management Gedreven door aandeelhouderswaarde Nancy McKinstry, ceo Wolters Kluwer WERKNEMERS ZORGEN OOK VOOR EIGEN INZETBAARHEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "management Gedreven door aandeelhouderswaarde Nancy McKinstry, ceo Wolters Kluwer WERKNEMERS ZORGEN OOK VOOR EIGEN INZETBAARHEID"

Transcriptie

1 management scope / nr. 03 / 2014 / 9,80 management nr. 03 / 2014 / 9,80 Gedreven door aandeelhouderswaarde Nancy McKinstry, ceo Wolters Kluwer DOSSIER GOED WERKGEVER SCHAP IN & UIT 2013 MEER DAMES OP HET PLUCHE WAARDECREATIE MEER DAN WINSTMAXIMALISATIE WERKNEMERS ZORGEN OOK VOOR EIGEN INZETBAARHEID

2 Wat zijn onze redenen om naar de European Business Days te gaan? De European Business Days zijn bedoeld voor élke Nederlandse onderneming, van MKB tot multinational. Afspraken die binnen de EU worden gemaakt, zijn immers voor elk bedrijf van belang. Op de informatiebeurs krijgt u antwoord op al uw vragen over subsidies, kansen, bedreigingen, innovatie en regelgeving in Europa. Bovendien kunt u deelnemen aan workshops, panelsessies, lezingen en debatten onder leiding van journalistieke kopstukken. Laat uw kansen in Europa niet liggen en bestel vandaag nog uw kaart(en) via EuropeanBusinessDays.eu. INHOUD 8 24 Met uw toegangskaart(en) maakt u het mede mogelijk dat de Jongerendagen en Publieksdagen van de Europese Stem-10-Daagse gratis toegankelijk zijn. Zo draagt u bij aan meer inzicht en kennis van Europa bij het Nederlandse publiek. 20 Ik ben Alexander Rinnooy Kan, oud voorzitter van de SER. Onze bedrijven mogen in Europa geen kansen laten liggen. Onze toekomst ligt in Europa. Daarom ga ook ik naar de European Business Days. Ik ben Thecla Bodewes, directeur van verschillende scheepswerven en ook ik ga naar de European Business Days om te debatteren over economische groei en export door vrij handelsverkeer binnen een verenigd Europa. Ik ben Frans van Houten, CEO van Philips. Kennis, ondernemerschap en innovatie zijn in Europa erg belangrijk. Hierover moeten we spreken tijdens de European Business Days. Want het gaat om de toekomst van ons en onze kinderen. Ik ben Bernard Bot, oud minister van Buitenlandse Zaken, en ook ik ga naar de European Business Days. Europa staat centraal in mijn werk als adviseur van internationale bedrijven. Wij moeten ons kunnen meten aan landen als China, India en Brazilië. 12 & 13 mei Jaarbeurs Utrecht EuropeanBusinessDays.eu DRAMA S AAN DE TOP ZORGDEN VOOR MEER DOOR- STROOM IN DE DIRECTIEKAMERS IN & UIT 2013, pagina 24 8 NANCY MCKINSTRY Een dikke tien jaar geleden leefde Wolters Kluwer van printactiviteiten. Onder leiding van Nancy McKinstry groeide het bedrijf uit tot digitaal concern. 20 HERNIEUWD VERTROUWEN Door de doorgeschoten focus op controle frustreert de raad van commissarissen de raad van bestuur. Een pleidooi voor het hernieuwen van het vertrouwen. 24 IN & UIT 2013 Alles stroomt in de Nederlandse directiekamers; bestuurders volgen elkaar in hoog tempo op. Steeds meer vrouwen krijgen voet aan de grond. Zo wordt Merel van Vroonhoven bestuursvoorzitter van toezichthouder AFM. nr. 03 /

3 INNOVATIE Om weer een innoverende economie te worden, moeten we het niet hebben van nieuwe technieken. De uitdaging is juist om bestaande kennis en technologieën aan elkaar te knopen. 38 INTERVIEW PETER KLEIJ De hr-topman van Mediq wil werknemers wakker schudden: blijven werken aan employability is hard nodig. 46 EMPLOYABILITY Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever om personeel fysiek en mentaal fit te houden. 50 HUMAN RESOURCES Een tijd waarin baanzekerheid verdwijnt vraagt om vernieuwende hr-initiatieven. 58 KOPLOPER AF Nederland is niet langer koploper op internationale pensioenranglijsten. Het systeem van de Denen wint op alle fronten. 62 VAN WINST NAAR WAARDE Winstmaximalisatie maakt plaats voor het creëren van waarde voor álle stakeholders. ELKE MAAND 4 COLOFON 6 KORT 7 EDITORIAL 18 WANDELGANGEN 35 COLUMN PETER PAUL DE VRIES DOSSIER GOED WERKGEVER SCHAP COLOFON nr. 03 / 2014 MANAGEMENT SCOPE A meeting of minds, is een uitgave van Scope Business Media, Amstelzijde 85a, 1184 TZ Amstelveen. DIRECTEUR/UITGEVER Walter Vesters HOOFDREDACTIE Quinty Danko EINDREDACTIE Nicole Gommers REDACTIECOÖRDINATIE Chantal Doezie Lea Mazor ACCOUNT Jotta Erath Famke van Bon VORMGEVING Thielenpeters MEDEWERKERS Marcel Bakker, Marco Bakker, Leonard van den Berg, Luuk Besamusca, Erik Bouwer, Lex Draijer, Paul Groothengel, Jan Douwe Kooistra, Yvonne Kroese, Irene Schoemakers, Anouck Wolf, Marike van Zanten INTERVIEWERS Tineke Bahlmann (commissaris/bestuurder), Manon van Beek (Accenture), Dick Benschop (Shell), Herman Bol (bestuursadviseur en toezichthouder), Arjan Eleveld (LTP), Michel van Elk (Nationale-Nederlanden), Marco Gianotten (Giarte Media Group), Ton Hegeman (Eiffel), Bart Hogendoorn (HP), Charles Honée (Allen & Overy), Roger Muys (PostNL), Paul Nobelen (bestuursadviseur), Arjan Nollen (Nationale- Nederlanden), Monique Noomen-Greve (Eiffel), Tim Stevens (Allen & Overy), Jurgen van Weegen (A.T. Kearney) ABONNEMENTEN De abonnementsprijs van Management Scope bedraagt 98,- per jaar. Losse nummers 9,80 (inclusief 6% BTW). Schriftelijke annulering van abonnementen is mogelijk tot uiterlijk twee maanden voor het begin van het nieuwe abonnementsjaar. OPLAGE De gemiddelde oplage bedraagt exemplaren. ADRESWIJZIGINGEN Het doorgeven van adreswijzigingen aan de administratie kunt u eenvoudig doen via onze website: managementscope.nl/magazine/adreswijziging ADMINISTRATIE EN REDACTIE Postbus 23, 1190 AA Ouderkerk a/d Amstel, T , F Niets in deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Management Scope verschijnt 17 april De deadline voor het aanleveren van advertentiemateriaal is 3 april De negen grootste fouten die beleggers maken (en hoe u ze kunt voorkomen) Zelfs als u met dit GRATIS* rapport maar één dure beleggingsfout kunt voorkomen, is het al meer dan de moeite waard om enkele minuten te investeren in slechts één telefoontje: Voorkom rampzalige beleggingsfouten Zoals de meeste mensen tijdens de recessie wel hebben gemerkt, is het beheren van beleggingen een stuk ingewikkelder dan alleen het kiezen van aandelen of beleggingsfondsen. Het echte geheim is om rampzalige fouten te voorkomen, die de waarde van uw beleggingsportefeuille serieus aantasten en moeilijk zijn te herstellen. Helemaal als uw pensioen nadert of als u al met pensioen bent. Speciaal voor beleggers met meer dan ,- Wij adviseren u dit belangrijke gratis rapport aan te vragen. Vooral als u een vermogen van meer dan ,- heeft, moet u het echt gelezen hebben. Want wie meer heeft, heeft ook meer te verliezen. Het rapport is geschreven door Ken Fisher, best-seller auteur, Forbes columnist en CEO van Fisher Investments Nederland. In dit rapport beschrijft Ken negen cruciale fouten die beleggers maken. Veel beleggers maken onbewust steeds opnieuw dezelfde fouten, wat veel geld kost en hun financiële toekomst in gevaar brengt. Dit is wat u leert: De meest voorkomende fout bij pensioenplanning die de meeste mensen maken Hoe verkeerde risicospreiding u veel geld kan kosten Meer rendement en minder risico met wereldwijde beleggingen Hoe een kleine beleggingsfout vandaag, u tijdens uw pensioen zwaar kan opbreken En nog veel meer Profiteer van dit GRATIS rapport Door de huidige marktomstandigheden en de nieuwste beleggingsvormen zal het aantal ernstige fouten bij individuele beleggers toenemen. Dit rapport en verdere toekomstige informatie over onze beleggingsadviezen, kunnen u nu helpen beleggingsfouten te voorkomen, die kunnen leiden tot negatieve resultaten in de toekomst. Verkeerde investeringsbeslissingen kunnen ernstige gevolgen hebben en uw leven veranderen. Zij kunnen u uw gemoedsrust en een veilig en zorgeloos pensioen kosten. Daarom is het zo belangrijk dat u nu een gratis exemplaar van mijn rapport Negen manieren om beleggingsfouten te voorkomen aanvraagt. Het staat boordevol met praktische informatie om u te helpen uw beleggingsdoelstellingen op de rails te houden, ongeacht de marktomstandigheden. Het rapport is gratis en het is zeer de moeite waard het nu aan te vragen. U heeft veel te winnen als u de meest gemaakte fouten kunt voorkomen, die bijna alle individuele beleggers en ook professionals steeds maar weer maken. Bel vandaag nog, u zult er geen spijt van krijgen. Ken Fisher Bestuursvoorzitter Fisher Investments Nederland Forbes columnist Portfolio Strategy, al 29 jaar Auteur van 10 financiële boeken, waaronder vier New York Times bestsellers Over Fisher Investments Nederland Fisher Investments Nederland helpt beleggers die willen dat hun geld langer meegaat en biedt haar cliënten individuele rapportages en een persoonlijke service. Fisher Investments Nederland is onderdeel van Fisher Investments Europe, een gespecialiseerde vermogensbeheerder voor institutionele beleggers en vermogende particulieren. Fisher Investments, het moederbedrijf van Fisher Investments Europe, heeft 35 miljard in beheer en 25 jaar ervaring. Wacht niet langer! Bel vandaag nog voor uw GRATIS rapport! Aanbod 123A *Door contact met ons accepteert u dat uw gegevens in het bezit komen van en worden verwerkt door ons moederbedrijf, Fisher Investments, in de Verenigde Staten. U stemt ermee in dat we uw contactgegevens (waaronder uw telefoonnummer en adres) gebruiken om u aanvullende informatie te verstrekken over onze dienstverlening op het gebied van beleggingsadvies en portefeuillebeheer. Beleggen in aandelen brengt risico s met zich mee. Er kan niet worden gegarandeerd dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk wordt terugbetaald. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Fisher Investments Nederland is de Nederlandse vestiging van Fisher Investments Europe Limited in Engeland, aangemeld bij de Nederlandse Autoriteit Financiële Markten ( AFM ) en staat ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel (KvK-nummer ). Fisher Investments Europe is toegelaten door en staat onder toezicht van de Britse Financial Conduct Authority (FCA-registratienummer ) en is ingeschreven als vennootschap in Engeland (bedrijfsnummer ). Europees hoofdkantoor Fisher Investments: 2nd Floor, 6-10 Whitfield Street, Londen, W1T 2RE (Verenigd Koninkrijk). De moedermaatschappij van Fisher Investments Europe, Fisher Asset Management, LLC, optredend onder de handelsnaam Fisher Investments, is gevestigd in de Verenigde Staten en staat onder toezicht van de Amerikaanse Securities and Exchange Commission en treedt op als onderaannemer overeenkomstig een TM uitbestedingsovereenkomst Fisher Investments Nederland. FISHER INVESTMENTS NEDERLAND 4. management scope

4 KORT Tekst Erik Bouwer Duitse overname KPMG concludeert uit onderzoek dat één op de vijf bedrijven die zakendoet op de Duitse markt, verwacht te zullen groeien door overname van een Duitse onderneming. Aandacht voor de verschillen in markt en cultuur is een succesfactor. Bij conflicten stellen Nederlandse ondernemingen zich relatief flexibel op om tot een akkoord te komen. Duitse bedrijven stellen zich vaak formeler op en volgen meer de letter van de wet. De helft van de ondernemingen die op dit moment actief is in Duitsland, maakt gebruik van Duitse werknemers om de Duitse cultuur meer in het bedrijf te integreren. Big data naar de boardroom De inzet van big data blijft te veel beperkt tot losse tools en systemen en gaat niet veel verder dan sales en marketing. Volgens McKinsey-analisten laten bedrijven kansen liggen om big data toe te passen in bijvoorbeeld forecasting-processen. In hun analyse geven ze aan dat digitalisering van salesprocessen weliswaar de winst kan verhogen met gemiddeld twintig procent over de komende vijf jaar, maar dat nog betere resultaten kunnen worden geboekt op het vlak van kostenbesparing: tot wel 36 procent. Big data moet daarom prominenter op de agenda van boardroom en de finance-functie komen te staan. GROOT ONDERNEMER Annejet van der Zijl schreef een prachtige biografie over Gerard Heineken, de onbekende oprichter van het bierimperium. Gerard Heineken was een ondernemer pur sang die 150 jaar geleden de verwaarloosde Amsterdamse bierbrouwerij De Hooiberg kocht. Verder was er bitter weinig over hem bekend. Veel materiaal uit het familiearchief was namelijk door Henry Pierre (de vader van de flamboyante Freddy Heineken, die het bedrijf internationaal op de kaart zette) vernietigd. Henry Pierre deed dat omdat hij niet de echte zoon van Gerard was, maar van de minnaar van de vrouw van Gerard. De auteur van Gerard Heineken. De man, de stad Consumenten wantrouwen claims over duurzaamheid meer dan ooit. Dossier Duurzaam is het jaarlijkse onderzoek van GfK, DDB & Tribal Amsterdam en b-open naar de houding en perceptie van consumenten ten aanzien van duurzaamheid en het imago van merken op dit gebied. Opvallend is dat het wantrouwen ten opzichte van bedrijven die claimen maatschappelijk verantwoord of duurzaam te zijn, hoger is dan ooit. In 2008 gaf dertig procent van de consumenten aan claims over mvo of duurzaamheid te wantrouwen. In 2013 is dit 39 procent. Consumenten en het bier, Annejet van der Zijl, wist uiteindelijk het levensverhaal van een van de grootste Nederlandse industriëlen te ontrafelen. Van der Zijl schetst op een boeiende wijze hoe Gerard niet alleen zijn bedrijf opbouwde, maar ook bijdroeg aan de economische bloei van Amsterdam. En alle vreugde, dilemma s en schandalen die daarbij kwamen kijken. Een aanrader voor iedere bestuurder en ondernemer. Gerard Heineken. De man, de stad en het bier. Annejet van der Zijl. Uitgeverijen: Querido en Bas Lubberhuizen 19,95 Duurzaam, het zal wel prikken erdoorheen als merken zich te nadrukkelijk profileren met zaken die al normaal zijn in de markt, die nauwelijks verschil maken of die ze niet waar kunnen maken. Gemiddeld weet vijftig procent van de consumenten niet hoe ze het duurzame imago van een merk moeten inschatten. De lessen? Consumenten zijn net cxo s: ze willen graag overtuigd worden. Laat duidelijk zien wat je doet, ook op merkniveau, en vertaal duurzame eigenschappen naar voor consumenten relevante aankoopcriteria zoals kostenbesparing of andere persoonlijke voordelen. QUOTE GEBREK AAN GOED NIEUW PERSONEEL REMT ONZE GROEI Pieter Zwart, ceo Coolblue (Elsevier) Kwestie van vertrouwen Nederlanders staan wantrouwend tegenover de zakelijke en bestuurlijke elite, zo blijkt uit de jaarlijkse Trust Barometer van Edelman. Dit is een onderzoek naar het vertrouwen dat opinieleiders en het publiek hebben in overheden, bedrijfsleven, media en ngo s. In het laatste onderzoek (2014) is de mate waarin het Nederlandse publiek erop vertrouwt dat topbestuurders ethische en morele beslissingen nemen lager dan het wereldwijde gemiddelde. Wat moeten ceo s doen om vertrouwen te winnen? Van het algemene publiek in Nederland zegt 81 procent helder en transparant communiceren, 79 procent zegt de waarheid vertellen, ongeacht hoe impopulair die is. Ngo s doen het relatief goed: ze worden wereldwijd als de meest betrouwbare instellingen gezien. Overigens nam ook voor het derde achtereenvolgende jaar het gemiddelde vertrouwen in de overheid verder af en wordt zij wereldwijd gezien als de minst vertrouwde instelling. 84% Met slechte customer service verlies je klanten; te veel investeren in customer service gaat ook ten koste van de winst. Het blijft een hoofdpijnonderwerp. De Economist Intelligence Unit voerde in opdracht van BDO een onderzoek uit naar de return on service. Van de bedrijven erkent 84 procent de relatie tussen customer service en financiële bedrijfsprestaties. Toch heeft slechts een derde deel van de ondernemingen een expliciete strategie om op deze relatie te sturen. Bij een derde van de ondervraagde ondernemingen is customer service vertegenwoordigd in de boardroom. Vijftien procent geeft aan dat de kwaliteit van customer service het primaire wapen in de concurrentiestrijd is. VAST IS UIT De maximale zittingstermijn voor bestuurders zou zeven jaar moeten zijn, meent hoogleraar en managementadviseur Manfred Kets de Vries. Die ideale termijn is al sinds jaar en dag hetzelfde. Vijftien jaar geleden deed ik voor het Financieel Economisch Magazine een rondgang langs headhunters en managementgoeroes en kwam tot dezelfde conclusie. Toentertijd bleken veel topmanagers over die periode heen te gaan. Tegenwoordig zijn er nog steeds bestuurders die moeilijk afscheid kunnen nemen, maar daar lijkt een kentering in te komen. Mede gestuurd door de corporate governance code, die voorschrijft dat bestuursleden voor een periode van vier jaar mogen worden benoemd. Wel kunnen ze worden herbenoemd. Maar zo n formeel moment van een mogelijk einde, maakt het toch makkelijker om zonder gezichtsverlies afscheid te nemen. Dat er meer doorstroming is in de raden van bestuur, blijkt ook uit ons jaarlijkse onderzoek naar bestuurswisselingen: In & Uit Het totaal aantal bestuursmutaties was vorig Vrouwen, jongeren en buitenlanders winnen terrein in rvc s jaar 269, waarvan 115 uitvoerende bestuurders en 154 commissarissen. Van de zestig aangetreden bestuurders waren er vijf vrouw. Vorig jaar traden er ook vijf aan, maar vertrokken er evenveel. Dit jaar vertrokken er drie, dat is toch een winst van twee vrouwen in de bestuurskamers. Terug naar het totaal aantal mutaties van uitvoerende bestuurders, dat stijgt langzaam maar gestaag van 100 in 2010 naar 115 wisselingen het afgelopen jaar. Dit aantal zal vermoedelijk oplopen als bedrijven zich bij nieuwe benoemingen aan de corporate governance code houden. Bij commissarissen waar de code ook vier jaar voorschrijft neemt de doorstroming nog harder toe, van 125 wisselingen in 2012 naar 154 vorig jaar. Ook vrouwen, jongere commissarissen en buitenlanders wonnen terrein. Vorig jaar traden 25 vrouwelijke commissarissen toe en stapten er maar 10 op. Bij de mannen gebeurde het tegenovergestelde: 54 mannen kregen een nieuw commissariaat en 64 mannen verloren er een. Niet alleen op topniveau worden de arbeidsrelaties minder lang, dat geldt ook voor managers en medewerkers. Het dossier in dit nummer van Management Scope is geheel aan dit thema gewijd. Volgens Roger Muys, hrdirecteur bij PostNL, draait het in de hele arbeidsmarkt om flexibilisering. In zijn analyse op pagina 47 beschrijft hij een vergaande vorm van daarvan, employment at will, die in de VS wordt gebruikt. Zowel werkgevers als werknemers gaan hierbij akkoord met een zeer korte opzegtermijn van enkele weken; bovendien zijn benefits zoals pensioen zeer beperkt. Muys: Dit gaat voor ons veel te ver, maar voor een milde variant is er in sommige sectoren wel ruimte. Quinty Danko, hoofdredacteur Management Scope Volg ons op Ontvang de nieuwsbrief over wisselingen en trends in de bestuurskamers via managementscope.nl. EDITO RIAL 6. management scope nr. 03 /

5 WAARDE CREATIE We zijn méér dan gekanteld Nancy McKinstry, ceo Wolters Kluwer 8. management scope nr. 03 /

6 WAARDECREATIE Wolters Kluwer maakte onder de leiding van ijzeren dame Nancy McKinstry een stevige transformatie door. Om die verandering succesvol te doorstaan, hadden we enorm veel knowhow nodig. Interview Monique Noomen-Greve Tekst Erik Bouwer Fotografie Marcel Bakker Nancy McKinstry (55) Opleiding Economie, University of Rhode Island, BA MBA, Columbia University, New York, Finance & Marketing Doctor of Laws (honorary degree), University of Rhode Island ancy McKinstry staat al meer dan tien jaar aan het hoofd van het oer- Hollandse uitgeefbedrijf Wolters Kluwer, waar ze al sinds 1992 mee verbonden is. In 2001 trad ze toe tot de raad van bestuur en op 1 september 2003 nam ze de voorzittershamer over. Ze leidt het bedrijf met een no-nonsense houding die zelfs in haar privéleven weerklinkt: om fit te blijven doet ze onder meer aan yoga, maar vooral om in vorm te blijven ze moet niks hebben van meditatie. Ze werkt hard, is van iedere vier weken er twee onderweg en is sterk overtuigd van de waarde van een langetermijnvisie en het blijvend investeren in vernieuwing. Die vasthoudendheid resulteerde in een succesvolle transformatie van Wolters Kluwer: van wat technologieadepten dead tree noemen naar een internationale aanbieder van digitale en online informatiediensten voor medische, juridische, financiële en accountancyprofessionals. Dat succes is bijzonder, want uitgeverijen stonden niet ten onrechte bekend als dinosauriërs. SINDS ONZE METAMORFOSE IS DE ROL VAN HET TEAM VEEL BELANGRIJKER Hoe ziet uw werkdag er uit? Een groot deel van mijn dagelijkse werk bestaat uit het samenwerken met de divisiedirecteuren, gericht op ontwikkeling van de business: het alloceren van kapitaal, het inzetten van technologie en het tegemoetkomen aan wensen van klanten. De helft van onze omzet komt uit de Verenigde Staten. Een belangrijk deel van onze dag begint dus om twee uur s middags. Het zijn lange businessdagen en ik ben vaak op reis, maar het leuke is dat ik veel met lokale teams in andere landen kan samenwerken. Vanwege de dynamiek in opkomende markten zoals China, India en Brazilië houd ik nauw contact met zowel klanten als de lokale managementteams. Ik woon zelf al tien jaar in Nederland en een van de dingen die ik in deze periode heb geleerd, is oog te houden voor culturele verschillen, ook bijvoorbeeld in de manier waarop beslissingen worden genomen. In sommige culturen kiest men ervoor om eerst samen koffie te drinken, gezamenlijk te eten en een goed persoonlijk contact op te bouwen, in andere culturen komt men liever meteen ter zake. Wat verstaat u onder waardecreatie? Waardecreatie is een van onze kernwaarden. Wolters Kluwer wordt sterk gedreven door aandeelhouderswaarde. Daarnaast zijn onze klanten natuurlijk erg belangrijk. Dat zijn professionals die bij het nemen van levensbepalende, kritische beslissingen volledig op ons vertrouwen. We hechten veel nadruk op het creëren van extreem hoogwaardige kwaliteitsproducten. Het derde facet van waardecreatie gaat over onze medewerkers. Wolters Kluwer heeft relatief veel gespecialiseerde kennis in huis, een groot deel van onze medewerkers is arts of jurist. Goede medewerkers zijn een voorwaarde voor goede producten en tevreden klanten, de basis voor aandeelhouderswaarde. Circa 75 procent van onze omzet is van terugkerende aard door het abonnementsmodel. Hoe ziet u waardecreatie in relatie tot medewerkers? Tijdens mijn aantreden als ceo in 2003 werd 75 procent van onze omzet gegenereerd door print-activiteiten. Inmiddels is dat nog maar 23 procent. We zijn dus méér dan gekanteld. Om die verandering succesvol te doorstaan, hadden we veel knowhow nodig op het vlak van technologie en productontwikkeling. Voor een kennisintensieve onderneming als Wolters Kluwer is het belangrijk om mensen lange tijd aan boord te houden. We zijn steeds meer een global company geworden. Dat vraagt om lokaal betrokken mensen en dat medewerkers ervaring opdoen buiten hun eigen marktgebied. We zijn daarom rond 2006 gestart met een uitgebreid talent development-programma. Dat helpt ons om de nieuwe generatie medewerkers op te kweken. Onze incentiveprogramma s zijn niet alleen gericht op financiële, maar ook op inhoudelijk beloning. Onze klanten werken bijvoorbeeld samen met onze medewerkers in interne innovatielabs aan concrete productontwikkeling. De mogelijkheid om mee te werken in die labs is een onderdeel van het incentiveprogramma. Loopbaan heden Ceo Wolters Kluwer Lid raad van bestuur Wolters Kluwer Ceo Wolters Kluwer Noord-Amerika Ceo SCP Communications Ceo en president CCH Legal Information Services (nu Wolters Kluwer) Consultant Booz Allen Hamilton Nevenfuncties - Lid board of directors Abbott Laboratories - Lid raad van advies Universiteit Rhode Island - Lid raad van advies Amsterdam Institute of Finance - Lid raad van advies Harrington School of Communication and Media - Bestuurslid Foreign Consultant Committee Chinese State Council Information Office - Bestuurslid Overseas Colombia Business School Interesses Sport, lezen Thuis Getrouwd, twee kinderen Meer over Nancy McKinstry op Sinds onze metamorfose tot een digitale onderneming is de rol van het team veel belangrijker geworden. In de online wereld moeten mensen veel meer samenwerken dan in print, dat vaak behoorlijk solistisch georiënteerd was. Nu werken inhoudelijke experts veel meer samen met technologiespecialisten en marktspecialisten. Dat heeft gevolgen voor je werving en selectie, maar ook voor het meten en belonen van succes. Dat sluit aan bij de nieuwe generatie medewerkers, die verder kijkt dan alleen naar financiële beloning. Die wil ook waarde toevoegen aan de samenleving. Hoe is Wolters Kluwer door de crisis heen gekomen? Wolters Kluwer is een veerkrachtige organisatie. Jaarlijks wordt acht tot tien procent van de omzet geherinvesteerd, iets dat we ook tijdens de crisis hebben volgehouden. Daarvoor hebben we wel op andere vlakken kostenbesparingen moeten doorvoeren. Tijdens de crisis zijn in Europa de markten gekrompen en ook 10. management scope nr. 03 /

7 WAARDECREATIE IK BEN RESULTAAT- GERICHT EN NOGAL FACT DRIVEN onze klanten hebben de gevolgen van de crisis ondervonden. Toch zijn ze onze diensten en producten blijven afnemen. Verder hebben we veel aandacht geschonken aan het flexibiliseren van onze kosten, onder andere door scenarioplanning, outsourcing en offshoring. Ook onderdelen van de productontwikkeling deel van onze corebusiness hebben we verplaatst naar offshore vendors in India. Dat vergroot onze mogelijkheden tot op- en afschalen. Is tijdens de crisis de balans tussen de verschillende belangen van aandeelhouders en andere stakeholders onder druk komen te staan? We hebben niet zoveel belangenverschillen. Er is binnen onze organisatie een goede balans tussen ons doel om een enerzijds goede corporate citizen te zijn en anderzijds het doel om klantwaarde en aandeelhouderswaarde te realiseren. We zijn als kennisproducent een heel schoon bedrijf, zeker nu we steeds meer online producten hebben. Onze producten dragen bij aan ontwikkeling, aan verbetering van productiviteit en effectiviteit. Verder kent Wolters Kluwer al vijfentwintig jaar een stabiel groeiend dividend. In grote lijnen hebben we gedurende de recessie onze winstgevendheid weten te verbeteren. We zijn bijzonder gedisciplineerd in het alloceren van kapitaal. Investeren kan bij wijze van spreken tot gevolg hebben dat er geen businessclass gevlogen kan worden. Is uw visie op waardecreatie de afgelopen jaren veranderd? Nee, die is nog steeds gebaseerd op autonome groei, onze belangrijkste doelstelling. Natuurlijk is die uitdaging groter in crisistijd. Wolters Kluwer is nu getransformeerd in een digitale onderneming. Om daar te komen hebben we wel moeten versnellen: toen ik begon in 2003 had Wolters Kluwer een achterstand. We hebben nu een goede basis en zijn goed gepositioneerd in onze markten. Daar heeft het ingezette investeringsbeleid goed aan bijgedragen. We zijn succesvol in het combineren van expertkennis, software, technologie en services. Uit welke richting komt de komende jaren de groei voor Wolters Kluwer? We investeren veel in expertisegebieden waar we marktleider zijn: belastingsoftware, klinische gezondheidszorg, financiële risico- en complianceproducten en corporate legal services. We proberen in deze markten ook de bestedingen van klanten uit te bouwen. We innoveren, maar breiden ook geografisch uit: er zijn nog veel markten waar we nog veel kunnen doen. We hebben een uitstekende WE WERKEN NADRUKKELIJK SAMEN MET ONZE KLANTEN bestaande klantenbase, al groeit het totale aantal professionals in onze vakgebieden relatief langzaam. Maar of ze nu verpleegkundige, arts, financieel specialist of jurist zijn, ze staan allemaal voor vergelijkbare uitdagingen. Ze moeten steeds meer doen met minder middelen. Ze hebben steeds meer moeite met het bijhouden van alle informatie, terwijl de complexiteit toeneemt en het lastiger wordt om compliant te blijven. En het derde punt is dat ze moeite hebben om snel voldoende gekwalificeerd personeel te krijgen. Onze diensten en producten dragen niet alleen bij aan het vergroten van productiviteit en efficiency, maar zorgen er ook voor dat medewerkers sneller productief zijn. Hoe creëer je maximale klanttevredenheid? Het is een nadeel in onze sector dat er geen externe partij is die die het marktaandeel meet. We kunnen dus geen data kopen, maar moeten veel onderzoek zelf uitvoeren. We zijn onder andere NPS gaan meten, een eenvoudige maat die we gebruiken om te benchmarken op productniveau. Verder besteden we veel aandacht aan onze branding. Afgelopen jaar hebben we een nieuwe pay off gelanceerd: When you have to be right. Dat is afgeleid van wat onze klanten zoeken: ze moeten zeker weten dat ze goed zitten. We hebben grondig onderzocht hoe klanten ons merk percipiëren. In 2003 kende vrijwel niemand Wolters Kluwer, maar wel veel van onze producten. Nu is Wolters Kluwer veel beter bekend en hebben we het aantal producten verkleind. We hebben bewust besloten om de naam te houden zoals hij is, ook al is die internationaal gezien soms wat lastig uit te spreken. Is Wolters Kluwer fit voor de toekomst? We hebben een uitstekende basis met digitale producten en diensten, die zorgen voor 77 procent van onze omzet. Ons structurele investeringsbeleid levert een gestage groei op. We hebben goede marktposities en zijn financieel sterk. Uitdaging is de Europese economie, waar 39 procent van onze omzet vandaan komt. Ook na de transformatie tot een digitale onderneming blijft innovatie belangrijk. We blijven investeren in de belangrijkste gebieden, maar daar bovenop investeren we veel in mobiele concepten. Ik verbaas me nog steeds over de enorme penetratie van de ipad nu ruim drie jaar geleden geïntroduceerd. We richten ons op de ontwikkeling van oplossingen zoals workflow tools, die aansluiten op de behoeften van onze klanten die meer moeten doen met minder. Op de derde plaats maken we steeds meer producten en oplossingen voor specifieke klantgroepen. Specialisten willen minder tijd besteden aan het doen van onderzoek en willen sneller van vraag naar antwoord naar oplossing. Een jurist op het vlak van security gebruikt naast breed inzetbare systemen steeds vaker oplossingen gericht op securitygebied, bedoeld voor gespecialiseerde taken. Bij deze innovatie werken we nadrukkelijk samen met klanten, want we beseffen dat het voor onze klanten van groot belang is dat onze oplossingen direct goed werken. Professionals stappen niet zoals consumenten gemakkelijk en herhaaldelijk over op nieuwe producten. Voor veel nieuwe producten hanteren we lange migratietijden van vele jaren. Wat is uw leiderschapsstijl? Als ceo moet je een aantal skills hebben: je moet een duidelijke visie hebben, je moet die visie goed kunnen uitleggen en mensen kunnen meekrijgen van personeel tot aandeelhouders en klanten. Ik ben resultaatgericht en nogal fact driven: wanneer iemand met een voorstel komt, verwacht ik een goede feitelijke onderbouwing. Verder hecht ik veel aan teamwork. Als individu kan ik niet slagen; mijn succes hangt grotendeels af van het vermogen om de juiste mensen om mij heen te verzamelen en te motiveren. Bent u over tien jaar nog steeds ceo van Wolters Kluwer? Over tien jaar ben ik 65. Ik ben behoorlijk sportief aangelegd: ik fiets en wandel veel en doe aan yoga, maar vooral om de spieren in vorm te houden. Ik ben erg bij dit bedrijf betrokken en ik heb geen plannen om iets anders te gaan doen. Ik houd veel van dit bedrijf en wat het bedrijf doet voor de klanten en de wereld is erg belangrijk. Ik vind het ook erg leuk om te zien hoe de nieuwe generatie medewerkers groeit en zich ontwikkelt. Onze interne innovatiewedstrijd wordt ieder jaar afgesloten in new York. Daar zie je jong talent vanuit de binnenkant van de organisatie opkomen. Omdat je als ceo van welk bedrijf dan ook veel tijd investeert, moet je zo n soort voldoening er wel uithalen. En ik leer iedere dag nieuwe dingen. Ook onze medewerkers zijn erg verbonden met hun klanten. Onze mensen staan op tijdens vergaderingen en zeggen dingen als dit product spaart levens of mijn product helpt bedrijven vooruit. Nu is het lastig om de claims uit de medische hoek te overtreffen, maar onze medewerkers zijn intrinsiek gedreven. Het is leuk om geld te verdienen in de wetenschap dat je iets goeds doet. Monique Noomen-Greve is directielid bij zakelijk dienstverlener Eiffel. Zij interviewt en schrijft voor Management Scope over waardecreatie en finance. Deze bijdragen zijn terug te vinden bij haar profiel op managementscope.nl/ manager/monique-noomen-greve. 12. management scope nr. 03 /

8 KOMEN & GAAN Bestuurders Merel van Vroonhoven Bedrijf AFM Functie voorzitter Loek Winter Bedrijf Slotervaartziekenhuis Functie directeur Jacques Kuyf Bedrijf Stage Entertainment Functie cco Frederic Amar Bedrijf Cryo-Save Functie ceo Henk Timmer Bedrijf Achmea Functie cro Birgit Otto Bedrijf Schiphol Functie coo Bert Meerstadt Bedrijf Baarsma Wine Group Functie voorzitter Chris Figee Bedrijf ASR Nederland Functie cfo Martijn Adorf Bedrijf Nutreco Functie lid exco Steven Rafferty Bedrijf Nutreco Functie lid exco Hugues LeRuz Bedrijf Nutreco Functie lid exco Harm de Wildt Bedrijf Nutreco Functie lid exco Tjerk de Ruiter Bedrijf Corbion Functie ceo Eddy van Rhede van der Kloot Bedrijf Corbion Functie cfo IN Chris Van Steenbergen Bedrijf Heineken Functie chro Ingrid de Graaf Bedrijf Delta Lloyd Functie lid rvb Jaap Blokhuis Bedrijf Multi Corporation Functie ceo Hans de Boer (juli 2014) Bedrijf VNO-NCW Functie voorzitter Sven Thormählen Bedrijf Corbion Functie cto Commissarissen Ruud Sondag Bedrijf Scherpenzeel Functie aandeelhouder/adviseur Karla Peijs Bedrijf Deltares Functie voorzitter rvt Antony Burgmans Bedrijf AkzoNobel Functie voorzitter rvc Byron Grote Bedrijf AkzoNobel Functie commissaris Peter Wakkie Bedrijf TomTom Functie voorzitter rvc Anita Elberse Bedrijf TomTom Functie commissaris Gerard van de Aast Bedrijf NS Functie commissaris Orit Gadiesh Bedrijf Philips Functie commissaris Jeroen Kremers Bedrijf Robeco Functie commissaris Jacqueline Tammenoms Bakker Bedrijf TomTom Functie commissaris Duco Sickinghe Bedrijf KPN Functie commissaris Claudia Zuiderwijk Bedrijf KPN Functie commissaris Alan Rubenstein Bedrijf Robeco Functie commissaris Bestuurders Merel van Vroonhoven Bedrijf NS Functie lid rvb Loek Winter Bedrijf Nyenrode Functie professor Arjo Blok Bedrijf Rabobank Functie divisiedirecteur Jerry Vergeer Bedrijf Nutreco Functie coo Viggo Haselth Bedrijf Nutreco Functie coo Jeroen Drost Bedrijf NIBC Functie ceo Piet Hein Merckens Bedrijf Wessanen Functie ceo Harmen Sliep Bedrijf HES Beheer Functie ceo Ad Rutten Bedrijf Schiphol Functie coo UIT Theo Bruijninckx Bedrijf Ballast Nedam Functie ceo Dick van Well Bedrijf Multi Corporation Functie ceo Bernard Wientjes Bedrijf VNO-NCW Functie voorzitter Gerard Hoetmer Bedrijf Corbion Functie ceo Koos Kramer Bedrijf Corbion Functie cfo Commissarissen Cees Veerman Bedrijf Deltares Functie voorzitter rvt Ton Nelissen Bedrijf Deltares Functie lid rvt Karel Vuursteen Bedrijf AkzoNobel Functie voorzitter rvc Frederic Amar Bedrijf Cryo-Save Functie non-exe director Sir Peter Ellwood Bedrijf AkzoNobel Functie commissaris Karel Vuursteen Bedrijf TomTom Functie voorzitter rvc Rob van den Bergh Bedrijf TomTom Functie commissaris Frans Cremers Bedrijf NS Functie vice-vz rvc Antony Burgmans Bedrijf Aegon Functie commissaris Met de NS-Business Card bespaart u tot 30% op mobiliteitskosten De alles-in-1 reisoplossing: Lagere kosten per kilometer Minder declaraties én minder administratie Eén maandelijkse factuur Altijd online inzicht in reisgedrag Viggo Haselth Bedrijf Nutreco Functie lid exco Nalin Miglani Bedrijf Nutreco Functie lid exco Piet Moerland Bedrijf Enexis Functie commissaris Jolanda Poots-Bijl Bedrijf Blokker Functie commissaris Roel Wijmenga Bedrijf ASR Nederland Functie cfo Paul Medendorp Bedrijf Delta Lloyd Functie ceo Marike van Lier Lels Bedrijf KPN Functie commissaris Rob Routs Bedrijf KPN Functie commissaris Met de NS-Business Card reizen uw medewerkers met één kaart van deur-tot-deur. In het OV, met de OV-fiets, met de taxi, in een Greenwheels-auto en ze kunnen er bijvoorbeeld ook mee parkeren bij alle Q-Park P+R terreinen. Zo bespaart u tot wel 30% op uw mobiliteitskosten. De NS-Business Card is er al vanaf 0. Kijk voor meer informatie op ns.nl/zakelijk 14. management scope

9 Advertorial Advertorial Met de trein, maar dan simpel Sinds de verhuizing naar een nieuw hoofdkantoor probeert Nuon haar medewerkers tot de trein te verleiden. Een maand lang mochten ze gratis gebruik maken van de NS-Business Card. Als werkgever wil je vooral dat het goed en makkelijk geregeld is. Als het even kan, reist Alice Diels met de trein naar haar werk. Sinds het hele kantoor van Nuon naar het stationsgebied van Amsterdam Bijlmer ArenA verhuisd is, is het voor de director HR van het energiebedrijf helemaal makkelijk. Ze stapt bijna voor de deur uit, en weer in. Ondertussen kan ze werken. Veel werkgevers vergoeden 0,19 per kilometer, terwijl een treinkilometer 0,13 kost. Zo pak je al 30% winst! De locatie van het nieuwe Nuon-hoofdkantoor is niet toevallig, legt ze uit. We willen onder meer het nieuwe werken beter implementeren en tegelijk ons CO 2 - gebruik verminderen. We stimuleren het openbaar vervoer al jaren, maar onze oude locatie leende zich daar minder voor. Op de nieuwe locatie is het logischer om de trein te pakken en hebben we veel minder parkeerplaatsen. Als elektriciteitsbedrijf dat zich laat voorstaan op duurzaamheid, is Nuon het ook wel aan zijn stand verplicht om het mobiliteitsbeleid te vergroenen, vindt Diels. Het is voor ons dan ook geen revolutie, maar vanzelfsprekend. We proberen het zo simpel mogelijk te maken. De hele facturering gaat al eenvoudig, en dat zal in de toekomst nog makkelijker worden. Verleiden Om dat ook echt te laten slagen, staat Nuon er niet alleen voor. Er waren al contacten met NS Zakelijk en die zijn intensiever geworden. Bij NS Zakelijk zit de kennis om mensen te verleiden, legt Diels uit. En als werkgever wil je dat het op een makkelijke manier geregeld is. NS Zakelijk biedt de NS-Business Card, waarmee je als werknemer met één kaart in alle vormen van openbaar vervoer kunt stappen. De kosten worden aan de werkgever gefactureerd. Die heeft dan direct inzicht in de reiskosten. Om mensen ook echt de overstap van auto naar trein te laten maken, bood NS de medewerkers van Nuon één maand gratis openbaar vervoer aan. Ook heeft NS Zakelijk met een informatiestand in de hal van het nieuwe kantoor gestaan om mensen te helpen bij hun vervoerskeuze. Van de 300 personen die een maand lang gebruik hebben mogen maken van de NS-Business Card is uiteindelijk twee derde overgestapt van de auto naar de trein. Kostenvoordeel De overstap die een medewerker maakt van de auto naar de trein levert een CO 2 -besparing van zo n 75% per kilometer én een kostenvoordeel op, weet Joost Ravoo, directeur NS Zakelijk. Voor een autokilometer vergoeden de meeste werkgevers 0,19 terwijl een treinkilometer gemiddeld 0,13 kost. Daar genereer je als werkgever dus al je eerste 30% winst! Volgens Ravoo vinden veel bedrijven het lastig te sturen in de mobiliteitskeuze van hun personeel. Wij zien dat zakenreizen zijn belegd bij procurement en woonwerkverkeer bij HR. Wij proberen dat met onze klanten bij elkaar te brengen. Dapper Ravoo noemt Nuons besluit voor een nog duurzamere mobiliteitsbenadering heel dapper. Volgens hem past het beleid in een maatschappelijke trend. Het heeft iets te maken met de sharing economy: het gaat niet meer om het bezitten, maar om het ter beschikking hebben. We hoeven niet meer zo nodig zelf een auto te hebben, als we maar altijd een reis kunnen maken naar de plek waar we naartoe willen. Juist op die ontwikkeling proberen we met NS Zakelijk steeds beter in te spelen. Alice Diels, director HR Nuon We willen het nieuwe werken beter implementeren en ons CO 2 -gebruik verminderen

10 WANDEL GANGEN YVONNE KROESE HOUDBAARHEID VAN DE CODE Zou ex-randstad-ceo Ben Noteboom wel eens boodschappen doen bij Albert Heijn? Vast wel: als commissaris van een supermarktketen moet je immers regelmatig de sfeer op de werkvloer opsnuiven. Waar kan dat beter dan bij een retailer, waar de corporate mystery shopper zowel medewerkers als klanten onopvallend kan observeren? Bovendien heeft Noteboom daar inmiddels alle tijd voor, sinds zijn vertrek bij de uitzendorganisatie. Bij het afwerken van zijn boodschappenlijstje heeft hij vast ook wel eens een product in het AH-schap aangetroffen waarvan de houdbaarheidsdatum was verstreken. Zelfs bij de beste supermarkten komt dat wel eens voor. Kwalijke zaak, of no big deal? Uit onderzoek van de Consumentenbond bleek dat bier, sinaasappelsap, yoghurt en conserven nog prima te consumeren zijn na hun officiële THT-datum. En topmanagers, worden die terecht of ook onnodig snel aan de kant gezet? En is die houdbaarheidsdatum voor iedere ceo dezelfde? Voor Noteboom bleek na 11,5 jaar de limiet te zijn bereikt, volgens zijn commissarissen. Notebooms terugtreden werd gepresenteerd als een regulier vertrek op een natuurlijk moment. Pas bij het lezen van de kleine lettertjes in het jaarverslag werd duidelijk dat zijn vertrek onvrijwillig moet zijn geweest, want waarom zou hij anders maar liefst twee jaarsalarissen meekrijgen (waarvan één omwille van een opzegtermijn van één jaar)? Of wordt de geur van gedwongenheid rond Notebooms ontslag slechts verspreid om dit douceurtje te verbloemen, zoals boze beleggersvereniging VEB zich afvroeg? Laten we eens kijken naar de commissarissen die Noteboom naar huis stuurden, de twee buitenlandse dames in de raad buiten beschouwing gelaten. Presidentcommissaris Fritz Fröhlich zat zelf ruim tien jaar in de rvb van AkzoNobel, waarvan de laatste zes jaar als cfo. Leo van Wijk was tien jaar presidentdirecteur van KLM, daarna twee jaar vicevoorzitter van Air France-KLM en keerde na een intermezzo als nonexecutive zelfs terug als adjunct-ceo. Henri Giscard d Estaing is al sinds 2002 chairman en ceo van Club Med. Zijn vader was van 1974 tot 1981 president van Frankrijk en ging daarna voor een herverkiezing, maar werd door François Mitterrand verslagen. Jaap Winter was tien jaar partner bij De Brauw Blackstone Westbroek (waar hij eerder al vijf jaar als advocaat werkte). En Wout Dekker was zelf 12,9 jaar ceo van Nutreco, nog langer dus dan Noteboom bij Randstad. Deze mannen zouden destijds dus zelf ook al ruim over hun houdbaarheidsdatum zijn, als we die in navolging van Manfred Kets de Vries stellen op zeven jaar. Zouden ze zich als commissarissen bij de opvolgingsbeslissing dan wél laten leiden door de houdbaarheidsdatum van de ceo, ongeacht diens functioneren (want daarover lag in het vertrekverzoek geen oordeel besloten, benadrukte het concern nog). En zouden ze als opvolger van Noteboom dan Jacques van den Broek hebben benoemd, die ook al sinds 2004 in de rvb van Randstad zit en als medeverantwoordelijke voor het beleid geen radicale verandering zal inzetten? Eén ding is zeker: het ceo-contract, dat nog de ongebruikelijk lange opzegtermijn van een jaar bevatte en een onbeperkte zittingsduur in plaats van de door de corporate governance code gedicteerde benoemingstermijn van vier jaar, is niet van deze tijd. Pas met het vertrek van Noteboom wordt dat contract nu opengebroken. Misschien is het goed om bij het herschrijven van de code meteen de transparantie rondom vertrek en de toekenning van de ontslagvergoeding aan te scherpen. Vertrekpremie? Alleen wanneer de bewuste ceo ook per direct moet vertrekken en niet pas maanden later wordt uitgezwaaid met een afscheidsborrel. Een mooi punt voor op het boodschappenlijstje van de commissie-van Manen, want ook de code zelf blijkt nu definitief over zijn houdbaarheidsdatum heen. Besparen op zakelijke mobiliteitskosten? De NS-Business Card maakt het mogelijk. Deze slimme alles-in-1 reisoplossing biedt uw organisatie: Reizen op rekening met trein, bus, tram en metro Deur-tot-deurdiensten zoals taxi, fiets- of autohuur en parkeren Op basis van reisgedrag een aanvullend abonnement: Dal, Traject Vrij of Trein Vrij Lagere kosten per kilometer (trein: 0,13 versus auto: 0,19) Minder administratie, één overzichtelijke factuur per maand Kijk voor meer informatie op ns.nl/zakelijk 18. management scope

11 LEIDER SCHAP DE RAAD VAN ACHTERDOCHT De behoefte aan streng toezicht dreigt door te schieten. In die sfeer van wantrouwen ontstaan gevaarlijke situaties. De oplossing vergt een investering: commissarissen en bestuurders moeten elkaar leren kennen en vertrouwen. Tekst Arjan Eleveld Illustratie Yvonne Kroese DE ROL VAN OPENBAAR AANKLAGER PAST DE RVC NIET oals we allemaal wel weten heeft de raad van commissarissen ten opzichte van de raad van bestuur drie primaire rollen: die van toezichthouder, die van adviseur of klankbord en die van werkgever. Alle drie de rollen zijn essentieel voor succesvol ondernemen in deze veeleisende tijden, maar vooral in de balans tussen de eerste twee rollen ontstaat de invulling van het uitgangspunt van ondernemend meedenken. Als gevolg van een aantal grote economische missers en schandalen is de rol van de rvc de laatste jaren onder zware druk komen te staan. Media, politiek en de publieke opinie leggen de keuzes van rvb en rvc onder het vergrootglas. Hoewel aangesteld door de aandeelhouder, moeten de commissarissen alle belanghebbenden vertegenwoordigen. Minder dan voorheen krijgen bedrijven de ruimte om een beperkte agenda te voeren. De reputatie van de onderneming en de publieke opinie spelen een belangrijke rol. Niet alleen als het gaat om een beslissing over bijvoorbeeld offshoring en wat dat betekent voor de werkgelegenheid in Nederland, maar met name ook op punten als beloningsbeleid en bonussen. De huidige samenleving onder druk heeft totaal geen geduld meer met zelfs het kleinste vermoeden van zelfverrijking die ten koste gaat van de werknemer of de belastingbetaler. ONMOGELIJKE POSITIE Hoe goed die ontwikkeling ook is vanuit sociaal oogpunt, die tendens heeft grote invloed op het werk van de hedendaagse rvc. En niet per se positief. Van de drie primaire taken van de rvc krijgt de toezichtcomponent met afstand de meeste aandacht. Commissarissen realiseren zich terdege hoe sterk zij zelf betrokken en verantwoordelijk zijn. Een goede bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering dekt het risico niet af, commissarissen zijn zelf ook zeer beducht voor hun eigen reputatie. Daarom voert controle de boventoon in de relatie tussen rvc en rvb. Daarbij is een sfeer ontstaan van verantwoording afleggen. Terwijl intussen de advies- en klankbordfunctie van de rvc flink ondersneeuwt. Ik vind dat geen goede ontwikkeling. Gevaarlijk zelfs. Allereerst omdat het simpelweg niet werkt om de rvb aan de leiband te leggen. In raden van bestuur waar het gevoel ontstaat dat de rvc hen alleen maar ter verantwoording roept, ontstaan heel nieuwe mechanismen. Een rvc die zich ertoe laat verleiden om vooral te controleren, manoeuvreert zichzelf in een onmogelijke positie. De toonhoogte van het gesprek wordt die van achterdocht, de nadruk verschuift VOOR AMBITIEUZE BESTUURDERS IS ER NIETS ERGERS DAN EEN RVC MET KOUDWATERVREES naar controle, het vertrouwen en de vertrouwelijkheid verdwijnen. Dan ben je geen vertrouwde adviseur, klankbord of sparringpartner meer. Een commissaris in die rol positioneert zich als iemand die niet hetzelfde doel nastreeft als de bestuurder. Hij wordt politieagent. Iemand die erop uit is om je fouten bloot te leggen. Een pottenkijker. Een openbare aanklager. Zoals Hans de Hoog schrijft in zijn boek De Toezichthouder: De rvc moet de heerser zijn over de bestuurder. Hij speelt in op het huidige sentiment en maakt van zowel de rvb als de rvc een karikatuur: De van nature tot manipulatie en verhulling geneigde bestuurders moeten door onverschrokken toezichthouders worden gecontroleerd en kort gehouden. TORPEDEREN Door dit soort sentimenten verharden de onderlinge verhoudingen en ontstaat een gevaarlijke situatie, een realiteit waar wij soms al middenin zitten. Vertrouwen, gezamenlijkheid en openheid verdwijnen. Een dergelijke houding leidt tot een automatische tegenreactie, 20. management scope nr. 03 /

12 LEIDERSCHAP DE COMMISSARIS MOET DE DRIJFVEREN VAN DE BESTUURDER KENNEN door een bestuurder van een grote organisatie verwoord als: hoe managen we de rvc? Informatie wordt vooraf gewogen en beoordeeld, bepaalde onderwerpen worden nog maar even niet op de agenda gezet. Sommige zaken krijgen veel aandacht en andere worden nog maar even niet besproken. En één ding is zeker: de rvc heeft altijd een achterstand in de informatievoorziening, ondanks extra gesprekken of overleg met de or. Dus hoe meer er gemanaged wordt, hoe slechter de kwaliteit van het toezicht. Bizar natuurlijk, zo n gewapende vrede tussen rvb en rvc. Maar tegelijkertijd: kunt u dat het bestuur kwalijk nemen? Want wat is er voor een ambitieuze en creatieve bestuurder frustrerender dan een rvc met koudwatervrees, die veel te veel initiatieven de kop indrukt? Die elk ondernemend plan torpedeert vanwege vermeend risico? Er is niet veel fantasie voor nodig om te zien waar die houding toe leidt. In elk geval niet tot beter toezicht. Eerder tot frustratie of erger nog apathie. In ben ervan overtuigd dat te veel focus op louter toezicht uiteindelijk erger is dan de kwaal waardoor de roep om strenger toezicht in het leven is ontstaan. BULLY OF WIJKAGENT Het kan ook anders. Met een goede balans tussen scherp toezicht en betrokken advisering. Met een relatie waarbij je elkaar letterlijk en figuurlijk de waarheid kunt vertellen. Waarbij bestuurders open kaart durven spelen. Omdat ze weten dat ze niet domweg worden teruggefloten, maar dat hun ondernemerschap en ambities de ruimte krijgen die ze verdienen. Op zich is er niets tegen de politiefunctie van de rvc, maar dan moet het wel de wijkagent zijn; iemand die de buurt en de mensen kent, iemand die meedenkt en vooral waarschuwt en adviseert. Zo n agent bereikt meer dan de achterdochtige en bazige bully. Het is een kwestie van psychologie. De oplossing schuilt in het inzicht dat elke goede bestuurder in de kern ijdel is en erkenning zoekt. Mits goed beteugeld, is dat een heel nuttige eigenschap. IJdelheid is de drijvende kracht achter ambitie, inzet en doorzettingsvermogen, eigenschappen die alle drie nodig zijn om een bedrijf naar nieuwe successen te kunnen leiden. De kunst is om als commissaris de motieven en de drijfveren van bestuurders te gaan zien en te accepteren. Als dat lukt, kan de rvc plannen beoordelen en amenderen, zonder bestuurders te frustreren in hun ambities. Soms is het nodig even op de rem te trappen als de rvb nieuwe plannen presenteert. Maar aansluitend zal een goede rvc zij aan zij zitten met de rvb om naar andere groeikansen te zoeken. Zo n relatie wordt gekenmerkt door kritisch partnership, door onafhankelijkheid maar ook door acceptatie van de persoonlijke motieven van de bestuurders. Het wegen van opties is dan waar het om gaat. De volledigheid van informatie voert niet meer de boventoon. Soms is zelfs een half woord al genoeg. In een goede relatie kan dat. ONTSPANNEN SFEER Een droombeeld? Het kan écht! Een goed voorbeeld hiervan betrof de samenwerking tussen Wout Dekker, tot 2012 ceo van Nutreco, en zijn rvc. Naar verluidt hadden zij de vaste gewoonte om de avond voor belangrijke vergaderingen eerst met elkaar te gaan eten. Om eerst in een ontspannen sfeer elkaar beter te leren kennen, om persoonlijke opvattingen en motieven te bespreken en de gezamenlijkheid van het (internationale) gezelschap te bevestigen. Om vervolgens de volgende dag doelgericht, scherp en zakelijk met elkaar aan de slag te kunnen. Sinds 2013 is Dekker voorzitter van de rvc bij de Rabobank, waar hij hopelijk eenzelfde aanpak kiest. Elkaar leren kennen en vertrouwen gaat niet vanzelf. Daar moet je in investeren. Dat geldt voor de relatie tussen rvc en rvb, maar ook binnen de rvc zelf. Daar blijft het immers eveneens oppassen voor de te dominante voorzitter. Of voor commissarissen met een lichte vorm van plankenkoorts, die bang zijn om op cruciale momenten domme maar zeer nuttige vragen te stellen. Ook binnen de rvc moet een sfeer van vertrouwen heersen. In alle diversiteit van ervaringen, achtergronden en voorkeuren. Alleen dan kun je elkaar verder helpen en gebruik je elkaars talenten optimaal. Arjan Eleveld is directeur bij LTP Business Psychologists. Hij interviewt en schrijft voor Management Scope over persoonlijk leiderschap. Deze bijdragen zijn terug te vinden bij zijn profiel op managementscope.nl/ manager/arjan-eleveld. IK WIL bereik Marketing-professionals die écht willen, bereiken meer. Zeker met Sandd, de zakelijke postbezorger en DM-expert die uw ambities wil helpen waarmaken. Wilt u nieuwe doelgroepen bereiken? Meer traffic naar uw winkel of webshop? Meer donateurs of abonnees? Een gerichte DM-actie brengt nog altijd massa s mensen in beweging. Want een goede mailing is een boodschap die echt binnenkomt. Als u weet wie u wilt bereiken, weten wij hoe. Alle mensen die net een nieuwbouwhuis betrokken? Iedereen met een tuin van minstens 200m 2? Zeg maar wie u zoekt. Wilt u meer bereiken? Bel of kijk op sandd.nl Waar een wil is, is Sandd 22. management scope

13 IN & UIT BESTUURDERS 2013 PANTA RHEI Opnieuw zorgden de vele drama s aan de top voor meer doorstroom in de Nederlandse directiekamers. Maar de vrouwen komen vaak nog steeds niet verder dan het exco. Zo blijkt uit ons jaarlijkse onderzoek naar bestuurswisselingen. Onderzoek Luuk Besamusca Tekst Marike van Zanten Het exco blokkeert sprong naar ultieme macht Het Utrechtse hoofkantoor van de Rabobank heet in de volksmond De Verrekijker. Welke raad van bestuur zou níet in een gebouw met zo n toepasselijke bijnaam willen zetelen? De associatie met visie en vooruitkijken een eerste vereiste voor ceo s en zeker voor de top van een bank met een langetermijnperspectief ligt immers voor de hand. Maar wie in de verte staart, heeft weinig oog voor wat er vlak onder zijn neus gebeurt. En als de blik al eens op de interne organisatie wordt gericht, levert turen door de andere kant van de binocle een verkleind beeld van de werkelijkheid op. Zo klein dat de Rabo-top de manipulatie van de Liborrente in eigen huis over het hoofd zag en de diabolische vorm van de verrekijker zijn naam ineens eer aandeed: the devil is in the detail. De gevolgen van dat gebrek aan corporate myopia waren mega: een boete van 774 miljoen euro en een nog kostbaarder reputatieverlies. Ceo Piet Moerland offerde zichzelf op door vervroegd met pensioen te gaan, om zo de eindverantwoordelijke Sipko Schat te sparen, totdat de lokale banken deze alsnog tot aftreden dwongen. Een groep certificaathouders eiste zelfs strafvervolging voor het duo. Het Nederlandse bedrijfsleven blijkt de oud-rabobestuurders echter nog niet op de zwarte lijst gezet te hebben: zowel Moerland als Schat heeft het eerste commissariaat inmiddels binnen, respectievelijk bij netwerkbeheerder Enexis en kunstmestbedrijf OCI. Ook Arjo Blok, de directe baas van de renteritselaars, is onlangs vertrokken. NIEUW ZWAARTEPUNT De lokale Rabobanken speelden zich de afgelopen jaren overigens ook zelf negatief in de kijker, met hun rommelige hypotheek- en klantdossiers. Het leidde tot de demotie van Gerlinde Silvis (en ruzie tussen Moerland en cfo Bert Bruggink). Medio vorig jaar stapte ook Hans van der Linden na krap een jaar alweer op uit de raad van bestuur wegens oververmoeidheidsklachten. Die zou je wel krijgen ook, als je kijkt naar het ambitieuze to do-lijstje voor de bank. Nieuwkomer Rien Nagel, zelf voortkomend uit het binnenlands bankbedrijf, moet de autonome lokale banken weer strakker aan moeders schortebanden binden en zo het zwaartepunt van de coöperatieve verhoudingen weer in Utrecht leggen. Ralf Dekker, de andere nieuweling, is verantwoordelijk voor de reorganisatie en moet de komende jaren duizend tot tweeduizend medewerkers naar huis sturen, terwijl de nieuwbakken aandeelhouders van de bank hem op de vingers kijken (denk om de communicáásie, Ralf). Maar de eerste prioriteit van president-commissaris Wout Dekker is het zoeken van een opvolger voor Moerland (en voor Schat). Aegon-topman Alex Wynaendts en DSM-topman Feike Sijbesma zouden al hebben bedankt. Tot die tijd trekt ouwe rot Marinus Minderhoud tijdelijk de (boeren)kar, daartoe afgedaald uit de raad van commissarissen. HARD WERKEN, HARD LACHEN Hij is overigens niet de enige die bewust een treetje afdaalde. Neem bijvoorbeeld Tex Gunning, die na zijn pensioen bij AkzoNobel nog vrolijk aan een ceo-functie begint bij TNT Express, waar hij al commissaris was. Gunning heeft het nóg lang volgehouden bij de verffabrikant, nadat hij voor de hoogste stoel werd gepasseerd, toen de commissarissen bij de opvolging van Hans Wijers kozen voor buitenstaander Ton Büchner. Toen deze wegens een burnout tijdelijk thuis op de bank zat, werd hij vervangen door cfo Keith Nichols, bijgestaan door commissaris Antony Burgmans (die daarmee dus eigenlijk een anderhalfje deed). Nichols stapt echter in juni op: hij zou geen zin meer hebben in forenzen naar Groot-Brittannië, waar zijn gezin woont. Of mist hij het ICI-gevoel: de euforie van het onder- en overnemen? Na het eerdere vertrek van Leif Darner en Marjan Oudeman is Nichols zo n beetje het laatst overgebleven lid van de Bende van Wijers, met zijn hard werken, hard lachen -mentaliteit. Voelt het misschien alleen nog maar als hard werken, nu het accent is verschoven naar efficiency? Hoe dan ook, het is zaak dat er snel een opvolger voor Nichols komt. Anders staat Büchner er straks alleen voor, nu de nieuwe topstructuur alleen nog bestaat uit een managementboard met de ceo en de cfo en daaronder een executive committee. Niet goed voor de work/life-balance, noch voor de checks & balances. WIJNTJE EN TREINTJE Echt drama in de boardroom was er ook, zoals bij SNS Reaal waar Gerard van Olphen van Achmea terugkeerde naar zijn oude werkgever om ceo Ronald Latenstein van Voorst op te volgen na de nationalisatie. Bij Imtech was het ook raak. Na de Poolse problemen, moesten de gelauwerde René van der Bruggen en zijn cfo Boudewijn Gerner plaatsmaken voor een crisisteam, met de van VolkerWessels afkomstige ceo Gerard van de Aast en de van Stork overgestapte Hans Turkesteen als redders. De nieuwe raad van bestuur werd gecompleteerd door Paul van Gelder, die zijn ceo-functie bij Gasunie ervoor opgaf en de Duitser Felix Colsman: van twee Merel van Vroonhoven MEISJESBOEK Wodka drinken op de trans-siberië Express en oudjaar vieren tussen de dansende Oezbeken, samen met haar moeder: Merel van Vroonhoven mag graag verre en avontuurlijke reizen maken. Ook in haar loopbaan zoekt ze haar eigen weg. Na haar studie geofysica kiest ze voor de financiële wereld, waar ze bij ING in zestien jaar de weg aflegt van managementtrainee naar de top van het concern. Een snelle tijd, zelfs voor marathonloper Van Vroonhoven. Zo was ze de eerste vrouw in de directie van Nationale-Nederlanden en met haar destijds 33 jaar de jongste ING-directeur ooit. Haar laatste stop bij de bankverzekeraar was ING Investment Management Europa. Ze viel er met haar neus in de boter, toen direct daarna de financiële crisis uitbrak. Iets dergelijks overkwam haar na de overstap naar de Nederlandse Spoorwegen. Van Vroonhoven begaf zich in haar conducteursuniform regelmatig onder de NS ers en klanten en bouwde er aan een Europees netwerk en de horeca-ontwikkeling van stations, maar ze moest zich toch vooral bezighouden met het debacle met hogesnelheidstrein Fyra. Daarnaast werd ze commissaris bij de Rotterdamse Haven. Begin dit jaar nam de carrière van Van Vroonhoven opnieuw een wending: ze keert terug naar de financiële sector, maar nu als bestuursvoorzitter van toezichthouder AFM. Ook in die functie zullen rode lipstick en hoge hakken haar handelsmerk blijven. Die hakken doet Van Vroonhoven alleen maar uit voor haar passie: hardlopen. Haar tijd bij de marathon van Berlijn: 3:53:01. WINST: TWEE VROUWEN 2013 In Uit Man Vrouw 5 3 Totaal In Uit Man Vrouw 5 5 Totaal AFM 24. management scope nr. 03 /

14 IN & UIT BESTUURDERS 2013 Ben van Beurden LEVEL 5 LEADER De Stille Man, luidt de bijnaam van Ben van Beurden, de nieuwe Shell-topman, die Peter Voser per 1 januari 2014 is opgevolgd. De tot dan toe onbekende ingenieur vormde een verrassende benoeming: Ben Who? Geen Brit (cfo Simon Henry), maar een Nederlander en geen ster-ceo, maar eerder een continuering van de lijn-jeroen van der Veer, die eveneens ingenieur was, een bescheiden uitstraling had en paste in het level 5 leadership uit James Collins Good to Great. Van Beurden is een typische Shell-man: afgestudeerd in Delft en al sinds 1983 werkzaam voor het Brits-Nederlandse concern, waarvoor hij alle uithoeken van de wereld zag. Begin deze eeuw was hij de persoonlijke assistent van de Britse Shell-topman Philip Watts en maakte hij de reservekwestie dus van nabij mee. Begin vorig jaar werd hij benoemd tot bestuurslid en directeur van Downstream. Als nieuwe ceo staat Van Beurden nu voor de uitdaging Shell als concern weer upstream te laten presteren. Koud aangetreden deed hij al een winstwaarschuwing uitgaan en kondigde hij aan gas te willen terugnemen op het gebied van investeringen. Dit voorjaar presenteert de vader van vier kinderen de nieuwe strategie voor Shell. MEER DOORSTROOM: D R IN EN D R UIT 2013 Totaal Bestuurders Commissarissen Totaal mutaties In Uit Totaal Bestuurders Commissarissen Totaal mutaties In Uit SHELL naar vier man om operationeler en strakker te kunnen sturen. Ook NS kreeg de nodige ellende over zich heen na het Fyra-debacle. De brokstukken zijn voor de nieuwe NS-topman, de van bloemenveiling FloraHolland afkomstige Timo Huges, gesecondeerd door zijn voormalige ceo-whisperer en huidige president-commissaris Carel van den Driest. Huges voorganger, Bert Meerstadt, wordt topman (en aandeelhouder) van Baarsma Wine Group in Gorredijk. Die Friese plaats hád ooit een station, maar NS sloot het goederenvervoerlijntje in Need we say more. Maar wijntje is ongetwijfeld een vrolijker business dan treintje. Ook de carrière van directielid Merel van Vroonhoven staat voor een wissel: ze wordt de nieuwe baas van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). EXCO EEN FUIK? Van Vroonhoven voert een nieuwe lichting vrouwelijke bestuurders aan. Zo krijgt Schiphol er naast Els de Groot met Birgit Otto een tweede vrouwelijke copiloot bij, werd Nancy Kabalt-Groot ceo van netbeheerder Stedin en Jolanda Poots-Bijl cfo van Ordina en traden Armelle Carminati-Rabasse en Kee Koopmans toe tot respectievelijk de rvb s van Unibail-Rodamco en Value8. Maar het blijft pappen en nathouden. In totaal gingen zestig personen een (nieuwe) bestuursfunctie bekleden: 55 mannen en slechts vijf vrouwen: nog geen tien procent. Daarvan gaven ook weer drie vrouwen een bestuursfunctie op, waardoor we per saldo maar twee vrouwen extra overhielden. De nieuwe Wet bestuur en toezicht (minstens dertig procent vrouwen en minstens dertig procent mannen in de top) doet zijn invloed kennelijk vooral bij de commissarissen gelden. Het surplus bij de mannen was overigens ook drie. Het totaal aantal bestuurders is daarmee met vijf gegroeid (na een krimp van twee in het jaar daarvoor). Is het de aantrekkende economie die om een nieuwe impuls vraagt, of domweg een gevolg van het vullen van al die executive committees (exco s) onder de raad van bestuur? Daarin roeren overigens ook de vrouwen zich: zo verrijkte Hanneke Faber als Chief Commercial Officer het exco van Ahold. Een gevaar van die exco s lijkt overigens dat vrouwen erin blijven hangen en nooit meer de sprong maken naar de ultieme macht. Aan de andere kant kunnen vrouwen hun inhoudelijke, operationele ambitie langer combineren met een topfunctie, waardoor ze misschien minder snel afhaken. GEDUTCHED De gemiddelde leeftijd voor intredende bestuurders ligt op 49 en voor uittredende bestuurders op 55. Kabalt-Groot van Stedin en Koopmans van Value8 zitten daar met hun respectievelijk 38 en 39 jaar ruim onder. Nog niet eens forty-somethings! De Nederlandse besturen werden ook weer wat internationaler van samenstelling. De Angelsaksen (vier Amerikanen, een Australiër en een Canadees) blijven een mainstay in het Nederlandse bedrijfsleven, maar voor de rest is het toch vooral een Europees en bovenal Nederlands feestje. Niks Azië, laat staan exotische bestuurders uit pakweg de sub-sahara, waar de groei de komende decennia toch vandaan zal moeten komen. Wel veel Fransen, maar die vinden we niet verrassend vooral terug bij Unibail-Rodamco en Air-France KLM. Het Nederlandse smaldeel van de luchtvaartmaatschappij wordt overigens nog steeds geleid door een Ollander, Camiel Eurlings, de opvolger van KLM-topman Peter Hartman, die op zijn beurt Leo van Wijk opvolgde in de moederboard. En ook Shell wordt opnieuw geleid door een Nederlander, met Ben van Beurden als opvolger van Peter Voser. Zeker bij de echte oranjefondsen worden de buitenlanders, net als bij het Olympische langebaanschaatsen, dus nog steeds gedutched. ZITTINGSTERMIJN: ZES JAAR Leeftijd bestuurders 2013 In Uit Gemiddeld Maximum lft Minimum lft In Uit Gemiddeld Maximum lft Minimum lft BACK IN TOWN Buitenlandse bestuurders 2013 In Uit Nederlandse execs Buitenlandse execs Totaal In Uit Nederlandse execs Buitenlandse execs 9 17 Totaal ANGLO-EUROPEES FEESTJE Herkomst buitenlandse bestuurders In Uit Amerikaanse 4 2 Antiliaanse - 1 Australische 1 - Belgische 1 1 Britse - 1 Canadese 1 - Duitse 3 - Engelse - 1 Franse 9 5 Indiase - 1 Nederlandse Portugese 1 - Zweedse - 1 Eindtotaal management scope nr. 03 /

15 IN & UIT COMMISSARISSEN 2013 DAMES OP HET PLUCHE De vrouwen zijn bezig met een inhaalmanoeuvre in commissarissenland. Tegelijkertijd neemt de doorstroom toe en zet de verjonging door. Onderzoek Luuk Besamusca Tekst Marike van Zanten Er is het nodige verzet tegen (her) benoemingen Eigenlijk hebben we in Nederland helemaal geen one tier-board nodig. Als de commissarissen in het tweelaagse bestuursmodel dichter op de executives willen zitten, springen ze gewoon over het hekje heen om on the other side zelf een poosje ceo te spelen. Het oervoorbeeld is natuurlijk Jan Hommen, die bij ING het voorzitterschap van de rvc verruilde voor dat van de rvb, toen de gevolgen van de crisis toenmalig topman Michel Tilmant boven het hoofd groeiden. Hommen was geen tussenpaus, maar een full blown ceo, die afgelopen najaar pas na vier jaar het stokje doorgaf aan een interne opvolger: Ralph Hamers. Het leeftijdsverschil met de jongste bestuursvoorzitter uit de geschiedenis van de bank: 23 jaar. Een ander voorbeeld van zo n double take is chairman Jan Bennink, die bij D.E Master Blenders 1753 ceo Michiel Herkemij wipte en de koffiebrander vervolgens eigenhandig verkocht. Nog een voorbeeld: Hans Smits, die eind vorig jaar terugtrad als president-directeur van Havenbedrijf Rotterdam en inmiddels ceo is van bouwbedrijf Janssen de Jong, waar hij eerder commissaris was. Een déja-vu voor Smits, die ook pas havenmeester werd nadat hij de organisatie eerst als gedelegeerd commissaris had geleid. Hij moest er trouwens zijn al aangekondigde voorzitterschap van de raad van commissarissen van Gasunie voor opofferen. Voor een bestuurder is Smits portefeuille immers tot barstens toe gevuld. Zo volgde hij begin dit jaar ook nog oud-fortis-topman Anton van Rossum op als voorzitter van de raad van toezicht van de Erasmus Universiteit. Toch willen de geruchten dat Smits straks Kees Storm gaat opvolgen als president-commissaris van KLM. Smits beschikt als voormalig SG Verkeer & Waterstaat en oudtopman van Schiphol over zowel de logistieke ervaring, het netwerk als de diplomatieke behendigheid om de nieuwe topman Camiel Eurlings te helpen zijn voeten onder tafel te krijgen. VROUWEN KUNNEN WÉL KAARTLEZEN Weer een ander voorbeeld van zo n double take is Tex Gunning, die zijn passagiersplaats bij TNT Express inruilde voor de bestuurdersstoel. Na zijn pensionering bij AkzoNobel, kreeg Gunning via de omweg van zijn commissariaat bij TNT alsnog de kans om zijn carrière te eindigen als eerste man. Een reprise van zijn eerdere korte periode als ceo (bij Vedior). Van A naar B, maar via C. De regisseur in de coulissen is Antony Burgmans, die zijn voormalige Unilever-collega Gunning als commissaris van AkzoNobel uitzwaaide en hem als president-commissaris van TNT Express weer hartelijk begroette als nieuwe topman: Goodbye- Hello. Burgmans volgt bij AkzoNobel trouwens president-commissaris Karel Vuursteen op. De oud-heineken-topman heeft na twee termijnen ook zijn bestemming bereikt als commissarissenvoorzitter van TomTom, Peter Wakkie neemt zijn plaats in. Oud-VNU-topman Rob van den Bergh neemt om onduidelijke redenen al een jaar vóór het einde van zijn tweede termijn de afslag. De heren maken plaats voor twee vrouwen: Jacqueline Tammenoms Bakker en Anita Elberse. Ze zeggen altijd dat vrouwen geen kaart kunnen lezen, maar deze dames lijken toch echt wel de weg te weten in de corporate wereld. Tammenoms Bakker is nonexecutive bij de Britse supermarktketen Tesco, het Franse Vivendi en het Italiaanse CNH Industrial en voorzitter van de Van Leer Foundation. Elberse is Harvard-professor en gespecialiseerd in strategieën voor digitale media. EN ZE DURVEN OOK IN TE HALEN Het percentage vrouwen in raden van commissarissen groeide overigens gestaag: er kwamen 25 vrouwelijke toezichthouders bij, terwijl er slechts tien vertrokken. Een vrouwenoverschot van vijftien dus. Bij de mannelijke commissarissen vertrokken er meer dan erbij kwamen (64 tegenover 54) en slonk de populatie juist met tien. Hoewel er nog steeds twee mannen worden benoemd tegenover één vrouw, zijn de dames duidelijk bezig met een inhaalmanoeuvre, geholpen door de Wet bestuur en toezicht, die dicteert dat de boardroom minstens dertig procent vrouwen moet tellen. Wie zijn de vrouwen achter die getalletjes? Er lijkt ruwweg sprake van drie categorieën. De eerste categorie herbergt de buitenlandse vrouwen (zoals de benoeming van de Amerikaanse Dona Young bij Aegon, de Duitse Clara Christina Streit bij Delta Lloyd, de Spaanse Isabel Martín Castellá bij ING en zeer onlangs nog de Israëlisch-Amerikaanse Orit Gadiesh bij Philips). De tweede categorie zijn de usual suspects: de ervaren vrouwen die na hun topfunctie beroepscommissaris werden en zo in trek zijn dat ze omwille van hun goed gevulde portefeuille ook wel golden skirts worden genoemd. Zo kreeg Marike van Lier Lels (ex-schiphol) Femke Weijtens CIRCULAIRE CARRIÈRE De circulaire economie begint nú, aldus Femke Weijtens van DSM op een YouTube-filmpje, geschoten in de wandelgangen van een duurzaamheidssymposium. Het is heel belangrijk dat dat in Nederland onder de aandacht wordt gebracht. Die twee aspecten, duurzaamheid en het maatschappelijk uitdragen daarvan, vormen precies Weijtens werkterrein als executive vice president corporate affairs van DSM. Daarnaast vervult ze als bestuurssecretaris een spilfunctie op het gebied van corporate governance. Haar ervaring met goed bestuur en duurzaamheidsstrategieën brengt ze inmiddels ook in als commissaris van Wereldhave. Weijtens startte haar loopbaan bij DLA Piper, waar ze vijftien jaar werkte als advocaat. In 2006 stapte ze over naar Schretlen, de private bank van de Rabobank, waar ze verantwoordelijk werd voor de externe relaties en new business. Lang bleef ze niet hangen in de financiële sector, na het omvallen van Lehman Brothers in de herfst van Voorjaar 2009 verkaste ze naar DSM. Ook diversiteit ligt Weijtens nauw aan het hart. Zo nam ze deel aan een twittergolf van Talent naar de Top voor aanstormend vrouwelijk talent. Haar tips: Doe een job waar je energie van krijgt en investeer in jezelf! Zichtbaarheid & netwerken is key. En: Besteed zoveel mogelijk uit, zodat je thuis quality time hebt met je dierbaren en flexibel bent. VROUWENOVERSCHOT Meer aanwas dan mannen 2013 In Uit Man Vrouw Totaal In Uit Man Vrouw 14 3 Totaal management scope nr. 03 /

16 IN & UIT COMMISSARISSEN 2013 VERJONGING ZET LANGZAAM DOOR Minimum leeftijd 29 jaar 2013 In Uit 2012 In Uit Gemiddeld Gemiddeld Maximum Maximum Minimum Minimum TWEE MEXICANEN EN DE REST Herkomst buitenlandse commissarissen In Uit Amerikaanse 3 3 Amerikaanse en Franse 1 - Belgische 3 - Britse 2 - Canadese 1 1 Chinese 2 - Duitse 4 2 Duitse en Amerikaanse 1 - Duitse en Nederlandse 1 - Filipijnse - 1 Franse - 1 Indiase - 1 Israelische 2 1 Italiaanse 1 - Mexicaanse 2 - Nederlandse Spaanse 1 - Eindtotaal Eneco erbij, werd Carla Smits-Nusteling (ex- KPN) commissaris bij ASML en KPN-concurrent Tele2, volgde Monika Milz (ex-rabo) PostNL-ceo Herna Verhagen op bij SNS Reaal en moet Pamela Boumeester (ex-ns) zelfs kwartetten om binnen het toegestane maximum te blijven: ze ruilde haar commissariaat bij Delta Lloyd in voor dat bij Ziggo, maar dat was voor de overname door Liberty... De derde categorie bestaat uit de nog actieve vrouwen. Zo werd Jolanda Poots-Bijl naast cfo bij Ordina en commissaris bij Gasunie ook nog commissaris bij Blokker en combineert Stephanie Hottenhuis haar bestuursfunctie bij Arcadis met een commissariaat bij TenneT. Maar we zien ook steeds vaker vrouwen uit de echelons onder de raad van bestuur commissariaten bekleden, zoals Femke Weijtens (corporate affairs DSM en commissaris Wereldhave) en Ilonka Jankovich (innovation investment manager Randstad en commissaris NS). GREY AWAY Opvallend is ook dat het totaal aantal mutaties (benoemingen en vertrek) hoger ligt dan in de twee voorgaande jaren: 154 tegenover 125 en 147. Er lijkt dus vaker gewisseld te worden, wat goed nieuws zou zijn voor de doorbloeding van het commissariaat. De groeiende omvang van de commissarissenpopulatie zelf lijkt te zijn afgezwakt: vorig jaar kwamen er per saldo weliswaar zes commissarissen bij, maar in 2012 waren dat er nog elf en in 2011 zelfs zeventien. Het toezicht is wel weer meer divers geworden qua aantal nationaliteiten: er kwamen maar liefst 25 buitenlanders bij, terwijl er slechts tien vertrokken. De meeste zijn echter afkomstig uit Anglo-Europese hoek, al kreeg KPN er twee Mexicanen bij, maar of voorzitter Jos Streppel daar nu zo blij mee was? De nieuwe toezichthouders brengen ook een verdere verjonging met zich mee. De gemiddelde leeftijd bij aantreden is nu 53 jaar, vorig jaar was dat nog 56 jaar. De gemiddelde aftreedleeftijd is nog dezelfde, namelijk 65 jaar. De uitschieters zijn altijd het leukst, zoals de jongste: Alexander de Carvalho (29), kleinzoon van Freddy en zoon van Charlene, die als niet-uitvoerend bestuurslid toetrad tot de raad van beheer van Heineken Holding. Aan de andere kant van het spectrum vinden we de oudste uittreder: Ton Risseeuw, die op zijn 77 ste aftrad als commissaris van KPN. Risseeuw voert de grey away aan: de uittocht van 70-plussers (24) en 65-plussers (44). Maar er zijn ook (letterlijk) oud-bestuurders die op hun 71 ste nog rustig aan een nieuw commissariaat beginnen. Zoals Kees van Lede, die voorzitter werd bij het geplaagde Imtech als opvolger van Rudy van der Meer, die overigens pas na zware druk het strijdtoneel verliet. Van Lede zal in 2015 op zijn beurt worden opgevolgd door vicevoorzitter Frans Cremers. Deze had een gaatje vrij doordat hij eerder in het jaar opstapte als commissaris bij Fugro wegens onvrede over de interne controle. Bovendien trad Cremers (regulier) terug als commissaris bij de NS. Bij Imtech vond hij behalve een nieuwe toezichtfunctie ook een opvolger voor zijn NS-zetel: ceo Gerard van de Aast. De VEB was echter not amused en noemde de benoeming van Van de Aast prematuur en niet opportuun. Geen wonder, want de topman heeft in eigen huis zijn handen immers meer dan vol. Bovendien heeft ook NS de zaak nog lang niet op de rails, na de ontsporing met de Fyra. VERZET TEGEN HERBENOEMINGEN Er was wel meer verzet te horen tegen (her)benoemingen en dan zijn we meteen weer terug bij de afgedaalde commissarissen. Zo stapte Willem- Jan van den Dijssel afgelopen zomer bij Holland Casino uit de rvc om de onverwacht teruggetreden topman Dick Flink op te volgen. Nu de rvc Van den Dijssel wil (en zal) herbenoemen als ceo, liggen de ondernemingsraad en de vakbonden dwars. Ze zijn van mening dat Van den Dijssel als oud-commissaris medeverantwoordelijk is geweest voor het beleid dat geleid heeft tot de huidige problemen bij Holland Casino en geef ze eens ongelijk. Ook bij Wessanen was er protest te horen tegen de herbenoeming van Frans Koffrie tot chairman, ondanks het aflopen van zijn maximale zittingstermijn. Hier kwam de kritiek van een grootaandeelhouder, dus stapte Koffrie direct op. Wessanen zou overgaan op een one tier-board, maar ook dat plan werd voorlopig in de ijskast gezet. We zeiden het al: die one tier-board hebben we in Nederland helemaal niet nodig. Frans Koffrie SKYFALL Vliegangst is geen handige eigenschap voor de ceo of president-commissaris van een internationaal concern. Maar Frans Koffrie liet zich er als ceo van kantoorartikelenfabrikant Buhrmann (ontstaan na de splitsing van KNP BT) niet door weerhouden om roadshows in Amerika te houden voor de financiering van zijn overnameplannen van Corporate Express. Zijn toenmalige investorrelationsmanager in Het Financieele Dagblad: [ ] soms moesten we naar plekken, waar alleen maar propellervliegtuigen naartoe gingen. Dan pakte hij de auto en sliep hij soms een hele nacht niet. Maar hij was er dan wel. Buhrmann was echt zijn passie. Koffrie kan zich ergens in vastbijten: dat deed hij allereerst bij Corporate Express (zoals Buhrmann ging heten), waar hij de ene winstwaarschuwing na de andere moest geven en tot zijn vertrek in 2007 de langstzittende topman van een AEX-fonds was. Ook bij Wessanen vertoonde Koffrie zitvlees, ondanks aanhoudend slechte resultaten. Hij werd er in 2001 president-commissaris, daalde in 2009 tijdelijk af uit de raad van commissarissen om de teruggetreden Ad Veenhof te vervangen als ceo en wilde zich begin dit jaar ondanks het verstrijken van zijn maximale zittingstermijn laten herbenoemen als chairman in de nieuw te vormen one tier-board. Nadat de Amerikaanse grootaandeelhouder Delta liet weten hem niet langer te steunen, stapte Koffrie per direct op. De sudden death moet een teleurstelling voor hem zijn, maar in elk geval hoeft hij niet meer in een vliegtuig naar de States. Verantwoording Het overzicht van aan- en terugtredende bestuurders en commissarissen 2013 is gebaseerd op de top-100 van grootste Nederlandse bedrijven. Startpunt is de lijst van bedrijven die 31 december 2013 zijn opgenomen in de AEX, AMX en de AScX. Deze lijst is aangevuld met 25 in Nederland gevestigde grote bedrijven zonder beursnotering. Als criterium is gekozen voor het eigen vermogen, zoals gerapporteerd in het jaarverslag van Vervolgens is gekeken welke leden van de rvb s en rvc s gedurende 2013 zijn vertrokken, dan wel zijn aangetreden. Hierbij is uitgegaan van officiële data van benoeming en uittreding. Peildata waren 1 januari en 31 december management scope nr. 03 /

17 INNO VATIE KRUISBESTUIVING DWARSVERBAND Om weer voorop te lopen met innovaties hebben we niet zozeer behoefte aan nieuwe technologie. Sectoroverstijgende samenwerking en het ontsluiten van versnipperde innovatiekracht zijn belangrijker. Tekst Manon van Beek AAN ELKAAR KNOPEN VAN KENNIS EN TECHNOLOGIE IS DE UITDAGING Nederland en ook de rest van Europa bevindt zich in een innovatiecrisis, zo meent het kabinet. Er worden te weinig uitvindingen gedaan en de kennis die er is, wordt onvoldoende omgezet in nieuwe producten en diensten. Het gevolg van deze valley of despair is dat economische grootheden als Amerika en Azië Europa voorbij streven als het gaat om innovaties. AEX-bedrijven hebben tijdens de crisis namelijk de nadruk gelegd op bezuinigingen in plaats van investeringen. Daardoor zijn deze bedrijven minder goed gepositioneerd in opkomende markten, is er minder geld voor innovatie en hebben zij meer moeite om kapitaal aan te trekken dan hun internationale concurrenten. Als gevolg van dit alles is hun omzetgroei fors achtergebleven vergeleken bij internationale concurrenten. Deze groeiden de afgelopen jaren harder, zo is gebleken uit het High Performance Business-onderzoek (HPB) waarin Accenture elk kwartaal de prestaties van AEX-bedrijven vergelijkt met prestaties van internationale concurrenten. CRUCIAAL Het kabinet heeft vorig jaar dan ook besloten dat overheid, bedrijfsleven, universiteiten en onderzoekscentra op basis van zogenaamde innovatiecontracten voor topsectoren samen zullen werken aan kennis en innovatie. Een cruciaal besluit: samenwerking is in een tijd van globalisering en grensoverschrijdende technologische ontwikkelingen meer dan ooit belangrijk. Samenwerking kan gestalte krijgen op drie verschillende niveaus. Zo is het zaak dat grote ondernemingen de krachten bundelen met kleine ondernemingen. Wanneer groot en klein op het gebied van innovatie samenkomen, wordt schaal gebundeld met flexibiliteit en innovatiekracht. Daarnaast is, zoals de overheid stimuleert, samenwerking nodig tussen overheid, bedrijfsleven en universiteiten. Tot slot is samenwerking nodig die over de sectoren heen reikt. Kennis en ideeën zijn al ruimschoots voorhanden, maar zitten vaak versnipperd opgesloten in organisaties en sectoren wereldwijd. De kunst is die kennis en innovatiekracht te ontsluiten door elkaar op te zoeken en de kennis met elkaar te verbinden. Het gaat bij innovatie in eerste instantie dus niet zozeer om het genereren van nieuwe kennis en technologieën. De uitdaging zit hem er veel meer in om bestaande kennis en technologieën aan elkaar te knopen en zodoende tot nieuwe ideeën en producten te komen. Dat dit soort samenwerkingen tot bijzondere resultaten kan leiden, blijkt bijvoorbeeld uit de kruisbestuiving tussen de gezondheidszorg en de hightechindustrie. De gezondheidszorg kan trends als vergrijzing, oplopende zorgkosten en consumenten die een steeds hogere kwaliteit van leven eisen, alleen maar beantwoorden door samen te werken met hightech-organisaties. Hun technologie kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat patiënten langer thuis kunnen blijven wonen of dat patiënten in staat zijn voor een deel hun eigen gezondheid te monitoren. Maar ook in andere sectoren zien we innovaties ontstaan doordat men samenwerking zoekt met andere industrieën. Neem de energiesector. Een van de grootste ontwikkelingen in deze sector is het feit dat energieaanbieders steeds meer moeten afstappen van de inzet van fossiele brandstof en steeds meer moeten inzetten op duurzame energie. Zelf opwekken van energie door consumenten maakt hier deel van uit. Om vraag en aanbod van energie optimaal op elkaar af te kunnen stemmen, zijn intelligente energienetwerken nodig die gebruik maken van slimme meet- en regelsystemen. Dit zijn de zogenaamde smart grids. De ontwikkeling daarvan is alleen mogelijk wanneer de ict- en telecomsector gaan samenwerken met de energiesector. De komende jaren zullen we dan ook steeds vaker dit soort sectoroverstijgende samenwerkingsverbanden zien ontstaan. Kortom: het zijn geen nieuwe technologieën die de drijvende kracht vormen achter de innovaties, het zijn de nieuwe sectoroverstijgende samenwerkingsverbanden die maken dat we als economie in staat zullen zijn om daadwerkelijk te innoveren. INNOVATIE ALS ECOSYSTEEM De kunst is om economie en innovatie te bezien in het licht van ecosystemen. Ontwikkelingen in één deel van een ecosysteem hebben invloed op ontwikkelingen in een ander deel van hetzelfde systeem. Het zijn communicerende vaten. Alles hangt met alles samen en dat betekent in feite dat alles met alles moet INNOVATIE KOMT NIET VAN DE GROND ALS DE BLIK NAAR BINNEN GERICHT IS samenwerken. Traditionele samenwerkingsverbanden uit het verleden hebben vandaag de dag dan ook plaats gemaakt voor hybride samenwerkingsverbanden, waarbij de rollen en posities van de afzonderlijke partijen voortdurend kunnen variëren. Zo kan het zinvol zijn om samen met ooit concurrerende partijen juist in één consortium plaats te nemen. Bedrijven moeten in zo n geval niet concurreren op datgene waar de bedrijfsactiviteiten overlappen, maar juist samenwerken en nieuwe kansen voor iedereen creëren. Dat geeft een win-winsituatie. Een voorbeeld hiervan is het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS). Dit instituut, dat dit jaar officieel haar deuren zal openen, heeft als doel om een internationaal leidende rol te nemen daar waar het gaat om stedelijke innovatie. De deelnemende partijen in dit consortium zijn naast wetenschappelijke instituten zoals Massachusettes Institute of Technology (MIT) onder andere Accenture, Alliander, Cisco, IBM, KPN en Shell. OPEN HOUDING Kortom: innovatie anno 2014 gaat om het realiseren van kruisbestuivingen, om het delen van kennis en om het leggen van dwarsverbanden over grenzen en sectoren heen. Dit alles impliceert tevens dat bedrijven en organisaties meer dan ooit openheid van zaken moeten bieden. Om daadwerkelijk te kunnen innoveren moeten ze bereid zijn om andere partijen soms zijn dat concurrenten een kijkje in hun keukens te laten nemen om tot nieuwe inzichten en innovaties te kunnen komen. Alleen dan kunnen we als maatschappij grote thema s als vergrijzing en duurzaamheid het hoofd bieden. Dat lukt niet wanneer organisaties naar binnen gekeerd blijven. De blik moet naar buiten gericht zijn en de houding moet open en toegankelijk zijn. Door krachten te bundelen zal de taart weliswaar in meerdere stukken worden verdeeld, maar de omvang van de taart als geheel zal op deze manier toenemen. Er zijn ook in Nederland namelijk kansen te over voor bedrijven. Het is zaak deze te grijpen en met elkaar proactief op zoek te gaan naar innovatieve oplossingen voor de grote maatschappelijke problemen die zich aandienen. Voor Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen valt er de komende jaren nog veel te winnen, mits zij bereid zijn de nieuwste technologische trends te adopteren, met open vizier te kijken naar de kansen in opkomende markten en de juiste partners weten te vinden om marktsynergie te creëren. We moeten omdenken. Alles bestaat, alles kan, maar de verbindingen zijn eenvoudigweg nog niet gemaakt. Manon van Beek is directeur van strategie-, technologie- en outsourcingbureau Accenture. Zij interviewt voor Management Scope over innovatie. Deze bijdragen zijn terug te vinden bij haar profiel op managementscope.nl/manager/ manon-van-beek. 32. management scope nr. 03 /

18 COLUMN EERHERSTEL De zekerheid van Eiffel In legal, fi nance en process Uw organisatie stelt zichzelf continu doelen en neemt strategische beslissingen om die doelen te realiseren. De uitvoering blijkt in de praktijk echter een stuk complexer dan gedacht. Herkenbaar? Eiffel maakt uw strategische keuzes écht werkzaam. We bieden effectieve en duurzame oplossingen voor het optimaliseren van processen, het implementeren van wet- en regelgeving of het maximaliseren van klantwaarde en bieden daarbij 100% resultaatgarantie. Altijd. Onze professionals zijn actief in verschillende nichemarkten en combineren inhoudelijke expertise met een diepgaande kennis van sectoren. Meer weten over onze resultaatgarantie of wat Eiffel voor uw organisatie kan betekenen? Kijk op WIJ MAKEN STRATEGIE WERKZAAM. FOTOGRAFIE LEX DRAIJER Peter Paul de Vries is directeur van het beursgenoteerde bedrijf Value8. Als directeur van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) was hij jarenlang de luis in de pels van besturend Nederland. Zijn columns zijn terug te vinden bij zijn profiel op managementscope.nl/ peter-paul-de-vries. Inmiddels ben ik ruim vijf jaar bezig met Value8 en ben ik ruim zes jaar weg bij de Vereniging van Effectenbezitters. Nog steeds word ik veelvuldig op die hoedanigheid aangesproken: U bent toch die man van de effecten? Nou meneer, dat was ik. Maar Jan Maarten Slagter heeft dat stokje (overigens uitstekend) van mij overgenomen. Vaak krijg ik de vraag hoe het is om aan de andere kant van de tafel te zitten. Andere kant? Ja, eerst als vertegenwoordiger van beleggers, nu als ondernemer. Eerlijk gezegd: zo voelt het niet. Als ondernemer doe je investeringen en probeer je daarmee het bedrijf te versterken, de winst te laten groeien. Je maakt een afweging van risico en rendement. Als belegger zit je in een vergelijkbaar schuitje. Met een belangrijk verschil: als een onderneming (zoals AkzoNobel of Philips) de bakens wil verzetten, kost zo n transformatieproces jaren. Een belegger kan, als hij niet langer positief is over een sector of een onderneming, nog dezelfde beursdag zijn aandelen verkopen. Een deel van die ándere kant begrijp ik natuurlijk wel. Bij aandeelhoudersvergaderingen zit ik achter de tafel, niet in de zaal. Er worden vragen aan ons gesteld en die rol van vragensteller was vroeger de mijne. Maar opvallend genoeg is mijn visie op aandeelhouderschap niet of nauwelijks gewijzigd. Ja, ik ben nog steeds tegen exorbitante beloningen en vertrekpremies. Als de kersverse topman van Ziggo drie miljoen euro vangt in negentien dagen in het kader van de overname van het Dat aandeelhouders de schuld zijn van de crisis is lariekoek bedrijf, dan blijf ik dat absurd vinden. Loon naar werken, een verband tussen prestatie en beloning. Dát is logisch. En ik blijf van mening dat aandeelhouders ten onrechte de schuld hebben gekregen van de financiële crisis. De druk om op korte termijn resultaten te boeken voor aandeelhouders, zou banken hebben aangezet om hogere en onverantwoorde risico s te nemen en daardoor zijn ze bijna omgevallen. Lariekoek, natuurlijk. Op ABN Amro na waar Groenink zelf de beschermingsconstructies had afgeschaft waren alle beursgenoteerde financiële instellingen beschermd tegen kennelijk gevreesd opportunisme en kennelijk gevreesde druk om op korte termijn winstmaximalisatie na te streven. En dus had SNS zijn eigen stichting, Aegon een vereniging en ING een administratiekantoor dat moest zorgen voor evenwichtige langetermijnbeslissingen. De gewone aandeelhouder had en heeft daar weinig over te zeggen. Politiek kan het leuk klinken om aandeelhouders de schuld te geven, maar waar is de politicus met verstand van zaken die de schuld neerlegt bij de bestuurders van stichting, vereniging en administratiekantoor? Die onterechte veroordeling kwam ook uit Rabo-kringen, waar het coöperatiemodel jarenlang werd verheerlijkt. Maar inmiddels is duidelijk dat die Rabobank, een waardevolle bank die van niemand is, minstens net zoveel (of meer) fouten maakt dan een beursgenoteerde bank. Met de degradatie van de coöperatie wordt het aandeelhoudersmodel weer in ere hersteld. Hup aandeelhouders, investeer in bedrijven en neem je verantwoordelijkheid als mede-eigenaar. Wie bereid is risicodragend vermogen te verstrekken, mag daar nog steeds zeggenschap voor terug verwachten. Zes jaar na de VEB denk ik daar nog net zo over. nr. 03 /

19 Corporate governance today: a different ballgame DOSSIER GOED WERKGEVER SCHAP Bent u overboarded? Nu lifetime employment definitief verleden tijd is, zien hrprofessionals zich voor nieuwe uitdagingen gesteld. Hoe doordring je werknemers van het belang te werken aan hun employability en hoe flexibel mag arbeid eigenlijk zijn? Beoordeel in 4 simpele stappen of een benoeming tot bestuurder, toezichthouder of commissaris is toegestaan. aobenoemingscheck.nl 38 PETER KLEIJ STEEK JE KOP NIET IN HET ZAND 46 ANALYSE INZETBAARHEID IS WERKGEVERSZORG 50 RONDE TAFEL ANDERE TIJDEN, VERNIEUWENDE HR Charles Honée In onze snel veranderende wereld is corporate governance actueler dan ooit. In het speelveld van verantwoording, toezicht en integriteit zijn de regels in beweging en staan de spelers in de schijnwerpers. Weerbarstig terrein voor bestuurders en toezichthouders, bekend terrein voor Allen & Overy. Als toonaangevend juridisch adviseur van ondernemingen, financiële instellingen en pensioenfondsen bieden wij oplossingen op het gebied van bestuur en toezicht. Innovatief, pragmatisch en juridisch robuust. In Nederland, en ver over de grenzen heen. DOSSIER IN SAMENWERKING MET POSTNL

20 Mensen ervan doordringen dat ze moeten werken aan persoonlijke groei, zodat ze employable blijven als hun functie verdwijnt. Peter Kleij, hr-topman van Mediq, ziet dat als een van de speerpunten van goed werkgeverschap. Interview Roger Muys Tekst Paul Groothengel Fotografie Anouck Wolf DOSSIER GOED WERKGEVER SCHAP HR moet mensen wakker houden WERKNEMERS DENKEN ONTERECHT DAT HUN FUNCTIE EEUWIG BLIJFT BESTAAN ediq is met een jaaromzet van 2,6 miljard euro en man op de loonlijst een internationale leverancier van medische hulpmiddelen, geneesmiddelen en bijbehorende zorg. Het concern biedt haar producten en diensten aan via drie kanalen: direct aan huis zo nodig met verpleegkundige begeleiding via ziekenhuizen en andere zorginstellingen, of via de apotheken van Mediq. In die apotheken liggen de wortels van Mediq: in 1899 ontstond de coöperatieve apothekersvereniging Onderlinge Pharmaceutische Groothandel (OPG). In 1992 ging het bedrijf naar de beurs, in 2009 werd de naam OPG omgedoopt in Mediq, want dat bekte beter op de internationale financiële markten. Begin 2013 haalde het Amerikaanse private equity huis Advent, al eigenaar van een flinke groep gezondheidsorganisaties, het Midkapfonds Mediq weer van de beurs. Het bedrijf heeft nu een keten van 250 apotheken in Nederland. Maar die apotheken zijn inmiddels niet meer de enige strategische focus. Mediq richt zijn strategische pijlen naast de versterking van de leidende positie op de Nederlandse apotheekmarkt, met name op de op homecare; de levering van medische hulpmiddelen en bijbehorende zorg aan huis. Het gaat daarbij om directe medische ondersteuning aan chronisch zieken, waarbij Mediq zich heeft gespecialiseerd in relatief veelvoorkomende ziektes als diabetes en respiratoire aandoeningen. Mediq 38. management scope nr. 03 /

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart Auto van de hand dankzij OV-jaarkaart Bij ons kunnen medewerkers zonder leasauto kiezen tussen gebruik van de eigen auto voor woonwerkverkeer óf het OV. De OV-jaarkaart die we hun bieden is in heel Nederland

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen,

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op  Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers NEDERLANDSE SAMENVATTING Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, op www.tias.edu Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

Seminar Y-recruiter in een dag

Seminar Y-recruiter in een dag Datum: donderdag 5 april 2012 Tijd: Locatie: Kosten: Inschrijven: 11.00 21.00 uur Olympisch Stadion Amsterdam 895,- excl. BTW www.arbeidsmarktcommunicatie.eu/inschrijven Leer in 10 uur alles op het gebied

Nadere informatie

Meet the global leader with the personal touch

Meet the global leader with the personal touch Meet the global leader with the personal touch Wereldwijd toonaangevend op het gebied van werving & selectie Sinds Michael Page in 1976 in Londen werd opgericht, heeft zij zich ontwikkeld tot een toonaangevende

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt:

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt: Onderstaand zijn de gegevens vermeld als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek betreffende mevrouw C.M.C. Mahieu, in verband met de voorgenomen benoeming van mevrouw Mahieu tot lid raad van

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

The Future: what s in it for us!

The Future: what s in it for us! The Future: what s in it for us! Tim Rook Marketing Republic! 16 juni 2010 Persoonlijke introductie: Chief Inspiration Officer: Marketing Republic! Ruim 20 jaar ervaring in Channel Marketing & Communicatie:

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Isabel De Clercq (Wolters Kluwer) deelt haar kennis met ons Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Kennis delen heeft een positieve invloed op het innoverend vermogen en op het vinden van oplossingen

Nadere informatie

Visie op co-sourcing

Visie op co-sourcing Visie op co-sourcing Ed Holtzer Manager Managed Services Meerdere functies bij diverse IT- en adviesorganisaties. O.a. sales manager, (business) consultant, projectleider en programmamanager in profit

Nadere informatie

Een deal is in onze ogen meer dan een transactie, het gaat. om wat je belooft en waar je expertise ligt. Welkom bij Transcom

Een deal is in onze ogen meer dan een transactie, het gaat. om wat je belooft en waar je expertise ligt. Welkom bij Transcom Welkom bij Transcom Voor welke uitdaging u ook te staan komt op het gebied van customer service, Transcom biedt u de mogelijkheden van een geavanceerd customer contact center, en dat voor een betaalbare

Nadere informatie

CFO a.s.r. wijzigt koers

CFO a.s.r. wijzigt koers Van focus op winst naar focus op kapitaal en cashflow CFO a.s.r. wijzigt koers Bij zijn aantreden als CFO en lid van de raad van bestuur van verzekeraar a.s.r. was Chris Figee erg tevreden over de effectiviteit

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

adviseren vanuit je kern

adviseren vanuit je kern adviseren vanuit je kern De wereld wordt er niet beter van, de werkomgeving wordt er niet ideaal van, maar je leert te roeien met de riemen die je hebt, te accepteren wat de kwaliteiten zijn waar je mee

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

StepStone in cijfers Augustus 2014

StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone feiten & cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 961,662 Aantal bezoeken 342,486 Unieke bezoekers 236,063 Aantal vacatures 957 Afgelopen maand in een notendop

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving BIJLAGE 1 Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving Audit Hans de Committee Haan Risk Committee Nomination & Compensation Committee Erik

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor. Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact

Strategic Decisions Monitor. Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact Strategic Decisions Monitor Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact KIRC 2013 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar worden

Nadere informatie

Codes worden een beetje volgens

Codes worden een beetje volgens Interview door Peter Bommel Codes worden een beetje volgens de smaak van de dag gemaakt Jeroen van der Veer Codes zijn beter dan wetgeving. De voormalig Shell-topman Jeroen van der Veer is stellig in zijn

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

Succesvoller in één Dag

Succesvoller in één Dag De SCN workshop Succesvoller in één Dag Met resultaatgarantie! Foto: Jos Schuurman Rob P. van Dort, Algemeen Directeur Rob van Dort is sinds 1995 ondernemer en oprichter van SCN. Succes Coach in Sales,

Nadere informatie

Voor directe publicatie 27 juli 2010

Voor directe publicatie 27 juli 2010 Persbericht Voor directe publicatie 27 juli 2010 Contactpersoon voor de media: Mulberry Marketing Communications Arno van der Drift +44 (0)20 7928 7676 avanderdrift@mulberrymc.com Avery Dennison, Printer

Nadere informatie

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank.

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Een dynamische bank in een dynamische regio De Rabobank is één van de grootste financiële dienstverleners van

Nadere informatie

DE 9 BOUWSTENEN VAN RENDEMENT

DE 9 BOUWSTENEN VAN RENDEMENT BDO INSIGHT maak nu GEMIDDELD 5% MEER RENDEMENT OP JE OMZET DE 9 BOUWSTENEN VAN RENDEMENT interview met GAME CHANGER MICHIEL MULLER Haal jij het uiterste uit je bedrijf? Of zit er meer in? Doe de BDO Rendementsmonitor

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties Modernisering van bedrijfsmodellen is nodig voor meer flexibiliteit en om aan groeidoelstellingen

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

Bijeenkomst FidAZ & Kenac VKG

Bijeenkomst FidAZ & Kenac VKG Bijeenkomst FidAZ & Kenac VKG Kies en je wordt gekozen (Bron: Jan van Setten) Eric-Jan van den Berg Directeur Commercie Niels Herweijer - Marketeer Agenda VKG algemeen Visie toekomst adviseur Digitale

Nadere informatie

De financiële impact van BYOD

De financiële impact van BYOD De financiële impact van BYOD Top 10 inzichten uit het wereldwijde -onderzoek Jeff Loucks / Richard Medcalf Lauren Buckalew / Fabio Faria Het aantal BYOD-apparaten in de zes landen van ons onderzoek zal

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake De Stichting GoodGovernance.NU wil de positieve kracht van goed bestuur versterken. We brengen de denkkracht van professionals, opiniemakers, bestuurders en praktijkmensen bij elkaar door een platform

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

AnyLife 2011. Pensioenmodel van de toekomst o.b.v. PPI

AnyLife 2011. Pensioenmodel van de toekomst o.b.v. PPI Pensioenmodel van de toekomst o.b.v. PPI Consolidatie heeft de pensioenmarkt overzichtelijk gemaakt slide 2 3 maar de PPI is aanleiding voor veel nieuwe toetreders. Soort Joint Venture pensioenuitvoerder

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Audit Committee Dialogue New Business Models. We hebben meer software-engineers in dienst dan publicisten

Audit Committee Dialogue New Business Models. We hebben meer software-engineers in dienst dan publicisten Audit Committee Dialogue New Business Models We hebben meer software-engineers in dienst dan publicisten 34 Around the Boardroom Digital World, Global Innovation In november vond een Audit Committee Dialogue

Nadere informatie

Nieuw type leider komt in boardroom maar niet aan de bal

Nieuw type leider komt in boardroom maar niet aan de bal Nieuw type leider komt in boardroom maar niet aan de bal Jeroen Bos en Pieter Couwenbergh maandag 08 september 2014, 09:16 update: maandag 08 september 2014, 09:37 Thinkstock De financiële crisis heeft

Nadere informatie

Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland"

Parallelsesssie Lean bij Aon Nederland Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland" Lean succesvol implementeren zonder grootscheeps veranderprogramma!! Peter Dijkstra, Senior Business Consultant, @PDleanAon Rob de Bruin, Managing Director Afdeling

Nadere informatie

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI 1 Fantastisch niveau van deelnemers waar je veel van kunt leren Voor en door professionals, interessante thema

Nadere informatie

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit Duurzame Dialogen over people, planet, profit Sinds 2013 organiseert Delta Lloyd een serie dialogen over duurzaamheid. We willen daarmee inzicht krijgen in actuele ontwikkelingen en trends en tegelijkertijd

Nadere informatie

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 14. Een app voor medewerkers

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 14. Een app voor medewerkers WHITEPAPER IN 5 MINUTEN M A A R T 2 0 1 5 14. Een app voor medewerkers Introductie Vrijwel alle grote merken zijn inmiddels vertegenwoordigd in de App Store. Het aanbod van apps voor de consument groeide

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

FRONTEER IS HIRING! Tijdelijke kracht finance FRONTEER STRATEGY INNOVATION. CO-CREATION. BRAND DEVELOPMENT.

FRONTEER IS HIRING! Tijdelijke kracht finance FRONTEER STRATEGY INNOVATION. CO-CREATION. BRAND DEVELOPMENT. IS HIRING! Tijdelijke kracht finance Wie zijn wij? Fronteer Strategy is een consultancy bureau gevestigd in Amsterdam Wij helpen merken succesvol innoveren. Wij zijn één van de wereldwijde experts in expert

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

bedrijfsfunctie Harm Cammel

bedrijfsfunctie Harm Cammel Legal als geïntegreerde bedrijfsfunctie Harm Cammel Legal als Business functie Observatie 1. Door veranderende klantbehoefte verandert (een deel van) de Legal functie van ad hoc en vak gedreven naar continu

Nadere informatie

Bij U-Boss word ik altijd warm ontvangen en doen ze echt hun best voor je. Pieter de Haan Uitzendkracht

Bij U-Boss word ik altijd warm ontvangen en doen ze echt hun best voor je. Pieter de Haan Uitzendkracht mijn hart ligt bij een kleinschalige organisatie met een hoogwaardige dienstverlening. Waar mensen hun klanten kennen en waar ze hart voor de zaak hebben Ed Bos Directeur U-Boss Uitzendbureau is de kleinschalige

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

RFM Regulated Fund Management BV Registratiedocument (als bedoeld in artikel 4:48 lid 1 Wet op het financieel toezicht)

RFM Regulated Fund Management BV Registratiedocument (als bedoeld in artikel 4:48 lid 1 Wet op het financieel toezicht) RFM Regulated Fund Management BV Registratiedocument (als bedoeld in artikel 4:48 lid 1 Wet op het financieel toezicht) I Gegevens betreffende de werkzaamheden van de beheerder RFM Regulated Fund Management

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0 WERKEN 3.0 Het Nieuwe Werken Aangeboden door HKA Voordelen van werken 3.0 Werken van 09:00 tot 17:00 doen de meeste mensen al niet meer. We leven wereldwijd in een 24 uur economie die continu verandert.

Nadere informatie

De digitale economie is niets anders dan een verbonden economie

De digitale economie is niets anders dan een verbonden economie Interview door Sandra Heuts en Pieter Peerlings De digitale economie is niets anders dan een verbonden economie Ben Verwaayen Als het over de digitalisering van de economie gaat, beweegt Ben Verwaayen

Nadere informatie

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing Peter Muilwyk Waar elke euro telt 1 Managementondersteuning Advisering Training Waar elke euro telt 2 Missie InkooPManagement is gespecialiseerd

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

Inhoud EEN NIEUWE FORMULE 3

Inhoud EEN NIEUWE FORMULE 3 Inhoud EEN NIEUWE FORMULE 3 WAT IS BURO LUIKEN? 5 UW VOORDEEL 7 VOOR WIE INTERESSANT? 9 UW INVESTERING 11 DIGITAAL ONDERNEMEN 13 BUSINESSPARTNERS 15 PASSIE, MISSIE, VISIE 17 CONTACT 19 Welkom! Buro Luiken

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Hotsheet september 2013

Hotsheet september 2013 Hotsheet september 2013 StepStone feiten & cijfers StepStone feiten & cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 1,649,870 Aantal bezoeken 535,112 Unieke bezoekers 348,222 Aantal vacatures 1,380 September

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Social Strategy Masterclass 2014

Social Strategy Masterclass 2014 Social Strategy Masterclass 201 Bestemd voor Directie en Management actief in zowel B2B, B2C als Non profit Inhoudsopgave Inleiding Eendaagse Social Strategy MasterClass Programma Ochtendsessie Middagsessie

Nadere informatie

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête DigitasLBi presenteert nieuwe enquête over wereldwijd winkelgedrag en onthult enkele belangrijke trends voor Belgische markt Brussel, 24 april, 2014 M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze. www.alphabet.com

Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze. www.alphabet.com Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze www.alphabet.com Onderzoek Behoefte van zakelijke rijders aan variatie in vervoersmiddelen Flexibele mobiliteit Keuzevrijheid vooral voor jongeren

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

EFFECTENREChT. Ons Banking & Finance team: adviseert over compliance- en toezichtvraagstukken. Wij adviseren nationale en internationale

EFFECTENREChT. Ons Banking & Finance team: adviseert over compliance- en toezichtvraagstukken. Wij adviseren nationale en internationale & Banking & Finance Wij staan met ons Banking & Finance team nationale en internationale (financiële) ondernemingen van uiteenlopende aard en omvang bij. Wij bieden u specialistische up-to-date kennis

Nadere informatie

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen WMP heeft zowel de UN PRI als de UN Global Compact getekend Wealth Management Partners is actief als vermogensbeheerder en vermogensregiseur (investment

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands door Alina Stan en Marieta Vermulm Op 1 augustus spraken Alina Stan en Marieta Vermulm, beiden lid van de Commissie Young Professionals met Hans

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY EXECUTIVE EDUCATION AND ORGANISATIONAL DEVELOPMENT SAVE THE DATE 5 JUNI 14:00-17:30 RSM Open Programmes UITNODIGING 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie