Voor de gepensioneerden van Thomassen - Rheden. Zo zag omstreeks 1926 een horizontale frees- en boorbank er uit.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voor de gepensioneerden van Thomassen - Rheden. Zo zag omstreeks 1926 een horizontale frees- en boorbank er uit."

Transcriptie

1 Uitgave: Stichting De Schakels 27e jaargang, juni 2017 De Schakels Nieuwsbrief no. 108 Voor de gepensioneerden van Thomassen - Rheden De Zo zag omstreeks 1926 een horizontale frees- en boorbank er uit. In het volgende nummer komt een verhaal over de nieuwste kotterbank van Thomassen Machining.

2 Informatiepagina Stichting De Schakels Secretariaat: Smitsweide 19, 6983 EH Doesburg telefoon: , Bankrekening: NL19 ABNA t.n.v. Stichting De Schakels, Zelhem Bestuur: Voorzitter: Henk J. Stoelwinder Röntgenlaan GJ Ede Vice-Voorz./ Henk W. Jansen Vinc.v.Goghstraat EC Zelhem Penningm.: Secretaris: Marion Jansen-Neervoort Smitsweide EH Doesburg e Secr.: Jan Saalmink Stekelzegge GJ Duiven e Penningm./ Notuliste: Jenny Surenbroek-Rueck Weth.Winterinkstr BL Rheden Bestuurslid: Wim K. Boersma Molenlaan BP Westervoort Bestuurslid: Cor D. van Geest Meidoornlaan LS Dieren Redactie Nieuwsbrief: Jan Huisman Waardweg VA Rheden adres: Jan Weeda Potsmaat AV Doesburg adres: Wim K. Boersma Molenlaan BP Westervoort adres: Adam Versteeg Amerstraat BN Arnhem adres: Edu Wilten Croydonplein LD Arnhem adres: Ab Boersma Taxuslaan NW Dieren adres: De Nieuwsbrief verschijnt eind maart, juni, september en december. Kopij kan worden aangeleverd bij de leden van de redactie tot uiterlijk de 10 e van deze maanden. Teksten zo mogelijk aanleveren in Word en beeldmateriaal in JPG (bestandsgrootte minstens 500 kb). Origineel beeldmateriaal kan desgewenst door de opmaakredactie worden gedigitaliseerd. De redactie heeft het recht redactionele wijzigingen of bekortingen aan te brengen in de aangeleverde kopij. Bijdragen moeten voorzien zijn van de naam van de auteur of de commissie, die de bijdrage aanlevert. Het accepteren van een bijdrage is geen garantie voor plaatsing in een bepaald nummer. Van geweigerde bijdragen zal de inzender op de hoogte worden gebracht. De schrijver is verantwoordelijk voor de mening die in de bijdrage wordt weergegeven. Deze mening is niet noodzakelijkerwijs de mening van de redactie of het bestuur van Stichting De Schakels, of daarmee in overeenstemming. Mochten personen, instanties of bedrijven van mening zijn schade te hebben geleden ten gevolgen van een publicatie, dan zal Stichting De Schakels geen vergoedingen verstrekken. Aangeboden bijdragen en beeldmateriaal moeten vrij zijn van auteursrecht. Stichting De Schakels zal geen auteursrecht vergoeden. pagina 2

3 De Schakels Nieuwsbrief no. 108 Inhoudsopgave: Pagina Foto voorpagina: de fabriek in Informatiepagina 2 Inhoudsopgave, Van de Voorzitter en Overledenen 3 Kroonjarigen in het volgende kwartaal 4 Herdenking gefusilleerde Thomassen werknemers 5 Uit de Oude Doos: foto s van personeel engineering en tekenkamer(s) 5 Op bezoek bij Edu en zijn maten 6 De El Paso Pijpleiding en Water in de woestijn 10 Kwekerij Beaumonde Huissen 13 Fotocollage ontmoetingsmiddag De 40 dienstjaren van Gerrit Kramer /2007 (deel 1) 17 Draaien en kotteren, wat is het verschil? 19 In gesprek met Frits Jurriӫns (8) 20 Gerrit Nakken: Een terugblik op mijn loopbaan bij Thomassen 22 Nieuws van en over de bedrijven: Howden Thomassen Compressors 25 Schakelwoord 108 en oplossing Foto achterpagina: een ode aan de dotterbloem 28 Van de voorzitter Na een lange aanloopperiode tot het mooie weer is het in de maand mei eindelijk een beetje zomers geworden. Het bestuur en redactie wensen al onze donateurs en sponsoren een fijne en zonnige vakantieperiode. Met vriendelijke groet, Henk J. Stoelwinder, voorzitter Schakelleden, overleden in het afgelopen kwartaal Helaas is ons wederom een aantal Schakelleden ontvallen. Hun naam vermelden wij met eerbied in onze nieuwsbrief. Dat zij rusten in vrede. Geboren Overleden De heer C.M. Heijn De heer A. Brinkhuis Onze oprechte deelneming gaat uit naar de nabestaanden. Wij wensen hun sterkte en berusting bij het verwerken van dit voor hen zo zware verlies. pagina 3

4 Onze jarigen en ouder, die in het volgende kwartaal jarig zijn Naam Woonplaats Geboren Leeftijd De heer J.A. Versteeg Arnhem De heer W. Lamme Velp Mevrouw J. Smeitink-Jansen Doetinchem Mevrouw H. van Hoogen-Huisman Rheden Mevrouw F.J. Heinst-Verhagen Giesbeek Mevrouw C. de Jong-Meesters Rheden Mevrouw J. Gerritsen-Gerritsen Rheden Mevrouw R. Jurriens-Deutschmann Dieren Mevrouw J.A. Coene-Dominicus Velp Mevrouw M.J. Ulrich-van Luijn Didam Mevrouw B.G. Beumer-van de Craats Ellecom Mevrouw A.A. van der Wolf-Baart Millingen a/d Rijn Mevrouw J. van Leeuwen-Smits 't Hoofd Epse De heer H.G.B. van den Eijnden Westervoort De heer C.D. van Geest Dieren De heer G. Bijen Ruurlo Mevrouw E.M. Jansen-Schutte Rheden De heer W. Jongeneel Westervoort Mevrouw T. de Graaff-ter Brugge Rheden De heer H. Krol Doesburg Mevrouw H. van Hof-Stout Hummelo De heer W.A. Messinger Duiven De heer A.M. de Wolff Velp Mevrouw A.I. Huisman-Bomhof Rheden Mevrouw A.Th.M. Wieggers-Leenders Rheden Mevrouw I. Schriefer-van Sluijters Dieren De heer A. Wolters Rheden De heer A. Kruyswijk Velp De heer E.S. Ulrich Didam De heer J.H. Kaaken Zevenaar Mevrouw M. Kamp-Pezy Zevenaar Mevrouw M.C. Bont-van Kesteren Velp Mevrouw R.J. Elzenga-van Schooten Dieren De heer A. Minoli Westervoort Mevrouw A.W. de Wild-Lourens Rheden De heer M.G. Kortleve Dieren De heer C.W. Westhoven Doesburg De heer W. Magendans Eerbeek Mevrouw B.G. Jansen-Pasman Rheden Mevrouw A. Krabbenbos-Zethoven Doesburg Mevrouw E.M. Hendriks-Witjes Duiven Mevrouw R. Heijn-Zweers Rheden Mevrouw H.A. Eeltink-Aalders Rheden De heer T.J. Mager Dieren De heer F.J.H. de Haan Rheden Mevrouw A. Kreuzen-Nachtegaal Rheden Mevrouw D.P. de Hart-Drooglever Laag Keppel De heer J.P.G. Boenders Arnhem Mevrouw I.E. Stoelwinder-Lentz Ede De heer A.E. Brands Brummen De Heer C.J. Smans Velp De heer J.A.M. Paulus Rheden Mevrouw S. van Boven-Slijper Rheden pagina 4

5 Herdenking gefusilleerde Thomassen werknemers 4 mei mei 2017 Op 4 mei 2017 heeft een delegatie van het bestuur van de stichting De Schakels, als vertegenwoordiger van de stichting De Schakels, bloemstukken gelegd op begraafplaats Heiderust (Rheden) en op de Waterberg (Arnhem), ter nagedachtenis aan onze oud-thomassencollega s die op 4 mei 1943 zijn gefusilleerd, nadat zij de dag ervoor door de Duitsers waren opgepakt bij het betreden van het Thomassenterrein. Foto s Willem Boersma Boven: Monument op Heiderust. Links: Monument op de Waterberg. Uit de Oude Doos: foto s van personeel engineering en tekenkamer(s) (deze keer: gasmotoren en compressoren) door Jan Weeda Afdeling gasmotoren en zuigercompressoren Rokus Troost bij 12 NaC in Hongarije. Tijdens het bezoek van een delegatie van Romgaz zien we Wessel Schik, Bert Konings, Frits de Haan, Lukas Bolte, Jan Visscher en Gert Velsink. Rectificatie: In Nieuwsbrief 107 stond bij deze foto de verkeerde naam. Het is namelijk Gerrit Nakken. Onze excuses voor deze fout. Een recente foto van Gerrit staat bij zijn artikel in dit nummer. pagina 5

6 Op bezoek bij Edu en zijn maten Een poging tot een interview, door Jan Weeda en Jan Huisman Ons redactielid Edu Wilten had het er al een paar keer over gehad: ik heb mooie verhalen, ze moeten alleen nog opgeschreven worden. Dat was uiteraard een uitdaging voor de redactie en zo kwamen de twee Jannen uiteindelijk op bezoek in Edu s muziek- en fotostudio aan de Nieuwe Haven in Arnhem. Het was meteen gezellig. De collega s van Edu, Jan Eggink, Arie van Elst, Cootje Mager en Dick Vermeulen zaten al te wachten en de koffie was bruin. Jan Weeda had wat vragen opgesteld om het gesprek enige lijn te geven, maar dat viel nog niet zo mee, want de verhalen en anekdotes kwamen meteen en in een hoog tempo. Het was wel duidelijk dat hier een stel maten zat dat veel met elkaar meegemaakt had en een blijvende vriendschap aan de carrière bij Thomassen had overgehouden. Het volgende is een poging om een deel van de verhalen weer te geven. 1. Wanneer zijn jullie bij Thomassen begonnen? De jaartallen: Edu Wilten 1960, Jan Eggink 1967, Arie van Elst 1960, Co Mager 1966, Dick Vermeulen Welke opleiding hebben jullie gevolgd? Bemetel? Bij Thomassen of elders? Edu volgde de Bemetelopleiding bij Thomassen, toen nog gevestigd achter in loods C. Arie heeft de LTS gevolgd en later in de avonduren zijn gezel- en meesterdiploma gehaald. Dick deed de Bemetel bij Indola in den Haag. Jan woonde in s Heerenberg en ging op de fiets naar Probatwerke in Emmerich, waar hij het Duitse traject leerling, gezel en meester volgde. Daarna deed hij de MTS in Doetinchem. Cootje deed de MTS in Soerabaya, Indonesië. 3. Werkten jullie op dezelfde afdeling? De heren waren collega s van de machinale, vergelijkbaar met wat nu Thomassen Machining heet. 4. Werkten jullie vaak samen? Als een collega hulp nodig had deden we dat, verder werkte iedereen zelfstandig. We vormden zo wel een gouden ploeg, zoals die genoemd werd. 5. Wie waren jullie bazen? Merkwaardigerwijs is die vraag eigenlijk niet aan de orde geweest. Misschien maar goed voor die bazen? Anekdotes waren er uiteraard genoeg. 6. Hoe was de sfeer op de werkvloer? De onderlinge sfeer was zeer goed en gemoedelijk, waarbij men een geintje moest kunnen verdragen. Zo had een van de kraanvoerders de gewoonte om vanuit het bakje een uitgeknepen sinaasappel in de nek van een collega te gooien. Er werd ook wel eens een kraanhaak aan de kraag van een overal gehaakt, waarna het slachtoffer een stuk opgehesen werd. Een baas krijgt voor zijn verjaardag thuis een taart aangeboden, namens het personeel. Je bent blijkbaar wel geliefd, zegt zijn vrouw. De taart wordt aangesneden en blijkt alleen van buiten taart te zijn, de binnenkant is van hout. Men hoort dat er ergens in de Achterhoek een varken geslacht werd. Er wordt vlees gehaald en dat moet saté worden voor de nachtploeg. De hotplate, bedoeld voor het lijmproces van de slijpstenen op de hoonmachine, is wel geschikt. Cootje maakt de saté in 10 minuten klaar en die wordt met smaak verorberd. De lucht bleef wel hangen tot de ochtendploeg, waarop de baas zei: Die Indiaan is weer bezig geweest. 7. Hoe hebben jullie de staking in 1973 beleefd? Was dat heftig? Hoe gingen jullie daarmee om? We hebben meegelopen met de protestmars door het dorp Rheden en we hebben gepost bij de bedrijfsingangen. pagina 6

7 8. Hoe was het na die tijd? Opvallend was dat het onderlinge begrip tussen het kantoorpersoneel en de fabriek tijdens de staking heel goed was. Toen de staking voorbij was kwamen de oude verschillen weer terug. 9. Er zijn veel reorganisaties geweest in de loop van de tijd? Heeft dat invloed gehad op jullie werk of privéleven? Een reorganisatie heeft op iedereen invloed, omdat je gewaardeerde collega s verliest. 10. Is jullie soms ontslag aangezegd? Of ben je zelf weggegaan? Edu Wilten, Co Mager en Dick Vermeulen gingen met de 4 e reorganisatie (1988) met ontslag. Bij Co bleek dat een vergissing, hij ging alleen naar een andere dienst (ochtend). In januari was er altijd een gesprek met de baas en dan hoorde je wie er een cent per uur bij kreeg. Wie wel en wie niet leidde wel tot afgunst. 11. Ben je nog ergens anders aan de slag gekomen? Edu werd na zijn ontslag in 1989 teruggevraagd door Louis Coene. Hij ging in 1992 met de SUM. Co Mager maakte bij de laatste reorganisatie gebruik van de regeling voor 55+. Hij kreeg een flink bedrag uitgekeerd, waarmee hij het verschil tussen zijn salaris bij Thomassen en de WW gedeeltelijk moest overbruggen. Van die grote som geld ging meer dan de helft meteen naar de fiscus. Door zijn verblijf in Indonesië kwam hij 8 jaar te kort voor een volledige AOW. Jan Eggink ging in 1982 naar Sandvik in Schiedam als tooling specialist. Hij kreeg ook te maken met de speciale materialen voor vliegtuigmotoren, aerospace -materialen. Dick Vermeulen werkte na zijn Thomassentijd nog 15 jaar bij machinefabriek Drent in Eerbeek, als chef kwaliteitscontrole. 12. Hebben jullie nog contact met Thomassen Machining? Alleen Edu heeft nog contact. 13. Hoe lang zijn jullie als clubje vrienden bij elkaar? Edu: Sinds 2013 toen collega Rob van Leeuwen, die geëmigreerd was naar Australië, tijdens zijn bezoek aan Nederland nog eens zijn oud-collega s willde ontmoeten. 14. Wat vinden jullie van de inhoud van de Nieuwsbrief? Jan Eggink leest het blad altijd van a tot z door. De inhoud is vaak wat technisch, maar dat is voor deze groep geen bezwaar. Misschien wel voor alle echtgenotes van de Thomassenaren. Tot slot nog wat persoonlijke verhalen Edu Wilten: Ik had in mijn vrije tijd het vakdiploma fotografie behaald. In 1983 werd ik gevraagd om bij de afdeling Repro van Gerrit Kip de audiovisuele middelen te gaan beheren. Dat was een kolfje naar mijn hand. Ik had goede camera s, een doka, alles wat ik nodig had. Ik kon binnen 1 uur zwart-witfoto s klaar hebben, zelf Edu was hoffotograaf van de afdeling training. Hij verscheen maandag om de groepsfoto te maken en zorgde er voordat vrijdag iedereen een kleurenafdruk kreeg. Daarmee konden de cursisten dan thuis bewijzen dat ze bij Thomassen waren geweest en niet ergens anders. ontwikkeld en afgedrukt. Mijn ontslag in 1988 kwam als een klap. Ik was net gescheiden en met 2 kinderen valt het dan niet mee. Gelukkig kon ik een jaar later terugkomen. Ik heb 40 jaar bij Thomassen gewerkt als draaier, kotteraar en later op alle NC banken, gelukkig vrijwel zonder ongelukken. Wij deden tijdens de pauzes bij Thomassen vaak aan badminton. Een touwtje op nethoogte in de gereedschapshoek diende als net. In 1980 leidde dit tot de oprichting van badmintonclub Rhebat, met Edu als voorzitter en zijn broer als penningmeester. De club bestaat nog steeds, onder de naam De IJssel. Ze spelen nu in sporthal De Hangmat in Rheden. pagina 7

8 Ko (Cootje) Mager: Ik begon bij de asfaltfabriek van BPM in Wonokromo. Na de MTS in Soerabaya kwam ik bij de Thomassen jaknikkers, aangedreven door S3-tjes, in Tjepoe (Midden-Java). Daar leerde ik de Thomassen & Frichs motoren kennen, die daar op gas liepen. Ik kreeg daarna diverse aanbiedingen voor banen en ik koos voor Proctor & Gamble, een Amerikaans bedrijf, waar ik voorman werd in het ketelhuis. Nadat ik een aantal procesverbeteringen had uitgevoerd werd ik mechanical manager. Daarna werd ik assistant factory manager en toen mocht ik geen lid van de vakbond blijven. Mijn broers in Nederland nodigden mij uit om ook hierheen te komen, maar dat mocht niet van het militaire gezag in Indonesië. Ik had wel een visum voor Nederland, maar ik moest nog 3 jaar in Indonesië blijven. In 1966 was het dan zo ver. Co wordt door Wim Magendans aangenomen voor de bankwerkerij. Hij wordt soms uitgeleend aan de montage, ook bij de klant, maar aangezien hij officieel statenloos is kan hij eerst niet naar het buitenland. Hij repareert o.a. de Thomassen/Elliott PAP-units (Plant Air Package), sneldraaiende centrifugaalcompressoren die via een tandwielkast door een Thomassen/Elliott stoomturbine worden aangedreven. Heel precies werk vanwege het zeer hoge toerental van die machientjes. Als Cootje opvalt omdat hij een servomotor van een gasturbine goed in elkaar gezet heeft, geen eenvoudige klus, wordt hij door Roskam gevraagd om bij de nieuwe NC-machines gereedschapssteller te worden. Hij gaat er zowaar een loongroep op vooruit! In een hoekje van hal 3 komt zijn werkplek, waar hij handmatig de gereedschappen instelt. Hij verwerft daarmee een groot vertrouwen bij de kotteraars vanwege zijn nauwkeurige werk. Dit werk zal hij tot zijn 55 e jaar in 3-ploegendienst doen Arie van Elst: Ik ben als 16 jarige begonnen bij Thomassen in de bankwerkerij. En vervolgens, na een korte dienstplichtperiode, terechtgekomen op de proefstelling bij dhr. Sietsma. Daarna ben ik met dhr. Sietsma mee overgegaan naar de technische dienst, reparatie werktuigmachines. Toen in 1988 de technische dienst werd opgeheven, bleven er slechts drie man over. Ik werd toen specialist bedrijfsinstallaties (werkzaam voor drie afdelingen, nl. gasturbines, stoomketel en machinekamer). Daar deed ik onderhoud aan alle installaties op het bedrijf. Ik had ook te maken met de twee 6VaD diesels in de machinekamer, die stroom draaiden voor de proefstand. En met de halve 12NaD testmotor, eigenlijk een 6-cilinder dus, achter in hal 4. In 1998 werd de afdeling gasturbines opgeheven en kreeg ik ontslag. Dick Vermeulen:. Ik had bij Indola in Den Haag te maken met excenterpersen. Daarna ging ik varen bij de Holland- Amerika Lijn als assistent-olieman. Ik maakte vele oversteken naar New York, 18 dagen uit en thuis. Met het ss Rotterdam maakte ik een wereldreis, waarbij ik Als de revisie van een PAP-unit klaar is zeggen de Thomassen-monteurs tegen de klant: Start hem maar op. Doe het zelf maar, zegt de klant. Cootje en zijn maat besluiten het in de pauze te doen. Als hij dan de lucht in vliegt merken ze het niet. Het starten verliep overigens goed. Een van de bazen draaide altijd met de telefoonhoorn op zijn oor als hij gebeld werd. Dus wat molykote (zwart vet) aan de hoorn gesmeerd en het effect was voorspelbaar. Thomassen had nogal veel last van zeemeeuwmanagers. Eigenschappen van die soort zijn: Ze komen aanvliegen, ze schijten alles onder en ze verdwijnen weer. veel leerde over ketels, stoomturbines enz. Toen zag ik een advertentie van Thomassen, waar in stond dat er woningen op korte termijn beschikbaar waren. Hij begint in de bankwerkerij en daarna komt hij via Willem Boele bij de kwaliteitsdienst. Zijn werk als controleur houdt in dat de gefabriceerde onderdelen op maatvoering gecontroleerd worden, meestal achteraf, maar soms ook op verzoek van de vakman als het onzeker was of de maat door de beugel kon. Zijn baas noemt hem een luie controleur, omdat hij vaak rondloopt bij de montage om te kijken of er geen onderdelen onnodig worden afgekeurd. Dick heeft te maken met zuigercompressoren, gasmotoren, centrifugaalcompressoren, gasturbines en PAP-units. Hij wordt ook wel ingezet bij de montage in het buitenland (o.a. Spanje) en indien nodig bij Inspectie pagina 8

9 Buitendienst. Ook assisteert hij af en toe Edu Wilten als er buiten de deur foto s gemaakt moeten worden, of hij neemt waar als Edu niet kan. Bij de 4 e reorganisatie krijgt hij ontslag, zoals hij zelf zegt, ook door zijn opstandige karakter. Er blijven dan van de kwaliteitsdienst van de 35 man 11 over, waarvan 8 leidinggevenden Jan Eggink: In juni 1978 werd ik te werk gesteld op de afdeling CNC programmering. Mijn chef was Dhr. Eef Lamers. Hier deed ik eerst de calculatie en daarna CNC programmering o.a. voor de CNC gestuurde kotterbanken. Tevens heb ik hier de mogelijkheid gekregen om de 3-jarige studie aan het NIVE voor arbeidsanalist te volgen en met succes af te sluiten. In maart 1982 ben ik bij een andere werkgever (Sandvik Coromant) in dienst getreden,omdat de situatie bij Thomassen verslechterde. Ook Jan is een enthousiast fotograaf, dat zijn er dus al drie in deze groep, dan kan geen toeval zijn. Op een nacht, uur, besluit Jan om even pauze te nemen in een grote kist waar een gasturbine in gezeten had. Hij strekt zich uit is het houtwol dat in die kist ligt. Het duurt niet lang of hij ziet tot zijn schrik dat het dak op de kist gehesen wordt en vastgetimmerd. Men had hem in die kist zien gaan! Soms vond je tijdens het uitfrezen van een gietstalen compressorhuis een gietgal. De baas aarzelde dan heel lang om een beslissing te nemen over wat er met dat huis moest gebeuren. In de nachtdienst lasten we dan het gat dicht, waarna we het huis uitfreesden. Niets meer van te zien! Tot besluit De verhalen hierboven zijn het resultaat van een paar uur praten met deze vriendengroep. De anekdotes zijn maar het topje van de ijsberg. Het is duidelijk dat men een goede tijd gehad heeft bij Thomassen, ondanks de vele reorganisaties. Een keer per jaar gaat deze gouden ploeg samen eten. De groep is overigens groter dan de vijf man die wij gesproken hebben, zie de onderstaande groepsfoto. v.l.n.r. Jan Eggink, Pilex Ririmasse, Dick Vermeulen, Arie van Elst, Ko Mager, Martin Nahumury, Gerard Peelen, John Wilten(RIP), Edu Wilten, Erik Reichert. pagina 9

10 De Pijpleiding Le Gazoduc de Hassi R Mel à Arzew oftewel de El Paso Pijpleiding door Anton de Maar Lang geleden heb ik een stukje geschreven in De Koppeling over een gebeurtenis op de Pijpleiding. Men heeft mij gevraagd of men dit opnieuw kan plaatsen in het blad Nieuwsbrief De Schakels. Daarom schrijf ik nu een korte inleiding over deze periode. Eind jaren 70 van de vorige eeuw had Thomassen Holland onder de vlag ons toenmalige moederbedrijf RSV, een aantal grote opdrachten gekregen vanuit Algerije. Onder andere TFT, UTN-REB, Bechar, Alrar en M sila. In Hassi R mel was in de jaren 60 een groot gasveld gevonden. Door middel van een pijpleiding werd dit gas naar de kust (Arzew bij Oran) vervoerd. Op de daaraan gekoppelde, te bouwen LNG plant zijn diverse Thomassen compressoren geplaatst. Een Amerikaans bedrijf, El Paso, heeft een contract met Sonatrach getekend voor de bouw van een grotere pijpleiding, nieuwe LNG Plant en een jarenlang leveringscontract. Zij hebben hiervoor zelfs 6 LNG tankers laten bouwen. Op deze pijpleiding werden 5 compressorstations gebouwd met GE FS3 gasturbines en compressoren. Zoals gewoonlijk in Algerije waren de verstandhoudingen tussen Sonatrach en het uitvoerende bedrijf, in dit geval El Paso, wat gespannen en EL Paso wilde na oplevering zijn personeel terugtrekken. Sonatrach zat toen met een probleem. Hoe kregen zij getrainde operators en wie loste de storingen op de stations op. In het kader van de grote opdrachten heeft men RSV om hulp gevraagd. Dit kon Thomassen met zijn servicebedrijf Etsco wel uitvoeren. Door de grote nieuwe projecten en dit ondersteuningscontract had Etsco veel nieuwe mensen nodig en in 1978 is er een grote aannamegolf geweest, hoog opgeleid, zoals scheepswerktuigkundigen, Ing s en zelfs een Ir. Ik zat zelf ook in deze golf, en herinner mij nog de vraag van een toekomstige collega: krijgen wij ook bedrijfskleding? Wij zaten allemaal keurig met dasje en jasje en het antwoord was: meneer, zoals u er nu bij zit, dat is uw bedrijfskleding. Een paar maanden later in de trainingsfase, herinner ik mij nog de zwarte, met kolengruis besmeurde koppies, die onder de Frame 5 in Ahlsdorf vandaan kropen. In het contract stond dat de te sturen service engineers een jarenlange ervaring moesten hebben met gasturbines, zowel mechanisch als met de MK2 regeling en men moest Frans spreken. Geen enkel probleem voor Etsco. De stations 1 tot en met 5 heetten Ferra, Mseka, Beida, Ain Said en Kenenda, waarbij de ondersteuningspunten Laghouat (meneer Lahkdari) en Arzew (meneer Louaar) waren. De Pijpleiding was ongeveer 600 km lang en vooral bij station 4, hoog in de bergen, kon het in de winter koud zijn en sneeuwkettingen voor de auto waren daar geen luxe. Anton voor zijn riante onderkomen We zijn in eind 78 met de bemensing begonnen. Eerst op steunpunt Arzew, op station 2 en station 4 en later ook op het zeer afgelegen station 3. Eigenlijk waren de stations nog niet klaar voor een fatsoenlijke bewoning en er is behoorlijk afgezien door de collega s. Diverse collega s hebben hun conclusie getrokken en zijn bij Etsco vertrokken. pagina 10

11 Een bijdrage van Anton de Maar, geplaatst in het Service Nieuws, februari 2001 Water in de woestijn Eind van de jaren zeventig was Algerije met een aantal projecten, in uitvoering en op komst, van zeer groot belang voor ons toenmalige moederbedrijf "RSV". Thomassen Holland, met de zusterbedrijven Machinefabriek Breda en Electron, bij elkaar gevoegd onder leiding van Thomassen, stonden voorop voor deze projecten. Sonatrach, het olie- en gasbedrijf in Algerije had problemen met een in aanbouw zijnde pijpleiding van Hassi R'mel naar Arzew aan de kust. De contractor EI Paso, samen met GE, was nog rudimentair aanwezig vanwege meningsverschillen over het contract en de betalingen (ook toen al). Sonatrach zag de bui al hangen en heeft toen RSV gevraagd of zij, gezien de komende grote projecten, niet behulpzaam konden zijn bij de opstart, de bedrijfsvoering en de personeelstraining van de vijf compressorstations op deze 40 inch leiding Zoals gewoonlijk zei Thomassen geen nee en werd er voortvarend begonnen aan een aantal sollicitatierondes, met de mooiste dames bij de deur van de ontvangsthal, zodat de binnenkomst bij velen (ook bij mij) al een diepe indruk achterliet. Naar schatting zijn er toen zo'n 35 mensen aangenomen bij de compressoren en de gasturbines. Iedereen moest zo snel mogelijk in het veld getraind worden en de oudere garde, zoals Aart (van der Velden, red.), Walter (Grauwen, red.) en Jan (Peelen, red.) werden opgezadeld met grote groepen leergierige nieuwe collega's. In 1979 begon men in Algerije aan Etsco specialisten voor de opstart van de pijpleiding te vragen, die voorlopig gehuisvest werden op station 4 en station 2, met een ondersteuning in Arzew. De infrastructuur was nog totaal niet aanwezig, wat bij velen zijn sporen heeft nagelaten bij hun eerste bezoek aan Algerije en voor een aantal was dit ook gelijk het laatste bezoek. Iedere Etsco engineer sprak uiteraard vloeiend Frans, zoals in het contract was overeengekomen en had jarenlange ervaring. De afspraken met Sonatrach over opleiding aan het stationspersoneel waren niet bekend bij de betrokken mensen. Dit gaf soms komische situaties. Hubert van Vugt bijvoorbeeld, die nog weinig ervaring had met gasturbines maar wel met stoomturbines, begon stoomformules zoals de formule van Zeuner uit te leggen en zijn toehoorders vonden het prachtig en vielen wat later in slaap dan normaal. Ondanks alle ellende waren er ook leuke dingen en was het verbazingwekkend hoe inventief en doortastend de Etsco mensen waren om het leven nog enigszins dragelijk te maken. Water was en is in Algerije altijd een probleem en de dagen dat je je niet kon wassen en scheren waren er vele. Op Station 2, SPC Mseka, stond de dagtank wat hoger opgesteld, hetgeen voldoende was om de druk op het water en het brandblussysteem te handhaven, als er tenminste water aanwezig was. Na weer een dagenlange droogteperiode vond de stationschef dat het gekanker vervelend werd en hij kwam met een idee. Hij wist in de buurt nog een oude watertruck te staan. Hij had alleen niemand om hem te besturen. Dat was geen probleem, want oud-medewerker Johan de Roode had zijn groot rijbewijs bij zich. Op weg naar een oase op 50 km afstand, de watertruck en wij in onze gele Etsco bus, werden we door de groene politie gecontroleerd en was het inderdaad goed dat Johan zijn papieren bij zich had. De truck reed niet zo hard, en op een gegeven ogenblik stond Johan op de treeplank mee te steppen (gaspedaal op de hand) om er nog wat vaart in te houden. Met een volle tank terug op het station werd besloten om de truck na een aanloop zo hoog mogelijk de heuvel op te rijden. Met brandslangen van het station werd een verbinding gelegd met het watersysteem en we hadden weer water. Iedereen gelukkig, behalve de Amerikaanse EI Paso Site pagina 11

12 Manager, die liep te kankeren dat wij zijn brandslangen gestolen hadden en wij de veiligheid in gevaar brachten (terwijl er geen bluswater was). Midden in de nacht een hels kabaal! De truck was op de handrem gezet en men had hem voor de zekerheid in de versnelling laten staan, maar dat had duidelijk niet goed gewerkt; tijdens het naar beneden zakken was de dieselmotor gaan lopen. De motor wou de truck naar voren sturen, maar de zwaartekracht trok de truck de heuvel af. Gevolg: een hels kabaal, ravage en een watertruck die plotseling tussen de hutten in stond en nog het ergste, weer geen water uit de kraan. Het zijn situaties die je je altijd zult blijven herinneren. Het gasveld Hassi R mel in Algerije. Rechts het vliegveld. De heuvels zijn op deze luchtfoto niet te zien. Locatie van de El Paso Pijpleiding (Google Earth) pagina 12

13 Kwekerij Beaumonde Huissen door Annemarie Saalmink Op de jaarlijkse contactmiddag van afgelopen 26 april heeft u een mooi amaryllisboeket ontvangen. Graag wil ik u over de herkomst hiervan en over de amaryllis zelf wat vertellen. Beaumonde is het bedrijf waar deze prachtige bloemen geteeld worden. Dit bedrijf heeft een oppervlakte van circa m 2, verdeeld over twee locaties, deze worden geleid door de broers Jack en Wilfred Janssen. botanicus Herbert aan dit gewas gegeven en betekent ridderster. Telen van de amaryllis Amaryllisbollen worden vermeerderd door de bollen te parteren, dit is het in stukken snijden van de bollen. Aan ieder van de afsneden partjes moet een stukje van de bodem van de bol zitten. Op dit stukje bolbodem zal zich een knop ontwikkelen die tot een nieuw bolletje uit zal groeien. Dit bolletje haalt zijn voeding uit het stuk bol dat vast zit aan de bolbodem. Van oorsprong is het moederbedrijf aan de Loostraat een kwekerij van gemengde producten, waar ooit grootvader Wim Doorman mee is begonnen. Dit bedrijf werd daarna voortgezet door vader Henk Janssen. Zijn zoons zijn dus de derde generatie. In 1988 is Jack Janssen begonnen met het telen van jaarrond fresia s. In 1999 kwamen de eerste amaryllissen, waarna zijn broer Wilfred ook een kwekerij kocht waar alleen amaryllissen gekweekt worden. Op de locatie in de Loostraat worden alleen nog maar amaryllissen gekweekt. Op m 2 worden planten geteeld met een productie van zo n stelen per jaar. Deze amaryllissen met een steel van 40 tot 60 cm worden als snijbloem verkocht. Kwekerij Beaumonde teelt de rassen Ferrari Mont Blanc, Red Lion, Christmas, Gift Challenger, Desire Superstar en nieuw zijn Pleasure en Maestro. De amaryllis is afkomstig uit Zuid Amerika (vooral Peru en Bolivia) en behoort tot de familie van de amaryllidacea, waartoe ook de bolgewassen zoals de narcis en het sneeuwklokje behoren. De officiële Latijnse naam voor de amaryllis zoals wij die kennen is hippeastrum. Deze naam is in 1821 door de Als deze partjes 3 maanden bewaard worden bij een temperatuur van 20 graden zie je dat alle schijfjes verschrompeld zijn. Uit een grote amaryllisbol kunnen wel 50 nieuwe bolletjes groeien. Dat gaat erg snel, zult u denken, maar in de praktijk moet de kweker de bolletjes nog 3 jaar opplanten voor ze groot genoeg zijn om te verkopen. Het derde en laatste jaar worden bolletjes netjes met de hand op regels geplant op exact gelijke afstand, navenant de grootte van de bol die de teler wil. De grootste klus voor de teler is het rooien van de bollen, zwaar werk waar maar beperkt mechanisatie mogelijk is. Op het moment dat de bollen gerooid worden groeien ze nog en staan ze volop in het blad. Als wilde plant in de tropische gebieden behoudt de amaryllis het hele jaar rond haar groene blad. Een enorm gewas, met bladeren van tot wel 2 meter lang, moet netjes van de bloem en de bol worden afgesneden, daarna moeten de bollen met de hand uit de grond worden gehaald. De gerooide bollen worden netjes in gaasbakken gelegd en naar een klimaatcel gebracht, waar ze kunnen besterven en drogen. Lees verder op pagina 16 pagina 13

14 Ontmoetingsmiddag De pagina 14

15 Schakels 26 april 2017 Foto s: Dick Vermeulen Foto s bestellen (gratis)? Stuur een naar pagina 15

16 Na een goede week zijn de bollen afgestorven en worden de bollen op kwaliteit, gezondheid en grootte gesorteerd en gaan ze weer terug naar de klimaatcel, deze keer om ze de juiste temperatuurbehandeling te geven zodat ze snel en goed gaan groeien en bloeien nadat u ze heeft gekocht. De bloem die u heeft ontvangen is met veel zorg en liefde door de teler gekweekt, zodat u er van kunt genieten. Verzorging De amaryllis is in beginsel een gewone bol die in het wild tot bloei komt als het lente is. Het is wel een bol die relatief weinig behoefte heeft aan zonlicht en die dus goed in bossen gedijt. Dit bracht mensen op het idee om amaryllissen binnenshuis te laten bloeien, eerst gewoon in de lente, later ook in de winter, in combinatie met een kamertemperatuur die de amaryllis doet geloven dat het lente is. Amaryllis verzorgen als snijbloem: gewoon op de vaas met weinig water. Als bol is het een combinatie van de bol een beetje voor de gek houden. De amaryllis begint te bloeien bij temperaturen die aan de lente doen denken, zo tussen de 15 en 25 graden. Die komen overeen met een kamertemperatuur, als die hoger is dan 25 graden dan stopt de bloei al snel, is het kouder dan komt de bloei niet eens op gang. Zet de plant niet op de verwarming (dit is veel te warm), maar gewoon op een tafeltje. Vermijd echte kou, tussen de 15 en 25 graden bloeit de amaryllis langer door. reikt dan uw vingers lang zijn (12cm) is de plant groot genoeg om met water te worden besprenkeld. Geef regelmatig water, maar voorkom dat de bol nat komt te staan (verrotting). Amaryllis verzorgen is niet moeilijk, met wat water, een goede temperatuur en voldoende daglicht geeft deze wonderschone bloem u al snel een lentegevoel. Wilt u meer weten over de amaryllis? U kunt altijd eens gaan kijken bij Kwekerij Beaumonde aan de Loostraat 118 in Huissen. Zij zullen u graag het een en ander vertellen over deze mooie bloem. (Foto s Jan Saalmink) Amaryllissen hebben tijdens hun bloeitijd regelmatig water nodig. Als de stengel hoger pagina 16

17 De 40 dienstjaren van Gerrit Kramer /2007 (deel 1) door Jan Weeda Vorig jaar in de lente kreeg ik van Gerrit Kramer een mailbericht of De Schakels geïnteresseerd waren in zijn levensloop bij Thomassen. Ik heb toen een afspraak met hem gemaakt en ben bij hem op bezoek geweest in Wageningen. Daar woont hij in een prachtig appartement met uitzicht over de Rijn. Hij vermaakt zich goed met lezen, wandelen en fietsen. Gerrit had al een compleet overzicht gemaakt waaruit ik dit verhaal heb samengesteld. Uit zijn overzicht van werkzaamheden heb ik een collage van foto s en teksten daarbij samengesteld. Nederland: Bij scheepswerf Jac. Bodewes in Hoogezand werden in het jaar 1968 twee Urker viskotters gebouwd, de UK 37 van schipper de Boer en de UK136 van schipper Korf. Elke kotter was voorzien van 2 parallel draaiende dieselmotoren van het type 6FeD met een tandwielkast ertussen. Gerrit heeft deze motoren geïnstalleerd. En later met één van die kotters, bij windkracht 11, een proefvaart gemaakt van Urk naar Helgoland. In 1966 is Gerrit begonnen als bankwerker bij baas Molenaar, na ruim een jaar ging hij naar de Montageafdeling van baas Joop van Driel. Toentertijd werden daar veel motoren samengesteld. Gasmotoren van de types Na, NaC, LG en LGC. Dieselmotoren van de types Fe en LO. Het werk vond hij interessant zoals: carburateurs, zuigers aan drijfstangen, nokkenassen, oliepompen, cilinderkoppen samen te stellen en nog vele andere onderdelen. Zodra de krukas in het onderframe gemonteerd was en waterpas opgesteld, kon het samenstellen van de motoren zijn voortgang vinden. Als de motoren samengesteld waren, werd de motor op de testbank geïnstalleerd voor een performance test. Hij heef toentertijd veel geleerd van de ervaren monteurs. De motoren werden ook bij de klant opgesteld en in bedrijf genomen door de Thomassen monteurs. Toen hij gevraagd werd om ook eens mee op karwei te gaan, zoals men dat toen noemde, heeft hij daar positief op gereageerd. Zo is hij in de buitendienst verzeild geraakt, wat later de serviceafdeling werd genoemd. Tewaterlating van UK136. Viskotter UK 37 op volle zee. Omdat de kotters door de week altijd buitengaats waren, konden er alleen maar onderhoud en reparaties in het weekend worden uitgevoerd. Dat wil zeggen van vrijdagavond tot zaterdagavond, vanwege de zondagsrust. Gerrit kwam meestal wel met een maaltje vis thuis. (Opmerking JHW: Deze aandrijving heeft gezorgd voor veel problemen en reparaties. Zelfs is er bij elke kotter nog één motor vervangen.) 6VaD in de machinekamer van Thomassen, een zusje van de motor op Terschelling. pagina 17

18 In 1970 heeft hij op Terschelling, bij de elektrische centrale in Midsland, bij een dieselmotor met generator van het type 6VaD een kapotte motorvoering vervangen. Bij Thomassen een nieuwe voering opgehaald en met de bestel-daf op zijn achterwielen weer terug naar Terschelling. 12NaC gasmotor-compressorcombinatie. Op locatie Schoonebeek heeft hij in twee gasmotor-compressor eenheden van het type 12NaC geheel gereviseerd en gemoderniseerd. De tanker Internautic II. In datzelfde jaar s nachts bij een tanker (Internautic I of II), geladen met superbenzine, midden op de Waal bij Dreumel, lekkende koppakkingen van Motor type 6Lo. een dieselmotor type 6Lo vervangen. Eerst door de uiterwaarden met gereedschap en onderdelen gelopen en toen met de roeiboot aan boord gebracht door de schipper. Bij de NAM heeft Gerrit heel veel werkzaamheden uitgevoerd aan motoren en zuigercompressoren op diverse locaties in Oosten West-Nederland. Veel onderhoud en reparaties heeft hij verricht aan de compressoren op de NAM-locaties in Oost-Nederland: Coevorden, Dalen, Annerveen, Oude-Pekela. Verder heeft hij op de locatie Munnikezijl twee zuigercompressoren van het type C25-2 opgesteld en in bedrijf genomen. Beide compressoren zijn gearriveerd in Munnikezijl. Meetstation 20 van NAM Schoonebeek. Het opstellen van één compressor door Gerrit. pagina 18

19 Ook op de NAM-locaties West-Nederland: Den Haag (Loolaan), De Lier, Ridderkerk en Den Helder is hij vaak geweest. Zo was hij in Ridderkerk betrokken bij het reviseren eind jaren 80 van twee gasmotorcompressor eenheden van het type 6NaC. Motoren geheel uit het compressorgebouw gehesen en naar Thomassen getransporteerd voor totale revisie. Na revisie weer opstellen in de hal. Het uittakelen van een 6NaC frame. Na revisie bij Thomassen beide motoren opnieuw opgesteld op stalen grondplaten, geheel samengesteld en in bedrijf genomen. Op bijna alle locaties in Nederland waar motoren of zuigercompressoren van Thomassen stonden of nog staan is Gerrit wel geweest, zoals bijvoorbeeld: Esso Botlek, Shell Pernis, Petroland Garijp, Hoogovens IJmuiden, enz. Maar hij heeft ook nog gewerkt aan gasturbines bij Parenco en Gasunie Zweekhorst. Een volgende keer zijn de buitenlandse reizen van Gerrit aan de beurt. Draaien en kotteren, wat is het verschil? Wikipedia: Kotteren is een verspaningstechniek. Het is een vorm van draaien waarbij het product stilstaat en het gereedschap draait. Het kottergereedschap is excentrisch bevestigd op de draaiende as, waardoor het een cirkelbeweging beschrijft met de beitel naar buiten. Er zijn twee vormen van kotteren: het langskotteren, waarbij de cirkel die het gereedschap beschrijft hetzelfde blijft en het gereedschap steeds verder een bestaand gat wordt ingevoerd en het vlakkotteren, waarbij het gereedschap steeds verder naar buiten gedrukt wordt en niet richting het werkstuk, waardoor een steeds groter rond vlak wordt gemaakt. Draaien is een verspaningstechniek, waarbij het product ronddraait en daarmee de snijbeweging uitvoert. De beweging in langsrichting en dwarsrichting wordt uitgevoerd door de beitel. Draaien wordt uitgevoerd op een draaibank. Er zijn allerlei vormen van draaien. Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal: Kotter, (m. (-s) (metaalbew.) werktuig om een gat ruimer of zuiver cilindrisch te maken. Kotteren, (kotterde, heeft gekotterd) (onoverg.) met de kotter werken, gaten uitboren. Kotterbank, v. (m) (-en) horizontale boor- en freesbank Draaibank, v. (m) (-en) werkbank waarmee aan voorwerpen een draaiende beweging kan worden gegeven om ze met snijdense werktuigen te bewerken, ze te draaien. Draaien, (draaide, heeft gedraaid), voorwerpen op de draaibank laten wentelen en dan met de beitel die ertegen gedrukt wordt bewerken. pagina 19

20 In gesprek met Frits Jurriӫns (8) door Adam Versteeg. Begin toch met frisse moed aan de tweede periode van 4 maanden, maar voor Bert ligt dat anders want hij geeft aan dat als er aan de behuizing en gezinshereniging niet wordt tegemoetgekomen het zijn laatste 4 maanden van het project zullen zijn. Na ongeveer twee maanden van werken en met de daarbij behorende ups en downs worden wij geheel verrast, daar staan toch zomaar Ab Boersma en Leo Vossen voor onze veranda waar wij beiden net genieten van een welverdiend biertje na werktijd. Zij komen enkele weken training geven aan toekomstige bedieningsvaklui van Woodside, vertellen zij ons. Ik vraag: waar bivakkeren jullie in het kamp? Nee, zegt Ab wij hebben van Woodside de beschikking gekregen over een huis in Karratha. Deze uitspraak was voor Bert natuurlijk de laatste druppel die hij nodig had. Ik ga morgen Thomassen bellen, zegt Bert en vertellen dat ik het na beëindiging van deze 4 maanden voor gezien hou. Bert informeert de volgende dag Thomassen en de Kellogg bouwleiding over zijn beslissing de volgende periode 4 maanden niet meer beschikbaar te zijn voor het project. Ongeveer een week gaat voorbij en dan worden wij door Thomassen geïnformeerd dat Aalt Verbruggen op weg is naar Karratha. Bert is echter van mening dat de nog uit te voeren supervisie mechanische werkzaamheden aan de gasturbines niet door Aalt zouden kunnen worden uitgevoerd. Aalt is immers een E. gasturbine besturingsspecialist, dus wat moet dat worden, proest Bert. Dit was het moment voor mij om maar niet te reageren, ik had zelf genoeg om de oren met problemen. Impressie compressoropstelling en sealoliesysteem Het spanningsvrij monteren van de procesgasleidingen aan de centrifugaalcompressor-flensaansluitingen liep helemaal uit de klauwen De ophanging/supportondersteuningen van het leidingwerk drukte de compressoren in bijna alle windrichtingen, met als resultaat onacceptabele uitlijning tussen gasturbines en compressor. Kellogg, die verantwoordelijk is voor de spanningsvrije montage van het procesgasleidingwerk was ten einde raad en liet uiteindelijk experts vanuit Houston Texas invliegen om het probleem te helpen oplossen. Beide specialisten hebben na een week van wijzigingen van supports geen succes en lopen ook met de handen in het haar en besluiten tot een vervolgwijziging en ook dit zonder het gewenste succes. In een vergadering kom ik met het voorstel om het maar eens te gaan proberen door middel van op de juiste plekken warmte in te brengen in het procesgasleidingwerk. Ja, misschien wel een goed idee, laten we dat eens met een compressor uitproberen, is het antwoord van de Kellogg specialisten. Het inbrengen van een geregelde warmtebehandeling op de juiste plekken van het procesgasleidingwerk heeft succes. De Kellogg specialisten reizen terug naar Houston, waarschijnlijk zo trots als een hond met zeven piemeltjes. Ja, zo zit dat in elkaar bij de grote jongens! Een paar weken voordat ik weer recht heb op mijn 14-daags uitstapje naar Nederland word ik door het Kellogg site management benaderd met de vraag: Frits kun jij gezien de hoeveelheid aan belangrijke nog uit te voeren werkzaamheden, waarbij jouw aanwezigheid dringend gewenst is, jouw trip naar Nederland annuleren. Mijn antwoord was luid en duidelijk: NEEN, heb na 4 maanden campsite wel even behoefte om mijn vrouw weer eens in mijn armen te sluiten. Wat zouden wij als Kellogg dan kunnen doen om jou van gedachten te laten veranderen? Moest even op dat moment heel scherp nadenken en besluit maar mijn kaarten op tafel te leggen. Ik blijf op site als ik de beschikking krijg over een bungalow, een fatsoenlijke auto en retour vliegtuigtickets voor mijn vrouw en onze zoon. Hier moet eerst intern beraad gepleegd worden alvorens hierop te kunnen reageren, zegt de Kellogg constructiemanager. Na een paar uur word ik bezocht in onze bouwkeet door de constructiemanager die mij vertelt dat Kellogg alles met Thomassen gaat pagina 20

21 regelen om jouw gezin zo spoedig mogelijk naar Karratha te krijgen. Verder zal Woodside zorgen voor accommodatie in Karratha voor jou en je gezin. Ook krijgen jullie morgen 2 fatsoenlijke auto s tot jullie beschikking. Nou, die troefkaart van mij had zich geloond dacht ik zo. Bert reageert duidelijk gedesillusioneerd en vraagt zich af waarom hij wel en ik niet. Ik denk, Bert, dat je achteraf gezien te vroeg je troefkaart hebt gespeeld. De volgende dag hebben wij de pickuptruck ingeleverd en daarvoor teruggekregen een dikke Ford Falcon met een motorinhoud van 4.2 liter. Ook Bert en Aalt krijgen de beschikking over een eigen fatsoenlijke auto. Na werktijd even de heerlijke bak met dat heerlijke motorgeluid een stukje uitgeprobeerd op de weg naar het kamp. Na een paar weken kreeg ik van Thomassen bericht dat alles voor mijn vrouw en zoon geregeld was, dat de vluchten naar Australië geregeld zijn. Heb inmiddels ook de sleutels in bezit van de door Woodsite beschikbaar gestelde bungalow en ga gelijk na werktijd natuurlijk kijken wat het is geworden. De bungalow is gemeubileerd en verder van alle benodigdheden voorzien, echt een droomparadijsje. De volgende dag na werktijd koffer pakken en verhuizen, krijg nu echt een volmaakt gevoel als ik laat in de avond in het kingsize bed kruip en een heerlijke nachtrust geniet zonder rammelende airco en schreeuwende papegaaien in de vroege ochtenduren. Mijn vrouw Renate en onze 14- jarige zoon Sven zijn inmiddels aangekomen in Karratha en waren beiden zeer onder de indruk van de reis en de mooie bungalow waar wij samen mogen verblijven tot het einde van het project. Renate heeft haar weg in het dorp na een paar dagen gevonden, zoals de megasupermarkt, het zwembad en de Woodside bibliotheek waarvan wij gratis gebruik mogen maken. Bij het management van Kellogg probeer ik support te verkrijgen om Sven op een school in Karratha ondergebracht te krijgen. Hun reactie is echter zoiets: dat moeten jullie maar zelf zien te regelen, wat Renate niet kon begrijpen. Renate gaat de volgende dag in de bakkende zon wandelend richting high school en spreekt met de directeur. De uitkomst van het gesprek was dat Sven morgen gelijk op school zou kunnen worden voorgesteld aan zijn toekomstige medeleerlingen. Had Renate toch maar even fijn geregeld! Bert heeft afscheid genomen van het project en is richting Nederland vertrokken. Aalt zal de nog uit te voeren mechanische werkzaamheden gasturbines voor zijn rekening nemen. De uiteindelijke opstart van de fabriek wordt aanzienlijk vertraagd door procesgerelateerde problemen. In het bijzonder is de stabilisatie-unit een probleem doordat de niet verwachte grote aanvoer van condensaat in het gas niet kan worden verwerkt. Het resultaat is dat er veel nat aardgas moest worden afgefakkeld, wat door de federale regering niet erg op prijs wordt gesteld, die donkere zwarte wolken boven beschermd natuurgebied. Onze C45-2 compressor heeft er ook onder te lijden met de aanwezigheid van te nat te comprimeren aardgas. Na ingrijpende en nogal langdurige (gedeeltelijke) ombouw van de stabilisatie-unit zijn eind 1984 alle door Thomassen geleverde machines in bedrijf gesteld. Compressorgebouw en gaskoelers We hebben samen iets meer dan een halfjaar een echt fantastische tijd in Karratha gehad. In het weekend naar compleet mooie lege stranden rijden en optimaal gebruik maken van de barbecueavonden in de tuin van onze bungalow. Renate had met het plaatselijke reisbureau een voor mij belangrijk zijnde vakantie geboekt. Het project van 14 maanden bijna aaneengesloten had toch veel van mijn lichaam en geest gevergd, en een vakantie was nu echt iets om naar uit te kijken. De vakantie is geboekt en gaat gebruikmakende van een stopover-arrangement met Singapore Airlines naar Singapore/Maleisië en Sri Lanka. Na een heerlijke onvergetelijke vakantie zijn wij samen helemaal uitgerust aangekomen in een koud winters Nederland. En dit was dan één van mijn mooiste klussen/projecten. pagina 21

22 Een terugblik op mijn loopbaan bij Thomassen door Gerrit Nakken Ik ben in 1948 in Emmen geboren. Na de lagere school en de Mulo ben ik naar de MTS gegaan. Na twee jaar schoolbanken kwam het praktijkjaar. Mijn vierde en laatste stageplaats was bij Motorenfabriek Thomassen in de Steeg. Ik werd bij Joop van Driel in de zuigermontage te werk gesteld. Aan het eind van mijn stageperiode hoorde ik dat Thomassen een Serviceafdeling ging oprichten. Voorheen werden er altijd monteurs uit de fabriek voor een bepaalde periode uitgezonden. Ik had toen nog geen vriendin en dat reizen naar en het werken in het buitenland leek mij wel wat. Op 1 oktober 1969 kwam ik bij Thomassen in dienst. Ik werd aangenomen bij Frits de Haan op de zuigercompressorenafdeling. Na een inwerkperiode van 3 maanden begon op 2 januari 1970 het grotere werk, voor 4 tot 6 maanden naar Kirkuk in Irak. Gelukkig niet alleen. Het was een grote klus, dus we vertrokken met zes man. Zie foto. Tijdens het sluiten van de vrede in hotel Kirkuk. Links Sjaak Zeilmaker, rechts ik tussen een paar Koerden. een paar foto s gemaakt. Hierboven een foto samen met Sjaak Zeilmaker. De Kirkuk ploeg. V.l.n.r.: Gerrit Nakken, Theo de Ruyter, Fons Stoltenborg, Sjaak Zeilmaker, Gerrit Kramer en Jan Vedelaar. Vlak voor mijn vertrek naar Irak, op 2 e kerstdag, leerde ik Lien, mijn huidige vrouw, kennen. Ze keek wel een beetje vreemd, iemand uit een klein dorpje uit Zuidoost Drenthe aan het werk in Irak. Ik kreeg haar adres en onze eerste vier maanden relatie bestond uit het schrijven van brieven. Het is nu nog steeds onrustig in Irak, maar dat was het ook al toen wij er zaten. Ook toen was er al oorlog met de Koerden. Ons hotel stond naast een kazerne en soms werd er s avonds geschoten. We hadden daar beperkte bewegingsvrijheid. Als het licht was mochten we in een klein gedeelte van Kirkuk lopen, maar zo gauw het donker werd moesten we in het hotel blijven. Op een avond werd er in ons hotel vrede gesloten tussen de Koerden en de Irakese soldaten. De Koerden waren zwaar bewapend, en of het mocht weet ik niet meer, maar toch heb ik Het compressorstation Agha-Jari 1 in Zuid-Iran. pagina 22

23 De laatste vier maanden van 1970 werd ik uitgezonden naar Iran. Thomassen heeft hier meerdere LG-6 gasmotoren geleverd die een generator aandreven. De motoren zijn opgesteld in zeven compressorstations. Destijds heeft Rusland een aardgaspijpleiding gelegd van Zuid- Iran naar de Kaspische zee. In elk station stonden vijf Russische gasturbines en de Thomassen motoren leverden de elektriciteit voor het gehele station. In de drie meest zuidelijke compressorstations, Agha-Jari 1 t/m 3 stonden geen turbines maar Clarck gasmotoren, gelijk aan de Thomassen NA-C motoren. Begin december 1971 hebben we een huis in Sleen gekocht en zijn we, eind december, nog getrouwd. Destijds was het belastingtechnisch erg gunstig om nog voor het eind van het jaar te trouwen. In 1973 kreeg ik een project voor Caltex op Bahrein. Ik heb er eerst drie maanden alleen gezeten. Toen de compressoren geïnstalleerd waren mocht ik twee weken naar huis. Na de welverdiende vakantie terug naar Bahrein voor de start-up. Ik heb, op eigen kosten, Lien meegenomen naar Bahrein. Van Thomassen mocht ze niet mee i.v.m. de dreigende oorlog om de Sinaï. Dan maar stiekem mee. We hebben daar samen vier maanden gezeten en een mooie tijd gehad. Van Caltex kregen we een huis in Awali, een kleine, bewaakte woongemeenschap voor hoofdzakelijk Europeanen en Amerikanen en we hadden een auto tot onze beschikking. Voor mijn vrouw was het haar eerste reis naar het Midden-Oosten. Ze had van mij al wel heel wat verhalen gehoord, maar nu kon ze het zelf ervaren dat je in dit soort landen niet zo maar in minirok en met blote armen naar de markt kunt om boodschappen te halen. Het bijwerken van de rapportage in mijn kantoor. Ons huis en auto in Awali op Bahrein. Begin 1975 vond ik het lange van huis zijn genoeg en heb ik in Assen bij de NAM gesolliciteerd. Na het hebben doorlopen van een aantal gesprekken, testen en een keuring, werd ik na drie maanden aangenomen. Tijdens deze sollicitatieperiode vond Thomassen dat ik mij in het bedrijf best nuttig kon maken. Op de proefstand, bij Han Veldman, was een vacature die ik tijdelijk kon opvullen. De werkzaamheden bestonden uit het testen van stoomturbines, zuigercompressoren en het testen van de laatste, door Thomassen gebouwde, LG motoren. Prachtig werk. Toen ik met mijn aanstellingsbrief van de NAM bij Han Veldman kwam om ontslag te nemen schrok hij een beetje. Hij wilde mij ook graag in vaste dienst nemen. Blijkbaar had ik mijn tijdelijke werk goed gedaan. Het aanbod van Thomassen was aantrekkelijk, en na de situatie bij de NAM uitgelegd te hebben, heb ik toch maar besloten om bij Thomassen te blijven. Dus het huis in Sleen verkocht, in Duiven onze huidige woning gekocht en verhuisd. In 1977 is onze dochter Roline geboren. Ongeveer in dezelfde periode boekte Thomassen de grote gasturbineorder voor Rusland. Er moest een derde proefstand bijgebouwd worden en een extra test engineer aangesteld. Mij werd gevraagd om over te stappen naar de gasturbineproefstand. Het leek mij eerst helemaal niks. Ik was een motorman en zag die gillende turbines niet echt zitten. Maar na een paar nachtjes slapen heb ik toch de grote stap maar gemaakt. Ik had weinig ervaring met gasturbines, laat staan er één getest. Maar van Noud Bronkhorst, één van de proefstandmonteurs, heb ik de kneepjes van het vak geleerd. pagina 23

24 te solliciteren op zijn vacante functie. Ik werd aangenomen en heb ruim 10 jaar met veel plezier dit werk gedaan. Het was veel reizen, maar de inspecties waren zeer gevarieerd. Van het inspecteren van tandwielkasten, in- en uitlaatsystemen tot, samen met Lloyds, het inspecteren van de grote single lift fundaties voor Petro Canada. De gasturbine, hoofdtandwielkast en de generator op één fundatie. Het voor de eerste keer opstarten van een Rusland FS-3. Na drie maanden kreeg ik de kans groepsleider op de gasturbineproefstand te worden. Die kans heb ik met beide handen aangegrepen. Ik heb mooie jaren op de gasturbineproefstand gehad. Van de FS-3, via de FS-5 naar de FS-6 turbines. Verder de stringtests, 4 gasturbines, elk met een centrifugaalcompressor voor Kellogg Woodside. Ook hebben we loadtests uitgevoerd. Twee FS-3 turbines die elk een grote oliepomp aandreven, bestemd voor Shell Nigeria. De inlaat en de uitlaat van de pomp werden door een dikke pijp met elkaar verbonden. Door de pijp te vullen met water en door de afsluiters in de perszijde van de pomp deels te sluiten werd het systeem op druk gebracht en de turbine belast. We hebben nog meer leuke tests uitgevoerd, twee Stork centrifugaalcompressoren, aangedreven door twee Ruston gasturbines. Daarna kwamen de LM-turbines. Weer nieuw werk aan de winkel. Eerst gingen we met zes man, met Jan Huisman als groepsleider, een week naar GE-Evendale voor een LM kennismakingscursus. Er moest een nieuw spoeloliesysteem ontworpen en gebouwd worden. De LM-turbines hebben synthetische olie als smeermiddel. En omdat synthetische olie rubber aantast moesten er o.a. speciale olieslangen en kabels ingekocht worden. Toen het een keer wat rustiger was op de gasturbineproefstand werd ik door Henk IJspeert, chef van de buiteninspectie, gevraagd om bij hem op de afdeling te helpen met het bij de leveranciers inspecteren van door Thomassen gekochte onderdelen. Een heel nieuwe uitdaging, die mij direct goed beviel. In 1988, tijdens een reorganisatie, besloot buiteninspecteur Rienink Jensma gebruik te maken van de 50+ regeling. Dit was mijn kans om En dan besluit General Electric om de licentie met Thomassen, voor de fabricage van heavy duty gasturbines, niet te verlengen. Met als gevolg geleidelijk ontslag voor bijna alle werknemers binnen de gasturbineafdeling. Alleen de serviceafdeling, overgenomen door het Duitse Babcock, bleef gespaard. Na twee maanden thuis gezeten te hebben, werd ik gebeld door de toenmalige chef van de service, hij had een baan voor mij op de afdeling binnendienst. En zo was ik weer vrij snel aan het werk met als directe collega s Willem Boersma en Johan Wijnands. Het was even wennen, planningen maken voor, en het coördineren van de uit te voeren inspecties, en het draaien van storingsdiensten, ook in de weekends. Maar al gauw voelde ik me hier ook weer thuis. Het bezoeken van klanten in binnen- en buitenland, om de planning van een grote inspectie, het regelen van de huisvestingen en het bespreken van de veiligheid, was een welkome afwisseling met het kantoorwerk. In 2009 kon ik, met de toen geldende TOPregeling, na ruim 40 jaar bij Thomassen gewerkt te hebben, van mijn vrije tijd gaan genieten. En wat ik nu doe: mijn grootste hobby zijn onze twee kleinkinderen, Luuk van 8 en Teun van 6 jaar. s Zomers met de caravan erop uit. Verder wandelen wij veel. Heerlijk wandelen in de Dolomieten en in Nederland hebben we al twee langeafstandswandelingen gelopen: het Pieterpad, van Pieterburen naar de St. Pietersberg, en het Trekvogelpad, van Bergen aan Zee naar Enschede. Momenteel lopen we het IJsselpad, van Westervoort naar Ramspol bij Kampen. Het Noaberpad, van Bad-Nieuweschans naar Kleef, zit in de planning. Je ziet het, we genieten van onze vrije tijd. pagina 24

25 Nieuws van en over de bedrijven Howden Thomassen Compressors (Opgetekend door Ab Boersma) Van mijn contact binnen HTC (GerritJan Donderwinkel) ontving ik de volgende mail: Afgelopen periode hebben we weer een aantal mooie Service en Nieuwbouw opdrachten binnengehaald. Sinds zeer lange tijd hebben we weer een nieuwbouwopdracht geboekt in China. Nu een levering van 10xC-85.2 compressoren. Leuk om te melden dat een deel van de levering (drukvaten, smeerolie/ koelwater systemen) via het Howden bedrijf in China (HHEL) direct aan de klant zal worden geleverd. We hebben dus twee contracten: een contract voor HTC en een contract voor HHEL. In de foto zie je mijn Sales Engineer uit Rheden (Bas van Rooij), alsmede onze collega s uit China die het contract bij de klant ondertekenen. De eerste compressoren behoren in februari 2018 geleverd te worden. De man die alles in de gaten houdt en begeleidt is Sjors van Roosmalen en de verkoper heet Bas van Rooij. Reserve-onderdelen order van de Kirishinefteorgsintez raffinaderij in Rusland De reservedelen zijn bedoeld voor Thomassen C-45.6 en Mitsui C-35.2 compressoren. De overeengekomen levertijd zal zijn maart-juli, De projectmanager is André de Ridder. Kirishinefteorgsintez is een grote olieraffinaderij die gelegen is in Kirishi. Kirishi ligt ten ZO van Sint Petersburg (Leningrad) en is de enige raffinaderij in NW Rusland. Het gaat om de volgende order: Levering van 10 stuks C-85.4 compressoren voor de Hengli raffinaderij in China. De compressoren komen te staan op een zg. hydrocracker. Het kraken is een scheikundige techniek die vooral gebruikt wordt bij de verwerking van aardolieproducten. Het resultaat is dat er diverse soorten brandstoffen ontstaan. De gasvormige CH-verbindingen worden door de C85 compressoren door het proces geleid. Op het volgende plaatje ziet u de stad Dalian. In het westen ziet u de Chinese hoofdstad Beijng en ten oosten het Koreaanse schiereiland. pagina 25

26 Een C-85 compressor Training Deze order is uniek omdat het hier om een nieuw soort training gaat. Op z n Engels gaat het hier om een Howden Interactive Virtual Engineer (HIVE). Deze virtuele engineer helpt de gebruiker met de installatie en commissioning (inbedrijfstelling) van de compressoren. Vanwaar? Het gaat hier om twee C-35.3 machines die gebruikt gaan worden door de National Refinery in Pakistan. Omdat het reizen naar dat gebied als extreem gevaarlijk wordt beschouwd, heeft men gekozen voor deze aanpak. Het gaat, volgens mij, als volgt in zijn werk. Een service engineer zit achter zijn bureau in Rheden of laat in de fabriek een handeling zien. Een verbinding wordt gemaakt, via het world wide web (www), met een engineer in Pakistan. Deze engineer noteert en voert vervolgens de handeling op de compressoren uit. Wellicht is het ook mogelijk om groepen van informatie te voorzien met deze techniek. Het tijdsverschil met Pakistan is 4 uur. Dus als de cursus in Nederland om 08:00 uur begint, kunnen ze in Pakistan om 12:00 aanschuiven. Zo kun je per dag ongeveer 5 uur effectief lesgeven. In de foto hieronder ziet u een engineer in Rheden voor een compressor zitten met een tablet in zijn handen en met een microfoon en koptelefoon op zijn hoofd. Iets soortgelijks heb ik thuis ook. Het heet Skype. Met Skype kun je telefoongesprekken voeren met beeld en geluid. Daar dient dat kleine gaatje voor dat boven in uw scherm te zien is. Het gaat hier om een commerciële training en de projectmanager ervan is Stephan Hagelen. pagina 26

27 SCHAKELWOORD108 door Ab Boersma Een filippine. Gelijke cijfers zijn gelijke letters. De oplossing komt in de grijze kolom onroerend goed 2 voorkant van een schip 3 gebeurtenis voor jongelui 4 ieder vliegtuig heeft ze 5 typisch Drentse plant 6 weet ik niet meer 7 deel van het lichaam 8 in een lab heet het een balans 9 moest ik op de zeevaartschool dragen 10 voorloper van TNT-POST 11 munt 12 jonge plantjes in potjes zetten 13 roergereedschap 14 stinkt als hij vol is 15 baby bij voordeur 16 rijkdom OPLOSSING PUZZEL J a n - v a n - S p e i j k L o d e w i j k - N a p o l e o n K a r e l - D o o r m a n W i l h e l m i n a T o o n - H e r m a n s K n i e r t j e P i e t e r s z o o n - C o e n M a r k - R u t t e J o h a n - C r u i j f f C o l i j n 1 Dan liever de lucht in! 2 Iek ben konijn van Olland 3 Ik val aan, volg mij 4 Eenzaam maar niet alleen 5 Leg neer die bal! 6 De vis wordt duur betaald 7 Ende dispereert niet (1 e voornaam weglaten) 8 Pleur op 9 Elk nadeel heb z n voordeel 10 Gaat U maar rustig slapen. (alleen achternaam) De oplossing is dus : EDELMETAAL Hiernaast het bekende schilderij waarin van Speijk de daad bij het woord voegt. pagina 27

28 Indien onbestelbaar retour: Smitsweide 19, 6983 EH Doesburg Foto Jan Huisman Een ode aan de dotterbloem. Deze dotterbloemen komen uit een zelling (bij eb droogvallende rivieroever) van de Hollandse IJssel, waar we meer dan 40 jaar geleden een kluit (illegaal) uitgestoken hebben en bij onze vijver in Rheden geplant. De Hollandse IJssel is in de jaren na onze wandaad een van de meest vervuilde rivieren van Nederland geworden. Alle dotterbloemen zijn in die jaren uit de zellingen verdwenen, evenals de mooie rietkragen. We hebben door onze daad een klein plukje van deze prachtige bloem van de ondergang gered. Hij beloont ons elk voorjaar door prachtig in bloei te komen.