Ede & onderzoeker Trimbos-instituut, Utrecht Waarom

Nadere informatie

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten WELKOM 5 december 2012 Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes Caroline Lubach: senior verpleegkundig consulent diabetes VUmc Anita Faber: research coördinator Diabetes Research Centrum, Hoogeveen

Nadere informatie

Proud2Bme: Where do we go from here?

Proud2Bme: Where do we go from here? Proud2Bme: Where do we go from here? Eric F. van Furth Directeur behandelzaken, Rivierduinen, Leiden. Bijzonder hoogleraar eetstoornissen, afd. psychiatrie, LUMC, Leiden. Nicole van Loy The Essence Consulting

Nadere informatie

Binnengekomen 17 januari 2008 Geaccepteerd 7 april 2008

Binnengekomen 17 januari 2008 Geaccepteerd 7 april 2008 Dr. Viola Spek is als onderzoeker verbonden aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit van Tilburg. Zij verricht onderzoek naar internetinterventies en depressie. Binnengekomen 17 januari

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie