De vooruitzichten voor belangrijke landen en industrieën

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De vooruitzichten voor belangrijke landen en industrieën"

Transcriptie

1 market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Januari 2009 De vooruitzichten voor belangrijke landen en industrieën Elke maand ontvangt u als klant van Atradius deze Market Monitor met het laatste nieuws over een aantal belangrijke landen en sectoren. Onze risicoanalisten hebben een specialistische kijk op de wereldeconomie die we graag met u delen zodat u het beste uit uw kredietverzekering kunt halen. Eén van de belangrijkste factoren voor ondernemers is de trend in het aantal faillissementen. De Expected Default Frequency (EDF) grafiek die u in elke uitgave van de Market Monitor aantreft, is gebaseerd op beursgenoteerde ondernemingen uit de desbetreffende markten en op de kansen op wanbetaling in de diverse sectoren voor het volgende jaar. In deze context, wordt wanbetaling gedefinieerd als het niet nakomen van een geplande betaling, of het in gang zetten van een faillissementsprocedure. De kans op wanbetalingen wordt berekend op basis van drie parameters: de marktwaarde van de middelen van de onderneming, haar volatiliteit en haar huidige kapitaalstructuur. Als leidraad, de kans dat één onderneming op honderd slecht zal betalen wordt weergegeven als 1%. In deze Market Monitor geven onze risicoanalisten zowel toelichting op de gevolgen van deze faillissementstrend op de internationale handel, alsook de impact van de globale achteruitgang op bepaalde sectoren, die vitaal zijn voor de economische welvaart van die landen. In dit nummer de volgende landen: Duitsland met de nadruk op de auto-industrie- en de machinesector Frankrijk - met de schijnwerpers op de metaal- en bouwindustrie Het Verenigd Koninkrijk Denemarken Turkije India Atradius 1

2 Verwachte wanbetalingen in West Europe en de VS! Bron: Atradius Economic Research en KMV Credit Monitor De impact van de verwachte wanbetalingen in bepaalde landen Duitsland Het Duitse ondernemersklimaat: verwachte daling export met 9% Duitsland is in hoge mate afhankelijk van de export en bijgevolg ook kwetsbaarder voor een wereldwijde recessie dan andere economieën. Naar verwachting zal de export dit jaar over de hele linie met circa 9% dalen. Particuliere bestedingen blijven stabiel dankzij de aanzienlijk lagere energie- en brandstofkosten. En kunnen als stabiliserende factor beschouwd worden. Hierin kan echter snel verandering komen wanneer de crisis eenmaal uitdeint naar de arbeidsmarkt, zoals medio 2009 verwacht wordt. De sterk exportgerichte fabrikanten van duurzame productiemiddelen (kapitaalgoederen) in de machinebouw- en autoindustrie zullen het zwaarst getroffen worden (zie uitleg hieronder). Aangezien de tendens in beide sectoren negatief is, verwachten wij dat de metaal-/staalsector dit jaar onder zware druk zal komen te staan. Verwacht wordt dat grote fabrikanten deze economische neergang zullen overleven. Grootste punt van zorg zijn kleine en middelgrote staal- en metaalhandelaars, die een historisch lage betaalcapaciteit hebben en bovendien uiterst kwetsbaar zijn voor prijs- en/of vraagschommelingen. Ook al is er momenteel geen sprake van opdroging van de kredietstroom, de banken scherpen de kredietvoorwaarden aan en eisen een hogere deelname in het eigen vermogen om projecten te herfinancieren. Er zijn ook steeds meer tekenen die wijzen op een verminderde beschikbaarheid van ondernemingskredieten. Dit zal ongetwijfeld tot gevolg hebben dat ondernemingen die onvoldoende vermogensreserves hebben er niet in zullen slagen hun projecten te herfinancieren. De vooruitzichten voor Duitsland Het faillissementspercentage, dat jarenlang daalde, zal in 2009 naar onze verwachting toenemen. Dit blijkt uit onze indicator voor de verwachte wanbetalingsfrequentie (zie grafiek hierboven). Het aandeel van ondernemingen met uitgesproken negatieve indicatoren is sinds 2008 toegenomen, wat ook wijst op een verhoogd faillissementsrisico. Voor alle ondernemingen in alle sectoren blijven voldoende liquiditeit en stabiele herfinanciering primaire vereisten om in deze tijden het hoofd boven water te houden. Over het algemeen verwachten wij dat ondernemingen gefinancierd met extern geld, in welke sector dan ook, met uiterst complexe en agressieve herfinancieringsstructuren, in het huidige klimaat meer kans op wanbetaling lopen om de eenvoudige reden dat banken noch andere investeerders bereid zijn waar nodig aanvullend kapitaal te investeren. Atradius 2

3 Twee Duitse sectoren in de schijnwerpers: Auto-industrie Welke terugslag ondervindt de Duitse auto-industrie van de wereldwijde economische neergang? De tegenvallende verkoopcijfers, zoals in de VS en andere Europese markten, maar ook op de thuismarkt, hebben de aanzet gegeven tot een forse afname van de productieniveaus bij alle grote autofabrikanten. Gevolg hiervan was een tijdelijke sluiting van de productievestigingen, een verlenging van de kerstvakantie voor werknemers een verkorting van de arbeidstijden. Verder krijgen de Duitse autoleveranciers het zwaar te verduren als gevolg van orderannuleringen en tegenvallende nieuwe orders. Wat is de trend qua betalingsachterstanden, wanbetalingen en faillissementen en waarom? Wij hebben een scherpe toename vastgesteld van het aantal failliet verklaarde autotoeleveringsbedrijven. Door de uitblijvende vraag naar nieuwe auto s en geannuleerde orders kwam de liquiditeit onder druk te staan, terwijl banken en investeerders steeds minder geneigd waren liquiditeitstekorten aan te zuiveren. Steun van de Original Equipment Manufacturers (OEM s) blijft uit vanwege hun eigen problemen. Waarop moeten ondernemingen die producten verkopen in de auto-industrie in het bijzonder letten? Toeleveringsbedrijven van de auto-industrie moeten hun eigendomsrechten veiligstellen of, beter nog, zich indekken door andere vormen van onderpand of zakelijke zekerheid te eisen. Verder moeten zij debiteuren strenger bewaken en onmiddellijk actie ondernemen bij niet-tijdige betaling. Wat is de kortetermijnvisie (zes maanden) van Atradius wat de auto-industrie betreft? De toestand zal verder verslechteren naarmate het aantal faillissementen van autotoeleveringsbedrijven zal toenemen. Uit een analyse van recente faillissementsgevallen in Duitsland blijkt dat die heel wat raakvlakken vertonen: het gaat om autotoeleveranciers met een uiterst hoge schuldratio (verhouding vreemd vermogen/eigen vermogen) die overwegend gefinancierd worden door private equity-investeerders. In deze sector verwachten we de komende drie tot zes maanden meer faillissementen en veel bedrijven die zich uit de markt zullen terugtrekken. Machines Hoe heeft de wereldwijde economische neergang impact op de Duitse machinebouwindustrie? De Duitse machinebouwsector is bijzonder sterk aangewezen op de buitenlandse vraag. Als gevolg van de internationale crisis wordt deze industrietak nog sterker getroffen door terugval van de vraag dan andere industrieën. Tot op heden deden de problemen in de machinebouwsector zich voornamelijk voor in bepaalde subsectoren, zoals textielmachines, drukmachines, bouwmachines en scheepswerven. Deze toestand werd in de hand gewerkt door de ernstige problemen waarmee de onderliggende textielindustrie, grafische industrie en bouwnijverheid al te kampen hadden. Bij een verdieping van de recessie in 2009 en 2010 verwachten wij echter dat de volledige machinebouwindustrie in zwaar weer terecht zal komen. Wat is de trend qua betalingsachterstanden, wanbetalingen en faillissementen en waarom? Tot dusver hebben we uit de volledige machinebouwindustrie nog geen alarmerende berichten ontvangen over betalingsachterstanden of wanbetalingen. Dat neemt niet weg dat in de bovenvermelde subsectoren duidelijke waarschuwingssignalen zichtbaar zijn. Zo blijkt uit winstwaarschuwingen, orderannuleringen en verminderde orderontvangsten duidelijk dat we voor 2009 rekening moeten houden met betalingsachterstanden en wanbetalingen, temeer omdat het betalingsrisico over de gehele linie toeneemt. Waarop moeten toeleveringsbedrijven voor de machinebouwindustrie in het bijzonder letten? Net als voor de autobranche zullen toeleveringsbedrijven van de machinebouwsector hun eigendomsrechten moeten veiligstellen of, beter nog, zich indekken door andere vormen van onderpand of zakelijke zekerheid te eisen. Verder moeten zij debiteuren strenger bewaken en onmiddellijk actie ondernemen bij niet-tijdige betaling. Wat is de kortetermijnvisie (zes maanden) van Atradius wat de machinebouwindustrie betreft? In de kritieke subsectoren verwachten wij een verdere verslechtering van de orderontvangsten en nieuwe winstwaarschuwingen, waarbij de kans op wanbetaling sterk toeneemt. De machinebouwindustrie kan terugblikken op 5 à 6 uitstekende jaren met een degelijke rentabiliteit en toenemende reserves. Dat sterkt ons in de overtuiging dat de meeste ondernemingen in deze sector over voldoende draagkracht beschikken om de eerstvolgende zes maanden te overleven. Als de crisis zich echter doorzet in 2010, zullen wij onze visie neerwaarts moeten bijstellen. Atradius 3

4 Frankrijk Het ondernemingsklimaat in Frankrijk Het ondernemingsklimaat in Frankrijk is in 2008 verslechterd, waar bij de afgelopen 18 maanden een constante neerwaartse spiraal vertoonde. De industrie en de bouw zijn sterk getroffen, terwijl ook de detailhandel te kampen kreeg met teruglopende consumptiebestedingen en een aanscherping van de kredietvoorwaarden. Het bankenstelsel staat onder druk, wat invloed heeft op de kredietverstrekking aan consumenten en bedrijven maar ook negatief doorwerkt op de investeringsbereidheid. De gevolgen zijn een forse toename van het aantal faillissementen en wanbetalingen. Sinds begin 2008 is het betalingsrisico in Frankrijk verdubbeld. Het aantal failliet verklaarde ondernemingen is op jaarbasis met meer dan 10% gestegen naar Het sterkst getroffen zijn de bouwnijverheid, diensten-, retail- en vervoerssector. Deze negatieve ontwikkeling is te zien in de verwachte wanbetalingsfrequentie (Expected Default Frequency of EDF), die in november 2008 met 1,3% een hoogtepunt bereikte (zie grafiek). De korte termijn vooruitzichten voor 2009 blijven pessimistisch. Wij verwachten voor het eerste en tweede kwartaal een negatieve BBP-groei van -0,4% en 0,1%. Dit bevestigt dat Frankrijk in een recessie is beland. De index voor industrieorders is in oktober 2008 gekelderd met 12,5%. Belangrijkste dalers waren kapitaal-goederen (auto-industrie -30%), duurzame consumptiegoederen (-23%) en metallurgie (-15%). Ook de vastgoed- en huizenmarkt verslechtert. Het aantal bouwvergunningen is in september 2008 met 23% gedaald. De algemene vooruitzichten voor de bouwconjunctuur zien er allerminst rooskleurig uit (zie hierna). De vooruitzichten voor Frankrijk De snelle toename van het faillissementspercentage in het derde kwartaal van 2008 (+17%) zet zich door in 2009, en zal naar verwachting in de eerste zes maanden van 2009 een piek bereiken. Wij voorzien dat in 2009 circa ondernemingen over de kop zullen gaan (een toename met 12%). Bouwnijverheid, retail- en vervoerssector krijgen het hard te verduren, terwijl steeds meer ondernemingen in de autobranche, de metaalverwerkende industrie en de sector van duurzame consumptiegoederen failliet zullen gaan. Twee Franse bedrijfstakken in de schijnwerpers: Metaalindustrie Welke terugslag ondervindt de metaalindustrie van de wereldwijde economische neergang? De metaalindustrie kampt met een forse inkrimping van de afzetgebieden die verbonden zijn met de volgende industrietakken: auto, luchtvaart, ruimtevaart, industriële uitrusting en landbouwgereedschap. Deze vraagvermindering heeft geleid tot een aanpassing van de grondstofprijzen: na een onafgebroken stijging tot september 2008 zijn de vraaggedreven prijzen wereldwijd ingestort. Wat is de trend qua betalingsachterstanden, wanbetalingen en faillissementen en waarom? De toestand in Frankrijk varieert afhankelijk van het ondernemingsprofiel. Tal van metaalproducenten zijn spelers van wereldformaat. Ondanks de economische teruggang hebben zij voldoende draagkracht om de volumedaling het hoofd te bieden. Om de prijzen op een aanvaardbaar niveau te handhaven, hebben zij besloten het productietempo te verlagen en zich zo aan de conjunctuuromslag aan te passen: afvloeiingsplannen en/of fabriekssluitingen zitten in de pijplijn. Metaalfabrikanten en -groothandelaars: de betalingsachterstanden en wanbetalingen zijn toegenomen sinds oktober In het eerste kwartaal van 2009 wordt gerekend op een toename van het faillissementspercentage in deze subsector. Over het algemeen zijn voor deze bedrijfsactiviteiten grote grondstofvoorraden nodig, terwijl structureel gezien een grote Atradius 4

5 behoefte aan werkkapitaal bestaat. Hierdoor wordt deze subsector geconfronteerd met twee belangrijke problemen: ten eerste het rentabiliteitsrisico als gevolg van de dalende grondstofprijzen en ten tweede het liquiditeitsrisico als gevolg van de hoge voorraadniveaus en de tegenvallende orderportefeuille. Waar moeten ondernemingen die producten verkopen in de metaalindustrie op letten? Belangrijkst aandachtspunt is het beheersen van de behoefte aan werkkapitaal (Working Capital Requirement of WCR) door de voorraadniveaus in het oog te houden en de liquiditeitspositie te verbeteren. Wat is de kortetermijnvisie (zes maanden) van Atradius wat de metaalindustrie betreft? Daar kunnen we kort over zijn: een verslechtering. Bouwnijverheid Welke terugslag ondervindt de bouwnijverheid van de wereldwijde economische neergang? De vastgoedverkopen in Frankrijk worden sinds 2008 afgeremd door een aanscherping van de kredietvoorwaarden. De woningbouw moest in de eerste negen maanden van ,8% terrein prijsgeven. Ook in de utiliteitsbouw werd dezelfde neergaande tendens (-15,7% in september 2008) waargenomen. Begin 2008 profiteerden bouwondernemingen echter van een opleving van de orderontvangsten (werk met een gemiddelde looptijd van 7 maanden), waardoor ze de bedrijvigheid het hele jaar door op een hoog peil konden houden. Wat is de trend qua betalingsachterstanden, wanbetalingen en faillissementen en waarom? Vastgoedondernemingen kwamen het eerst in de problemen, wat meteen de forse toename van het aantal faillissementen verklaart. Vergeleken met 2007 werden in % meer ondernemingen failliet verklaard. In de bouwbranche is het aantal faillissementen met 13% gestegen naar Het MKB, die bijzonder kwetsbaar zijn voor de liquiditeitscrisis en de daarmee samenhangende kasstroomrisico s, werd het zwaarst getroffen. Daarbij komt nog dat de betalingsachterstanden, volgens de Franse bouwfederatie (FFB), toegenomen zijn vanaf oktober Waar moeten toeleveringsbedrijven voor de bouwnijverheid op letten? Voor 2009 is het de verwachting dat de bedrijvigheid in de bouwnijverheid in versneld tempo zal verslechteren door inkrimping van de orderportefeuille en de malaise in de nieuwbouw. Iedereen die van plan is zaken te doen met een onderneming uit deze sector wordt aangeraden een balansanalyse uit te voeren om de vermogenspositie en financiële draagkracht te evalueren. Daarbij moet ook het orderboek de nodige aandacht krijgen. Verder moet gelet worden op de gevolgen van het pakket maatregelen dat de Franse regering onlangs heeft doorgevoerd om de vastgoedmarkt nieuw leven in te blazen. Wat is de kortetermijnvisie (zes maanden) van Atradius wat de bouwnijverheid betreft? Atradius verwacht een verdere toename van het aantal faillissementen, met een sterke stroomversnelling in de tweede helft van Naast kleine en middelgrote ondernemingen kunnen ook bepaalde grote ondernemingen getroffen worden en over de kop gaan. Atradius 5

6 Het Verenigd Koninkrijk Het ondernemersklimaat Volgens de eerste aanwijzingen is het BBP in het laatste kwartaal met 1,5% gekrompen, de snelste daling sinds Het lijdt geen twijfel meer dat het Verenigd Koninkrijk (VK) een recessie doormaakt. In het derde kwartaal van 2008 is het aantal faillissementen gestegen met 10,5% ten opzichte van het vorige kwartaal. Op jaarbasis komt dit neer op een toename met maar liefst 26,3%. De gemiddelde verwachte wanbetalingsfrequentie (Expected Default Frequency of EDF) voor het VK is scherp gestegen van 0,35% in januari 2008 naar 2,05% in november (zie grafiek). De vooruitzichten voor het Verenigd Koninkrijk Wat faillissementen betreft, vrezen wij dat dit nog maar het topje van de ijsberg is. Als het BBP in 2009 daalt met 2,5% wat volgens sommigen nog een optimistische prognose is dan zou het percentage aan faillissementen volgens ons wel eens kunnen stijgen met 53%. Een BBP-krimp van meer dan 2,5% zou rampzalige gevolgen kunnen hebben. Zelfs volgens de meest optimistische analisten is het wachten op medio 2010 om het licht in het einde van de tunnel te zien. De meeste industrietakken maken gewag van negatieve ontwikkelingen. De bedrijfstakken die het volgens ons het moeilijkst zullen krijgen om zich aan de nieuwe marktontwikkelingen aan te passen zijn de winkelsector (detailhandel), bouw-/bouwmaterialensector, auto- en dienstensector. Met name in de winkelsector zagen we dat velen onvoldoende financiële middelen hadden om te voldoen aan hun driemaandelijkse rentebetalingsverplichtingen per eind december. Het ziet ernaar uit dat nog heel wat meer detaillisten in 2009 te maken zullen krijgen met betalingsmoeilijkheden. Kennelijk hebben de pogingen om de groeimotor weer op gang te brengen door verlaging van de rente en een BTWverlaging weinig of geen soelaas geboden. Per saldo is het aan de banken om de kredietkraan opnieuw open te draaien, willen ze de economie uit de wurggreep van de kredietschaarste bevrijden. Denemarken Het ondernemersklimaat De economie in Denemarken verslechtert. Verwacht wordt dat het BBP met -0,25% zal dalen naar -0,5% in 2009 (op jaarbasis). De exportgroei krimpt van 3,3% in 2008 tot -0,1% in 2009 is de verwachting. Ook al werden de consumptieve bestedingen gestimuleerd door belastingverlagingen en loonstijgingen, gezinnen hebben in 2008 meer dan 20% van hun vermogen in rook zien opgaan door dalende huizenprijzen en aandelenkoersen. Hierdoor ligt een verdere terugval van consumptie-uitgaven in de lijn der verwachting. Ook de financiële sector in Denemarken kreeg het zwaar te verduren door de kredietcrisis. Talloze bedrijven kampen met kredietschaarste en/of strengere kredietvoorwaarden. De bouwsector kreeg in het voorjaar van 2008 al te maken met aangescherpte financieringsvoorwaarden, volgend op de neerwaartse prijsspiraal die in 2007 op de huizenmarkt werd ingezet. Gevolg hiervan was dat de bouw en aanverwante sectoren, zoals bouwmaterialen en vastgoed, als eerste te kampen kregen met de opkomende recessie en een toenemend aantal faillissementen. Andere bedrijfstakken die tot dusver in de klappen deelden waren de kleding- en meubelsector, de sector van duurzame consumptiegoederen, autoverkopen en diverse winkelsectoren. In de tweede helft van 2008 gingen aanzienlijk meer ondernemingen over de kop. In 2008 noteerde Experian in totaal faillissementen, wat 61,6% meer is dan de faillissementen in In december 2008 telde Experian 596 faillissementen, een absoluut hoogterecord op maandbasis. De vooruitzichten voor Denemarken De vooruitzichten voor de korte en middellange termijn zijn somber. Alle relevante indicatoren wijzen op een aanhoudende recessie die alle industrietakken zal raken. Meer faillissementen worden verwacht. De enige uitzondering hierop is waarschijnlijk de niet-duurzame consumptiegoederen, waaronder voedingsmiddelen. Atradius 6

7 Turkije Het Turkse ondernemersklimaat Turkije stevent voor 2009 af op een negatieve groei (-1%), gekoppeld aan een stijgende werkloosheid, teruglopende consumptieve bestedingen en minder leenbereidheid. Geschat wordt dat het handelsverkeer van Turkije met het buitenland in 2009, naar volume gemeten, met 20-25% zal dalen. Deze terugval zal vooral negatieve gevolgen hebben in de autoen textielsector. Voor ondernemingen en particulieren is deze economische tegenwind aanleiding om investeringen en consumptieve bestedingen uit te stellen, kosten strakker in de hand te houden en activa van de hand te doen. Verwacht wordt dat deze trend niet alleen de winkelsector (detailhandel) onder verhoogde druk zal zetten, maar bovendien zal uitdeinen naar de belangrijkste verwerkende industrietakken, zoals de metaal- en chemicaliënsector. Ook hier wordt de opgaande tendens van het faillissementspercentage bevestigd, niet alleen door het stijgende aantal dubieuze leningen (waarop geen rente en aflossing wordt betaald ook Non-Performing Loans of NPL genoemd), zowel in het bedrijfsleven als bij particulieren, maar ook door de statistieken over ongedekte cheques. Gelet op de negatieve vooruitzichten voeren de banken een uiterst beperkend kredietacceptatiebeleid, waardoor ondernemingen en particulieren minder kans zien om geld te lenen. Belangrijk vraagstuk is de hoge financiering van Turkse ondernemingen met vreemd geld: de kredietopnemingen zijn fors gestegen van USD 25 miljard in 2002 naar USD 150 miljard in Naast de onzekerheid over de mogelijkheid om deze kredieten te hernieuwen, bestaat er nog een ander gevaar, namelijk de ongedekte valutapositie als gevolg van de financiering met geleend geld, in het bijzonder voor de nietexporterende kredietnemers. De vooruitzichten voor Turkije Alle bedrijfstakken worden getroffen door de afzwakkende economie, met name die welke nauw aansluiten bij de detailhandel. De textiel-, auto-, elektronica- en bouwbranche lijken op dit moment het hoogste risico te lopen. Redenen hiervoor zijn dat de consumptieneiging gekelderd is, dat er minder ruimte is om geld te lenen en dat de liquiditeitspositie verslechterd is. Textielbranche: Dit is één van de kwetsbaarste bedrijfstakken. Reden hiervoor is een combinatie van factoren, waaronder de overcapaciteit, de achterblijvende productie van merkartikelen, de lage kapitalisatie, de afnemende vraag op de thuismarkt en exportmarkten, de concurrentie van het Verre Oosten en het hoge percentage dubieuze leningen in het bankstelsel (circa 11%). Autobranche: Dit is de op één na grootste bedrijfstak van Turkije, gemeten naar exportvolume, en tevens een belangrijke afnemer van diverse andere sectoren. De internationale en nationale vooruitzichten voor de autobranche zien er slecht uit: de afgelopen maanden hebben vrijwel alle toonaangevende autofabrikanten de montagebanden meermaals stilgelegd. Elektronicabranche: deze sector krijgt het zwaar te verduren, zeker nu de macro-economische ontwikkelingen het consumentenvertrouwen verder doen afbrokkelen. Fabrikanten, distributeurs en detailhandelaars kampen met liquiditeitsmoeilijkheden en gaan gebukt onder verkrappende marges als gevolg van de hevige concurrentieslag op een inkrimpende markt. Metaalindustrie: Als belangrijke toeleverancier van diverse sectoren waaronder machinebouw, auto-industrie, bouwnijverheid en de sector van duurzame consumptiegoederen, wordt deze bedrijfstak getroffen door de neerwaartse spiraal die zich daar aftekent, met als gevolg productiedaling, uitstel van investeringen en teruglopende afzetprijzen. Desondanks wordt de metaalindustrie nog niet als één van de risicovolle sectoren van Turkije beschouwd. Naarmate de verslechterende verwachtingen hun uitwerking doen gevoelen, zullen ondernemingen/sectoren die goederen en diensten met een lage vraagelasticiteit leveren en die in hogere mate afhangen van externe financiering een verhoogd risico lopen. Atradius 7

8 India Het ondernemersklimaat in India De Indiase economie is de afgelopen drie jaar met 9% of meer gegroeid, maar de verwachting is dat de wereldwijde kredietcrisis deze groei zal doen minderen. De centrale bank van India rekent voor 2008/2009 met een economische groei in een grootteorde van 7,5% tot 8%. Talloze onafhankelijke analisten noemen dit echter een optimistische groeiprognose. Volgens een opinieonderzoek van Reuters verwachten economen dat de Indiase economie in 2008/2009 zal groeien met 6,8%, het laagste groeitempo in zes jaar, en het jaar daarop met 6,2%. Deze afzwakkende groei wordt bevestigd door specifieke indicatoren. Uit in december bekendgemaakte cijfers blijkt dat de autoverkopen in november zijn teruggelopen met bijna 20%, een recorddaling in acht jaar. Reden hiervoor is de afnemende vraag als gevolg van de hoge kosten voor leningen, de kredietschaarste en de afzwakkende economie. De verkopen van vrachtwagens en bussen kernindicator van de industriële bedrijvigheid zijn ineengestort en werden bijna gehalveerd in vergelijking met Uit andere gepubliceerde cijfers blijkt dat de productie van de verwerkende industrie in november voor het eerst in drieënhalf jaar tijd is afgenomen. Wij hebben vastgesteld dat toonaangevende bedrijfstakken, zoals de staalsector en de ICT(informatie- en communicatietechnologie)-branche, niet alleen te maken kregen met wereldwijde schommelingen van de goederenen grondstoffenprijzen, maar bovendien ook getroffen werden door de conjunctuurdip in meer ontwikkelde westerse economieën. Aangezien Indiase ICT-bedrijven zich in hoge mate bezighouden met bedrijfsprocessen die door Amerikaanse ondernemingen worden uitbesteed, worden zij direct getroffen wanneer de Amerikaanse economie afzwakt. Auto- en vastgoedverkopen staan onder druk door het gebrek aan laagdrempelige financieringsfaciliteiten. Kopers in de staalsector hebben dit jaar een ware achtbaanrit achter de rug: eerst vertoonde de markt een verkrappende neiging als gevolg van de scherpe prijsstijgingen voor ijzererts en kolen; vervolgens werden de verkoopprijzen van overheidswege aan banden gelegd. Sindsdien zijn de inputprijzen gedaald maar recenter is ook de vraag van auto- en bouwbedrijven nog verder weggezakt, waardoor zij zich genoodzaakt zagen prijsverlagingen door te voeren en uitbreidingsplannen op de lange baan te schuiven. De vooruitzichten voor India Wij hebben nog geen uitgesproken toename van het aantal wanbetalingen waargenomen. Uit persberichten blijkt evenwel dat grote ondernemingen geneigd zijn kleinere leveranciers of onderaannemers minder snel te betalen. Wanneer we deze ontwikkelingen in een breder, wereldomvattend perspectief plaatsen en de onmiskenbare gevolgen hiervan op India incalculeren, dan is het de verwachting dat de komende zes maanden opnieuw erg lastig zullen uitdraaien. Het Atradius voordeel We hopen dat de Market Monitor van Atradius een nuttige tool kan zijn, een barometer die u op de hoogte houdt van de economische situatie in uw thuismarkt en in het buitenland. Wij bij Atradius zien de huidige economische neergang als een logische, natuurlijke reactie op de economische hoogconjunctuur van de voorbije jaren. Als klant van Atradius geniet u niet alleen de voordelen van onze unieke aanpak, maar kunt u bovendien putten uit onze database met uitgebreide informatie over markten en ondernemingen wereldwijd en geniet u uiteraard ook van onze ruime ervaring met claims en incasso. Atradius 8

9 Atradius Copyright. While we have made every attempt to ensure that the information contained in this report has been obtained from reliable sources, Atradius is not responsible for any errors or omissions, or for the results obtained from the use of this information. All information in this document is provided as is, with no guarantee of completeness, accuracy, timeliness or of the results obtained from the use of this information, and without warranty of any kind, express or implied. In no event will Atradius, its related partnerships or corporations, or the partners, agents or employees thereof be liable to you or anyone else for any decision made or action taken in reliance on the information in this report or for any consequential, special or similar damages, even if advised of the possibility of such damages. Atradius 9

market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Januari 2009 De nabije toekomst voor sleutelmarkten en industriën

market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Januari 2009 De nabije toekomst voor sleutelmarkten en industriën market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Januari 2009 De nabije toekomst voor sleutelmarkten en industriën Atradius brengt u een snapshot over een aantal markten en sleutelsectoren. Onze kredietanalisten

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Duitsland maart 2014 Ha mb urg B e r l i n e Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (2012, % van bbp) Hoofdstad: Berlijn Diensten: 71 % Regeringsvorm: Parlementaire

Nadere informatie

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om?

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Februari 2009 De vooruitzichten voor belangrijke landen en industrieën Elke maand ontvangt u van Atradius deze Market Monitor met het laatste nieuws over

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête (COEN) ondervraagt elk kwartaal ondernemers over onderwerpen

Nadere informatie

Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014

Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014 Hong Kong / Brussel, 9 maart 2015 Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014 In 2015 worden een tragere groei en een toename van de non-performing

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Eerste kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om?

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Februari 2009 De nabije toekomst voor sleutelmarkten en industriën Atradius brengt u maandelijks een snapshot over een aantal markten en sleutelsectoren.

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012 11 e meting: eerste kwartaal 2012 Gemeente Hoorn mei 2012 Colofon Uitgave : &O Research BV van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Datum : Mei 2012 Opdrachtgever : gemeente

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Januari 2012 Jan van Nispen Inleiding Sinds 2008 zijn woorden zoals crisis, financieringsproblemen, waarborgen en bailouts niet meer uit de

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201012 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juli 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf Ondanks het toegenomen optimisme

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren?

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Januari 2013 Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Analyse uitgevoerd voor het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Verder in deze editie:

Verder in deze editie: Economie Monitor Brabant Vierde kwartaal 4 Eurocrisis raakt ook de Brabantse economie De economie van Brabant krijgt in het laatste kwartaal van te maken met de gevolgen van de eurocrisis en dit is goed

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij meerderheid van aannemers daalt orderboek voor huizen en flats VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij 54% van de aannemers ligt het aantal orders voor nieuwe huizen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland Derde kwartaal 14 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het derde kwartaal 14. De Conjunctuurenquête Nederland brengt

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO)

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Prof. Hans Crijns Impulscentrum Groeimanagement 1. Inleiding Dit is de eerste editie van de Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) een overzicht van de trends in ondernemingsgroei

Nadere informatie

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Utrecht, 20 april 2012 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen I en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 2 juni 3.3 6.3 uur 2 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. September 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. September 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-214 27 september 2001 10.30 uur September 2001 Algemeen: grote onzekerheid Het conjunctuurbeeld in september is sterk beïnvloed door onzekerheid

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

UNIZO KMO-BAROMETER. UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be

UNIZO KMO-BAROMETER. UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be UNIZO KMO-BAROMETER UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be De UNIZO KMO-barometer wordt per kwartaal samengesteld aan de hand van een bevraging bij 700 KMO s en bestaat uit

Nadere informatie

West-Vlaamse bedrijven: fit, gezond en crisisbestendig?

West-Vlaamse bedrijven: fit, gezond en crisisbestendig? Bekaert West-Vlaamse bedrijven: fit, gezond en crisisbestendig? Lieselot Denorme sociaaleconomisch beleid, WES Ondanks de recente economische crisis zijn de West-Vlaamse bedrijven er globaal in geslaagd

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Maart 1999

Conjunctuurbericht. Maart 1999 Conjunctuurbericht PB99-068 25 maart 1999 7.30 uur Maart 1999 Algemeen: stemming minder positief Een tweetal belangrijke stemmingsindicatoren duidt op een tanend optimisme bij zowel industriële producenten

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Persbericht. CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen, 28 oktober 2009

Persbericht. CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen, 28 oktober 2009 CSM nv Corporate Communications Postbus 349 1000 AH Amsterdam Nienoord 13 1112 XE Diemen T +31 (0)20 590 62 16 F +31 (0)20 590 62 17 E communications@csm.nl Persbericht CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen,

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november

Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november 25--24 Links: NBB.Stat Algemene informatie Maandelijkse conjunctuurenquête bij de bedrijven - november 25 Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november Na de aanmerkelijke stijging in oktober, is

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1

kortlopende kredieten langlopende kredieten buitenlandse banken1 Observatorium voor krediet aan niet-financiële vennootschappen de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel Tel. +32 2 221 26 99 Fax +32 2 221 31 97 BTW BE 0203.201.340 RPM Brussel 2010-05-20 Links: kredietobservatorium

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Persbericht. Hoop op een einde aan de crisis. Bevindingen van het GfK-onderzoek naar het consumentenklimaat in Europa in het derde kwartaal van 2013

Persbericht. Hoop op een einde aan de crisis. Bevindingen van het GfK-onderzoek naar het consumentenklimaat in Europa in het derde kwartaal van 2013 Persbericht 21 oktober 2013, 0:00 Hoop op een einde aan de crisis 21 oktober 2013 Rolf Bürkl T +49 911 395-3056 konsumklima@gfk.com Ursula Fleischmann Corporate Communications T +49 911 395-2745 F +49

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2015. Vertrouwen ondernemers verder toegenomen

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2015. Vertrouwen ondernemers verder toegenomen Conjunctuurenquête Nederland Eerste kwartaal 215 Vertrouwen ondernemers verder toegenomen Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het eerste kwartaal

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl)

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen;

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen De recessie is nog niet ten einde, maar een lichte verbetering is zichtbaar. In het tweede kwartaal kwam vrijwel wereldwijd een einde aan het ongekende tempo van de teruggang. Dit blijkt vooral uit het

Nadere informatie

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese:

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese: FEBRUARI 2016 16/02/2016 Boordtabellen Horeca Synthese: De omzetgroei in de horeca zet door en is het sterkst in restaurants en logies. De horeca inflatie blijft op een hoog niveau. Het aantal arbeidsplaatsen

Nadere informatie

market monitor Focus op landen en sectoren

market monitor Focus op landen en sectoren market monitor Focus op landen en sectoren Februari 2010 Gemengde vooruitzichten met betrekking tot faillissementen D e voorspelling voor de economische activiteit in 2010 is dat er in de ontwikkelde markten

Nadere informatie

21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN. Conjunctuurindicatoren

21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN. Conjunctuurindicatoren 21.05.2008 Nr 3206 I. ECONOMIE EN FINANCIEN Conjunctuurindicatoren Kalender voor het uitbrengen van de indicatoren... 5 Afzetprijsindexen (basis 2000 = 100) September tot oktober 2007... 6 Indexen van

Nadere informatie

market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 2008 Buigen of barsten?

market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 2008 Buigen of barsten? market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 28 Buigen of barsten? De ernst van de penibele economische toestand wereldwijd wordt vandaag pijnlijk voelbaar. Wat begon als een kredietcrisis

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011 PERSBERICHT EMBARGO TOT DINSDAG, 13 SEPTEMBER 2011, 00.01 UUR Contact: Irene Bieszke ManpowerGroup Nederland +31 (0) 6 41 05 96 62 irene.bieszke@manpower.nl Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand

Nadere informatie