Reader Vrouwen en Besluitvorming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reader Vrouwen en Besluitvorming"

Transcriptie

1 Inleiding Reader Vrouwen en Besluitvorming Reader Vrouwen en Besluitvorming Inleiding De READER VROUWEN EN BESLUITVORMING werd in september 2002 samengesteld door RoSa in opdracht van Gelijke Kansen in Vlaanderen, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Het resultaat is een bundel van binnen- en buitenlandse publicaties over de problematiek van politieke participatie en paritaire democratie. De reader bestaat uit vier delen. Het eerste deel is een verzameling van twintig integrale artikels. Deze zijn thematisch geordend en ontsloten door trefwoorden. Doorklikken op de titel geeft de volledige versie van het artikel. Alle artikels zijn in de oorspronkelijke taal opgenomen en werden voorzien van een abstract in het Nederlands. Het tweede deel van de reader is de bibliografie die een selectie bevat van literatuur over politieke participatie, paritaire democratie en aanverwante thema's. De bibliografie is opgedeeld naar de aard van de publicaties. Er werd ook geprobeerd een zo helder mogelijk systeem van abstracts en/of trefwoorden aan de boeken, rapporten, verslagen en artikels toe te kennen. Tenslotte bevat de bibliografie nog een kort overzicht van de meest relevante en overzichtelijke websites terzake. In de trefwoordenlijst werden alle trefwoorden opgenomen die aan de integrale artikels en aan de publicaties in de bibliografie werden toegekend. Bij ieder trefwoord staan de publicaties vermeld waaraan het trefwoord toegekend werd. Tenslotte bevat de reader een overzicht van de wetgeving aangaande gelijke kansen in de besluitvorming, en dit op Europees, federaal en regionaal niveau. Sarah Scheepers - samensteller. Koningsstraat Brussel (02) file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/inleiding.htm3/22/2005 1:38:55 PM

2 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming Reader Vrouwen en Besluitvorming Artikels In de reader zijn 20 artikels integraal opgenomen. Bij ieder artikel zijn bibliografische gegevens, trefwoorden, een abstract en een korte duiding bij de auteur vermeld. Op basis van de trefwoorden bij de artikels kan in de trefwoordenlijst gezocht worden naar gerelateerde literatuur. Om het artikel te lezen klikt u op de desbetreffende titel. U heeft wel Acrobat Reader nodig. U kan hier klikken voor een gratis download. Inleidend 1. Patterson A.S. (2000) Women in global politics: progress or stagnation? Vrouwen en besluitvorming in België Op lokaal niveau 2. Meier, Petra (2001) Aandacht voor de man-vrouw verhouding in de lokale politiek 3. Steyvers, Kristof (2002) Hoe komen de toekomstige mandatarissen in contact met de lokale politiek? 4. Van Molle, Leen & Eliane Gubin (2001) Naar een paritaire democratie. Analyse van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober Algemene conclusies. Op regionaal niveau: Vlaanderen 5. Celis, Karen (2001) Vertegenwoordiging in vrouwelijk meervoud. Behartiging van vrouwenbelangen en 'vrouwelijke' vertegenwoordiging in het Vlaams Parlement, Celis, Karen (2000) Het Vlaams Parlement, NPC, en het potentieel voor vrouwen in de politiek Op federaal niveau 7. Meier, Petra (2002) Discrimination positive, ou discrimination persistante? Les rapports de genre et la représentation politique. 8. Meier, Petra (2002) Nog niet voltooid, gewoon discriminerend, of...? Een vergelijkende analyse van de houding t. o.v. descriptieve vertegenwoordiging in termen van taal en sekse in België. 9. Hooghe, Marc (1998) Selectieve uitsluiting in het Belgisch politiek systeem. Innovatie en protest door nieuwe sociale bewegingen. file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (1 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

3 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming 10. Diaz, Mercedes Matteo (2002) Do quotas matter? Positive actions in the Belgian parliament. 11. Meier, Petra (2000) The evidence of being present: guarantees of representation and the Belgian example. 12. Deschouwer, Kris & Petra Meier (2002) Recente en geplande hervormingen van de kieswet. De mogelijke impact op het aantal vrouwelijke verkozenen. 13. Gubin, Eliane & Leen Van Molle (1998) Vrouw en politiek in België. Conclusies. Vrouwen en besluitvorming in Europa Binnen de EU in het algemeen 14. Krook, Mona Lena (2001) Promoting gender balanced decision-making in the European Union: international and transnational strategies for parity democracy. 15. Rossilli, M. Grazia (1999) The European Union's policy on the equality of women. Specifiek: Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk 16. Brown, Alice (1998) Building a representative house in Scotland and the role of women in het development process. 17. Haase-Dubosc, Danielle (1999) Sexual difference and politics in France today. 18. Krook, Mona Lena (2001) Contesting equality and reforming institutions; strategies to increase women's political representation in France and the UK in the 1980's and 1990's. Vrouwen en besluitvorming buiten Europa: twee voorbeelden 19. Ashley, Jackie (2001) New Zealand, a woman's land? 20. Kennedy, Carole (2001) Is America ready for a woman president? Is the pope protestant? Does a bear live in a city? file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (2 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

4 Artikels Reader Vrouwen en Besluitvorming Koningsstraat Brussel (02) file:////eos/adlib/e-publications/e-publications/2002/reader_vrouwen_en_besluitvorming/artikels.htm (3 van 3)3/22/2005 1:38:59 PM

5 1. WOMEN IN GLOBAL POLITICS: PROGRESS OR STAGNATION? Amy S. Patterson USA Today September, 2000 Trefwoorden: WERELD POLITICI DISCRIMINATIE POLITIEKE PARTICIPATIE BELEID - ORGANISATIES In de laatste 50 jaar hebben vrouwen veel bereikt op politiek vlak, en hebben ze invloed uitgeoefend op beslissingnemers en de allocatie van hulpbronnen. Desalniettemin zijn velen ervan overtuigd dat deze verwezenlijkingen nog niet ver genoeg gaan. Om aan te tonen hoe de vooruitgang van vrouwen in het politieke leven verloopt, en tegen welke obstakels deze vrouwen botsen, is onderzoek nodig naar hun deelname aan verkiezingen én hun rol als politiek mandaathouder. De gebrekkige aanwezigheid van vrouwen op het politieke toneel speelt niet alleen in de Westerse wereld; het is een globaal probleem, waar wij ons allen terdege van bewust moeten zijn. Wat zijn de verschillen tussen de moeilijkheden die vrouwen ondervinden in de ontwikkelde of de ontwikkelende landen? En hoe pakken zij elk op hun manier deze obstakels aan? Amy S. Patterson is assistent professor aan het departement Politieke Wetenschappen, Elmhurst College (Illinois-VSA).

6 WOMEN IN GLOBAL POLITICS: Progress or Stagnation? "... The more females in office, the more likely it is that policies will reflect women's interests." In the past half century, women have accomplished much in the political realm, having influenced decisionmakers and the allocation of resources. Yet, many females, political scientists, and policymakers do not believe that those accomplishments are enough. To illustrate women's progress in politics and the obstacles that continue to limit their involvement, their participation as voters and roles as political officials should be examined. Americans have become more aware of the role of females in politics since the 1980 presidential election, when the media reported that eight percent fewer women than men voted for Ronald Reagan. In reality, sex-based voting differences occurred earlier than that in American history, though the gender bias was that, before 1964, women favoured Republican more than Democratic candidates. In the 1996 election, the media made explicit statements about the "gender gap" in voting and the fact that 54% of women voted for Bill Clinton, compared with 43% of men, an 11% difference that is credited with enabling him to win the election. Hillary Clinton's current run for the U.S. Senate seat from New York and Elizabeth Dole's short-lived attempt at obtaining the Republican Party presidential nomination captured the attention of the media. As one thinks about women in global politics, it is necessary to begin with a caveat: They cannot be lumped into a generic category. There is wide diversity in their level of involvement in politics, the strategies and tactics women use to influence political decisions, and the types of success they have in achieving their objectives. The factors that hamper or facilitate females' political participation vary with culture, region, economic development, and political system. Women are not a unified block, being divided in terms of class, race, ethnicity, and country of origin. Within global women's movements, it has been demonstrated that those from industrialised countries concentrate on issues such as access to birth control and child care, equal pay for equal work, affirmative action, and policies against sexual harassment. On the other hand, women in developing nations often concentrate their organising efforts on issues such as access to childhood immunisations, clean water, primary health care services, and affordable food. Nowhere was this division between industrial nation and Third World females more evident than in the 1985 United Nations Conference of Women in Nairobi, Kenya. There, Western women openly condemned traditional African marriage practices such as polygamy. In response, African women attacked Western women for being what they called "racist and imperialist feminists", maintaining that they had no understanding of the economic and cultural obstacles females face in the developing world. Again, it is necessary to keep in mind that women, like any other group in society, are not homogeneous. In fact, women received the right of suffrage quite late in several countries. In France, for example, women were not granted the right to vote until Most women in Latin America did not get the right to vote until after World War II. In Africa, females received the right to participate in electoral politics with the continent's independence from colonialism in the 1960s and 1970s, though blacks in South Africa could not vote until 1994.

7 Thinking about women in politics, it is possible to divide their involvement into two categories - as participants and as officials. In many Western societies, the easiest way for men and women to participate is through voting. In the U.S., females vote more than males, with 56% of eligible women voting in 1996, compared to 53% of men. (American women also tend to register to vote at a four percent higher rate than men.) In other countries, voter turnout for women is generally higher than for men in Scandinavian nations, but lower in France. Italy, East European countries, and the developing world. In many nations in Africa, Asia, and Latin America, voter participation has had little meaning because of those countries' histories of authoritarian or military rule. Travel distance to polling sites, especially in rural societies, has hindered women's participation as well. Although statistics are limited, they show that women who vote in developing nations predominantly are urban and highly educated. These female voters represent a minority of developing world women, since just 30% in the Third World are even enrolled in educational institutions beyond the primary school level. Instead of voting, females in the developing world tend to focus on participation through local organisations, some of which may not be explicitly political. Women's local associations often are involved with issues such as health care; education for children; access to land, credit, and seeds; and better reproductive services. The number of such grassroots women's organisations has increased dramatically in the past two decades, partially as a reaction to economic uncertainty in developing nations, greater awareness of environmental hazards (especially true in Russia and Eastern European countries), and increased concern over human rights issues. Many such local organisations are rooted in traditional women's associations. In Senegal, for instance, rural women organise themselves into what are called mbootaay, with the leader being an older, respected woman in the village whom the members call Yaay, or mother. This familial organisation provides mutual support for its members, such as labour when a woman has a baby or when there is a death in the family. Additionally, they contribute a small amount of money each month, which then is loaned to a comember in need. These "rotating credit societies" provide females with access to capital and support, and they are a direct reaction to the decline in agricultural productivity, increased male migration to urban areas, and the rising price of food in Senegal. Over time, these groups have become a force within local politics. The associations can mobilise their members to vote for certain candidates for rural councils to ensure that they will have access to patronage resources from those council members. In Latin America, such grassroots women's groups have been key critics of authoritarian regimes in Brazil, Argentina, Chile, and Peru. Las Madres de la Plaza de Mayo, the group of women in Argentina who had children who had "disappeared" during the military regime in the late 1970s, organised weekly protests in which they marched around the plaza in front of government headquarters carrying pictures of their lost loved ones. Their actions stemmed from their role as mothers and wives, and, like the actions of many women's organisations in Latin America, they blurred the line between the public world of politics and the private realm of the family. (The American organisation Mothers Against Drunk Driving also has blurred the public-private boundaries.) The apolitical connotation of the wife-mother role gave the females in Las Madres some level of immunity from brutal repression. The Argentine regime dismissed them as Las Locas (the crazy women), a pejorative term that played on the stereotype of women as mentally unstable. Eventually, the government did repress some of these women, but many analysts credit Las Madres with helping to bring down the military regime in Argentina. In the face of closed political systems and patriarchal attitudes, women have sometimes used dramatic and militant tactics to get their political points across, in one village in India. 300 women--along with 100 men unable to get help from the local police to imprison a man who had abused his female neighbour, smeared the man's face with cow dung and paraded him around the village. In another village, women complained about

8 alcoholism among their husbands and the fact that, as men drank in bars, they made important political decisions. The women then organised to smash bars and liquor stills, an action that resembles the militancy of the Women's Christian Temperance Union in the U.S. during the late 1800s. Militancy and more overt actions by females at the local level, no doubt, have resulted from political systems that exclude women and offer them few other options. Women as political officials Women's participation in politics can take another form - as elected or appointed officials. Many women and feminist scholars argue that for women to be adequately represented in the political system, they must hold political office. They must be decisionmakers. In the U.S., there is a considerable amount of research that illustrates that female legislators introduce different types of legislation than their male counterparts and have different perspectives on issues. In state legislators, although female Republicans in office express more conservative views than male Democrats on several issues, such as taxes and business matters, female Republicans are still more likely than those male Democrats to introduce legislation on so-called women's policy areas, such as affordable health insurance, long-term care for the elderly, and divorce and spousal-abuse laws. Therefore, the more females in office, the more likely it is that policies will reflect women's interests. This fact is exemplified in Scandinavian nations and the types of government programs found in those countries. For example, in Sweden, where 43% of the national legislature is composed of women, there are laws necessitating long periods of maternity leave for new mothers, assuring access to child care in the workplace, and against sexual harassment. In the U.S. in 1999, nine percent of the Senate and 12% of the House were composed of women. Of elected national legislatures in industrialised democracies. Scandinavian countries average 39% female representatives; Germany, 30%; Belgium, 22%; the United Kingdom, 18%; Italy, 11%; and France, 10%. Overall, the number of women elected to national legislatures in developing nations is lower, with the average for Africa being 11% and 15% for Latin America. However, there am some notable exceptions to these low statistics. Women compose 27% of the national legislature in both Costa Rica and El Salvador. After the 1999 South African elections, women hold 30% of the legislative seats. This is partially because the African National Congress has passed a law stating that females must compose one-third of the national legislature. Mozambique, Uganda, and Eritrea have similar laws. Eritrea's law states that women must compose 30% of the national and all regional legislatures. As of 1999, though, 22% of national legislators were women in Eritrea. This fact reflects the difficulties of recruiting and retaining strong women in politics when they face numerous time and resource constraints. It is interesting to note that the African states where affirmative action policies for female representation exist are states that have undergone massive independence revolutions and/ or civil wars, wherein women played key roles as guerrilla fighters, armed forces members, and organisers of passiveresistance movements. The subnational level is the place where women's legislative representation is more apparent. On average, female representation in American state legislatures is 22%, almost twice the average for women in Congress. As of 1999, women constituted 41% of the members of the Washington state legislature, 36% of the Nevada legislature, 33% of Colorado's, and 32% of Kansas'. Southern states have the lowest representation, including a mere eight percent in Alabama. Given the devolution of national programs such as welfare reform to the states, women at the state level can play an important role in shaping policies. This can also be said about issues female voters find to be pertinent, such as education and health insurance regulations, that are traditionally within the realm of state governments. Higher female representation at the subnational level is apparent in African countries such as Senegal,

9 Ghana, South Africa, and Uganda and in the newly elected Scottish parliament and the Northern Ireland assembly. In addition to women's role in legislative bodies, representation in the executive branch is important, especially in Latin American, Asian, and African countries where national legislatures have very little power. Although there have been some notable exceptions such as Prime Minister Margaret Thatcher in the U.K., Prime Minister Benazir Bhutto in Pakistan, and Prime Minister Indira Gandhi of India, most national-level executives are male. This is true of cabinet members as well, with just four percent in Africa and two percent in Asia being women. Globally, female ministers or heads of executive departments have been restricted to political positions that relate to their sex, such as the Ministry of Women and Family, the Ministry of Education, or the Ministry of Labour. Until 1992, women cabinet members in the U.S. normally held posts such as Labour, Education, and Health and Human Services. Pres. Clinton's appointment of Janet Reno as Attorney General and, in 1996, Madeleine Albright as Secretary of State represented a change in this situation. An important question that must be asked about female officials is who they are. Globally, they represent a tiny elite of highly educated, upper-class women. The vast majority in executive positions have been the wives, widows, or daughters of national politicians. Indira Gandhi was the daughter of India's first prime minister; Benazir Bhutto, the daughter of a former Pakistani prime minister executed by the military; Corazon Aquino, former president of the Philippines, the widow of an assassinated opposition leader; and Violeta Chamorro, former Nicaraguan president, the widow of a famed newspaper editor. This does not imply that any of these women lack political ability or leadership qualities. What it illustrates is that, no matter how highly skilled some females are, it may be necessary to be related to well-known male political leaders in order to reach the top. Obstacles to participation What are the obstacles to women's involvement in politics and their equal representation in global politics? First, their economic position influences their ability to be involved in politics, especially in the developing world. Women produce 60-70% of the world's food and toil two-thirds of its working hours. On average, they work five more hours a day than men, yet only earn 10% of the world's income and own less than two percent of its property. This leaves many women less time to be involved in politics. Further, with the economic crises that have occurred in Africa and Asia, more women have had to work more hours in order to make up for cuts in government subsidies on food, health care, and education. Poor females often work a "double day," putting in long hours in the household without the assistance of labour-saving devices as well as toiling in the formal economy. Cuba is the sole nation whose laws require both spouses to share household work equally, though enforcement is next to impossible. The exception to this double day of work are higher-class women who have the ability to pay domestic servants (who are women) to do household and child care jobs. In most of the world, it is these higher-class females who are involved in politics. Education is another key factor. The more highly educated a person is, the more likely he or she is to participate in politics. In the U.S., for instance, 73% of those with a college education voted in the 1996 election, compared to 56% with a high school education. Educational differences are especially pronounced in the developing world, where half the women are literate. (This is an improvement since 1970, when the female literacy rate was 33%.) In contrast, three-quarters of men are literate in the developing world. Of course, these averages hide great disparities between nations. In Sierra Leone, for example, 14% of women are literate, compared to 95% in Argentina. The larger point is that education is important for involvement in politics because it helps people understand political issues and the political process, and it gives individuals, especially women, the

10 confidence to participate in the public realm. A third factor that influences female under-representation in politics can broadly be termed "patriarchy." Many societies believe that women's main purpose in life is to be mothers and wives, and that politics is the realm of men. Women who run for office may be slandered, and female voters may be instructed by their husbands or fathers about how to vote in elections. If women are elected to office, they often must play typical female roles in order to be reelected. In research on Chilean and Peruvian female political leaders, Elsa Chaney found that they had to legitimise their activism outside the home by presenting themselves as "supermadres" who used their political positions to nurture their constituents. This image was painted eloquently years earlier by Argentina's legendary political leader Eva Peron: "In this great house of the Motherland, I am just like any other woman in any other of the innumerable houses of my people. Just like all of them, I rise early thinking about my husband and my children. I so truly feel myself the mother of my people." It is not only in developing nations that women's political involvement gets portrayed in "motherly and nurturing" ways. During the 1996 U.S. presidential election, the "soccer mom" image incorporated by the Democrats, media, and then, later, the Republicans played on women's roles as mothers. Even though these so-called soccer moms represented less than 10% of the voting population (and this, of course, depended on how these women were defined), each party devised policies to play specifically to them. However, these policies -school uniforms, curfews, anti-teen smoking campaigns, television V-chips, and tax cuts specifically for education- did not focus on women, but on their children. They did not empower women as women, but solely as mothers. Since the focus of the election was really on children, not women, is it any surprise that an election in which women helped carry the winning candidate to victory really had little impact on female empowerment? In addition to questions of patriarchy and what are perceived to be their "proper roles" in politics, women lack role models and those who can mentor them in the art of politics. For women's representation to increase in the political realm, female candidates and office-holders need encouragement and someone to show them the ropes. In the American political system, those who decide to run for office also need financial backers. When the cost of the average House seat campaign is roughly $650,000, it has become imperative for women to be tied into the networks of campaign donors. Certainly men can play the role of mentors to women, but research shows that it is more likely that women will mentor other women. This is true not only in politics, but in academics and the corporate world. Finally, it is necessary to think about all the overall institutions of politics and how they can influence women's participation and representation. Although the rules of the political game differ from country to country, they have an impact on whether women can get elected or not. In proportional representation electoral systems, they have a greater opportunity to be elected because legislative districts are not winner-take-all; voters support a party (not a candidate); and parties may be more likely to place female candidates in their party lists. Even in a proportional representation system, female candidates are often put on the bottom of the party list, so that a party has to win a large number of seats before women will win a place in the legislature. In the U.S. Congress, the largest obstacle to increased female representation is incumbency and the fact that 85% of incumbents are reelected and incumbents received 80% of the financial donations special-interest groups give. Over the past 20 years, turnover in the House and Senate -and subsequent increased female representation- has come primarily through the retirement of incumbents. Nevertheless, women have made great improvements in representation and participation in global politics. Thirty years ago, women in the U.S., for instance, composed less than five percent of all state legislatures; in Senegal, there were no women in the National

11 Assembly; rapists could not be prosecuted in many Latin American countries; women in France could not get a divorce; females in Cambodia could not vote; and pigs were considered by many male peasants to be worth more than wives in Paraguay. Even though there still are obstacles to women's participation and representation, females have become more involved in politics. In the 21st century, women's continued gains in representation and political organisation will make women as global citizens -not as the wives of politicians, soccer moms, or supermadres- more powerful political actors.

12 2. AANDACHT VOOR DE MAN-VROUW VERHOUDING IN DE LOKALE POLITIEK Petra Meier DEXIA 2001, 55(216), pp Trefwoorden: POLITIEK PARITAIRE DEMOCRATIE POLITIEKE PARTICIPATIE CIJFERMATERIAAL - BELGIË De intentie van dit artikel is na te gaan hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een man-vrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen. Om die vraag te beantwoorden wordt vooreerst kort ingegaan op de vraag naar het belang van de lokale politiek voor de vrouwen en welke man-vrouwverhoudingen er aanwezig zijn. Vervolgens wordt de geschiedenis geschetst van in België centraal afgevaardigde maatregelen ter bevordering van een man-vrouw evenwicht in de politiek. Enerzijds zijn dat de partijinterne maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek, anderzijds is er de wet Smet-Tobback. Daarna wordt nagegaan waaruit de argumentatie voor en tegen dergelijke maatregelen bestaat om een beeld te schetsen van de houding ten opzichte van quota en streefcijfers. Uiteindelijk wordt de houding geanalyseerd van lokale partijafdelingen ten opzichte van het belang dat gehecht wordt aan een man-vrouwevenwicht in de politiek en de door hen afgevaardigde maatregelen ter bevordering van dit evenwicht. Petra Meier studeerde Politieke Wetenschappen-Internationale Betrekkingen aan de Vrije Universiteit Brussel en de Université Libre de Bruxelles en specialiseerde zich vervolgens in Sociale Geografie van de Ontwikkelingslanden en in Genderstudies aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds 1996 werkt zij bij de vakgroep Politieke Wetenschappen van de VUB, voornamelijk rond de thema s gender en politieke vertegenwoordiging, evenals gender en gelijke kansenbeleid.

13 AANDACHT VOOR MAN-VROUWVERHOUDING IN DE LOKALE POLITIEK De verkiezingen van oktober laatstleden waren de eerste waar de wet Smet-Tobback in haar volle omvang op lokaal en provinciaal niveau werd toegepast 1. De in 1994 gehouden lokale en provinciale verkiezingen hadden de eer om de eerste Belgische verkiezingen überhaupt te zijn die plaatsvonden onder het gesternte van wettelijk opgelegde quota. Het ging toen echter nog om een overgangsquotum van maximum 3/4 leden van hetzelfde geslacht per lijst, en niet om het definitieve 2/3 quotum. De exacte impact van een dergelijke wettelijke bepaling meten is, zoals het inschatten van het effect van Stem Vrouw-campagnes, een uiterst moeilijke opgave (Carton, 1998, 1997; Craeghs & Dewachter, 1998; Mateo-Diaz & Aish, 1999; Meier, 1999; Peirens, 1999; Verzele & Ioly, 1999). De intentie van dit artikel is echter een andere. Wij trachten na te gaan hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een man-vrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen om dit te bewerkstellingen. Onder maatregelen worden hier zowel partij-interne quota als streefcijfers verstaan. Via een enquête afgenomen bij alle lokale partijvoorzitters in de zomer van 2000 werden de lokale partijafdelingen bevraagd op deze twee punten. Onze interesse voor de houding van lokale partijvoorzitters is in eerste instantie ingegeven door het feit dat over het thema vrouwen en lokale politiek relatief weinig geschreven wordt, althans in wetenschappelijke kringen. Dit is gedeeltelijk te wijten aan de onderwaardering van het thema. Belangrijker echter is de reden dat het een pak minder werk vergt om het aantal vrouwen in Kamer en Senaat te tellen en daar conclusies uit te trekken, dan de om en bij zeshonderd gemeenteraden die dit land rijk is, onder de loep te nemen. Onze interesse voor deze thematiek wordt in tweede instantie gewekt door het feit dat er vaak van wordt uitgegaan dat de lokale politiek gemakkelijker toegankelijk is voor vrouwen dan de andere politieke echelons. De lokale politiek zou een 'laagdrempeligheid' kennen die de machtscentra op hoger niveau niet kennen. Uiteraard functioneren de lokale partijafdeling en niet volledig onafhankelijk van de nationale partijleiding. Daar waar centraal maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek afgekondigd worden, hebben die natuurlijk de bedoeling om ook lokaal toegepast te worden. Zoals verderop zal blijken, viseren dergelijke maatregelen vaak in eerste instantie het lokale niveau. Naast de vraag wat de lokale partijafdelingen met deze maatregelen doen, is er ook die naar hetgeen zij eventueel daarnaast doen. Om de vraag te beantwoorden hoe belangrijk lokale partijafdelingen in België een manvrouwevenwicht in de politiek vinden en in welke mate zij eigen maatregelen afkondigen om dit te bewerkstellingen, gaan wij vooreerst kort in op de vraag naar het belang van de lokale politiek voor vrouwen en de aldaar bestaande man-vrouwverhoudingen. Vervolgens schetsen wij de geschiedenis van in België centraal afgevaardigde maatregelen ter bevordering van een man-vrouwevenwicht in de politiek. Enerzijds zijn dat de partij-interne maatregelen ter bevordering van een man-vrouweven- wicht in de politiek en anderzijds de wet Smet-Tobback. Daarna buigen wij ons over de argumentatie voor en tegen dergelijke maatregelen om een beeld te schetsen van de houding ten opzichte van quota en streefcijfers. Uiteindelijk analyseren wij de houding van lokale partijafdelingen ten opzichte van het belang dat gehecht wordt aan een man-vrouwevenwicht in de politiek en de door hen afgevaardigde maatregelen ter bevordering van dit evenwicht. 1. De lokale politiek: vrouwvriendelijk actieterrein bij uitstek Er wordt vaak, zij het op een gratuite manier, gezegd dat de lokale politiek vrouwen meer zou aanspreken dan de hogere politieke echelons. Het is namelijk het politieke niveau bij uitstek dat nauw aansluit bij het dagelijkse leven. Vanuit onze dagelijkse beslommeringen als inwoners van een gemeente, als consumenten en gebruikers van openbare diensten kunnen wij wel 100 vragen bedenken voor de gemeenteraad, een schepen of de burgemeester. En dat zijn er minstens 99 meer dan men kan bedenken voor een lid van de Kamer, de Senaat, laat 1 Met dank aan Karen Celis voor haar opmerkingen met betrekking tot de eerste versie van deze tekst

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo Cork Cork Chamber Logo Network Icon: MEETING OF PEOPLE, SHARING IDEAS, KNOWLEDGE, INTENTIONS. SENSE OF PARTNERSHIP. Typeface: STRONG, MODERN, DYNAMIC SANS SERIF. ADAPTABLE, LASTING QUALITIES Cork Tagline:

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN,

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Tweewekelijkse officiële uitgave van Sint Maarten Jaargang 2015, nummer 25 27 November, 2015 P a g i n a 32 Beschikking nummer: 3/2015 Datum: 19 november 2015 DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Gelezen:

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company )

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company ) (This is an English translation of a document prepared in Dutch. An attempt has been made to translate as literally as possible but differences may occur. The Dutch text will govern by law) AGENDA For

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in.

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in. Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in Vlaanderen Mindfulness as an Additional Resource for the JD R Model to Explain

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR:

CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR: CRUYFF FOUNDATION SEMINAR MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR: Deelsessie Cruyff Courts DEELSESSIE CRUYFF COURTS PROGRAMMA Host: Hidde van Warmerdam Ilja van Holsteijn De toekomst van de Cruyff Courts John Sibeko

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics

Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics bureau van de universiteit human resources 20-06-2016 1 20-06-2016 1 Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics VNSU seminar Gender, 21 juni 2016 Marion Stolp, directeur Human Resources

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie