Reader Vrouwen en Besluitvorming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reader Vrouwen en Besluitvorming"

Transcriptie

1 Inleiding Reader Vrouwen en Besluitvorming Reader Vrouwen en Besluitvorming Inleiding De READER VROUWEN EN BESLUITVORMING werd in september 2002 samengesteld door RoSa in opdracht van Gelijke Kansen in Vlaanderen, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Het resultaat is een bundel van binnen- en buitenlandse publicaties over de problematiek van politieke participatie en paritaire democratie. De reader bestaat uit vier delen. Het eerste deel is een verzameling van twintig integrale artikels. Deze zijn thematisch geordend en ontsloten door trefwoorden. Doorklikken op de titel geeft de volledige versie van het artikel. Alle artikels zijn in de oorspronkelijke taal opgenomen en werden voorzien van een abstract in het Nederlands. Het tweede deel van de reader is de bibliografie die een selectie bevat van literatuur over politieke participatie, paritaire democratie en aanverwante thema's. De bibliografie is opgedeeld naar de aard van de publicaties. Er werd ook geprobeerd een zo helder mogelijk systeem van abstracts en/of trefwoorden aan de boeken, rapporten, verslagen en artikels toe te kennen. Tenslotte bevat de bibliografie nog een kort overzicht van de meest relevante en overzichtelijke websites terzake. In de trefwoordenlijst werden alle trefwoorden opgenomen die aan de integrale artikels en aan de publicaties in de bibliografie werden toegekend. Bij ieder trefwoord staan de publicaties vermeld waaraan het trefwoord toegekend werd. Tenslotte bevat de reader een overzicht van de wetgeving aangaande gelijke kansen in de besluitvorming, en dit op Europees, federaal en regionaal niveau. Sarah Scheepers - samensteller. Koningsstraat Brussel (02) file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/inleiding.htm3/22/2005 1:38:55 PM

2 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming Reader Vrouwen en Besluitvorming Artikels In de reader zijn 20 artikels integraal opgenomen. Bij ieder artikel zijn bibliografische gegevens, trefwoorden, een abstract en een korte duiding bij de auteur vermeld. Op basis van de trefwoorden bij de artikels kan in de trefwoordenlijst gezocht worden naar gerelateerde literatuur. Om het artikel te lezen klikt u op de desbetreffende titel. U heeft wel Acrobat Reader nodig. U kan hier klikken voor een gratis download. Inleidend 1. Patterson A.S. (2000) Women in global politics: progress or stagnation? Vrouwen en besluitvorming in België Op lokaal niveau 2. Meier, Petra (2001) Aandacht voor de man-vrouw verhouding in de lokale politiek 3. Steyvers, Kristof (2002) Hoe komen de toekomstige mandatarissen in contact met de lokale politiek? 4. Van Molle, Leen & Eliane Gubin (2001) Naar een paritaire democratie. Analyse van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober Algemene conclusies. Op regionaal niveau: Vlaanderen 5. Celis, Karen (2001) Vertegenwoordiging in vrouwelijk meervoud. Behartiging van vrouwenbelangen en 'vrouwelijke' vertegenwoordiging in het Vlaams Parlement, Celis, Karen (2000) Het Vlaams Parlement, NPC, en het potentieel voor vrouwen in de politiek Op federaal niveau 7. Meier, Petra (2002) Discrimination positive, ou discrimination persistante? Les rapports de genre et la représentation politique. 8. Meier, Petra (2002) Nog niet voltooid, gewoon discriminerend, of...? Een vergelijkende analyse van de houding t. o.v. descriptieve vertegenwoordiging in termen van taal en sekse in België. 9. Hooghe, Marc (1998) Selectieve uitsluiting in het Belgisch politiek systeem. Innovatie en protest door nieuwe sociale bewegingen. file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (1 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

3 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming 10. Diaz, Mercedes Matteo (2002) Do quotas matter? Positive actions in the Belgian parliament. 11. Meier, Petra (2000) The evidence of being present: guarantees of representation and the Belgian example. 12. Deschouwer, Kris & Petra Meier (2002) Recente en geplande hervormingen van de kieswet. De mogelijke impact op het aantal vrouwelijke verkozenen. 13. Gubin, Eliane & Leen Van Molle (1998) Vrouw en politiek in België. Conclusies. Vrouwen en besluitvorming in Europa Binnen de EU in het algemeen 14. Krook, Mona Lena (2001) Promoting gender balanced decision-making in the European Union: international and transnational strategies for parity democracy. 15. Rossilli, M. Grazia (1999) The European Union's policy on the equality of women. Specifiek: Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk 16. Brown, Alice (1998) Building a representative house in Scotland and the role of women in het development process. 17. Haase-Dubosc, Danielle (1999) Sexual difference and politics in France today. 18. Krook, Mona Lena (2001) Contesting equality and reforming institutions; strategies to increase women's political representation in France and the UK in the 1980's and 1990's. Vrouwen en besluitvorming buiten Europa: twee voorbeelden 19. Ashley, Jackie (2001) New Zealand, a woman's land? 20. Kennedy, Carole (2001) Is America ready for a woman president? Is the pope protestant? Does a bear live in a city? file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (2 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

4 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming Koningsstraat Brussel (02) file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (3 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

5 1. WOMEN IN GLOBAL POLITICS: PROGRESS OR STAGNATION? Amy S. Patterson USA Today September, 2000 Trefwoorden: WERELD POLITICI DISCRIMINATIE POLITIEKE PARTICIPATIE BELEID - ORGANISATIES In de laatste 50 jaar hebben vrouwen veel bereikt op politiek vlak, en hebben ze invloed uitgeoefend op beslissingnemers en de allocatie van hulpbronnen. Desalniettemin zijn velen ervan overtuigd dat deze verwezenlijkingen nog niet ver genoeg gaan. Om aan te tonen hoe de vooruitgang van vrouwen in het politieke leven verloopt, en tegen welke obstakels deze vrouwen botsen, is onderzoek nodig naar hun deelname aan verkiezingen én hun rol als politiek mandaathouder. De gebrekkige aanwezigheid van vrouwen op het politieke toneel speelt niet alleen in de Westerse wereld; het is een globaal probleem, waar wij ons allen terdege van bewust moeten zijn. Wat zijn de verschillen tussen de moeilijkheden die vrouwen ondervinden in de ontwikkelde of de ontwikkelende landen? En hoe pakken zij elk op hun manier deze obstakels aan? Amy S. Patterson is assistent professor aan het departement Politieke Wetenschappen, Elmhurst College (Illinois-VSA).

6 WOMEN IN GLOBAL POLITICS: Progress or Stagnation? "... The more females in office, the more likely it is that policies will reflect women's interests." In the past half century, women have accomplished much in the political realm, having influenced decisionmakers and the allocation of resources. Yet, many females, political scientists, and policymakers do not believe that those accomplishments are enough. To illustrate women's progress in politics and the obstacles that continue to limit their involvement, their participation as voters and roles as political officials should be examined. Americans have become more aware of the role of females in politics since the 1980 presidential election, when the media reported that eight percent fewer women than men voted for Ronald Reagan. In reality, sex-based voting differences occurred earlier than that in American history, though the gender bias was that, before 1964, women favoured Republican more than Democratic candidates. In the 1996 election, the media made explicit statements about the "gender gap" in voting and the fact that 54% of women voted for Bill Clinton, compared with 43% of men, an 11% difference that is credited with enabling him to win the election. Hillary Clinton's current run for the U.S. Senate seat from New York and Elizabeth Dole's short-lived attempt at obtaining the Republican Party presidential nomination captured the attention of the media. As one thinks about women in global politics, it is necessary to begin with a caveat: They cannot be lumped into a generic category. There is wide diversity in their level of involvement in politics, the strategies and tactics women use to influence political decisions, and the types of success they have in achieving their objectives. The factors that hamper or facilitate females' political participation vary with culture, region, economic development, and political system. Women are not a unified block, being divided in terms of class, race, ethnicity, and country of origin. Within global women's movements, it has been demonstrated that those from industrialised countries concentrate on issues such as access to birth control and child care, equal pay for equal work, affirmative action, and policies against sexual harassment. On the other hand, women in developing nations often concentrate their organising efforts on issues such as access to childhood immunisations, clean water, primary health care services, and affordable food. Nowhere was this division between industrial nation and Third World females more evident than in the 1985 United Nations Conference of Women in Nairobi, Kenya. There, Western women openly condemned traditional African marriage practices such as polygamy. In response, African women attacked Western women for being what they called "racist and imperialist feminists", maintaining that they had no understanding of the economic and cultural obstacles females face in the developing world. Again, it is necessary to keep in mind that women, like any other group in society, are not homogeneous. In fact, women received the right of suffrage quite late in several countries. In France, for example, women were not granted the right to vote until Most women in Latin America did not get the right to vote until after World War II. In Africa, females received the right to participate in electoral politics with the continent's independence from colonialism in the 1960s and 1970s, though blacks in South Africa could not vote until 1994.

7 Thinking about women in politics, it is possible to divide their involvement into two categories - as participants and as officials. In many Western societies, the easiest way for men and women to participate is through voting. In the U.S., females vote more than males, with 56% of eligible women voting in 1996, compared to 53% of men. (American women also tend to register to vote at a four percent higher rate than men.) In other countries, voter turnout for women is generally higher than for men in Scandinavian nations, but lower in France. Italy, East European countries, and the developing world. In many nations in Africa, Asia, and Latin America, voter participation has had little meaning because of those countries' histories of authoritarian or military rule. Travel distance to polling sites, especially in rural societies, has hindered women's participation as well. Although statistics are limited, they show that women who vote in developing nations predominantly are urban and highly educated. These female voters represent a minority of developing world women, since just 30% in the Third World are even enrolled in educational institutions beyond the primary school level. Instead of voting, females in the developing world tend to focus on participation through local organisations, some of which may not be explicitly political. Women's local associations often are involved with issues such as health care; education for children; access to land, credit, and seeds; and better reproductive services. The number of such grassroots women's organisations has increased dramatically in the past two decades, partially as a reaction to economic uncertainty in developing nations, greater awareness of environmental hazards (especially true in Russia and Eastern European countries), and increased concern over human rights issues. Many such local organisations are rooted in traditional women's associations. In Senegal, for instance, rural women organise themselves into what are called mbootaay, with the leader being an older, respected woman in the village whom the members call Yaay, or mother. This familial organisation provides mutual support for its members, such as labour when a woman has a baby or when there is a death in the family. Additionally, they contribute a small amount of money each month, which then is loaned to a comember in need. These "rotating credit societies" provide females with access to capital and support, and they are a direct reaction to the decline in agricultural productivity, increased male migration to urban areas, and the rising price of food in Senegal. Over time, these groups have become a force within local politics. The associations can mobilise their members to vote for certain candidates for rural councils to ensure that they will have access to patronage resources from those council members. In Latin America, such grassroots women's groups have been key critics of authoritarian regimes in Brazil, Argentina, Chile, and Peru. Las Madres de la Plaza de Mayo, the group of women in Argentina who had children who had "disappeared" during the military regime in the late 1970s, organised weekly protests in which they marched around the plaza in front of government headquarters carrying pictures of their lost loved ones. Their actions stemmed from their role as mothers and wives, and, like the actions of many women's organisations in Latin America, they blurred the line between the public world of politics and the private realm of the family. (The American organisation Mothers Against Drunk Driving also has blurred the public-private boundaries.) The apolitical connotation of the wife-mother role gave the females in Las Madres some level of immunity from brutal repression. The Argentine regime dismissed them as Las Locas (the crazy women), a pejorative term that played on the stereotype of women as mentally unstable. Eventually, the government did repress some of these women, but many analysts credit Las Madres with helping to bring down the military regime in Argentina. In the face of closed political systems and patriarchal attitudes, women have sometimes used dramatic and militant tactics to get their political points across, in one village in India. 300 women--along with 100 men unable to get help from the local police to imprison a man who had abused his female neighbour, smeared the man's face with cow dung and paraded him around the village. In another village, women complained about

8 alcoholism among their husbands and the fact that, as men drank in bars, they made important political decisions. The women then organised to smash bars and liquor stills, an action that resembles the militancy of the Women's Christian Temperance Union in the U.S. during the late 1800s. Militancy and more overt actions by females at the local level, no doubt, have resulted from political systems that exclude women and offer them few other options. Women as political officials Women's participation in politics can take another form - as elected or appointed officials. Many women and feminist scholars argue that for women to be adequately represented in the political system, they must hold political office. They must be decisionmakers. In the U.S., there is a considerable amount of research that illustrates that female legislators introduce different types of legislation than their male counterparts and have different perspectives on issues. In state legislators, although female Republicans in office express more conservative views than male Democrats on several issues, such as taxes and business matters, female Republicans are still more likely than those male Democrats to introduce legislation on so-called women's policy areas, such as affordable health insurance, long-term care for the elderly, and divorce and spousal-abuse laws. Therefore, the more females in office, the more likely it is that policies will reflect women's interests. This fact is exemplified in Scandinavian nations and the types of government programs found in those countries. For example, in Sweden, where 43% of the national legislature is composed of women, there are laws necessitating long periods of maternity leave for new mothers, assuring access to child care in the workplace, and against sexual harassment. In the U.S. in 1999, nine percent of the Senate and 12% of the House were composed of women. Of elected national legislatures in industrialised democracies. Scandinavian countries average 39% female representatives; Germany, 30%; Belgium, 22%; the United Kingdom, 18%; Italy, 11%; and France, 10%. Overall, the number of women elected to national legislatures in developing nations is lower, with the average for Africa being 11% and 15% for Latin America. However, there am some notable exceptions to these low statistics. Women compose 27% of the national legislature in both Costa Rica and El Salvador. After the 1999 South African elections, women hold 30% of the legislative seats. This is partially because the African National Congress has passed a law stating that females must compose one-third of the national legislature. Mozambique, Uganda, and Eritrea have similar laws. Eritrea's law states that women must compose 30% of the national and all regional legislatures. As of 1999, though, 22% of national legislators were women in Eritrea. This fact reflects the difficulties of recruiting and retaining strong women in politics when they face numerous time and resource constraints. It is interesting to note that the African states where affirmative action policies for female representation exist are states that have undergone massive independence revolutions and/ or civil wars, wherein women played key roles as guerrilla fighters, armed forces members, and organisers of passiveresistance movements. The subnational level is the place where women's legislative representation is more apparent. On average, female representation in American state legislatures is 22%, almost twice the average for women in Congress. As of 1999, women constituted 41% of the members of the Washington state legislature, 36% of the Nevada legislature, 33% of Colorado's, and 32% of Kansas'. Southern states have the lowest representation, including a mere eight percent in Alabama. Given the devolution of national programs such as welfare reform to the states, women at the state level can play an important role in shaping policies. This can also be said about issues female voters find to be pertinent, such as education and health insurance regulations, that are traditionally within the realm of state governments. Higher female representation at the subnational level is apparent in African countries such as Senegal,

9 Ghana, South Africa, and Uganda and in the newly elected Scottish parliament and the Northern Ireland assembly. In addition to women's role in legislative bodies, representation in the executive branch is important, especially in Latin American, Asian, and African countries where national legislatures have very little power. Although there have been some notable exceptions such as Prime Minister Margaret Thatcher in the U.K., Prime Minister Benazir Bhutto in Pakistan, and Prime Minister Indira Gandhi of India, most national-level executives are male. This is true of cabinet members as well, with just four percent in Africa and two percent in Asia being women. Globally, female ministers or heads of executive departments have been restricted to political positions that relate to their sex, such as the Ministry of Women and Family, the Ministry of Education, or the Ministry of Labour. Until 1992, women cabinet members in the U.S. normally held posts such as Labour, Education, and Health and Human Services. Pres. Clinton's appointment of Janet Reno as Attorney General and, in 1996, Madeleine Albright as Secretary of State represented a change in this situation. An important question that must be asked about female officials is who they are. Globally, they represent a tiny elite of highly educated, upper-class women. The vast majority in executive positions have been the wives, widows, or daughters of national politicians. Indira Gandhi was the daughter of India's first prime minister; Benazir Bhutto, the daughter of a former Pakistani prime minister executed by the military; Corazon Aquino, former president of the Philippines, the widow of an assassinated opposition leader; and Violeta Chamorro, former Nicaraguan president, the widow of a famed newspaper editor. This does not imply that any of these women lack political ability or leadership qualities. What it illustrates is that, no matter how highly skilled some females are, it may be necessary to be related to well-known male political leaders in order to reach the top. Obstacles to participation What are the obstacles to women's involvement in politics and their equal representation in global politics? First, their economic position influences their ability to be involved in politics, especially in the developing world. Women produce 60-70% of the world's food and toil two-thirds of its working hours. On average, they work five more hours a day than men, yet only earn 10% of the world's income and own less than two percent of its property. This leaves many women less time to be involved in politics. Further, with the economic crises that have occurred in Africa and Asia, more women have had to work more hours in order to make up for cuts in government subsidies on food, health care, and education. Poor females often work a "double day," putting in long hours in the household without the assistance of labour-saving devices as well as toiling in the formal economy. Cuba is the sole nation whose laws require both spouses to share household work equally, though enforcement is next to impossible. The exception to this double day of work are higher-class women who have the ability to pay domestic servants (who are women) to do household and child care jobs. In most of the world, it is these higher-class females who are involved in politics. Education is another key factor. The more highly educated a person is, the more likely he or she is to participate in politics. In the U.S., for instance, 73% of those with a college education voted in the 1996 election, compared to 56% with a high school education. Educational differences are especially pronounced in the developing world, where half the women are literate. (This is an improvement since 1970, when the female literacy rate was 33%.) In contrast, three-quarters of men are literate in the developing world. Of course, these averages hide great disparities between nations. In Sierra Leone, for example, 14% of women are literate, compared to 95% in Argentina. The larger point is that education is important for involvement in politics because it helps people understand political issues and the political process, and it gives individuals, especially women, the

10 confidence to participate in the public realm. A third factor that influences female under-representation in politics can broadly be termed "patriarchy." Many societies believe that women's main purpose in life is to be mothers and wives, and that politics is the realm of men. Women who run for office may be slandered, and female voters may be instructed by their husbands or fathers about how to vote in elections. If women are elected to office, they often must play typical female roles in order to be reelected. In research on Chilean and Peruvian female political leaders, Elsa Chaney found that they had to legitimise their activism outside the home by presenting themselves as "supermadres" who used their political positions to nurture their constituents. This image was painted eloquently years earlier by Argentina's legendary political leader Eva Peron: "In this great house of the Motherland, I am just like any other woman in any other of the innumerable houses of my people. Just like all of them, I rise early thinking about my husband and my children. I so truly feel myself the mother of my people." It is not only in developing nations that women's political involvement gets portrayed in "motherly and nurturing" ways. During the 1996 U.S. presidential election, the "soccer mom" image incorporated by the Democrats, media, and then, later, the Republicans played on women's roles as mothers. Even though these so-called soccer moms represented less than 10% of the voting population (and this, of course, depended on how these women were defined), each party devised policies to play specifically to them. However, these policies -school uniforms, curfews, anti-teen smoking campaigns, television V-chips, and tax cuts specifically for education- did not focus on women, but on their children. They did not empower women as women, but solely as mothers. Since the focus of the election was really on children, not women, is it any surprise that an election in which women helped carry the winning candidate to victory really had little impact on female empowerment? In addition to questions of patriarchy and what are perceived to be their "proper roles" in politics, women lack role models and those who can mentor them in the art of politics. For women's representation to increase in the political realm, female candidates and office-holders need encouragement and someone to show them the ropes. In the American political system, those who decide to run for office also need financial backers. When the cost of the average House seat campaign is roughly $650,000, it has become imperative for women to be tied into the networks of campaign donors. Certainly men can play the role of mentors to women, but research shows that it is more likely that women will mentor other women. This is true not only in politics, but in academics and the corporate world. Finally, it is necessary to think about all the overall institutions of politics and how they can influence women's participation and representation. Although the rules of the political game differ from country to country, they have an impact on whether women can get elected or not. In proportional representation electoral systems, they have a greater opportunity to be elected because legislative districts are not winner-take-all; voters support a party (not a candidate); and parties may be more likely to place female candidates in their party lists. Even in a proportional representation system, female candidates are often put on the bottom of the party list, so that a party has to win a large number of seats before women will win a place in the legislature. In the U.S. Congress, the largest obstacle to increased female representation is incumbency and the fact that 85% of incumbents are reelected and incumbents received 80% of the financial donations special-interest groups give. Over the past 20 years, turnover in the House and Senate -and subsequent increased female representation- has come primarily through the retirement of incumbents. Nevertheless, women have made great improvements in representation and participation in global politics. Thirty years ago, women in the U.S., for instance, composed less than five percent of all state legislatures; in Senegal, there were no women in the National

11 Assembly; rapists could not be prosecuted in many Latin American countries; women in France could not get a divorce; females in Cambodia could not vote; and pigs were considered by many male peasants to be worth more than wives in Paraguay. Even though there still are obstacles to women's participation and representation, females have become more involved in politics. In the 21st century, women's continued gains in representation and political organisation will make women as global citizens -not as the wives of politicians, soccer moms, or supermadres- more powerful political actors.

12 2. AANDACHT VOOR DE MAN-VROUW VERHOUDING IN DE LOKALE POLITIEK Petra Meier DEXIA 2001, 55(216), pp Trefwoorden: POLITIEK PARITAIRE DEMOCRATIE POLITIEKE PARTICIPATIE CIJFERMATERIAAL - BELGIË De intentie van dit artikel is na te gaan hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een man-vrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen. Om die vraag te beantwoorden wordt vooreerst kort ingegaan op de vraag naar het belang van de lokale politiek voor de vrouwen en welke man-vrouwverhoudingen er aanwezig zijn. Vervolgens wordt de geschiedenis geschetst van in België centraal afgevaardigde maatregelen ter bevordering van een man-vrouw evenwicht in de politiek. Enerzijds zijn dat de partijinterne maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek, anderzijds is er de wet Smet-Tobback. Daarna wordt nagegaan waaruit de argumentatie voor en tegen dergelijke maatregelen bestaat om een beeld te schetsen van de houding ten opzichte van quota en streefcijfers. Uiteindelijk wordt de houding geanalyseerd van lokale partijafdelingen ten opzichte van het belang dat gehecht wordt aan een man-vrouwevenwicht in de politiek en de door hen afgevaardigde maatregelen ter bevordering van dit evenwicht. Petra Meier studeerde Politieke Wetenschappen-Internationale Betrekkingen aan de Vrije Universiteit Brussel en de Université Libre de Bruxelles en specialiseerde zich vervolgens in Sociale Geografie van de Ontwikkelingslanden en in Genderstudies aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds 1996 werkt zij bij de vakgroep Politieke Wetenschappen van de VUB, voornamelijk rond de thema s gender en politieke vertegenwoordiging, evenals gender en gelijke kansenbeleid.

13 AANDACHT VOOR MAN-VROUWVERHOUDING IN DE LOKALE POLITIEK De verkiezingen van oktober laatstleden waren de eerste waar de wet Smet-Tobback in haar volle omvang op lokaal en provinciaal niveau werd toegepast 1. De in 1994 gehouden lokale en provinciale verkiezingen hadden de eer om de eerste Belgische verkiezingen überhaupt te zijn die plaatsvonden onder het gesternte van wettelijk opgelegde quota. Het ging toen echter nog om een overgangsquotum van maximum 3/4 leden van hetzelfde geslacht per lijst, en niet om het definitieve 2/3 quotum. De exacte impact van een dergelijke wettelijke bepaling meten is, zoals het inschatten van het effect van Stem Vrouw-campagnes, een uiterst moeilijke opgave (Carton, 1998, 1997; Craeghs & Dewachter, 1998; Mateo-Diaz & Aish, 1999; Meier, 1999; Peirens, 1999; Verzele & Ioly, 1999). De intentie van dit artikel is echter een andere. Wij trachten na te gaan hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een man-vrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen om dit te bewerkstellingen. Onder maatregelen worden hier zowel partij-interne quota als streefcijfers verstaan. Via een enquête afgenomen bij alle lokale partijvoorzitters in de zomer van 2000 werden de lokale partijafdelingen bevraagd op deze twee punten. Onze interesse voor de houding van lokale partijvoorzitters is in eerste instantie ingegeven door het feit dat over het thema vrouwen en lokale politiek relatief weinig geschreven wordt, althans in wetenschappelijke kringen. Dit is gedeeltelijk te wijten aan de onderwaardering van het thema. Belangrijker echter is de reden dat het een pak minder werk vergt om het aantal vrouwen in Kamer en Senaat te tellen en daar conclusies uit te trekken, dan de om en bij zeshonderd gemeenteraden die dit land rijk is, onder de loep te nemen. Onze interesse voor deze thematiek wordt in tweede instantie gewekt door het feit dat er vaak van wordt uitgegaan dat de lokale politiek gemakkelijker toegankelijk is voor vrouwen dan de andere politieke echelons. De lokale politiek zou een 'laagdrempeligheid' kennen die de machtscentra op hoger niveau niet kennen. Uiteraard functioneren de lokale partijafdeling en niet volledig onafhankelijk van de nationale partijleiding. Daar waar centraal maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek afgekondigd worden, hebben die natuurlijk de bedoeling om ook lokaal toegepast te worden. Zoals verderop zal blijken, viseren dergelijke maatregelen vaak in eerste instantie het lokale niveau. Naast de vraag wat de lokale partijafdelingen met deze maatregelen doen, is er ook die naar hetgeen zij eventueel daarnaast doen. Om de vraag te beantwoorden hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een manvrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen om dit te bewerkstellingen, gaan wij vooreerst kort in op de vraag naar het belang van de lokale politiek voor vrouwen en de aldaar bestaande man-vrouwverhoudingen. Vervolgens schetsen wij de geschiedenis van in België centraal afgevaardigde maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek. Enerzijds zijn dat de partij-interne maatregelen ter bevordering van een man-vrouweven- wicht in de politiek en anderzijds de wet Smet-Tobback. Daarna buigen wij ons over de argumentatie voor en tegen dergelijke maatregelen om een beeld te schetsen van de houding ten opzichte van quota en streefcijfers. Uiteindelijk analyseren wij de houding van lokale partijafdelingen ten opzichte van het belang dat gehecht wordt aan een man-vrouwevenwicht in de politiek en de door hen afgevaardigde maatregelen ter bevordering van dit evenwicht. 1. De lokale politiek: vrouwvriendelijk actieterrein bij uitstek Er wordt vaak, zij het op een gratuite manier, gezegd dat de lokale politiek vrouwen meer zou aanspreken dan de hogere politieke echelons. Het is namelijk het politieke niveau bij uitstek dat nauw aansluit bij het dagelijkse leven. Vanuit onze dagelijkse beslommeringen als inwoners van een gemeente, als consumenten en gebruikers van openbare diensten kunnen wij wel 100 vragen bedenken voor de gemeenteraad, een schepen of de burgemeester. En dat zijn er minstens 99 meer dan men kan bedenken voor een lid van de Kamer, de Senaat, laat 1 Met dank aan Karen Celis voor haar opmerkingen met betrekking tot de eerste versie van deze tekst

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children 1 Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working mothers with spouse and young children Verschil in stress en stressreactiviteit tussen hoogopgeleide thuisblijf-

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden van Sporten en de Invloed van Egodepletie, Gewoonte en Geslacht The Role of Selfregulation, Motivation and Self-efficacy

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting:

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting: VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, 9.1.2 en 9.1.3 te wijzigen als volgt: Huidige tekst: 7.7.1. Het Bestuur, zomede twee (2) gezamenlijk handelende

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Introduction Loneliness is a personal, subjective experience. A person experiences this feeling when his social relationships do not match his wishes. It is

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo Cork Cork Chamber Logo Network Icon: MEETING OF PEOPLE, SHARING IDEAS, KNOWLEDGE, INTENTIONS. SENSE OF PARTNERSHIP. Typeface: STRONG, MODERN, DYNAMIC SANS SERIF. ADAPTABLE, LASTING QUALITIES Cork Tagline:

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels)

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Staten-Generaal Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Subject: Sustainable Flemish SDI Nature: Mobilising, Steering Organisers:

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Sport participation and the role of sport facilities in the Netherlands

Sport participation and the role of sport facilities in the Netherlands een afbeelding (smal) te plaatsen. Daarna via opmaak de afbeelding naar de Sport participation and the role of sport facilities in the Netherlands Play the Game conference Aarhus, Denmark 28-31 October

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Toekomst

A2 Workshops Grammatica Toekomst Bestuderen Future Simple Normaal Hoe maak je de Future Simple? We beginnen met een rijtje voorbeelden. I will stay You will stay He will stay She will stay He will stay It will stay We will stay You will

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Cycling in The Netherlands & The Hague

Cycling in The Netherlands & The Hague Cycling in The Netherlands & The Hague Inge Molenaar program manager for cycling City of The Hague Ottawa, december 2009 A few words about me Facts and points of interest about the municipality of the

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Consumer survey on personal savings accounts

Consumer survey on personal savings accounts Consumer survey on personal savings accounts April 04 GfK 04 Consumer survey on personal savings accounts April 04 Table of contents. Management Summary. Research design. Research findings GfK 04 Consumer

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 11 THE FUTURE PERFECT TENSE DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 11.1 FUTURE PERFECT The Future Perfect oftewel de Voltooid Tegenwoordig Toekomende Tijd bestaat uit "will" of "shall"

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 2.1: My family Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: brother, sister, cousin, mother, father, aunt, uncle, grandmother,

Nadere informatie

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN,

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Tweewekelijkse officiële uitgave van Sint Maarten Jaargang 2015, nummer 25 27 November, 2015 P a g i n a 32 Beschikking nummer: 3/2015 Datum: 19 november 2015 DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Gelezen:

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Map showing countries shaded by their position in the Happy Planet Index (2006). The highestranked countries are bright green, the lowest are brown.

Map showing countries shaded by their position in the Happy Planet Index (2006). The highestranked countries are bright green, the lowest are brown. Happy Planet Index There is a growing global consensus that we need new measures of progress. It is critical that these measures clearly reflect what we value something the current approach fails to do.

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Op het potje Potty training

Op het potje Potty training Op het potje Potty training Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet gaat zitten wanneer het moet plassen.

Nadere informatie

'Foreign exchange student'

'Foreign exchange student' 'Foreign exchange student' Most awesome person you will ever meet. Exchange students willingly decide to get off their asses, leave their home country, and go see the world. For that reason, they should

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

De deeleconomie in België

De deeleconomie in België De deeleconomie in België Definitie omvang potentieel Anthony Baert Conseil Fédéral du Développement Durable 31 mai 2016 De ING International Survey 2 Sharing back to the roots 3 Sharing back to the roots

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelij

Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelij Collectief Inclusief Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelijking De internationale context

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Ontremd Dement Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Sexual Disinhibited Behaviour on people with Dementia Living in Nursinghomes.

Nadere informatie

Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen. Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition :

Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen. Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition : Seksdrive, Stresscoping en Extrinsieke Ambitie : De Verschillen tussen Mannen en Vrouwen Sexdrive, Stresscoping and Extrinsic Ambition : The Differences between Men and Women Karine Garcia Eerste begeleider:

Nadere informatie

Op de volgende pagina's wordt overal waar 'Contra-expertise staat ook 'Taalanalyse' bedoeld.

Op de volgende pagina's wordt overal waar 'Contra-expertise staat ook 'Taalanalyse' bedoeld. Vragenlijst Contra-expertise / Taalanalyse Beperkt Vooraf: Op de volgende pagina's wordt overal waar 'Contra-expertise staat ook 'Taalanalyse' bedoeld. Voor het aanvragen van een Contra-expertise Beperkt

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Heden

A2 Workshops Grammatica Heden Bestuderen Present Simple Normaal Hoe maak je de Present Simple? Kijk eerst maar even naar het volgende rijtje. I You He She It We You see see sees sees sees see see They see Je ziet dat het heel eenvoudig

Nadere informatie

Davide's Crown Caps Forum

Davide's Crown Caps Forum pagina 1 van 6 Davide's Crown Caps Forum A Forum for Crown Cap Collectors Zoeken Uitgebreid zoeken Zoeken Forumindex Crown Caps Unknown Caps Lettergrootte veranderen vriend Afdrukweergave Gebruikerspaneel

Nadere informatie

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend

> hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is. bevestigend vragend ontkennend PRESENT SIMPLE TENSE ( onvoltooid tegenwoordige tijd ) Hoe? > hele werkwoord > werkwoord +s, als het onderwerp he, she of it is!! als een werkwoord eindigt op een s-klank ( s,ch x) werkw. + es!! als een

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

SUPPORT A NOBLE PROJECT

SUPPORT A NOBLE PROJECT Ecumenical Patriarchate Orthodox Metropolis of Belgium Exarchate of The Netherlands and Luxemburg SUPPORT A NOBLE PROJECT it s a unique opportunity AN ORTHODOX CHURCH FOR AMSTERDAM The Orthodox Metropolis

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie