Meelwormen in de klas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meelwormen in de klas"

Transcriptie

1

2 Meelwormen in de klas Inleiding Welkom bij het project meelwormen in de klas. Jullie hebben de meelwormen gekregen van NME-centrum De Klyster. De natuur in de klas brengen is altijd erg aantrekkelijk. In dit geval moet je rekening houden met wat hilariteit. Als kinderen voor het eerst meelwormen zien, vinden ze dat vaak een beetje vies. Ze zien er ook niet echt aantrekkelijk uit maar vertel de kinderen dat er niets engs aan is. Ze prikken of bijten niet, ze stinken niet en glibberen niet. Vraag de kinderen om ze beter te bekijken. Laat ze eens in de bak ruiken en misschien durft iemand al wel een meelworm op de hand te houden. Vertel vervolgens dat je hebt gehoord dat hun uiterlijk helemaal gaat veranderen naar verloop van tijd (ongeveer 7 weken). De kinderen zullen gelijk vragen waarin ze dan veranderen. Maar vertel ze nog niks. Doe alsof jij het ook niet weet en dat jullie geduldig zullen afwachten wat er gaat gebeuren. Achter in de klas kun je een hoek inrichten waar je de meelwormen in een bak zet. Je kunt ook ieder kind een grote glazen pot mee laten nemen en de meelwormen verdelen. Na een paar dagen wint de nieuwsgierigheid. De kinderen vinden de meelwormen helemaal niet meer eng of vies! Veel plezier! Marjolein Staal NME-Centrum De Klyster Meelwormen in de klas 1

3 Wat hoort bij dit project deze lesbrief doosje meelwormen doosje brinta doosje havermout doosje beschuit doosje meel Wat moet u zelf regelen aquarium van plastic of glas * loep * appel water wc-papier voor ieder kind een grote glazen pot (of per tweetal) theelepeltjes en kwastjes om de wormen op te pakken voor een experiment: voedsel waar geen meel in zit zoals: suiker, groente, zout etc. werkbladen kopiëren materiaal voor de lessen * De Klyster heeft ook een aantal aquaria en loepen te leen. Via de website van de Klyster kunnen loepjes en loeppotjes worden gereserveerd. Aan het eind van het project kunnen de meelwormen, poppen of kevers buiten vrijgelaten worden. Voor wie is dit project bedoeld Groep 5 en 6 van de basisschool. Evaluatie De Klyster is benieuwd naar uw mening over dit Natuur in de Klas-project. Wilt u het digitale evaluatieformulier na afloop invullen? Het kost u 2 minuutjes van uw tijd. U vindt het formulier op onder het kopje activiteiten. Meelwormen in de klas 2

4 Het project Natuur in de klas: meelwormen in de klas is een initiatief van NME-Centrum De Klyster en samengesteld door Pyke Kroes en Marjolein Staal. Met een bijdrage van Dineke en Marcel Prins. De Klyster is het intergemeentelijk Centrum voor Natuur en Milieu-educatie van de gemeenten Dongeradeel, Dantumadeel en Kollumerland c.a. De lesbrief is bestemd voor de scholen uit de klysterregio die lid zijn van De Klyster. Derden mogen niet zonder voorafgaande toestemming gebruik maken van ons educatief materiaal. Vragen Bel dan met NME Centrum De Klyster en spreek de voic in. U wordt z.sp.m. teruggebeld. Of mail Meer weten? kijk bij links Referenties en nuttige info: Kijk voor filmpjes op de volgende beveiligde link van you tube 1. (meelwormen) 2. (solo meelworm) 3. (opzetten van de bak deel 1) 4. (opzetten van de bak deel 2) 5. (tor kruipt uit pop) 6. (poppen) 7. (tor net uit pop gekropen) 8. (torren) Meelwormen in de klas 3

5 Achtergrondinformatie De meeltor is een kever uit de familie zwartlijven of Tenebrionidae. De kever zelf is niet zo bekend, de larve (meelworm) is veel bekender. De meelworm leeft in de natuur van vermolmd hout, maar hij houdt ook van tarwemeel. Hij is dan een plaag voor graan- en meelverwerkende bedrijven. Meelwormen worden in dierenwinkels verkocht als voedsel voor vogels, spinnen, reptielen en als visvoer. Meelwormen zijn dus de larven van de meeltor en eigenlijk geen wormen. Zo ondergaan meel wormen een volledige metamorfose net zo als rupsen. Levenscyclus De meeltor heeft zoals alle kevers vier stadia: 1. het ei 2. de meelworm (de larve) 3. de meelwormpop 4. de meeltor Het larve stadium is weer onderverdeeld in verschillende stapjes, iedere vervelling wordt de larve groter. Alleen de volwassen kevers kunnen zich voortplanten. Het ei De vrouwelijke meeltor kan eitjes leggen in enkele maanden tijd. Ze leggen ze vaak ergens onder maar begraven ze niet. De eitjes zijn spierwit en goed zichtbaar, maar ook heel kleverig, waardoor er materiaal uit de omgeving aan blijft plakken. Hierdoor zijn de eitjes goed gecamoufleerd. De eitjes zijn ongeveer 1,5 mm lang en komen na een week uit. De larve die dan verschijnt is 2 mm. Een belangrijke vijand zijn de kevers en larven zelf, deze eten graag de eigen eitjes. De meelworm Meelwormen zijn wormachtige larfjes die groter worden en bij een lengte van ongeveer 4 cm gaan verpoppen. Meelwormen vervellen meerdere malen tijdens hun groei. Alleen vlak na het vervellen, kunnen ze groeien. De meelworm is vlak na de vervelling eerst wit en verkleurt later naar goudbruin. Al na een paar dagen kunnen er een heleboel velletjes liggen. Dit zijn de vervelde delen van een meelworm. Het pantser van de meelworm bestaat zoals bij alle insecten uit chitine. Een pas vervelde, witte meelworm heeft echter nog een zachte chitinelaag en is dan het kwetsbaarst. Een opgegeten net vervelde meelworm is veel makkelijker verteerbaar dan een al uitgehard exemplaar. Meelwormen in de klas 4

6 De meelwormpop De meelwormpoppen zijn het derde stadium. Meelwormpoppen komen na ongeveer 2 tot 3 weken uit en dan verschijnen de meeltorren. Poppen hebben geen voedsel nodig. De meeltor Dit is het volwassen stadium van de meelworm. De net verpopte kever is eerst spierwit, na enkele minuten geelbruin, na een uur roodbruin en na enige dagen diepzwart. De meeltor is een zwart kevertje van mm. Hij heeft harde dekschilden en vliegt zelden. Alleen meeltorren kunnen zich voortplanten. De vrouwtjes torren beginnen ongeveer na twee weken eitjes te leggen. Dit kunnen ze ongeveer drie maanden volhouden. Elk vrouwtje kan een paar honderd eitjes leggen. Na twee à drie maanden sterft de kever. Uit de door het kevertje gelegde eieren komen weer de goudbruine meelwormen Verzorging Zowel de meelwormen als de torren, eten meelproducten zoals brood, havermout, brinta, en koekjes. Meelwormen hebben het meeste voedsel nodig want zij groeien het hardst. Meeltorren hebben iets hards nodig om hun tanden aan te knagen. Daarvoor kun je een paar takjes in de bak doen. Meelwormen kun je prima in een aquarium houden. Natuurlijk is ook een grote glazen bak of grote glazen pot (appelmoes) heel geschikt. Je vult het met havermout, zaagsel en zemelen. Regelmatig zet je een fris stukje appel, wortel of komkommer op een schaaltje in de bak. Zo wordt de vochtvoorziening goed in stand gehouden. Ze gedijen het best op kamertemperatuur. Voor de kinderen is het een leuke opdracht om uit te zoeken wat ze wel en niet eten en hoeveel. Meelwormen in de klas 5

7 Lessuggesties Lessuggestie 1: Introductie en inrichten van aquarium Materiaal: werkblad 1: wat is dit? werkblad 2: inrichten van de meelwormenpot (voor ieder kind kopiëren); filmpje 3 en 4 (zie pag. 3); digitaal schoolbord; aquarium, grote glazen potten (voor ieder kind 1); brinta; havermout; meelwormen; wc-papier, theelepeltjes en kwastjes om de wormen te pakken en water. Werkvorm: introductie a.h.v. werkblad en filmpjes: klassikaal. De leerkracht demonstreert de inrichting van het aquarium, daarna mogen de kinderen zelfstandig aan de slag. Tijdsduur: 30 minuten Uitvoering: 1. Laat de kinderen werkblad 1 zien en stel vragen. Wat zijn dit voor beestjes? (foto s van meelwormen) Heeft iemand ze wel eens gezien? Wat weten de kinderen zelf over meelwormen? Waar leven ze? Wat eten ze? Hebben sommige mensen/bedrijven ook last van deze dieren? Waarom? 2. Laat de kinderen de filmpjes zien. In de filmpjes wordt het aquarium ingericht. 3. De leerkracht richt het aquarium in. 4. Deel werkblad 2 uit. De leerlingen volgen de stappen op het werkblad en richten hun eigen pot in. Lessuggestie 2: Verzorging Materialen: werkblad 3: verzorgen van de meelwormen werkblad 4: verzorging van de meeltorpoppen werkblad 5: verzorging van de meeltorren (alle werkbladen kopiëren voor de leerlingen) Werkvorm: individueel Tijdsduur: iedere dag een paar minuten Uitvoering: Verzorg de meelwormen zoals aangegeven is op werkblad 3, 4 of 5 (afhankelijk van de stadia). Werkblad 4 kun je de kinderen geven als de worm in een pop is veranderd en werkblad 5 gebruik je als een pop een beestje is geworden. Meelwormen in de klas 6

8 Lessuggestie 3: Observeren, opdrachten en proefjes Materialen: wit en zwart papier, potlood, kleurpotloden, loep, theelepeltjes, kwastjes meelwormen, eetbare en niet eetbare spullen werkblad 6 t/m 12 (kopiëren voor de leerlingen) Werkvorm: klassikaal en individueel Tijdsduur: iedere week minuten Uitvoering: Je kunt de zeven verschillende opdrachten op de werkbladen zowel klassikaal als in groepjes of individueel laten uitvoeren. Volg de instructies op de werkbladen. Iedereen kan tegelijk aan de slag, maar je kunt er ook voor kiezen om de kinderen de opdracht op een zelfgekozen moment te laten doen. Werkbladen 6 t/m 11 gaan over meelwormen en poppen. Werkblad 12 gaat over de meeltor. Het duurt ongeveer zeven weken voordat de eerste meeltor er is. Daarom kun je iedere week één opdracht laten maken. Het is leuk als de kinderen hun opdracht mooi versieren want zo heeft ieder kind aan het eind een mooi opdrachtboekje. Lessuggestie 4: Afsluiting meeltorrenrace Materialen: meerdere vellen papier Werkvorm: klassikaal Tijdsduur: 20 minuten Uitvoering: Elke deelnemer neemt een A4-tje en vouwt deze zo dubbel dat je twee omhoogstaande randen krijgt met een plakstrook aan de zijkant. Met deze plakstrook kunnen alle banen parallel aan elkaar geplakt worden. Je kan een wedstrijd doen wie zijn meeltorren het eerst de baan van het begin tot het eind heeft gelopen. Een variatie is dat elke baan een nummer krijgt en men van te voren inzet op de tor die volgens hem gaat winnen. Ook met meelwormen is deze race uit te voeren. De kinderen vullen iedere dag, indien nodig, werkblad 6 in. Meelwormen in de klas 7

9

10 Wat moet je doen om je eigen meelwormenpot in te richten? Nodig: glazen pot, havermout, brinta, meelwormen, wc papier, water 1. Neem een pot. 2. Doe een laagje havermout in de pot. 3. Doe een laagje brinta in de pot. 4. Doe de meelwormen er bij. 5. Over de wormen leg je een laagje wc-papier. 6. Maak het wc-papier voorzichtig nat door er wat druppels water op te sprenkelen. Dit kun je doen door je hand even onder de kraan te houden en de druppels van je hand op het wc-papier te laten vallen.

11 Nodig: brinta, havermout, meel, water, appel, klein schaaltje 1. Iedere dag kijk je even onder het papier in de bak. 2. Op maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag geef je wat eten of water. 3. Als een worm in een raar ding is veranderd, vraag dan aan je juf of meester naar werkblad Als een pop een beestje is geworden vraag dan aan je juf of meester naar werkblad 5.

12 Nodig: boterbakje Als de worm in een raar ding is veranderd, moet je dan iets doen? Nee hoor, je hoeft dan eigenlijk niets te doen. Dit zijn poppen. Misschien ken je dit wel van vlinders. Dat zijn eerst rupsen en gaan zich dan verpoppen. Meelwormen doen dat dus ook. De poppen kun je nu in een apart bakje doen. Zoals in een boterbakje. Poppen hebben geen voedsel of water nodig. Waarom niet?... Zorg er goed voor dat de poppen niet nat worden.

13 Nodig: havermout, meel, brinta, wortel, appel, takjes, wc papier, water De pop is in een beestje veranderd. Dat beestje is een tor, een meeltor! De metamorfose (verandering) van de meeltor is nu klaar. 1. Zet de meeltor terug in de glazen pot met brinta, havermout en meel; 2. Leg een takje in de pot; 3. Leg er wc papier overheen; 4. Maak dit wc papier nat net zoals bij de meelwormen; 5. Kijk iedere dag onder het papier; 6. Houdt het papier vochtig; 7. Geef de tor wortel en een appel; 8. Geef de tor een klein beetje brinta, meel en havermout.

14 Nodig: potlood, vergrootglas of loep Eigenlijk klopt de naam meelworm niet. Waarom is dit een verkeerde naam?... Kijk eens goed naar de meelworm. Lijkt hij op een worm?... Een worm leeft onder de grond, heeft geen duidelijke kop, heeft geen poten, is zacht en glibberig. Ga met een vergrootglas of opzetloep de meelworm eens goed bekijken. Heeft hij pootjes en hoeveel?... Heeft de meelworm ogen?... oren?... voelsprieten?... gaatjes?... bulten? een staart?... Hoe ziet zijn mond eruit?... De meelworm heeft een lijf dat in stukjes is verdeeld. Ieder stukje heet een segment. Hoeveel segmenten tel je?... Doe alsof je een meelworm door een super vergrootglas bekijkt en maak er dan een tekening van. Je kunt hem eerst met een grijs potlood tekenen en daarna inkleuren. Succes!

15 Nodig: eetbaar en niet eetbaar voedsel voor de meelworm, papier, theelepeltje Kijk eens goed in de wormenbak! Waar eten de meeste wormen van?... Kun je zien of ze kunnen bijten?... Ruik eens in de bak. Stinkt hij ook?... Zie je poepjes?... Maak twee verschillende bakjes met eetbare en niet eetbaar voedsel voor de meelworm. Bedenk wat eetbaar is en wat niet. Pak nu een papier en schep met een theelepeltje wat eetbare en niet eetbare op het papier. Schep met een theelepeltje een paar wormen uit de bak en zet ze op het papier. Bedenk wat er zal gebeuren.... Gaan ze meteen naar het eetbare voedsel?... of lopen ze maar wat?... Hoe reageren ze op het niet eetbare voedsel?... Klopt het wat je van tevoren had bedacht?... Wat vindt de meelworm van zijn voedsel?... Probeer het nog een (volgende) keer met ander voedsel.

16 Kijk nog eens goed in de meelwormenbak! Wat hebben de meelwormen voor kleur?... en zijn ze allemaal hetzelfde van kleur?... Zie je ook een donkere?... en kun je ook een hele lichte vinden?... Waarom zijn ze zo verschillend van kleur?... Waar eten de meelwormen nu het meest van?... Was dat de vorige keer ook al zo?... Hebben meelwormen wel eens dorst?... Waarom denk/weet je dat?... Kunnen meelwormen klimmen?... Om deze vraag te beantwoorden ga je het uitproberen. Denk er om dat de experimenten wel meelworm vriendelijk zijn!

17 Nodig: potlood, vel papier, loep, evt. microscoop Bekijk de meelwormen nog eens goed. Zijn ze allemaal even groot?... Hoe groot is de grootste?... Teken hieronder je grootste meelworm en teken hem precies even groot als hij in werkelijkheid is. Neem nu een wit vel papier en schep met een eetlepel wat brinta en havermout uit de bak. Strooi dit uit over het papier. Kijk eens of je ook kleine meelwormen kunt vinden. Hoe klein is de kleinste? Teken hieronder je kleinste meelworm. Teken hem precies zo klein als hij in werkelijkheid is. Pak nu een opzetloep en kijk of je nog een kleinere meelworm kunt vinden. Teken hem hieronder op ware grootte. Hebben jullie op school een microscoop? Misschien kun je hiermee nog kleinere meelwormpjes vinden. Hoe komen die hele kleine meelwormpjes daar eigenlijk? Wat denk je?...

18 Is er bij jullie al een meelworm helemaal veranderd? Hij is nu een pop geworden. Doe weer alsof je de pop met een vergrootglas bekijkt en maak er een tekening van. Teken eerst met een grijs potlood je pop en ga hem daarna inkleuren. Hebben de poppen allemaal dezelfde kleur?... Hoe zou het komen dat ze niet allemaal dezelfde kleur hebben?... Liggen de poppen helemaal stil of bewegen ze af en toe?...

19 Hoeveel poppen zijn er intussen bij jullie?... Is er al een pop uitgekomen?... Wat kwam eruit?... Weet je hoelang de pop een pop is geweest? Wat denk je?... Heb je al gezien wanneer een pop uitkomt?... Als je dat nog niet hebt gezien dan moet je drie of vier keer per dag even in de bak kijken. Je kunt dan ook mooi zien welke kleur de tor eerst heeft. Lijkt de tor op de worm en de pop? Wat vind jij?... Doe alsof je de meeltor weer onder een vergrootglas bekijkt en maak er een mooie tekening van. Teken eerst met en grijs potlood en kleur hem dan in. Trouwens..weet je al hoe dat zit met die hele kleine meelwormpjes? Weet je al waar die vandaan komen?

20 Je hebt intussen ontdekt dat de naam meelworm eigenlijk geen goede naam is. Hij heet dan ook meeltor. Het is een insect! En zoals veel insecten dat hebben, heeft ook de meelworm verschillende stadia. Eerst is het een eitje 1 worm 1 pop 1 tor. Dit noem je een metamorfose. De meeltor legt eitjes en dan begint de hele cyclus weer opnieuw. Teken de cyclus. We hebben al eerder vastgesteld dat worm eigenlijk niet een goed woord is. Larve is een beter woord. Je krijgt dus eigenlijk: larve 1 pop 1 insect 1 eitje 1 larve 1 pop 1 insect 1 eitje enz., enz. Iedere larve ziet er niet hetzelfde uit. Bij een vlinder is de larve een rups. De larve van de mug, een muggenlarve, is een beestje in het water. De larve van het lieveheersbeestje is een zwart roofmonstertje. Het is dus eigenlijk wel logisch dat die larven er niet hetzelfde uit zien. Er komen heel verschillende insecten uit. Hier nog een paar laatste vragen. Waar blijven de vervellingen van de wormen?... Wat gebeurt er met de dode torren?... Eten ze dan toch niet alleen maar meel, havermout en brinta?... Zijn het dan toch niet alleen vegetariërs?... Misschien kun je met een microscoop kijken of de meeltor eitjes heeft gelegd. Pak uit de bak van de bodem een beetje brinta en verspreid dat op een stukje zwart papier. Leg dat vervolgens voorzichtig onder de microscoop. Zie je iets?...

Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie

Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie Vlinders in de Klas Inleiding Welkom! bij het project Vlinders. De Klyster wil kinderen graag betrekken bij de natuur in hun eigen leefomgeving. In Noordoost Friesland tref je gelukkig nog veel vlindersoorten

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8)

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Vlinderpakket Middenbouw

Vlinderpakket Middenbouw Vlinderpakket Middenbouw 1 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 11 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6)

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen.

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Amfibieën Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Hulpmiddel Prezi les 1: http://prezi.com/hwpatwdyvqpv/?utm_campaign

Nadere informatie

Vlinderpakket Onderbouw

Vlinderpakket Onderbouw Vlinderpakket Onderbouw Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 11 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui.

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. KB2 Tijdsinvestering: 45 minuten Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. 1. Inleiding Een mol eet per jaar wel 50 kg wormen. Dat is veel, maar als je bedenkt dat in je

Nadere informatie

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli KB8 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli 1. Inleiding Vlinders in alle kleuren en maten spreken de mensen

Nadere informatie

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus..

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. Lesbrief groep 5 6 Inhoudsopgave Wist je dat?... Vlinderwiel Stripverhaal.. Overwintering van vlinders. Vlinder mobiel Het voedsel van rupsen.. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. 1 Wist je dat Allerlei

Nadere informatie

Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo

Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo Om kinderen te interesseren voor kleine kriebelbeestjes is het doen van eigen waarnemingen zeer geschikt. Omdat

Nadere informatie

Vlinderpakket. Bovenbouw

Vlinderpakket. Bovenbouw Vlinderpakket Bovenbouw 1 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 12 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

Voorjaarswandeling Geastmer Bosk

Voorjaarswandeling Geastmer Bosk Voorjaarswandeling Geastmer Bosk Inleiding Welkom! Bij de voorjaarswandeling Geastmer Bosk bij Rinsumageast. De leerlingen ervaren dat het voorjaar is. Ze ontdekken jonge blaadjes, zoeken nestkastjes,

Nadere informatie

Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven.

Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven. Doel: De kinderen kunnen de verschillende kleine beestjes benoemen en kunnen aangeven hoe deze dieren leven. Achtergrondinformatie: Insecten hebben altijd 6 poten en een lijf wat is opgebouwd uit 3 delen:

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Doelen: Kinderen weten dat sommige dieren, zoals kikkers en vlinders, gedaanteverwisselingen doormaken tijdens hun leven Kinderen ontdekken dat rupsen en vlinders

Nadere informatie

5.1 Zes poten en vier vleugels

5.1 Zes poten en vier vleugels LB 68-70 5. Zes poten en vier vleugels > Kijk naar de afbeeldingen op blz. 68 in je boek. Lees Zes poten en Vleugels en voelsprieten. Trek een lijn van elk woord naar het juiste onderdeel van de wesp.

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkids 1

Lesbrief Vlinderkids 1 Vlinderkids 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 30 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief Drents Archief Meisje met de hoepel Groep 2 Les 3 Speuren in het archief Les 3 Speuren in het archief Samenvatting van de les In het Drents Archief bevindt zich een kistje dat een dubbele bodem blijkt

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Lieveheersbeestje Wie het het lieveheersbeestje? Veel mensen vinden insecten, en vooral kevers, maar griezelige beesten. Ze hebben van die rare sprieten op hun kop, van die enge dunne pootjes, En ook hun

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg

Doe- pad Watertorenweg Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 1-2 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu in opdracht van gemeente Harderwijk. Wij hebben

Nadere informatie

Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden.

Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden. KB0 Tijdsinvestering: 60 minuten Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden. 1. Inleiding Kleine beestjes vinden kun je overal en in elk

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

Voorbereiding post 4. Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8

Voorbereiding post 4. Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8 Voorbereiding post 4 Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 4: Mondjes open mondjes dicht, voor groep 7 en 8. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Lespakket Strandvondsten

Lespakket Strandvondsten Lespakket Strandvondsten Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket:

Nadere informatie

Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans. Verstopte vlinders.. Opvallen of niet..

Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans. Verstopte vlinders.. Opvallen of niet.. Lesbrief groep 3 4 Inhoudsopgave Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans Verstopte vlinders.. Opvallen of niet.. Het koolwitje Zo maak je een vlinder

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Werkblad slootdiertjes

Werkblad slootdiertjes Werkblad slootdiertjes Hoe groot is het dier? Hoeveel poten heeft het dier? Hoe ziet de achterkant van het dier eruit? Zit er bij de kop rode franje? Heeft het dier een schelp? Hoe heet het dier? 0, 4,

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt

Nadere informatie

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen Tips voor leerlingen * Elk groepje neemt hun potje met diertjes mee. * Raak een diertje alleen voorzichtig aan. * Doe de diertjes in een petrischaaltje, zonder gras, aarde of bladeren, dan kun je ze beter

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Natuur en techniek Werkvorm: Klassikaal en deels alleen Duur: ± 45 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren over

Nadere informatie

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben?

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben? Naam: VLINDERS Vlinders zijn niet weg te denken uit onze leefomgeving. In het voorjaar kunnen we haast niet wachten tot de eerste Kleine vosjes of Citroenvlinders zich laten zien. En dan in de zomer en

Nadere informatie

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015 Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 015 Doelgroep: groepen 5 t/m 8 Plaats: Rond de school, in de wijk, in een park, vlindertuin bij d n Aard, Ariespad 5, 550 EZ Veldhoven.

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

Lesmateriaal op school

Lesmateriaal op school Lesmateriaal op school Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: * memoryspel water * zout * 1 praatplaat het meer * 1 praatplaat

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 6 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24. Duizendpoot in bed

COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24. Duizendpoot in bed COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 24 Duizendpoot in bed COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 25 Twaalf groepen dieren COMPOSTEREN MET KINDEREN WERKBLAD 26 Instructieblad Jerom knutselen sok stokje prop papier

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Boek van de week: 1; Rupsje Nooitgenoeg 2; Eentje Geentje het lieveheersbeestje 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in:

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in: 4 Vind me dan Er is altijd wel een verjaardag of een ander feestje om te vieren. En bij een feestje horen cadeautjes. Maar voor het zover is, wil je het cadeautje natuurlijk zo goed mogelijk verstoppen.

Nadere informatie

Les 5 Een goede bodem

Les 5 Een goede bodem Pagina 1 Les 5 Een goede bodem 1 Bodemsoorten-/Composthooples Er zijn verschillende soorten grond in Nederland. Elke soort grond is anders. Sommige planten houden van arme, voedingsloze grond en anderen

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4 Voorbereiding post 4 Van ven en veen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 4: Van ven en veen voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel

Nadere informatie

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min.

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min. Gebruik de zon GROEP 3-4 32 25 minuten (dag 1), 30 minuten (dag 2-4) & 30 minuten (dag 5) 1, 8, 23, 32, 42 en 54 De leerling: van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen

Nadere informatie

Limburgs Landschap. natuurboekje van

Limburgs Landschap. natuurboekje van Limburgs Landschap natuurboekje van lente 2012 Hoi! Salamanders zien eruit als dino s in het klein. Het zijn prehistorische beestjes die al miljoenen en miljoenen jaren op onze aardbol wonen. Ze waren

Nadere informatie

KOOLWITJES IN DE KLAS. Maak kennis met het koolwitje...

KOOLWITJES IN DE KLAS. Maak kennis met het koolwitje... KOOLWITJES IN DE KLAS Maak kennis met het koolwitje... De Vlinderstichting levert eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje. Zo kunt u de levenscyclus van een vlinder in de klas volgen. Een bijzondere

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe Opdrachten thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: schaatsenrijders Groepje 2: beekprikken Groepje 3: schrijvertjes Groepje 4: bloedzuigers Groepje 5:

Nadere informatie

Lesbrief groep 7 8. Inhoudsopgave. Insecten. Soorten. Knipblad. Vlinders lokken. Leefgebied van de vlinder. Stripverhaal

Lesbrief groep 7 8. Inhoudsopgave. Insecten. Soorten. Knipblad. Vlinders lokken. Leefgebied van de vlinder. Stripverhaal Lesbrief groep 7 8 Inhoudsopgave Insecten Soorten Knipblad Vlinders lokken Leefgebied van de vlinder Stripverhaal Maak van de tuin een vlindertuin Trek Eten en gegeten worden De verdelgers De voedselketen

Nadere informatie

Kijk een kikker. Maak kennis met kikkers van Nederland! Groep 5 en 6. Kennis maken. Observeren. Leren

Kijk een kikker. Maak kennis met kikkers van Nederland! Groep 5 en 6. Kennis maken. Observeren. Leren Kijk een kikker Maak kennis met kikkers van Nederland! Kennis maken Observeren Leren Inleiding op de lessen: Bij de lente horen natuurlijk amfibieën, zoals kikkers, padden en salamanders. Dit zijn soorten

Nadere informatie

Kortom, iedere gifkikker heeft zo zijn eigen middeltjes om te zorgen dat hij genoeg te eten krijgt, zonder zelf opgegeten te worden.

Kortom, iedere gifkikker heeft zo zijn eigen middeltjes om te zorgen dat hij genoeg te eten krijgt, zonder zelf opgegeten te worden. 1 Eten en (niet) gegeten worden 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 De meest onwaarschijnlijke kleuren van alle dieren vind je bij de kikkers.

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet William van den Akker camouflage opvallend onopvallend Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door

Nadere informatie

Kerstkoekjes bakken. Voor elke leerling een exemplaar van de Kopieerbladen Kerstkoekjes bakken 1, 2 en 3.

Kerstkoekjes bakken. Voor elke leerling een exemplaar van de Kopieerbladen Kerstkoekjes bakken 1, 2 en 3. Kerstkoekjes bakken Leeftijdsgroep Kerndoel 8-12 jaar Deze les levert een bijdrage aan kerndoel: 3 De leerlingen leren vaste tijdstippen op analoge en/of digitale klokken aflezen en leren daarmee een dagindeling

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Werkvorm: Groepjes of alleen Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

Maak een feestmaaltijd voor de dieren in het bos. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar

Maak een feestmaaltijd voor de dieren in het bos. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar Maak een feestmaaltijd voor de dieren in het bos. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar Benodigde materialen Knuffels of plaatjes van: een vos een konijn een eekhoorn een egel 4 etensborden 4 (linnen) tasjes

Nadere informatie

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BIDSPRINKHAAN

Nadere informatie

Aan het strand Nodig: smartbord, doosje strandvondsten, foto s aanspoelsels, infoblad foto s aanspoelsels, werkblad wat is wat?

Aan het strand Nodig: smartbord, doosje strandvondsten, foto s aanspoelsels, infoblad foto s aanspoelsels, werkblad wat is wat? Lespakket Strandvondsten 1 Lessuggesties Aan het strand Nodig: smartbord, doosje strandvondsten, foto s aanspoelsels, infoblad foto s aanspoelsels, werkblad wat is wat? In deze les komen de natuurlijke

Nadere informatie

Zelf aan de slag. Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs

Zelf aan de slag. Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs Zelf aan de slag Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs kennismaking met Wetenschap & Techniek. Inleiding In deze lesbrief staan suggesties voor een

Nadere informatie

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6 Naam:_ KIKKERS _ De kikker is een amfibie. Er zijn veel soorten kikkers op de wereld. In Nederland zie je de bruine en de groene kikker het meest. De groene kikkers zijn graag veel in het water, de bruine

Nadere informatie

bodemdierenbak Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

bodemdierenbak Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 7 Beestjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord en anmec. Vormgeving en illustraties: Paper &

Nadere informatie

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad.

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad. Vissen vouwen Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 3-4 Voorbereiding Vouw zelf elke vis en de andere zeedieren volgens de instructie op het werkblad. Zo weet u hoe de dieren gevouwen moeten worden

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei uitgave 2013 groepen 5-6 inhoud blz 1 Een ei hoort erbij 3 2 De kip en het ei 4 3 Eitjes op een blad 5 4 Eieren op het strand 6 5 Op zoek naar een ei 7 6 Eitjes

Nadere informatie

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. Mensen in de ruimte GROEP 5-6 58 50 minuten 1 en 23 Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. De leerling: weet dat voedsel in de ruimte gaat zweven weet

Nadere informatie

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen.

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. VO Werkblad Doel: Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. Materialen: - Werkblad 3: - Potlood - Filmpjes: Dolfijnen, bruinvissen en vissen. De filmpjes zijn te vinden

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief

Arie Aardvarken. Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat

Nadere informatie

Levenscyclus dieren vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Levenscyclus dieren vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 July 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62394 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Magnetische velden groep 7-8

Magnetische velden groep 7-8 Magnetische velden groep 7-8 Zonder magnetisch veld zouden we niet op aarde kunnen leven. Zonnewinden zouden de atmosfeer rond de aarde laten verdwijnen en schadelijke straling zou het leven op aarde vernietigen.

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE AXOLOTL BIJ

Nadere informatie

Lesideeën groep 3 en 4

Lesideeën groep 3 en 4 Lesideeën groep 3 en 4 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandheelkundige praktijk eruitziet en wie er werken. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe hun gebit eruitziet,

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

1. Het feest van de koning. Slingers maken. Nodig gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar

1. Het feest van de koning. Slingers maken. Nodig gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar 1. Het feest van de koning Slingers maken gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar Op onderstaande site staan verschillende mogelijkheden om een feestelijke

Nadere informatie

Kijk een kikker. Maak kennis met kikkers van Nederland! Groep 3 en 4. Kennis maken. Observeren. Leren

Kijk een kikker. Maak kennis met kikkers van Nederland! Groep 3 en 4. Kennis maken. Observeren. Leren Kijk een kikker Maak kennis met kikkers van Nederland! Kennis maken Observeren Leren Lespakket kikkers groep 3/4 (Lente-thema) Les 1: Kennis maken Inleiding op de lessen: Bij de lente horen natuurlijk

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips Lesbrief Arie Aardvarken In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat uit een interactieve rondleiding

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

Info plus Ongewervelden

Info plus Ongewervelden Project Dieren F- verrijking week 7 Info plus Ongewervelden Lees de extra informatie in je boek op bladzijde 126 t/m 129 over spinnen. De opdrachten hoef je niet te maken. Ongewervelden De hoeveelheid

Nadere informatie

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin?

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Opdracht 1 Koningin 1. Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Zet een kring om de koningin. doosje bijen doosje met broedraat

Nadere informatie

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt?

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt? Lesbrief Help, een brulkikker! Wat weet je al? 1. Welke namen zijn genoemd voor deze kikker? 2. Wat eet deze kikker? 3. Waar komt deze kikker van oorsprong vandaan? 4. Hoe is deze kikker in Nederland gekomen?

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT

SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkleuren

Lesbrief Vlinderkleuren Lesbrief Vlinderkleuren Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Tweetallen Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Spinnen. Inleiding. 1. Paren van spinnen. 2. Babyspinnen

Spinnen. Inleiding. 1. Paren van spinnen. 2. Babyspinnen Spinnen Inleiding Spinnen zijn nuttige dieren,want ze ruimen veel insecten op. Spinnen maken draden, daar maken ze een web van of ze laten de insecten erover struikelen. Spinnen hebben 8 ogen maar kunnen

Nadere informatie

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief Thema s in het boek Lesopzet Doel van de les Uitwerking Bijlage: opdrachtenblad Thema s in het boek

Nadere informatie

Kweken van voedseldieren

Kweken van voedseldieren Kweken van voedseldieren Het aanbieden van een afwisselend voedselaanbod is van groot belang voor het gezond houden van kameleons. Vaak is het aanbod in de lokale reptielenzaak beperkt en bovendien kan

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT DEGOE ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT DEGOE ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT DEGOE ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE DEGOE BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Groepjes of zelfstandig Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkleuren 1

Lesbrief Vlinderkleuren 1 Vlinderkleuren 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas Hieronder vindt u lesideeën over het onderwerp vlinders voor kinderen van groep 5 en 6 waarmee u direct aan de slag kunt. Elk hoofdstuk bestaat

Nadere informatie

Vollenhove Wonen op een havezate

Vollenhove Wonen op een havezate D S T R K C N T Opdracht 1 Nodig: foto van jezelf als klein kind, fotoblad opdracht 1 In Vollenhove staat de havezate Oldruitenborgh. De havezate is al heel oud. Bijna 250 jaar geleden, rond 1770, woonden

Nadere informatie