Diagnose en classificatie van acute leukemieën. Dana Van Kerkhoven en Caroline Brusselmans LAG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diagnose en classificatie van acute leukemieën. Dana Van Kerkhoven en Caroline Brusselmans LAG"

Transcriptie

1 Diagnose en classificatie van acute leukemieën

2 Maligne aandoeningen Myelodysplastische Syndromen Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen Acute leukemieën Plasmacelpathologieën

3 Diagnose en classificatie van acute leukemieën Algemeen Diagnose Classificatie

4 Wat is een leukemie? Kwaadaardige, ongecontroleerde proliferatie van beenmergcellen vorming kloon Verdringing van de normale hematopoïetische reeksen pancytopenie Interferentie met normale functie van het beenmerg Leidt tot de dood zonder therapie

5 Wat is een acute leukemie? leeftijd ACUUT alle leeftijden (ALL vnl. bij kinderen; AML vnl. bij volwassenen) CHRONISCH volwassenen begin plots insidieus overleving (onbehandeld) < 6 maanden 2-6 jaar leukemische cellen immatuur matuur anemie mild tot ernstig mild trombopenie mild tot ernstig mild WBC variabel verhoogd organomegalie mild prominent

6 Oorzaak: Schade aan genetisch materiaal van de hematopoïetische voorlopercellen Risicofactoren: Congenitale chromosomale abnormaliteiten vb. Down, Turner, Klinefelter, Bestraling Chemicaliën en medicatie: benzeen, chemo, Virussen: HTLV, EBV Immuundeficiënties Chronische beenmergdysfunctie (MDS, myeloproliferatieve aandoeningen, aplasie, PNH, )

7 Prevalentie: 20-30/ (50% acuut, 50% chronisch) Kliniek: Symptomen cytopeniën (anemie: vermoeidheid, trombopenie: bloedingen, granulocytopenie: infecties) Hepatosplenomegalie, lymfadenopathiën (vnl. ALL) Huidinfiltratie, gingivale hypertrofie en orale letsels (vnl. AML M4/M5) DIC (vnl. AML M3) Bot- of gewrichtspijnen (door expansie van de leukemische lijnen in de beenmergcaviteit) Neurologische symptomen (bij invasie van het centraal zenuwstelsel) (vnl. ALL) Testisinvasie (vnl. ALL)

8 Diagnose en classificatie van acute leukemieën Algemeen Diagnose Classificatie

9 Belang van correcte identificatie van type en subklasse van leukemie 1. Diagnose en behandeling ALL: nakijken CZS! AML M3: DIC! 2. Voorspellen prognose 3. Betere communicatie (vergelijking resultaten mogelijk door uniforme en reproduceerbare definities van de diverse vormen van acute leukemie)

10 Diagnose van acute leukemieën Morfologie Cytochemie Immuunfenotypering Cytogenetica Moleculaire diagnostiek

11 Morfologie Onderscheid leukemie versus andere neoplasmen en niet-neoplastische ziekten Onderscheid acute myeloïde leukemie (AML) versus acute lymfoblastische leukemie (ALL) Classificatie van de leukemie

12 Normaal BM Leukemie

13 Myeloblast mm Ø kern: groot, overwegend rondovaal, fijnmazig chromatinepatroon, meerdere duidelijke nucleoli (2-5), N/C 7:1 tot 5:1 cytoplasma: weinig, lichtblauw (naar de celmembraan toe: donkerder), soms enkele azurofiele (blauwrode) grove korrels, (Auerse staaf)

14 Lymfoblast mm Ø kern: rond-ovaal (sporadisch gekliefd, geplooid), fijn chromatinepatroon (maar grover dan bij myeloblasten), 1-2 (soms onduidelijke) nucleoli, N/C 7:1 tot 5:1 cytoplasma: meestal smalle rand, licht tot sterk basofiel, agranulair, soms vacuolisatie, soms aan één kant van de kern gelegen ("hand mirror appearance)

15 Monoblast mm Ø kern: rond-ovaal tot ingesnoerd, fijnmazig chromatinepatroon, duidelijke nucleoli (1-2) cytoplasma: ruim aanwezig, grijsblauw met soms kleine azurofiele korrels

16 ALL AML

17 Diagnose van acute leukemieën Morfologie Cytochemie Immuunfenotypering Cytogenetica Moleculaire diagnostiek

18 Cytochemie Myeloperoxidase (POX) Niet-specifiek esterase (ANBE) AML + + (monocytair) (diffuus) ALL - +/- (focaal)

19 Cytochemie

20 Diagnose van acute leukemieën Morfologie Cytochemie Immuunfenotypering Cytogenetica Moleculaire diagnostiek

21 Immuunfenotypering bepalen antigeenstructuren van de leukemische cel mbv. monoclonale antistoffen Typeert specifieke cellijn (myeloïd versus lymfoïd) en differentiatiestadium (onrijp versus rijp) diagnose en subclassificatie van ALL vb. lymfoïde merker: CD19 subclassificatie van AML vb. myeloïde merker: CD13 bepaling bifenotypische leukemie immature merkers: CD34, TdT Prognostische waarde Opsporen van minimale residuele ziekte (indien aberrant fenotype)

22 Immuunfenotypering AML Panmyeloïd: CD13, CD33, CD65, CD117, antimyeloperoxidase Merkers van maturatie: CD15, CD11b Merkers van monocytaire differentiatie: CD14, CD11b, CD64 Erythroïde merker: antiglycophorine Megakaryocytaire merker: CD41, CD42a, CD42b, CD61 Expressie van immature merkers: CD34, TdT ALL Expressie van lymfoïde antigenen: B-cel merkers: CD19, cycd22 T-cel merkers: CD2, CD5, CD7, cycd3 Expressie van immature merkers: TdT, CD34

23 Immunofenotypische classificatie van ALL B-cell precursor % of ALL FAB category T-cellassociated antigens B-cellassociated antigens Surface Ig 1 80 L1,L B-cell 5 L T-cell precursor 15 L1,L Ig, immunoglobulin ; 2 -, negatieve; +, positive

24 Immuunfenotypering en subclassificatie van B-cel ALL CD19* s/ccd22* ccd79a* CD10 cμ s/c Igκ or s/c Igλ pro-b Common ALL pre-b /- + - mature-b /- +/- + * ten minste 2 van deze markers moeten getest worden en positief zijn

25 Immuunfenotypering en subclassificatie van T-cel ALL ccd3 CD7 CD2* CD5* CD8* scd3 CD1a pro-t pre-t + + +/- +/- +/- - - cortical T + +/- +/- +/- +/- +/- + mature T + +/- +/- +/- +/- + - *ten minste 1 van deze 3 markers moet positief zijn, behalve voor pro-t

26 Prognose van ALL gerelateerd tot immunofenotype Gunstig B cel precursor (CD10+) (Cytogenetische bevindingen beinvloeden de prognose) Minder gunstig Vroege B cel precursor (CD10-) T cel mature B cel Slg + (Burkitt s)

27 Immuunfenotypering en subclassificatie van AML AML M0: positief voor myeloide merkers CD13, CD33 AML M7: positief voor de thrombocytenmerkers CD41, CD42, CD61 AML M6: positief voor erythroide merker glycoforine A monocytaire leukemie: positief voor monocytaire merkers CD64, CD14

28 Diagnose van acute leukemieën Morfologie Cytochemie Immuunfenotypering Cytogenetica Moleculaire diagnostiek

29 Cytogenetica (karyotypering) Diagnose van acute leukemieën Prognostische waarde Classificatie van acute leukemieën Startpunt voor identificatie van genen Opsporen minimale residuele ziekte-recidief Vb. inv(16) p13;q22

30 Cytogenetica Structurele afwijkingen: translocaties inversies deleties duplicaties Numerieke afwijkingen hypodiploïdiemonosomie hyperdiploïdie - trisomie

31 Moleculaire diagnostiek snelle en specifieke detectie van verscheidene specifieke genetische afwijkingen op moleculair niveau Identificatie van fusiegenen herschikking van genetisch materiaal tgv. structurele defecten resulteert in de vorming van fusiegenen (PML-RAR, TEL-AML1, etc.) Vb. inv(16) MYH 11/CBFβ Bepaling van clonaliteit T-cel receptor genherschikkingen Immuunglobuline genherschikkingen Opsporen van minimale residuele ziekte Clonaliteit Fusiegenen

32 Cytogenetica en moleculaire diagnostiek Chromosomale afwijkingen in ALL Cytogenetische afwijkingen Betrokken genen t(12;21)(q12;q22) TEL/AML-1 t(1;19) (q23;p13) PBX/E2A t(9;22) (q34;q11) ABL/BCR (p190) t(4;11) (q21;q23) 1 V/MLL 1 Chromosomale afwijkingen in AML Cytogenetische afwijkingen Betrokken genen t(8;21) (q22;q22) ETO/AML1 inv(16) (p13;q22) MYH11/CBFbeta t(15;17) (q22;q21) PML/RARalfa t(6;9) (p23;q34) DEK/CAN t(9;11) (p22;q23) AF9/MLL

33 Prognose en cytogenetica in ALL Gunstig Hyperdiploïdie > 50 Cryptic t(12;21) (p12;q22) Intermediair Hyperdiploïdie "Normaal"(diploïdie) del (6q) Ongunstig Hypodiploïdie : near haploid Near tetraploidie del 17p t(9;22) (q34;q11) t(11q23), gewoonlijk t(4;11) t(1;19) Burkitt

34 Prognose en cytogenetica in AML Prognose groep Gunstig Chromosomale afwijking inv 16 of t(16;16) t (8;21) t(15;17) Intermediair Trisomie 8 t(9;11)-kinderen "normaal" Ongunstig Abnormaliteiten chr. 5 en 7 t(11;q23), inv(3q) Complexe afwijkingen

35 Prognose AML respons op inductie - Ongunstig karyotype of immuunfenotype - > 60 jaar - Secundaire AML - Slechte algemene toestand - WBC > relaps - Ongunstig karyotype - > 60 jaar - Vertraagde respons op inductie chemotherapie - WBC > Vrouw - Gestegen LDH

36 Diagnose en classificatie van acute leukemieën Algemeen Diagnose Classificatie

37 Classificatie: nut? Kennis van natuurlijk verloop van de ziekte genezingskansen/sterftekansen complicaties frequentie van recidief biologie van de ziekte Keuze van aangepaste therapie Vergelijking van resultaten van therapeutische trials

38 Classificatie 1976, French American British classification (FAB classificatie) morfologie en cytochemie, soms aangevuld door immuunfenotypering 1999, World Health Organisation classification proposals (WHO classificatie) kliniek, morfologie, immuunfenotypering, cytogenetica en moleculaire diagnostiek

39 FAB: Acute leukemie: Minimaal 30% blasten ( 3% MPO +) (tellen op ANC!) Indien > 50% erytroblasten op ANC: minimaal 30% blasten op NEC! Verdere onderverdeling naargelang Differentiatierichting naar één of meerdere cellijnen Graad van uitrijping AML: 8 subtypes ALL : 3 subtypes

40

41 AML FAB-classificatie

42 AML M0: Myeloïde leukemie met minimale differentiatie (pox +, myeloïde merkers +) AML M1: Myeloblastische leukemie met minimale uitrijping AML M2: Myeloblastische leukemie met uitrijping AML M3: Promyelocyten leukemie AML M4: Myelomonocytaire leukemie (AML M4 eo: met eosinofilie) AML M5: Monocytaire leukemie weinig gedifferentieerd: AML M5a gedifferentieerd: AML M5b AML M6: Erythroïde leukemie AML M7: Megakaryoblastische leukemie

43 AML M1 (FAB) Acute myeloblastische leukemie zonder maturatie 90% blasten (op NEC) 3% MPO + Mature componenten (monocytengranulocyten) 10% (op NEC) - anemie-trombopenie-leucocytose (met neutropenie) - vaak Auerse staven - hypercellulair merg met overwegend blasten! - soms dysplasie in rode en megakaryocytaire reeks

44 AML M2 (FAB) Acute myeloblastische leukemie met maturatie 30-89% blasten (op NEC) Granulocytaire component > 10% (op NEC) Monocytaire component 20% (op NEC) (geen andere criteria van M4!) - anemie-trombopenie-leucocytose (met soms normaal tot verhoogd neutrofielenaantal) - frequent Auerse staven - abnormale myeloïde precursoren (hypogranulatie, hyposegmentatie, bizarre kernvormen) - soms dysplasie in rode en megakaryocytaire reeks

45 AML M3 (FAB) Acute promyelocytaire leukemie = Hypergranulaire vorm < 30% blasten (op NEC) mogelijk Zeer karakteristieke morfologie promyelocyten Vaak oudere kinderen-jong volwassenen Snelle diagnose vereist owv. DIC! - anemie-diepe trombopenie (DIC!)- leucocytose (weinig circulerende leukemische cellen) - abnormale promyelocyten: rood- tot roodpaarse granules over ganse cel (ook over kern), geen Golgi-zone, rond tot ovale kern, takkenbossen (bundels Auerse staven)

46 AML M3 variant (FAB) = Hypogranulaire vorm verhoogd aantal WBC met meer abnormale vormen in perifeer bloed promyelocyten: agranulair of fijne, stofachtige rode granules, (bundels Auerse staven), sterk gelobde kern (meestal 2 lobben verbonden door een brug), cytoplasma zwak tot matig basofiel van kleur met soms blebvorming beenmerg: hypo- en hypergranulaire vormen

47 AML M4 (FAB) Acute myelomonocytaire leukemie 30% blasten (op NEC) Granulocytaire component 20% (op NEC) én minimum één van de volgende criteria: - mature monocyten (PBl) 5x109/l - 3x verhoogde urine-/serumlysozymes - 20% positief esterase in of monocytaire cellen - anemie-trombopenie-leucocytose - leukemische cellen: granulocytaire en monocytaire cellijn - soms eosinofilie-basofilie - soms dysplasie in rode en megakaryocytaire reeks - moeilijke DD met AML M2!

48 AML M4 Eo AML M4 met eosinofilie mengsel monocytaire en eosinofiele cellijn ( 5% abnormale eosinofielen) morfologie: - eosinofiele myelocyten: prominente pro-eosinofiele granules (basofiele kleur) samen met typisch eosinofiele granules - mature eosinofielen: hypo- of hyperlobulatie, soms pro-eosinofiele granules mogelijks aantasting CZS! AML M4 met basofilie verhoogd aantal monocyten, basofilie, (eosinofilie), (neutrofilie) myelodysplasie aanwezig

49 AML M5a (FAB) Acute monoblastische leukemie 30% blasten (op NEC) Monocytaire component 80% (op NEC) 80% van de monocyten in het beenmerg zijn monoblasten) - anemie-trombopenie-leucocytose Cytochemie kan belangrijk zijn (sterk ANBE +)!

50 AML M5b (FAB) Acute monocytaire leukemie 30% blasten (op NEC) Monocytaire component 80% (op NEC) < 80% van de monocyten in het beenmerg zijn monoblasten) - anemie-trombopenie-leucocytose - leukemische cellen: monoblasten (geen Auerse staven!), promonocyten en monocyten

51 AML M6 (FAB) Acute erytroleukemie 30% blasten (op NEC) 50% erythroïd (op ANC) - anemie-trombopenie-neutropenie - erytroïde hyperplasie met meerdere kernlobben, karyorrhexis, meerkernigheid, megaloblastisch voorkomen, verhoogd aantal sideroblasten, - blasten: meestal myeloblasten (maar ook mengsel met mono- en megakaryoblasten mogelijk) - soms dysplasie in megakaryocytaire en granulocytaire reeks Met cytochemie kan de afkomst van de blasten worden aangetoond!

52 AML M7 (FAB) Acute megakaryoblastische leukemie 30% blasten (op NEC) Hoofdzakelijk megakaryoblasten (maar ook andere blasten mogelijk!) CD41/61 positief - pancytopenie - weinig leukemische cellen moeilijke diagnose - megakaryoblasten: grootte van myeloblasten, hoge N/C-ratio, agranulair basofiel cytoplasma, perifere cytoplasmatische blebs, soms micromegakaryocyten of dysplasie - beenmerg: acute myelofibrose - dysplasie andere reeksen

53 AML M0 (FAB) Acute myeloïde leukemie met minimaal bewijs van myeloïde differentiatie 30% blasten (op NEC) < 3% blasten MPO-positief Negatieve lymfoïde merkers (CD3, CD5, CD10, CD19, CD22) Immunologisch verdacht voor myeloïd (minimaal één positive myeloïde merker: CD13, CD14, CD33, CD117, MPO) - anemie-trombopenie-neutropenie - blasten: agranulair, cytologisch gelijkenis met AML M1 of ALL type 1 of 2 (verschillen: geen granules en geen Auerse staven) - soms dysplastische kenmerken in de andere lijnen (pleit tegen ALL)

54 ALL FAB-classificatie

55 ALL L1 (FAB) Acute lymfoblastische leukemie Perifeer bloed: - anemie-trombopenie-leucocytose (lymfoblasten) Beenmerg: - hypercellulair - verdringing andere reeksen (normale morfologie) - blasten: eerder klein, uniform van voorkomen, ronde nucleus (regelmatig afgelijnd; hoge N/C-ratio), homogeen chromatine, nucleolen vaak minder duidelijk

56 ALL L2 (FAB) Blasten ALL L2: - groter dan bij L1 - meer pleomorf - nucleus: onregelmatige vorm en meestal duidelijke nucleolen - meer cytoplasma dan bij L1

57 ALL L3 (FAB) = leukemische presentatie Burkitt s lymfoom Endemisch (tropisch Afrika en Nieuw- Guinea) tumor wang Sporadisch (alle leeftijden!) abdominaal, maligne pleura- of peritoneale uitstortingen Immuundeficiëntie-gerelateerd: AIDS, orgaantransplantatie Rol EBV! (niet bij sporadische gevallen) Perifeer bloed: - meestal geen abnormaliteiten (wel bij ziekteprogressie en AIDS) Beenmerg: % beenmerginfiltratie - blasten: medium grootte, relatief uniform, ronde nuclei, zichtbare nucleoli, zeer sterk basofiel cytoplasma, vacuolisatie

58 FAB classificatie niet meer klinisch relevant genoeg AML is een heterogene groep van aandoeningen en ziekten. Binnen éénzelfde FAB-groep zijn de prognoses nog zeer verschillend. Moeilijk te classificeren met FAB: mastcelleukemie, langerhanscelleukemie, hypoplastische AML, therapie-gerelateerde AML, MDS-gerelateerde AML, acute blastische transformatie van chronische aandoeningen.

59 AML-ALL WHO-classificatie

60 WHO-classificatie Berust op morfologische, immunologische, cytogenetische en moleculair genetische analyses subgroepen die verschillen vertonen in etiologie, mechanisme van leukemogenese en clinicopathologische bevindingen Maakt onderscheid tussen de novo en secundaire leukemieën Leidt tot een betere kennis inzake prognose en therapeutisch beleid van de verschillende ziekten

61 WHO classificatie, AML 1. AML with recurrent cytogenetic translocations - AML with t(8;21) (q22;q22), AML1/ETO - Acute PML with t(15;17) (q22;q21), PML/RAR-alfa - Variant acute PML with t(v;17), v/raralfa - AML with abnormal bone marrow eosinophils inv(16) (p13;q22) or t(16;16) (q13;q22), CBFbeta/MYH11 - AML with 11q23, MLL gen abnormalities 2. AML with multilineage dysplasia - With prior myelodysplastic syndrome - Without prior myelodysplastic syndrome 3. AML and myelodysplastic syndrome, therapy related - Alkylating agent related - Topoisomerase II inhibitor related - Other types 4. AML not otherwise categorized AML minimally differentiated AML without maturation AML with maturation Acute myelomonocytic leukemia Acute monocytic leukemia Acute erythroid leukemia Acute megakaryocytic leukemia Acute basophilic leukemia Acute panmyelosis with myelofibrosis FAB

62 AML met t(8;21)(q22;q22) AML: 5-12 %, AML M2: 30 % typische morfologische kenmerken heterogene blasten maturatie in granulocyten (met dysplasie) CD19-CD56 expressie AML1-ETO fusiegen goede prognose

63 WHO classificatie, AML 1. AML with recurrent cytogenetic translocations - AML with t(8;21) (q22;q22), AML1/ETO - Acute PML with t(15;17) (q22;q21), PML/RAR-alfa - Variant acute PML with t(v;17), v/raralfa - AML with abnormal bone marrow eosinophils inv(16) (p13;q22) or t(16;16) (q13;q22), CBFbeta/MYH11 - AML with 11q23, MLL gen abnormalities 2. AML with multilineage dysplasia - With prior myelodysplastic syndrome - Without prior myelodysplastic syndrome 3. AML and myelodysplastic syndrome, therapy related - Alkylating agent related - Topoisomerase II inhibitor related - Other types 4. AML not otherwise categorized AML minimally differentiated AML without maturation AML with maturation Acute myelomonocytic leukemia Acute monocytic leukemia Acute erythroid leukemia Acute megakaryocytic leukemia Acute basophilic leukemia Acute panmyelosis with myelofibrosis FAB

64 Promyelocyten leukemie met t(15;17) (q21;q12) 5-8 % van AML, associatie met AML M3: > 95% leukemische cellen zijn abnormale promyelocyten stollingsstoornissen PML-RAR fusiegen beantwoordt aan retinoinezuur therapie goede prognose

65 WHO classificatie, AML 1. AML with recurrent cytogenetic translocations - AML with t(8;21) (q22;q22), AML1/ETO - Acute PML with t(15;17) (q22;q21), PML/RAR-alfa - Variant acute PML with t(v;17), v/raralfa - AML with abnormal bone marrow eosinophils inv(16) (p13;q22) or t(16;16) (q13;q22), CBFbeta/MYH11 - AML with 11q23, MLL gen abnormalities 2. AML with multilineage dysplasia - With prior myelodysplastic syndrome - Without prior myelodysplastic syndrome 3. AML and myelodysplastic syndrome, therapy related - Alkylating agent related - Topoisomerase II inhibitor related - Other types 4. AML not otherwise categorized AML minimally differentiated AML without maturation AML with maturation Acute myelomonocytic leukemia Acute monocytic leukemia Acute erythroid leukemia Acute megakaryocytic leukemia Acute basophilic leukemia Acute panmyelosis with myelofibrosis FAB

66 AML met inv(16)(p13;q22) or t(16;16) (q13;q22) % van AML, zeer hoge associatie met AML M4 eosinofilie morfologische kenmerken van M4, toename aan dysplastische eosinofielen soms CD2+ MYH11-CBFbeta fusiegen goede prognose

67 WHO classificatie, AML 1. AML with recurrent cytogenetic translocations - AML with t(8;21) (q22;q22), AML1/ETO - Acute PML with t(15;17) (q22;q21), PML/RAR-alfa - Variant acute PML with t(v;17), v/raralfa - AML with abnormal bone marrow eosinophils inv(16) (p13;q22) or t(16;16) (q13;q22), CBFbeta/MYH11 - AML with 11q23, MLL gen abnormalities 2. AML with multilineage dysplasia - With prior myelodysplastic syndrome - Without prior myelodysplastic syndrome 3. AML and myelodysplastic syndrome, therapy related - Alkylating agent related - Topoisomerase II inhibitor related - Other types 4. AML not otherwise categorized AML minimally differentiated AML without maturation AML with maturation Acute myelomonocytic leukemia Acute monocytic leukemia Acute erythroid leukemia Acute megakaryocytic leukemia Acute basophilic leukemia Acute panmyelosis with myelofibrosis FAB

68 AML met 11q23 abnormaliteiten 5-6 % van AML morfologische kenmerken van M4-5, geassocieerd met monocytaire component MLL gen slechte prognose

69 WHO classificatie, AML 1. AML with recurrent cytogenetic translocations - AML with t(8;21) (q22;q22), AML1/ETO - Acute PML with t(15;17) (q22;q21), PML/RAR-alfa - Variant acute PML with t(v;17), v/raralfa - AML with abnormal bone marrow eosinophils inv(16) (p13;q22) or t(16;16) (q13;q22), CBFbeta/MYH11 - AML with 11q23, MLL gen abnormalities 2. AML with multilineage dysplasia - With prior myelodysplastic syndrome - Without prior myelodysplastic syndrome 3. AML and myelodysplastic syndrome, therapy related - Alkylating agent related - Topoisomerase II inhibitor related - Other types 4. AML not otherwise categorized AML minimally differentiated AML without maturation AML with maturation Acute myelomonocytic leukemia Acute monocytic leukemia Acute erythroid leukemia Acute megakaryocytic leukemia Acute basophilic leukemia Acute panmyelosis with myelofibrosis FAB

70 AML met multilineage dysplasie als de novo leukemie of secundair uit Myelodysplastische of Myeloproliferatieve ziekte dysplasie in 2 of meer cellijnen meestal M2, M4 of M6, soms borderline op 2 FAB categorieën geen specifieke cytogenetische afwijkingen, meestal complexe cytogenetische afwijkingen: -7, 7 q-, -5, +8, +9,+11, 11q- frequent bij de oudere mensenzeldzaam bij kinderen ongunstige prognose

71 WHO classificatie,all Acute lymfoblastische leukemie/lymfoom (vroegere FAB L1 en L2) -Precursor B-cel ALL (cytogenetische subgroepen) t(9;22) (q34;q11), BCR/ABL t(v;11) (v;q23), MLL gen abnormalities t(1;19) (q23;p13), E2A/PBX1 t(12;21) (p12;q22), ETV/CBF-alpha -Precursor T-cel ALL Burkitt leukemie/lymfoom (vroegere FAB L3)

72 Vgl FAB en WHO class.sys.bij AML FAB WHO Voorgeschiedenis + Morfologie % blasten 30% 20% dysplasie (MDS) + Cytogenetica + subgroep Moleculaire Diagnostiek + subgroep

73 Casus 1 jongen, 2 jaar aanhoudende koorts, vermoeidheid en bleekheid KOZ: hepatosplenomegalie, klieren: occipitaal, cervicaal, submandibulair, inguinaal Hb: 6.9 g/dl HCT: RBC: /L Bloedplaatjes: /l WBC: /l

74

75

76

77

78 Casus 1: morfologisch PB: 84% blasten 2% eosinofielen 14% lymfocyten BM: Hypercellulair merg met 99% blasten. Verdringing van de andere mergreeksen. Beeld passend bij een acute lymfatische leukemie. Cytochemie: CSV: pox negatief 11.8/µl (99% blasten) invasie CZS

79 Casus 1: immuunfenotypering Positief: CD10 (sterk), CD19, CD22, cycd22, CD24, CD34, cycd79a, HLA- Dr, TdT Zwak tot negatief: CD45 Negatief: sigkappa, siglambda, IgM Common-B-ALL

80 Casus 1:andere Spiraal CT schedel: contrastcapterende weke delen massa verdacht voor lymfoomlokalisatie of leukemisch infiltraat (om. sinus maxillaris) + leptomeningeale contrastcaptatie linksfrontaal Echografie abdomen: hepatosplenomegalie en enkele vergrote klieren thv. leverhilus, normaal aspect van scrotum en testis DNA-onderzoek: hyperploïde piek met DNAindex 1.13

81 Casus 1:therapie Common B-ALL met centrale invasie (hyperdiploïd) Chemo volgens EORTC protocol AR2 ( tot ) Maar vroeg recidief! (2-2006)

82 Casus 2:

83

84

85

86

87

88

89 Casus 2: Pbl: AML M3 19% blasten en 12% promyelocyten Snelle diagnose vereist omwille van stollingsstoornissen! Bevestigd door cytogenetisch en moleculair onderzoek: t(15;17)(q22;q21) en PML-RARalfa fusiegen

Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen

Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen Lessenreeks Hematologie Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen Caroline Brusselmans & Mieke Develter LAG chronische lymfoproliferatieve aandoeningen chronische lymfoproliferatieve aandoeningen chronische

Nadere informatie

Chronische myeloproliferatieve aandoeningen

Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Lessenreeks Hematologie Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Chronische myeloproliferatieve aandoeningen (1) Chronische myeloproliferatieve aandoeningen (2) - overproductie van 1 of meerdere myeloïde

Nadere informatie

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Amsterdam Standaardisatie van flowcytometrie in MDS 2005 start werkgroep Flow in MDS binnen de Nederlandse Vereniging voor Cytometrie 8 deelnemende laboratoria VU Medisch

Nadere informatie

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek bij hematologische maligniteiten MRD Principe, doel en eigenschappen Technieken voor MRD analyse Klinische toepassingen Minimal Residual Disease Bij diagnose:

Nadere informatie

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK ISSN 0778-8363 FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN GLOBAAL RAPPORT

Nadere informatie

Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven. Jan Rega 24/05/2011

Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven. Jan Rega 24/05/2011 Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven Jan Rega 24/05/2011 Inhoud 1. Definitie 2. Epidemiologie en etiologie 3. Kliniek 4. Diagnostiek

Nadere informatie

Hematologie: werken in teamverband!

Hematologie: werken in teamverband! Hematologie: werken in teamverband! Hematologie Zeer intense samenwerking tussen clinicus, klinisch bioloog, anatomopatholoog en cytogeneticus is cruciaal Aan hand van twee casussen willen we het zorgpad

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Acute myeloïde leukemie Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Normale bloedcelvorming Acute myeloïde leukemie (AML) Klonale proliferatie van immature hematopoëtische

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK INSTITUUT VOLKSGEZONDHEID KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN

WETENSCHAPPELIJK INSTITUUT VOLKSGEZONDHEID KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN WETENSCHAPPELIJK INSTITUUT VOLKSGEZONDHEID KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE

Nadere informatie

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ QUIZ Vraag 2 Meerkleurenfluorescentie: Compensatie belangrijk. Hoe ziet deze compensatie eruit? 1 A: juist B: te veel C: geen 2 A: juist B: te weinig C: geen 3 A: te veel B: geen C: juist 4 A: te weinig

Nadere informatie

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Workshop Flowcytometrie in MDS 5 september 2012 Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Canan Alhan VU Medisch Centrum Cancer Center Amsterdam Klinische prognostische

Nadere informatie

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)?

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? De benaming Myelodysplastisch Syndroom (MDS), ook wel myelodysplasie genoemd, staat voor een groep van beenmergstoornissen waarbij de

Nadere informatie

Casus 1. Man, 52 jaar. Pancytopenie. Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450. Casus 1

Casus 1. Man, 52 jaar. Pancytopenie. Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450. Casus 1 Casus 1 Man, 52 jaar. Pancytopenie Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450 Casus 1 Difje Casus 1 Wat is de volgende stap? Vit B12 / foliumzuur Bloedkweek Beenmerg aspiraat Direkte antiglobuline

Nadere informatie

2. Perifere B- cel tumoren Monoklonale lichte ketens (IHC, PCR) FISH, Karyotypering B- cel merkers: CD20, CD79a, PAX5

2. Perifere B- cel tumoren Monoklonale lichte ketens (IHC, PCR) FISH, Karyotypering B- cel merkers: CD20, CD79a, PAX5 PATHOLOGIE MALIGNITEITEN I. NON- HODGKIN LYMFOMEN 1. Precursor B- en T- cel lymfomen B- cel: 0-3 jaar, B- ALL (geen tumormassa) T- cel: Jongetje 10 jaar, Mediastinale massa, Daaropvolgende weken: leukemisch,

Nadere informatie

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Casus 8-jarig meisje wordt gezien door huisarts - Sinds een week bleek

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Trombocytose Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Casus 1 Vrouw, 25 jaar Laboratoriumonderzoek hemoglobine 11,2 g/dl 11,0-14,4 hematocriet 0,341

Nadere informatie

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Opbouw Casus Bespreking literatuur Hypothesen met betrekking tot casus Voorgeschiedenis: 1957

Nadere informatie

INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS)

INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS) INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS) Stichting Contactgroep Leukemie, najaar 2008 De Stichting Contactgroep Leukemie brengt (ex) leukemiepatiënten en hun naasten met lotgenoten in contact, informeert

Nadere informatie

Samenvatting voor niet ingewijden

Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Hematopoïese Bloedcellen worden in het beenmerg gevormd waar de moedercellen, de zogenaamde stamcellen, zich bevinden. Deze stamcel kan

Nadere informatie

Moleculaire karakterisering bij acute myeloïde leukemie (AML)

Moleculaire karakterisering bij acute myeloïde leukemie (AML) FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2011-2012 Moleculaire karakterisering bij acute myeloïde leukemie (AML) Yuran VANWONTERGHEM Promotor: Prof. Dr.Jan Philippé. Begeleider: Apr.

Nadere informatie

HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN. Heidi Castryck 12 februari 2013

HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN. Heidi Castryck 12 februari 2013 HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN Heidi Castryck 12 februari 2013 Indeling Myeloproliferatieve aandoeningen Myelodysplastisch syndroom en akute myeloïde leukemie Lymfoproliferatieve aandoeningen

Nadere informatie

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Werkgroep Nederlandse vereniging voor Cytometrie Daniel den Hoed Kliniek, Rotterdam Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam Isala klinieken, Zwolle Sanquin, Amsterdam SKION,

Nadere informatie

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal.

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. CASUS 2 Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. Lichamelijk onderzoek Bleek, veel hematomen, veel bloed

Nadere informatie

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën I N H O U D hoofdstuk 1 anemie 13 1.1 Overzicht van de anemieën 13 1.2 Congenitale anemieën 16 1.2.1 De thalassemieën 16 1.2.2 Sikkelcelanemie 19 1.2.3 Andere hemoglobinopathieën 22 1.2.4 Aangeboren membraanafwijkingen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015 Chronische Lymfatische Leukemie anno 2015 Marten R. Nijziel, internist-hematoloog Máxima Medisch Centrum Eindhoven/Veldhoven Hematon Leukemiedag Soesterberg, 3 oktober 2015 Wat is CLL? Wat is nodig voor

Nadere informatie

ACUTE MYELOÏDE LEUKEMIE

ACUTE MYELOÏDE LEUKEMIE ACUTE MYELOÏDE LEUKEMIE Wat is acute myeloïde leukemie ( AML)? Omschrijving Acute myeloïde leukemie (AML) is een zich snel ontwikkelende, levensbedreigende ziekte van het bloed waarbij kwaadaardige witte

Nadere informatie

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Marisa Westers Afdeling Hematologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam Implementatie van MDS-FCM in NL (NVC MDS-flow-werkgroep) Discussie over te voeren strategie vanuit

Nadere informatie

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam T-cel lymfoom en beenmergcytologie Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam Patient 22 jarige man Zwelling in hals links 15 kg afgevallen, periode met nachtzweten, maar gestopt, geen koorts Periode

Nadere informatie

Recente moleculaire inzichten in de etiologie, risicobepaling en behandeling van kinderen met acute lymfatische leukemie.

Recente moleculaire inzichten in de etiologie, risicobepaling en behandeling van kinderen met acute lymfatische leukemie. Academiejaar 2013 2014 Recente moleculaire inzichten in de etiologie, risicobepaling en behandeling van kinderen met acute lymfatische leukemie. Dorien Vanden Bossche Promotor: dr. Tim Lammens Scriptie

Nadere informatie

KWAADAARDIGE AANDOENINGEN VAN DE LYMFOIDE WEEFSELS

KWAADAARDIGE AANDOENINGEN VAN DE LYMFOIDE WEEFSELS KWAADAARDIGE AANDOENINGEN VAN DE LYMFOIDE WEEFSELS 1. SECONDAIRE TUMOREN OF METASTASEN = uitgezaaide tumorale haarden bij voorkeur carcinomas (adenoca, spino) = epitheliale tumoren 2. PRIMAIRE TUMOREN

Nadere informatie

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over Wat is leukemie? Leukemie is de verzamelnaam voor verschillende soorten beenmergkanker. Alle vormen worden gekenmerkt door een ontregelde groei van verschillende soorten witte bloedcellen. In het beenmerg,

Nadere informatie

Acute myeloide leukemie

Acute myeloide leukemie Interne geneeskunde Patiënteninformatie Acute myeloide leukemie U ontvangt deze informatie, omdat bij u mogelijk acute myeloïde leukemie is geconstateerd. Wij informeren u hierbij wat deze ziekte precies

Nadere informatie

2.5.8 Hairy cell leukemie

2.5.8 Hairy cell leukemie 2.5.8 Hairy cell leukemie Volwassen patiënten Aantasting van beenmerg milt: kan enorm groot worden lever bloed Indolent verloop Low grade maligne Lymfeklieren laattijdig of nooit aangetast EM: lange cytoplasmatische

Nadere informatie

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen Daphne de Jong, NKI-AVL Amsterdam Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie 28-01-1011 WHO classificatie

Nadere informatie

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands Myelofibrose, PV en ET Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands plt ery MSC PSC mono neutro eo baso Blympho LSC T lympho MyeloProliferatieve

Nadere informatie

Nieuwe inzichten in het ontstaan van leukemie bij kinderen op basis van tweelingenonderzoek: een literatuurstudie

Nieuwe inzichten in het ontstaan van leukemie bij kinderen op basis van tweelingenonderzoek: een literatuurstudie Academiejaar 2011-2012 Nieuwe inzichten in het ontstaan van leukemie bij kinderen op basis van tweelingenonderzoek: een literatuurstudie Jan BRESSELEERS Promotor: Prof. Dr. F. Speleman Scriptie voorgedragen

Nadere informatie

Hypereosinofiel syndroom

Hypereosinofiel syndroom Hypereosinofiel syndroom R. Fijnheer Meander Medisch Centrum/UMCUtrecht HES Incidentie: 2-4 per 1.000.000 per jaar Man> vrouw Leeftijd: 30-70 erg in belangstelling: glivec, mepolizumab etc. Lastig voor

Nadere informatie

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Wat de afdeling Hematologie VU medisch centrum u, in nauwe samenwerking met de afdelingen Klinische Genetica en Pathologie, te

Nadere informatie

Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS?

Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS? inhoud Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS? Hoofdstuk 4 : Wat zijn de symptomen van MDS? - anemie - trombopenie - neutropenie Hoofdstuk

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON G.J. Ossenkoppele, E. Vellenga, G. Huls, B.J.Biemond, S.K. Klein, J.J. Cornelissen, M. Jongen-Lavrencic,

Nadere informatie

Casus 11. Geen klinische gegevens ingevuld Man, 45 Jaar. Hb: 8,9 WBC: 25,2. Plt: 159 MCV 89,1. Neutro s 13,6 Mono s: 2,52. Casus 6

Casus 11. Geen klinische gegevens ingevuld Man, 45 Jaar. Hb: 8,9 WBC: 25,2. Plt: 159 MCV 89,1. Neutro s 13,6 Mono s: 2,52. Casus 6 Casus 11 Geen klinische gegevens ingevuld Man, 45 Jaar Hb: 8,9 MCV 89,1 WBC: 25,2 Neutro s 13,6 Mono s: 2,52 Plt: 159 Casus 6 Bloed uitstrijkje Casus 6 Wat nu? Anamnese Beenmergonderzoek t(9;22) Bloedkweek

Nadere informatie

AML casussen: interactie tussen labo en kliniek

AML casussen: interactie tussen labo en kliniek AML casussen: interactie tussen labo en kliniek Apr. Biol. Barbara Denys Klinische Biologie UZ Gent Symposium WKBWV 6 oktober 2 Prof. Dr. Tessa Kerre Hematologie UZ Gent Casus : Presentatie Man, 9 VG:

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Radboud University Medical Centre Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Bert van der Reijden, PhD Laboratorium

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

Eosinofilie voor de Hematoloog

Eosinofilie voor de Hematoloog Eosinofilie voor de Hematoloog Hanneke Kluin-Nelemans UMCG Disclosures: geen Een casus. Een 46-jarige man wordt verwezen van elders wegens eosinofilie en splenomegalie A/: Moe, jeuk, nachtzweten, dyspnoe

Nadere informatie

Masterproef Gebruik van MLPA bij de diagnostische work-up van B-cel precursor acute lymfoblastische leukemie

Masterproef Gebruik van MLPA bij de diagnostische work-up van B-cel precursor acute lymfoblastische leukemie 2013 2014 FACULTEIT INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN master in de industriële wetenschappen: biochemie Masterproef Gebruik van MLPA bij de diagnostische work-up van B-cel precursor acute lymfoblastische

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman. Geen (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman. Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman Geen (potentiële) belangenverstrengeling Hemofagocytair syndroom klinische presentatie, behandeling en complicaties S. Boerman, AIOS St

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Inwendige geneeskunde Myelodysplastisch syndroom www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl INW022 / Myelodysplastisch syndroom / 20-07-2013 2 Myelodysplastisch

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum

Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum Versie 3 08-2015 Inhoudsopgave Introductie 3 Contact informatie 4 Benodigde materialen 5 Acute Myeloïde Leukemie

Nadere informatie

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing Luister en leer Marlies Van Hoef, MD, PhD, MBA Multiple Myeloom Ziekte van Kahler werd aanvankelijk gediagnostiseerd in 1848 Kwaardaardige abnormaliteit van plasmacellen;

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Diagnostiek en behandeling ernstige aplastische anemie bij volwassenen NVvH werkgroep aplastische anemie

Nadere informatie

DE HUIDIGE BEHANDELINGSMOGELIJKHEDEN VAN KINDEREN MET ACUTE LYMFOBLASTEN LEUKEMIE

DE HUIDIGE BEHANDELINGSMOGELIJKHEDEN VAN KINDEREN MET ACUTE LYMFOBLASTEN LEUKEMIE FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2013-2014 DE HUIDIGE BEHANDELINGSMOGELIJKHEDEN VAN KINDEREN MET ACUTE LYMFOBLASTEN LEUKEMIE Delphine DINNEWETH Promotor: Prof. Dr. N. Van

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het multipel myeloom of de ziekte van Kahler is een kwaadaardige celwoekering van plasmacellen in het beenmerg die een monoklonale zware of lichte keten immunoglobuline produceren.

Nadere informatie

Hairy cell leukemie (HCL)

Hairy cell leukemie (HCL) Interne geneeskunde Patiënteninformatie Hairy cell leukemie (HCL) U ontvangt deze informatie, omdat bij u hairy cell leukemie (HCL) is geconstateerd. Hairy cell leukemie (HCL) is een zeldzame aandoening,

Nadere informatie

ONBEHEERDE AFDRUK. Kwaliteitshandboek CKHL Bijlage 4-4: Referentiewaarden en Meetonzekerheid. Pagina 1 van 10. Alleen geldig op: vrijdag 17 april 2015

ONBEHEERDE AFDRUK. Kwaliteitshandboek CKHL Bijlage 4-4: Referentiewaarden en Meetonzekerheid. Pagina 1 van 10. Alleen geldig op: vrijdag 17 april 2015 LUMC\4. Zorgondersteunend\LSH ONBEHEERDE AFDRUK Kwaliteitshandboek CKHL Bijlage 4-4: Referentiewaarden en Meetonzekerheid Versie 20 Publicatiedatum woensdag 26 maart 2014, 16:16:08 Status Gepubliceerd

Nadere informatie

VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE VOORJAAR 2011

VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE VOORJAAR 2011 VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE VOORJAAR 2011 Aan de 48e rondzending namen 61 laboratoria deel. In willekeurige volgorde betrof dit de volgende instituten: Isala,

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

Een zuigeling met een infectie

Een zuigeling met een infectie Een zuigeling met een infectie Katja Heitink-Pollé, kinderarts, hematoloog-oncoloog WKZ en Flevoziekenhuis Masja de Haas Sanquin Casus Meisje van 6 maanden oud 3e kind van Surinaamse ouders Reden van komst:

Nadere informatie

VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE NAJAAR 2009

VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE NAJAAR 2009 VERSLAG SKML, sectie ICD (Leukemie/lymfoom typering), KWALITEITSCONTROLE NAJAAR 2009 Aan de 45e rondzending namen 60 laboratoria deel. In willekeurige volgorde betrof dit de volgende instituten: Isala,

Nadere informatie

Acute Myeloide Leukemie ( AML)

Acute Myeloide Leukemie ( AML) 1 Acute Myeloide Leukemie ( AML) Introductie Bij AML nemen de cellen in het beenmerg fors in aantal toe door een ontsporing ergens in het rijpingstraject. Hier gaat het om cellen die nog niet voldoende

Nadere informatie

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is :

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is : De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/07/2011 (blz. 4) ART. 33 Afdeling II. Genetische onderzoeken. Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer

Nadere informatie

Pacman eats everything... Marie-José Claessen UMCU

Pacman eats everything... Marie-José Claessen UMCU Pacman eats everything... Marie-José Claessen UMCU Casus - presentatie I Casus presentatie I 58- jarige man Voorgeschiedenis o.a.: Oktober - november 2011 Sint Elsewhere : kortademigheid, lymfadenopathie,

Nadere informatie

Acute Lymfatische Leukemie

Acute Lymfatische Leukemie 1 Acute Lymfatische Leukemie Introductie Acute Lymfatische Leukemie is een ernstig ziektebeeld, dat zonder behandeling meestal in korte tijd een fatale afloop kent. In geval van leukemie woekert er een

Nadere informatie

VERSLAG SKML, sectie IMCD, KWALITEITSCONTROLE Leukemie/lymfoom typering NAJAAR 2012

VERSLAG SKML, sectie IMCD, KWALITEITSCONTROLE Leukemie/lymfoom typering NAJAAR 2012 VERSLAG SKML, sectie IMCD, KWALITEITSCONTROLE Leukemie/lymfoom typering NAJAAR 2012 Aan de 51e rondzending namen 61 laboratoria deel. Op volgorde van plaatsnaam betrof dit de volgende instituten: Aalst:

Nadere informatie

Hfdst 2: Aandoeningen van de lymfoïde weefsels: inflammatoire lymfeklierbeelden (lymfadenitiden)

Hfdst 2: Aandoeningen van de lymfoïde weefsels: inflammatoire lymfeklierbeelden (lymfadenitiden) Hfdst 2: Aandoeningen van de lymfoïde weefsels: inflammatoire lymfeklierbeelden (lymfadenitiden) 1. Inleiding 1.1.Klinische symptomen bij aandoeningen vd lymfoïde weefsels (zowel inflammatoir als tumoraal)

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Met wie kan ik erover praten? Zoekt u hulp of andere informatie? Hebt u er behoefte aan om uw hart eens te luchten? Zoekt u informatie over een type kanker of de behandelingsmogelijkheden? Wilt u weten

Nadere informatie

Anemia/thrombopenie in de onco-hematologie

Anemia/thrombopenie in de onco-hematologie Anemia/thrombopenie in de onco-hematologie beenmerginfiltratie leukemieën, multipel myeloom, lymfoom chemotherapie vb inductie of consolidatiechemotherapie acute leukemie stamceldisfunctie myelodysplasieën:

Nadere informatie

CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen

CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen Chronische Myeloïde Leukemie (CML) is een kwaadaardige ziekte van het bloed waarbij alle bloedcellijnen betrokken

Nadere informatie

De behandeling van leukemie

De behandeling van leukemie Interne geneeskunde Patiënteninformatie De behandeling van leukemie Inleiding U ontvangt deze informatie, omdat bij u leukemie is geconstateerd. Leukemie is een woekering die we ook wel bloedkanker noemen.

Nadere informatie

Lessenreeks hematologie. ese en afwijkingen rode. Erytropoïese. bloedcellen. Caroline Brusselmans & Dana Van Kerkhoven LAG

Lessenreeks hematologie. ese en afwijkingen rode. Erytropoïese. bloedcellen. Caroline Brusselmans & Dana Van Kerkhoven LAG Lessenreeks hematologie Erytropoïese ese en afwijkingen rode bloedcellen. Samenstelling perifeer bloed Rode bloedcellen Trombocyten Witte bloedcellen BLOEDCELLEN Deel 1 Erytropoïese Erytropoïese Plaats

Nadere informatie

DHC morfologie 2016. Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer

DHC morfologie 2016. Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer DHC morfologie 2016 Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam: Organisatie: M.J. Wondergem

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Klinische aspecten van dikke darmkanker Dikke darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker in de westerse wereld. Als we kijken naar aan kanker gerelateerde

Nadere informatie

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog WORKSHOP ANEMIE een Maastrichtse aanpak Michel van Gelder internist-hematoloog met dan aan: Sacha Zeerleder(hematoloog, AMC) & Arno Gingele(1 e jaarsaios, MUMC) Na deze Workshop ben je ONGETWIJFELD in

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Geen (potentiële) belangenverstrengeling Azacitidine, een gekke oorzaak van crazy paving M. Roeven; M. Cruijsen; W. van der Velden, Casus

Nadere informatie

Klinische hematologie

Klinische hematologie Klinische hematologie Marc Boogaerts Gregor Verhoef Klinische hematologie Derde volledig herziene druk: januari 2015 Tweede druk: augustus 2011 Eerste druk: augustus 2010 D/2015/45/108 ISBN 978 94 014

Nadere informatie

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Hodgkin lymfoom 2014 Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Wat is Hodgkin lymfoom? Waarom bij mij? Diagnose en stadiumbepaling Behandeling Laattijdige verwikkelingen Lymfomen Ziekte van Hodgkin of Hodgkin

Nadere informatie

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 Josée Zijlstra VUMC www.hematologie.nl/ j.zijlstra@vumc.nl Thomas Hodgkin 1798-1866 Hodgkin lymfoom Diagnostiek Pathologie Epidemiologie Symptomen Beeldvorming

Nadere informatie

LEUKEMIE OP ZUIGELINGENLEEFTIJD:

LEUKEMIE OP ZUIGELINGENLEEFTIJD: FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2014-2015 LEUKEMIE OP ZUIGELINGENLEEFTIJD: RETROSPECTIEF MONOCENTRISCH ONDERZOEK IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS GENT Elise NAUWYNCK Promotor:

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam EFS bij volwassenen 100% 80% 1989-1994 1995-2000 2001-2006 2007-2012 RSR 60% 40% 2007-2012 20% 0% 1989-1994 0 1 2 3

Nadere informatie

Hairy cell leukemie. Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc

Hairy cell leukemie. Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc Hairy cell leukemie Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc Wie krijgen leukemie? Elk jaar krijgen in Nederland rond de 1500 mensen leukemie Ongeveer 750 acute leukemie Bij de anderen gaat het om chronische

Nadere informatie

Stamceltransplantatie

Stamceltransplantatie Autologe en allogene Stamceltransplantatie -een wereld van verschil - Dr. S.K. Klein internist-hematoloog 41 Geschiedenis 1950 eerste beenmergtransplantatie 1990 Edward DonnallThomas & Joseph Edward Murray

Nadere informatie

Myelodysplastisch Syndroom

Myelodysplastisch Syndroom 1 Myelodysplastisch Syndroom Introductie MDS is een beenmergziekte waarbij de aanmaak van nieuwe bloedcellen abnormaal verloopt.hierdoor ontstaat een gebrek aan normaal functionerende rode bloedcellen,

Nadere informatie

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013 1 Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013 Myelodysplastic syndromes: guidelines for diagnosis 2013 A.A. van de Loosdrecht, G. Huls, P. Wijermans, B. Löwenberg, M. Jongen-Lavrencic,

Nadere informatie

Acute lymfatische leukemie (ALL)

Acute lymfatische leukemie (ALL) Interne geneeskunde Patiënteninformatie Acute lymfatische leukemie (ALL) U ontvangt deze informatie, omdat bij u of iemand in uw omgeving (mogelijk) acute lymfatische leukemie (ALL) is geconstateerd. Wij

Nadere informatie

De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen

De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen 2 De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen anno nu The importance of cytological morphology in diagnosing hematological malignancies to day

Nadere informatie

Moleculairetestenin de hematologischeoncologie: interactie tussen labo en kliniek

Moleculairetestenin de hematologischeoncologie: interactie tussen labo en kliniek Moleculairetestenin de hematologischeoncologie: interactie tussen labo en kliniek Apr. Biol. Barbara Denys Klinische Biologie UZ Gent Symposium WKBWV 16 oktober 2012 Prof. Dr. Tessa Kerre Hematologie UZ

Nadere informatie

Het hemofagocytair syndroom (HLH) D R. P A S C A L E W A L L E M A C Q

Het hemofagocytair syndroom (HLH) D R. P A S C A L E W A L L E M A C Q Het hemofagocytair syndroom (HLH) D R. P A S C A L E W A L L E M A C Q Het hemofagocytair syndroom: inleiding Doel CAT: Aandacht te trekken op: het hemofagocytair syndroom als pathologie de diagnostische

Nadere informatie

Lessenreeks Hematologie. Plasmaceldyscrasieën. Caroline Brusselmans & Sara Vijgen LAG

Lessenreeks Hematologie. Plasmaceldyscrasieën. Caroline Brusselmans & Sara Vijgen LAG Lessenreeks Hematologie Plasmaceldyscrasieën Maligne aandoeningen Myelodysplastische Syndromen Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen Acute leukemieën Plasmacelpathologieën

Nadere informatie

MYELODYSPLASIE. Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010

MYELODYSPLASIE. Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010 MYELODYSPLASIE Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010 Indeling Pathogenese van MDS Classificatie / Risicostratificatie Behandeling Pathogenese

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 "K.B. 22.7.1988" (in werking 1.8.1988) "AFDELING II. Genetische onderzoeken." "Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde

Nadere informatie

Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC

Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC Een doodgewone schimmelinfectie? Géke Kamphof Senior verpleegkundige Hematologie Beenmergtransplantatie LUMC Casus Man 37 jaar (Mark) Voorgeschiedenis 2013 aug : AML (1 e inductie HOVON 102) Sweet syndroom

Nadere informatie