Lieve Vanderleyden, Marc Callens en Jo Noppe (red.)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lieve Vanderleyden, Marc Callens en Jo Noppe (red.)"

Transcriptie

1

2 Lieve Vanderleyden, Marc Callens en Jo Noppe (red.) DE SOCIALE STAAT VAN VLAANDEREN 2009

3 Samenstelling Samenstelling Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid Diensten Studiedienst voor van het de Algemeen Vlaamse Regeringsbeleid Studiedienst van de Vlaamse Regering Verantwoordelijke uitgever Verantwoordelijke Josée Lemaître uitgever Josée Administrateur-generaal Lemaître Administrateur-generaal Boudewijnlaan 30 bus 23 Boudewijnlaan 1000 Brussel 30 bus Brussel Lay-out cover Lay-out Grafisch cover bureau Koloriet, Leefdaal Grafisch bureau Koloriet, Leefdaal Druk en lay-out Drukkerij en lay-out Room, Sint-Niklaas Drukkerij Room, Sint-Niklaas Depotnummer Depotnummer D/2009/3241/158 D/2009/3241/158 Bestellingen Bestellingen Delen uit deze uitgave mogen worden verveelvoudigd en openbaar gemaakt indien de auteur Delen van de uit bijdrage deze uitgave en de titel mogen van worden studie verveelvoudigd uitdrukkelijk en correct openbaar als gemaakt bron worden indien vermeld. de auteur van de bijdrage en van De auteurs de studie zijn uitdrukkelijk verantwoordelijk en correct voor als de bron inhoud worden van hun vermeld. bijdrage. De auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van hun bijdrage.

4 Inhoudsopgave Opzet en inhoud van De Sociale Staat van Vlaanderen Politiek-institutionele, MACRO-economische, SOCIAALdemografische en sociaal-culturele context 9 M. Callens, J. Noppe & L. Vanderleyden Deel I: DE LEEFSITUATIE VAN DE VLAMING: algemene stand van zaken De ongelijke weg door het onderwijs 33 S. Groenez, I. Nicaise & K. De Rick Bezig Vlaanderen 69 G. Van Hootegem, S. De Winne, A. Forrier, E. Marescaux, L. Sels & R. Huys Inkomen, verdeling en armoede: over groei, stabiliteit en de kloof tussen werkenden en uitkeringstrekkers 113 K. Van den Bosch, P. Vandenbroucke, B. Cantillon & J. Pacolet Zorgen voor gezondheid in Vlaanderen. Ontwikkelingen, stand van zaken, dilemma s 155 P. Bracke, J. Casselman, J. De Lepeleire, J. De Maeseneer, J. Godemont, J. Goorden, K. Matthijs, H. Meulemans, Y. Nuyens, E. Pattyn, M. Smet, M. Temmerman, G. Van Hal & C. Van Wanseele Wonen in Vlaanderen: over kwaliteit, betaalbaarheid en woonzekerheid 199 S. Winters & P. De Decker Vlaanderen sociaal bekabeld 235 W. Smits & M. Elchardus Mobiel Vlaanderen 279 K. Boussauw, E. Zwerts & F. Witlox 1 In h o u d

5 Deel II: DE LEEFSITUATIE VAN DE VLAMING: GEFOCUST Onderwijs voor volwassenen: wie neemt deel en waarom? 315 E. Boeren & I. Nicaise De ongekende samenleving: schattingen en inzichten over irreguliere migranten en economische schaduwactiviteiten 335 S. Adriaenssens, M. Van Meeteren, J. Pacolet, F. De Wispelaere, J. Hendrickx & G. Engbersen Inkomensongelijkheid, migratiepatronen en sociale ongelijkheid in Vlaanderen 363 T. Bircan, M. Hooghe & A. Kayaoglu De invloed van individuele en gemeentelijke kenmerken op het formele en informele zorggebruik van Vlaamse ouderen 381 A. Declercq, M. Demaerschalk, L. Vanden Boer, J. Bronselaer, N. De Witte, D. Verté & G. Molenberghs Dorpsverschraling in kleine landelijke dorpen in Vlaanderen 401 O. Devisch, A. Dreesen, A. Jamers & P. De Groote Bemoeilijkt etnisch-culturele diversiteit het samenleven in Vlaanderen? Het effect van lokale diversiteit op sociaal kapitaal in Vlaamse gemeenten 427 T. Reeskens & M. Hooghe SAMENVATTING: DE SOCIALE STAAT VAN VLAANDEREN J. Noppe, L. Vanderleyden & M. Callens So c i a l e St a a t v a n Vl a a n d e re n

6 Opzet en inhoud van De Sociale Staat van Vlaanderen 2009 De voorliggende studie De Sociale Staat van Vlaanderen 2009 vormt de eerste uitgave van een nieuwe publicatie waarmee wordt tegemoet gekomen aan een parlementaire oproep. In een resolutie goedgekeurd op 28 maart 2007 werd door het Vlaams Parlement aan de Vlaamse Regering gevraagd om een tweejaarlijkse studie uit te voeren over de sociale staat van Vlaanderen. Volgens de indieners van de resolutie 1 ontbreekt tot op heden een publicatie waarin een periodieke synthese wordt gemaakt van wetenschappelijke analyses en inzichten over de maatschappelijke problematiek in Vlaanderen. De Studiedienst van de Vlaamse Regering werd belast met de coördinatie van deze opdracht. Dit is geen social monitoring -rapport zoals de Sociale Staat van Nederland of het Britse Social Trends. Het is in deze studie niet de bedoeling te komen tot een zo compleet mogelijk overzicht van álle (deel)aspecten van de sociale situatie in Vlaanderen 2. Die taak blijft voorbehouden aan andere publicaties van de Studiedienst van de Vlaamse Regering, zoals de jaarlijkse Vlaamse Regionale Indicatoren (VRIND) 3. De Sociale Staat van Vlaanderen wil via meer diepgaande analyses op zoek gaan naar verklaringen, oorzaken en achtergronden. Daarbij wordt gebruik gemaakt van een thematische benadering: per levensdomein wordt ingegaan op de meest beleidsrelevante en/of maatschappelijk actuele kwesties en problemen. Door een doordachte keuze van te behandelen kwesties wordt aldus geprobeerd te komen tot een voldoende brede synthese van de belangrijkste aspecten van elk levensdomein. De eerste uitgave van de Sociale Staat van Vlaanderen wordt opgevat als een nulnummer. Als centrale invalshoek is ervoor geopteerd om de huidige situatie te beschrijven en te bestuderen in het licht van de relevante maatschappelijke ontwikkelingen en trends van de afgelopen 25 jaar. Daarmee wordt de volledige periode bestreken sinds de start van Vlaanderen als afzonderlijk beleidsniveau in het begin van de jaren 80. Een systematische vergelijking met de situatie in andere Belgische regio s of landen vormt niet het opzet van deze eerste uitgave. Met de Sociale Staat van Vlaanderen richt de Studiedienst van de Vlaamse Regering zich naar een breed publiek van beleidsmakers, ambtenaren, onderzoekers, mensen uit het middenveld en iedereen die een bijzondere interesse heeft voor de sociale situatie in Vlaanderen. Daarom is extra aandacht besteed aan de toegankelijkheid en begrijpbaarheid van de bijdragen, zonder in te binden op de wetenschappelijke degelijkheid ervan. De bijdragen zijn relatief beperkt in omvang. Vakjargon of lange uitweidingen over gebruikte statistische methoden of technieken worden zo veel mogelijk vermeden. 1. Focus op de leefsituatie van de individuele Vlaming In navolging van de Sociale Staat van Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau (Bijl e.a., 2007), wordt in deze studie de sociale situatie in Vlaanderen benaderd vanuit de leefsituatie van het individu. De leefsituatie van het individu verwijst vooreerst naar de objectiveerbare levensomstandigheden waarin een individu zich bevindt. Hoe leeft de Vlaming? Hoe woont hij 4? Hoe werkt hij? Wat is zijn gezondheids- of inkomenssituatie? Hoe is het gesteld met het opleidingsniveau van de Vlaming? Op welke manier neemt hij deel aan het maatschappelijke leven? Hoe verplaatst hij zich? En hoe komt het dat de leef- 5 Opzet en inhoud

7 situatie van de Vlaming op al deze levensdomeinen geworden is tot wat ze vandaag is? Die vragen staan centraal in deze studie. In de veronderstelling dat men kan beschikken over accurate en zeer nauwkeurige meetinstrumenten, zijn deze aspecten objectief vast te stellen. Omdat men dergelijke instrumenten zelden ter beschikking heeft, spreekt men beter van objectiveerbare leefomstandigheden. Maar met de beschrijving en analyse van deze objectiveerbare levensomstandigheden is niet alles gezegd. Tegenwoordig heerst vrij algemeen de opvatting dat bij het bestuderen van de leefsituatie van individuen ook subjectieve beoordelingen in rekening moeten worden gebracht (Noll, 2004). Hoe tevreden zijn mensen over hun gezondheid, hun werk of hun sociale contacten? Vaak loopt de feitelijke situatie en de subjectieve waardering parallel, maar niet zelden is de situatie complexer. Gelijkaardige leefomstandigheden kunnen door individuen op een andere manier geëvalueerd worden. Iemands leefsituatie wordt bepaald door een ingewikkeld samenspel van persoonsgebonden en maatschappelijke factoren die elkaar kunnen versterken, maar ook tegenwerken (Bijl e.a., 2007). In deze studie worden waar mogelijk volgende determinanten van de leefsituatie opgenomen in de analyse. Op de eerste plaats is de leefsituatie afhankelijk van persoonsgebonden eigenschappen zoals leeftijd, geslacht, sociale status van de ouders, seksuele oriëntatie, samenstelling van het huishouden, etnisch-culturele achtergrond en fysieke en verstandelijke eigenschappen en beperkingen van het individu in kwestie. Het gaat om eigenschappen waarmee mensen geboren worden, of die stabiel en weinig veranderlijk zijn. Leeftijd is uiteraard wel veranderlijk, maar hier wordt bedoeld dat iedere leeftijdsfase bepaalde kansen of beperkingen in zich draagt die van invloed zijn op iemands leefsituatie. Dit geldt ook voor de huishoudsamenstelling. Inzake gezondheid kan opgemerkt worden dat dit niet alleen als een persoonsgebonden, verklarende factor voor de leefsituatie gezien kan worden, maar dat iemands gezondheidstoestand uiteraard ook zelf een onderdeel vormt van diens leefsituatie. Gezondheid is dus tegelijk zowel een verklarende factor als een uitkomst. Daarnaast wordt de leefsituatie bepaald door de mate waarin een persoon toegang heeft tot en gebruik kan maken van bepaalde vormen van kapitaal of hulpbronnen. Daarmee wordt gedoeld op het materiële, menselijke, sociale en culturele kapitaal waarover een individu beschikt. Het materiële kapitaal heeft betrekking op iemands financiële en materiële reserves: het vermogen en inkomen, maar evenzeer de woning waarin hij woont of de vervoersmiddelen waarover hij beschikt. Het menselijke kapitaal omvat enerzijds de kennis en vaardigheden die een individu heeft opgedaan door opleiding en onderwijs, en anderzijds persoonlijke eigenschappen als iemands uitstraling of emotionele of sociale intelligentie. Er kan vanuit gegaan worden dat hoe groter het menselijke kapitaal waarover men beschikt, hoe groter de kans op een succesvolle deelname aan de samenleving. Het sociale kapitaal doelt op de aard en omvang van iemands sociale integratie en netwerken. Door te investeren in en gebruik te maken van het eigen sociale netwerk, kunnen mensen doelen in het leven bereiken die zij anders niet zouden bereiken. Het culturele kapitaal ten slotte slaat op de mate waarin een individu de vaardigheden bezit om op een sociaal aanvaarde manier het eigen leven in te richten en met andere personen om te gaan. Het gaat evenzeer om het zich eigen maken van het culturele erfgoed van een samenleving, als om iemands levensvisie en de bijhorende normen en waarden. Een levensvisie die sterk afwijkt van wat gangbaar is binnen een samenleving, kan een succesvolle participatie in de weg staan en iemands leefsituatie negatief beïnvloeden. Naast persoonsgebonden eigenschappen en de hulpbronnen waarover een individu kan beschikken, wordt zijn leefsituatie beïnvloed door domeinspecifieke en algemene macroeconomische, sociaaldemografische en sociaal-culturele ontwikkelingen binnen de samenleving. So c i a l e St a a t v a n Vl a a n d e re n

8 Dat geldt evenzeer voor het door de verschillende overheden gevoerde (sociale) beleid. Het overheidsbeleid speelt een belangrijke rol bij het verbeteren van de leefsituatie van de individuele Vlaming. Niet alleen worden via collectieve voorzieningen de verschillende soorten beschikbaar kapitaal van de burgers vergroot, tegelijk probeert men dat kapitaal op een behoorlijke manier te spreiden over de verschillende bevolkingsgroepen. Het neutrale concept leefsituatie heeft het voordeel dat er in tegenstelling tot een aantal andere bruikbare concepten zoals levenskwaliteit of welzijn, geen nood is aan een toetsingscriterium om de situatie te beoordelen. Analyses van de feitelijke toestand volstaan, zonder dat daarover een waardeoordeel dient geveld te worden. Het concept biedt tegelijk voldoende mogelijkheden om waar nodig de mindere situatie van bepaalde bevolkingsgroepen in kaart te brengen en verslechteringen of verbeteringen doorheen de tijd aan te duiden. Dé leefsituatie van dé Vlaming bestaat immers niet. Aangezien er een grote variatie bestaat betreffende de hierboven opgesomde eigenschappen en beschikbare hulpbronnen, varieert ook de leefsituatie van individuen. Maar ingaan op de leefsituatie van iedere individuele Vlaming is uiteraard onmogelijk. Daarom wordt in deze studie op de eerste plaats gefocust op de leefsituatie van de gemiddelde Vlaming. Tegelijk wordt uitgebreid ingegaan op de verschillen in leefsituatie tussen afzonderlijke groepen van Vlamingen. De aandacht gaat hierbij waar mogelijk naar de situatie van groepen die traditioneel een hoger risico lopen op achterstelling, zoals vrouwen, kinderen, jongeren of ouderen, laaggeschoolden, personen met een handicap, personen met een laag inkomen of personen van vreemde herkomst. Het is hier niet de bedoeling om uitgebreid in te gaan op het gevoerde overheidsbeleid of op de werking van het Vlaamse onderwijs, de zorgsector of de arbeidsmarkt. Deze elementen komen enkel aan bod, in zoverre zij zinvol zijn als verklaring of als achtergrond bij de leefsituatie van de individuele Vlaming. Beleidsevaluatie op zich komt in deze studie niet aan bod. Waar mogelijk en nuttig wordt wel bekeken of beleidsdoelstellingen al dan niet worden gehaald, maar nagaan of daarbij het overheidsbeleid de bepalende factor is geweest, vereist een andere onderzoeksaanpak die buiten het opzet van deze studie valt. 2. Inhoud van de publicatie De Sociale Staat van Vlaanderen 2009 is opgebouwd uit 2 delen. In een eerste deel wordt - gespreid over 7 bijdragen - een algemene stand van zaken gegeven over de leefsituatie van de Vlaming op vlak van volgende levensdomeinen: 1. onderwijs en opleiding; 2. werk en arbeidsparticipatie; 3. inkomen en armoede; 4. gezondheid en zorg; 5. wonen en woonomgeving; 6. sociale participatie; 7. mobiliteit. In elke bijdrage wordt geprobeerd om op basis van de bestaande wetenschappelijke literatuur en onderzoeksresultaten een state of the art te geven over de leefsituatie van de Vlaming in het levensdomein in kwestie. Hoewel het de bedoeling is om elk levensdomein in de breedte te behandelen, wordt geen exhaustiviteit nagestreefd. Via een doordachte keuze van te behandelen kwesties en (deel)aspecten, wordt telkens geprobeerd te komen tot een 7 Opzet en inhoud

9 bespreking van de meest relevante topics of facetten. Er wordt daarbij uitgebreid aandacht besteed aan de zoektocht naar verklaringen, naar achtergronden en oorzaken van de situatie. Om de actuele situatie te duiden, wordt telkens teruggegrepen naar de relevante trends en ontwikkelingen van de afgelopen 25 jaar. In een tweede deel van deze studie wordt vervolgens voor elk levensdomein 5 dieper ingegaan op één of een beperkt aantal samenhangende maatschappelijk actuele kwesties of probleemstellingen. Ook hier wordt via de zoektocht naar verklaringen verder gegaan dan het louter beschrijven van de bestudeerde kwestie(s). Voor de opmaak van de domeinspecifieke bijdragen werd via een algemene offerteaanvraag een beroep gedaan op de inbreng van onderzoekers en onderzoeksgroepen van de Vlaamse universiteiten, hogescholen en andere onderzoekscentra. Meer dan 30 onderzoeksvoorstellen werden in het voorjaar van 2008 bij de Studiedienst van de Vlaamse Regering ingediend. Daaruit werden door de projectstuurgroep 6 13 voorstellen geselecteerd. De domeinspecifieke bijdragen worden voorafgegaan door een inleidende bijdrage over de politiek-institutionele, macro-economische, sociaaldemografische en sociaal-culturele trends van de afgelopen 25 jaar. De beschrijving van dergelijke, algemeen maatschappelijke ontwikkelingen biedt een referentiekader met het oog op het interpreteren van de leefsituatie van de individuele Vlaming in de verschillende levensdomeinen. Het geheel wordt afgesloten met een synthese waarin de belangrijkste bevindingen van deze studie worden samengebracht. Noten 1 De resolutie werd op 21 juni 2006 ingediend door de parlementsleden Koen Van Den Heuvel (CD&V), Caroline Gennez (SP.A) en Jan Peumans (N-VA). 2 In deze studie wordt met Vlaanderen telkens de Vlaamse Gemeenschap bedoeld. Dat houdt in dat waar mogelijk ook aandacht wordt besteed aan de sociale situatie van de Nederlandstalige inwoners van het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad. 3 In VRIND komen niet alleen sociale beleidsdomeinen aan bod. De publicatie gaat in op alle beleidsdomeinen die tot de bevoegdheid van de Vlaamse overheid behoren en probeert zo het gehele Vlaamse overheidsbeleid in beeld te brengen aan de hand van honderden tabellen, grafieken en kaarten. VRIND vertrekt hierbij van de door de Vlaamse regeringsleden geformuleerde beleidsdoelstellingen en gebruikt cijferreeksen die geselecteerd worden in overleg met de kabinetten en de Vlaamse administratie. Voor meer info over VRIND, zie: 4 Om de leesbaarheid van de tekst te verhogen, wordt de Vlaming hier enkel als mannelijk benoemd. 5 Het levensdomein mobiliteit komt in dit tweede deel niet aan bod. 6 De projectstuurgroep werd voorgezeten door de leidend ambtenaar van de Studiedienst van de Vlaamse Regering en bestond verder uit de 3 projectcoördinatoren aangeduid binnen de Studiedienst van de Vlaamse Regering, de coördinator van de Sociale Staat van Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau, de voorzitter van de Verenigde Verenigingen en 2 leden van de commissie Algemeen Beleid, Financiën en Begroting van het Vlaams Parlement. Bibliografie Bijl, R., Boelhouwer, J. & Pommer, E. (red.) (2007). De Sociale Staat van Nederland Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Noll, H.-H. (2004). Social Indicators and Quality of Life Research: Background, Achievements and Current Trends. In: Genov, N. (ed.). Advances in Sociological Knowledge Over Half a Century. Wiesbaden: Verlag für Sozialwissenschaften, So c i a l e St a a t v a n Vl a a n d e re n

10 Politiek-institutionele, macro-economische, sociaaldemografische en sociaal-culturele context Marc Callens, Jo Noppe & Lieve Vanderleyden* De Sociale Staat van Vlaanderen wil een uitgebreide beschrijving geven en analyse maken van de maatschappelijke situatie in Vlaanderen. Daarvoor wordt in de volgende bijdragen gefocust op de leefsituatie van de individuele Vlaming op vlak van onderwijs, werk, inkomen, gezondheid, wonen, sociale participatie en mobiliteit. Omdat de algemeen maatschappelijke context een belangrijke rol speelt in de wijze waarop het leven van burgers vorm krijgt, worden hier voorafgaand aan de domeinspecifieke bijdragen de voornaamste macro-economische, sociaaldemografische en sociaal-culturele ontwikkelingen van de afgelopen 25 jaar beknopt beschreven. Alvorens in te gaan op deze ontwikkelingen, wordt de evolutie van de politiek-institutionele context geschetst waarbinnen Vlaanderen zich de voorbije kwarteeuw als afzonderlijk beleidsniveau heeft ontwikkeld. 1. Politiek-institutionele context 1.1. In 5 stappen naar een federaal België Op 30 jaar tijd werd het politiek-institutionele landschap in ons land ingrijpend gewijzigd. België werd omgevormd van een unitaire tot een federale staat bestaande uit 3 gemeenschappen en 3 gewesten. De 5 staatshervormingen die sinds 1970 werden doorgevoerd, zijn er gekomen als antwoord op het streven naar meer autonomie dat al sinds decennia zowel in het noorden als in het zuiden van het land aanwezig was. Terwijl Vlaanderen vooral ijverde voor een erkenning van de eigen taal en cultuur, hoopte Wallonië, via meer zelfbestuur, de sociaaleconomische achteruitgang die zich had ingezet vanaf de jaren 50 te kunnen keren. De eerste staatshervorming van 1970 deelde België op in 3 cultuurgemeenschappen: een Nederlandse, een Franse en een Duitse. De gemeenschappen kregen een eigen raad en werden bevoegd voor aangelegenheden in verband met taal en cultuur. Tegelijk werd het land opgedeeld in 3 gewesten: het Vlaamse, het Waalse en het Brusselse Gewest. Pas in 1980 werden de bevoegdheden van het Vlaamse en Waalse Gewest concreet ingevuld met economische aangelegenheden en zogenaamde plaatsgebonden aangelegenheden zoals leefmilieu en ruimtelijke ordening. Tegelijk werden in 1980 de cultuurgemeenschappen gewoon gemeenschappen door de uitbreiding van hun bevoegdheden met persoonsgebonden aangelegenheden waaronder het jeugd- en gezondheidsbeleid. Naast een eigen raad kregen de deelgebieden ook elk een eigen regering ( executieve ) los van de nationale regering en een eigen administratie. In Vlaanderen besliste men van meet af aan gewest en gemeenschap te fuseren en hun bevoegdheden door één raad en één regering te laten uitoefenen. Beide instellingen kregen hun zetel in Brussel, dat in 1984 bij decreet werd aangeduid als hoofdstad van Vlaanderen. * Studiedienst van de Vlaamse Regering. 9 Co n t e x t

11 In de 3 volgende hervormingen ( , 1993 en 2001) werden de bevoegdheden van gewesten en gemeenschappen verder uitgebreid. Tegelijk werden de financiële, fiscale en institutionele aspecten van de verschillende niveaus uitgeklaard. In 1989 werd het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad een volwaardig derde gewest met een eigen raad en executieve en met een aantal regelingen ter bescherming van de Nederlandstalige minderheid. In 1993 werd met de invoering van de rechtstreekse verkiezing van de parlementen van de deelgebieden, het land definitief omgevormd tot een federale staat. Tussen de wetten van de federale staat en de decreten van de deelstaten bestaat er geen hiërarchie. De verschillende niveaus zijn juridisch gelijkwaardig en grotendeels bevoegd voor verschillende beleidsdomeinen. De Vlaamse Gemeenschap is vandaag bevoegd voor onderwijs, cultuur, taalgebruik en persoonsgebonden aangelegenheden zoals het gezondheidsbeleid en het jeugd-, ouderen- en diversiteitsbeleid. Het Vlaamse Gewest houdt zich bezig met het economische beleid, het tewerkstellings- en energiebeleid, ruimtelijke ordening, huisvesting, leefmilieu en natuurbehoud, landbouw en visserij, openbare werken en vervoer, toezicht op lagere overheden, internationale samenwerking, buitenlandse handel en wetenschapsbeleid. De deelgebieden kunnen ook een eigen buitenlands beleid voeren over alle aangelegenheden waarvoor ze bevoegd zijn. Niet alle deelaspecten van de hierboven opgesomde domeinen berusten volledig bij de deelstaten wat de beleidsvoering in ons land behoorlijk complex maakt. Samen met de bevoegdheidsoverdrachten zijn de financiële middelen waarover de Vlaamse overheid kan beschikken de laatste decennia spectaculair gestegen: van ongeveer 1 miljard euro in 1980, over 8,5 miljard euro in 1989, tot goed 22 miljard euro in 2008 (nominale cijfers). In tegenstelling tot de meeste andere federale staten, zijn de Belgische deelstaten voor de financiering van hun werking wel nog steeds in grote mate afhankelijk van de middelen die het federale niveau hen ter beschikking stelt. Anno 2008 komt slechts een vijfde van de inkomsten van de Vlaamse overheid voort uit eigen Vlaamse belastingen. Ook het aantal personeelsleden van de Vlaamse overheid is sinds het begin van de jaren 80 sterk toegenomen. In 1983 ging de Vlaamse administratie van start met goed van het nationale niveau overgehevelde ambtenaren. Op 25 jaar is het totale aantal personeelsleden van de Vlaamse overheid aangegroeid tot goed voltijds equivalenten. Het Vlaamse onderwijs telt daarnaast nog eens bijna voltijds equivalente personeelsleden Een federaal België binnen een ééngemaakt Europa De opkomst van Vlaanderen als deelstaat binnen het federale België verliep parallel met een steeds verdergaande Europese integratie. Terwijl het in de eerste decennia na de start van het Europese integratieproces vooral om een economisch project ging, groeide de Europese éénmaking vanaf de tweede helft van de jaren 80 uit tot een volwaardig politiek project (Vos, 2004). De Europese Akte (1986) en de verdragen van Maastricht (1992), Amsterdam (1997) en Nice (2001) hebben de actieradius van de Europese Unie uitgebreid naar tal van beleidsdomeinen, zoals leefmilieu, vervoer, landbouw en visserij, energie, sociale politiek, volksgezondheid en consumentenbescherming. Dat ging gepaard met een behoorlijk verlies aan soevereiniteit voor de lidstaten en in voorkomend geval voor de deelstaten binnen die lidstaten. Dat geldt ook voor Vlaanderen, dat bevoegd is voor een aantal Europese beleidsdomeinen bij uitstek, zoals leefmilieu of landbouw (Bursens e.a., 2003). In deze domeinen is de Europese Unie bevoegd om daadwerkelijk regelgeving op te leggen aan de lidstaten. In andere beleidsdomeinen zoals onderwijs, jeugd of cultuur heeft de EU slechts aanvullende bevoegdheden. Dat wil zeggen dat So c i a l e St a a t v a n Vl a a n d e re n

12 de Unie het optreden van de lidstaten coördineert of ondersteunt. Schattingen geven aan dat tot 70% van de binnenlandse regelgeving van de EU-lidstaten rechtstreeks of onrechtstreeks bepaald wordt door besluitvorming op het Europese niveau (Vos, 2004). Tegelijk kan ook gesteld worden dat net dankzij de druk van het Europese niveau doorbraken werden gerealiseerd in bepaalde politiek of maatschappelijk gevoelige dossiers in Vlaanderen. Bovendien zijn dankzij de Europese Unie voor tal van Vlaamse projecten extra financiële middelen beschikbaar. Daarnaast krijgt Vlaanderen voor haar bevoegdheden de kans om deel te nemen aan de beleidsvoorbereiding op het Europese niveau en zo de regelgeving in een door haar gewenste richting te sturen. Uit onderzoek blijkt echter dat men die kans niet altijd grijpt, onder meer door de eerder beperkte Europese interesse bij de Vlaamse beleidsmakers (Deforche & Bursens, 2006). De Vlaamse invloed op de Europese besluitvorming kan ten slotte niet los worden gezien van de Belgische federale staatsstructuur. Aangezien België verplicht wordt op het Europese niveau met één stem te spreken, dient Vlaanderen aan de Europese tafel veelal het tussen de Belgische deelstaten onderhandelde standpunt te verdedigen. 2. Macro-economische context Vlaanderen is een economisch welvarende regio. Dat is onder meer te danken aan een behoorlijke gemiddelde economische groei in de afgelopen 25 jaar. De Vlaamse economie heeft in deze tijdsspanne echter ook een aantal periodes van laagconjunctuur en recessie gekend. Maar door zijn open karakter leeft onze economie bij een internationaal herstel ook snel weer op. De structuur van de Vlaamse economie is de afgelopen decennia veranderd. Het zwaartepunt is verder verschoven van de industriële naar de dienstensector. Tegelijk zijn er de voorbije kwarteeuw heel wat arbeidsplaatsen bijgekomen Groei van de geproduceerde welvaart In de periode tussen 1960 en 1970 realiseerden de westerse economieën jaar na jaar een gemiddelde economische groei van om en bij de 5%. De combinatie van een oliecrisis, stijgende loonkosten en wisselkoersonzekerheid leidde echter vanaf het midden van de jaren 70 tot economische stagnatie en oplopende inflatie. De Iran-Irakoorlog (1980) zorgde voor een tweede olieschok: de economische crisis werd structureel was een recessiejaar 1 en gedurende de twee daaropvolgende jaren was de economische groei erg zwak. Bedrijven herstructureerden en de werkloosheid ging in stijgende lijn. In 1982 greep de Belgische Regering drastisch in. Via bijzondere machten werd een muntdevaluatie en een politiek van loonmatiging doorgevoerd. De eerste autonome Vlaamse Regering zette met de actie Derde Industriële Revolutie Vlaanderen (DIRV) vooral in op technologische innovatie, onder meer door de inburgering van technologie, de vernieuwing van het Vlaamse industriële weefsel en de stimulering van de werkgelegenheid in toekomstgerichte sectoren. De effecten van de muntdevaluatie en de herstructurering van de economie werden in Vlaanderen zichtbaar vanaf 1984 (Vergeynst, 2008). Tot het eind van de jaren 80 profiteerde Vlaanderen volop mee van de internationale heropleving. Begin jaren 90 ging het economisch weer minder goed. Dat had te maken met de sanering van de overheidsfinanciën met het oog op de toetreding tot de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU), de gevolgen van de Duitse eenmaking en het doorprikken van 11 Co n t e x t

13 de vastgoedzeepbel in een aantal landen (Vergeynst, 2008). Een uitbreiding van de investeringen onder meer omwille van internettoepassingen, leidde vanaf 1997 andermaal tot een conjunctuuropleving. Begin van de jaren 2000 spatte de ICT-zeepbel echter uiteen. Vlaanderen balanceerde op de rand van een recessie. Mede door de opkomst van nieuwe groeilanden zoals China, Rusland en India trok de economie vanaf 2006 opnieuw aan. Vanaf eind 2007 en doorheen 2008 verzwakte de conjunctuur opnieuw. Eind 2008 zorgde de versnelde ontwikkeling van de financiële crisis - eerst in de Angelsaksische landen en later in de rest van de wereld - voor een plotse achteruitgang van de economische activiteit. Figuur 1. Evolutie van de reële economische groei (BBP) in het Vlaamse Gewest, periode , in % groei BBP in % Bron: HERMREG. Ondanks een aantal economisch minder gunstige perioden, noteerde het Vlaamse bruto binnenlands product (BBP) tussen 1981 en 2008 een gemiddelde jaarlijkse reële groei van 2,4%. De motor voor deze economische groei is de ontwikkeling van de productiviteit. Die groeide in deze periode jaarlijks dubbel zo snel als de werkgelegenheid (Bassilière e.a., 2008). Anno 2008 bedraagt het BBP per inwoner in het Vlaamse Gewest euro, uitgedrukt in koopkrachtpariteiten 2 (Vergeynst, 2008). Hierbij dient opgemerkt te worden dat in deze berekening de activiteiten van de Vlaamse pendelaars die werken in het Brusselse Gewest gerekend worden bij het Brusselse BBP. Na correctie voor deze pendelbewegingen, stijgt het Vlaamse BBP naar euro per inwoner. Als de welvaartstoename in het Vlaamse Gewest vergeleken wordt met de welvaartsgroei in de andere gewesten, blijkt dat het Brusselse Gewest 25 jaar geleden de hoogste welvaart per inwoner genereerde. Sinds het begin van de jaren 90 heeft Vlaanderen die koppositie overgenomen Naar een diensteneconomie Tegelijk met de groei van de geproduceerde welvaart is ook de structuur van de Vlaamse economie veranderd. De voorbije 25 jaar is de dienstensector binnen de economie steeds belangrijker geworden. So c i a l e St a a t v a n Vl a a n d e re n

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur 2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur Martine Corijn D/2011/3241/019 Inleiding FOD ADSEI-cijfers leidden tot de krantenkop Aantal

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013)

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1 Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1. Arbeidsmarktstatus van de bevolking van 15 jaar en ouder in 1983 en 2013 De Belgische bevolking van

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek 5. Verkrijgen en toekennen van de Belgische nationaliteit 1 5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek Sinds het ontstaan van het Koninkrijk stijgt het aantal vreemdelingen dat Belg wordt

Nadere informatie

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 2010/19 De leefvorm van bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 Martine Corijn D/2010/3241/451 Samenvatting In het Vlaamse Gewest nam tussen 1999 en 2007 het aandeel

Nadere informatie

1.1 Aantal levend geborenen dat bij geboorte woont in het Vlaamse Gewest sinds 2001

1.1 Aantal levend geborenen dat bij geboorte woont in het Vlaamse Gewest sinds 2001 Bijlage bij het persbericht dd. 08/06/15: 1 Vrouwen krijgen hun kinderen in toenemende mate na hun dertigste verjaardag 1. Het geboortecijfer volgens Kind en Gezin 67 875 geboorten in 2014, daling van

Nadere informatie

Kinderen en de gezinsvorm waarin ze opgroeien: een schets van de veranderingen tussen 1990 en 2008

Kinderen en de gezinsvorm waarin ze opgroeien: een schets van de veranderingen tussen 1990 en 2008 2/14 Kinderen en de gezinsvorm waarin ze opgroeien: een schets van de veranderingen tussen 199 en 28 Edith Lodewijckx D/2/3241/326 Vraagstelling Maatschappelijke en culturele ontwikkelingen hebben ingrijpende

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting De Welzijnsbarometer verzamelt jaarlijks een reeks indicatoren die verschillende aspecten van armoede in het Brussels Gewest belichten. De sociaaleconomische

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009

Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009 Grafische sector West-Vlaanderen Werkt 2, 2009 De grafische sector in West-Vlaanderen Foto: : Febelgra Jens Vannieuwenhuyse sociaaleconomisch beleid, WES De grafische sector is zeer divers. Grafische bedrijven

Nadere informatie

2011/5 De (in)stabiliteit van huwelijken in België

2011/5 De (in)stabiliteit van huwelijken in België 2011/5 De (in)stabiliteit van huwelijken in België Martine Corijn D/2011/3241/020 Inleiding Het dalende aantal huwelijken en het stijgende aantal echtscheidingen maakt dat langdurende huwelijken soms minder

Nadere informatie

Welzijnsbarometer 2015

Welzijnsbarometer 2015 OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL "Cultuur aan de macht" de sociale rol van cultuur en kunst 26 november 2015 Welzijnsbarometer 2015 Marion

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Kusttoerisme West-Vlaanderen Werkt 3, 28 De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Foto: Evelien Christiaens Rik De Keyser bestuurder-directeur en hoofd afdeling toerisme, WES Evelien Christiaens

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Opleidings- en begeleidingscheques

Opleidings- en begeleidingscheques Opleidings- en begeleidingscheques De Maatregel Om werknemers ertoe aan te zetten een leven lang te leren, draagt de Vlaamse overheid financieel een steentje bij. Sinds september 2003 1 kunnen werknemers

Nadere informatie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie In het kader van de Jaarreeks 2000 verscheen een studie over de evolutie van het arbeidsvolume in België, het Vlaams en het

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen Arie de Graaf en Suzanne Loozen In 25 telde Nederland 4,2 miljoen personen van 18 jaar of ouder die zonder partner woonden. Eén op de drie volwassenen woont dus niet samen met een partner. Tussen 1995

Nadere informatie

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011 De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België Samenvatting rapport 2011 Hoe groot is de loonkloof? Daalt de loonkloof? De totale loonkloof Deeltijds werk Segregatie op de arbeidsmarkt Leeftijd Opleidingsniveau

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Woon- en Zorgcentrum De Wingerd. www.wingerd.info

Woon- en Zorgcentrum De Wingerd. www.wingerd.info Woon- en Zorgcentrum De Wingerd www.wingerd.info Woon- en Zorgcentrum De Wingerd demografie & dementie uitdagingen voor Vlaanderen www.wingerd.info Vergrijzing in Vlaanderen Ontgroening en vergrijzing

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Gezondheidsindicatoren 2005 Vlaams Gewest. Algemene sterftecijfers

Gezondheidsindicatoren 2005 Vlaams Gewest. Algemene sterftecijfers Vlaams Gewest Gepubliceerd op: http://www.zorg-en-gezondheid.be/cijfers.aspx - oktober 2007 Door: Cloots Heidi, De Kind Herwin, Kongs Anne, Smets Hilde Afdeling Informatie & Ondersteuning Inhoudsopgave...

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Lichte daling werkloosheid Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2015 De werkloosheidgraad gemeten volgens de definities van het Internationaal Arbeidsbureau daalde

Nadere informatie

Over scholarisatie en kwalificaties

Over scholarisatie en kwalificaties Over scholarisatie en kwalificaties Vlaanderen kende de afgelopen decennia een enorme stijging in het onderwijsniveau van de bevolking. Voor de maatschappij is deze toenemende scholarisatie een belangrijke

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-083 17 december 2010 9.30 uur Tempo vergrijzing loopt op Komende 5 jaar half miljoen 65-plussers erbij Babyboomers leven jaren langer dan vooroorlogse

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen in de volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Inleiding In ons recent onderzoek betreffende de gerechtigden op wacht- en

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

LaboXX 2. Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030. Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen

LaboXX 2. Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030. Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen A B C D E F G 1 LaboXX 2 Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030 3 Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen 4 5 6 7 8 9 Inhoudstafel Inhoudstafel... 1 1 Inleiding: evaluatie

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid in Vlaanderen

Langdurige werkloosheid in Vlaanderen Langdurige werkloosheid in Vlaanderen In 2015 daalde de kortdurige werkloosheid, maar steeg de langdurige werkloosheid sterk. Hierdoor bleef de totale werkloosheid een heel jaar min of meer status quo.

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2014-01-31 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie 2011-2012: Economische terugval in 2012 verschilt per gewest Het Instituut voor de nationale rekeningen

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop

Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop VLUGSCHRIFT Bevolkingsprognose gemeente Groningen - Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop Inleiding De omvang en samenstelling van de bevolking van de gemeente Groningen

Nadere informatie

Nog steeds liever samen

Nog steeds liever samen Nog steeds liever samen Steeds meer alleenstaanden 20 procent van de bevolking van 15 jaar of ouder alleenstaand Momenteel zijn er 486 duizend eenoudergezinnen 16 Trouwen niet uit de gratie Ongeveer drie

Nadere informatie

Situering op kaart. WIJKFICHES Bloemekenswijk. statistische sectoren Bloemekenswijk. 1,67 km 2 (1,1% van Gent) Oude Lieve. Rustoord.

Situering op kaart. WIJKFICHES Bloemekenswijk. statistische sectoren Bloemekenswijk. 1,67 km 2 (1,1% van Gent) Oude Lieve. Rustoord. 9 Bloemekenswijk In dit document staan een hele reeks data uit verschillende bronnen vermeld. Meer uitleg over de gehanteerde bronnen en begrippen vind je in Bronnen en Begrippen. WIJKFICHES Bloemekenswijk

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Mannen en vrouwen in Nederland

Mannen en vrouwen in Nederland en vrouwen in Nederland Elma Wobma Ondanks de voortdurend veranderende samenstelling van de Nederlandse bevolking en huishoudens zijn vrouwen in de hoogste leeftijdsgroepen nog steeds fors oververtegenwoordigd.

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens 5. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens Relevante conclusies voor het beleid zijn pas mogelijk als de basisgegevens waaruit de samengestelde indicator berekend werd voldoende recent zijn. In deze

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 1 De arbeidsmarkt wordt krapper: alle talent is nodig Evolutie van de vervangingsgraad (verhouding 15-24-jarigen

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 Training en opleiding (T&O) van werkzoekenden en werknemers is één van de kerntaken van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Een regionale opsplitsing van de sociale balansen

Een regionale opsplitsing van de sociale balansen Een regionale opsplitsing van de sociale balansen Nationale Bank van België (2004). De sociale balans 2003, Economisch Tijdschrift 4-2004. Voor het eerst heeft de Nationale Bank van België de sociale balansen

Nadere informatie

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA Nederlandstalig onderwijs Brussel Capaciteit

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Antwoorden. 32-jarige vrouwen op 1 januari Zo gaan we jaar per jaar verder en vinden

Antwoorden. 32-jarige vrouwen op 1 januari Zo gaan we jaar per jaar verder en vinden Antwoorden 1. De tabel met bevolkingsaantallen is niet moeilijk te begrijpen. We zullen gebruik maken van de bevolkingsaantallen volgens geslacht en leeftijdsklassen van 1 jaar (de cijfers die in het midden

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

Evolutie van de sociale situatie en van de sociale bescherming in België

Evolutie van de sociale situatie en van de sociale bescherming in België Evolutie van de sociale situatie en van de sociale bescherming in België Monitoring van de sociale situatie in België en de vooruitgang op het vlak van de sociale doelstellingen en prioriteiten van het

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Feiten en cijfers over arbeid en gezin

Feiten en cijfers over arbeid en gezin Gezin en arbeid Feiten en cijfers over arbeid en gezin Geurts, K. (2003), Minder gezin, meer arbeid? De arbeidsdeelname van de bevolking naar gezinspositie. Een situering van Vlaanderen in Europa, In:

Nadere informatie

NOVEMBER 2014 BAROMETER

NOVEMBER 2014 BAROMETER NOVEMBER 2014 BAROMETER In deze nieuwe editie van de barometer staan we stil bij de Census 2011 die afgelopen maand werd gepubliceerd door Statistics Belgium, onderdeel van de FOD Economie. We vertalen

Nadere informatie

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese:

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese: FEBRUARI 2016 16/02/2016 Boordtabellen Horeca Synthese: De omzetgroei in de horeca zet door en is het sterkst in restaurants en logies. De horeca inflatie blijft op een hoog niveau. Het aantal arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral. Studiedienst Vlaamse Regering

Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral. Studiedienst Vlaamse Regering Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral Studiedienst Vlaamse Regering Indicatoren Pact 2020 Pact 2020: 20 doelstellingen voor Meer welvaart en welzijn Een competitieve

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie