Utrechts Milieublad. No 46. Zeehelden en zonnepanelen. Fort Blauwkapel. Agenda: Natuurschilderen. De wolzwever. januari/februari 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Utrechts Milieublad. No 46. Zeehelden en zonnepanelen. Fort Blauwkapel. Agenda: Natuurschilderen. De wolzwever. januari/februari 2013"

Transcriptie

1 Utrechts Milieublad No 46 januari/februari 2013 Zeehelden en zonnepanelen Agenda: Natuurschilderen Fort Blauwkapel De wolzwever UMC als duurzame stad Uitgave van het Milieucentrum Utrecht

2 2 Utrechts Milieublad No 46 Uit de media Patricia Westgeest Eind november bereikte ons het bericht dat Patricia Westgeest plotseling is overleden. Zij was al meer dan 15 jaar als vrijwilligster verbonden aan het Milieucentrum. In het begin werkte ze voor de Knipselkrant, de voorganger van het Utrechts Milieublad. Voor dit blad schreef zij in de rubriek Bladeren samenvattingen van wat er zoal in tijdschriften over milieu en duurzaamheid verscheen. Toen het Milieucentrum begin 2012 de bibliotheek ophief en dus de meeste abonnementen opzegde, haalde zij haar stukjes ook uit de landelijke kranten of van het internet. Dit was voor de rubriek Uit de Media. Patricia was niet erg mededeelzaam over haar persoonlijke leven. We hebben haar vooral leren kennen als iemand die gepassioneerd kon discussiëren over recht en onrecht op onze wereld of over de aantasting van natuur en milieu. Ze was daar oprecht bij betrokken, haar idealen waren zuiver. Ze heeft zich steeds enthousiast ingezet voor het Milieucentrum. We zullen haar missen. Groene agenda Januari Dinsdag 1 en zaterdag 5 januari Gezinsactiviteit schaapskooi Heidestein Schaapskooi Heidestein is in gebruik als informatiecentrum. Kinderen mogen helpen met het voeren van de Drentse heideschapen om half vier. U kunt hier koffie/ thee, Cup-a-Soup, glühwein, fris en koeken kopen. Wanneer: dinsdag 1 en zaterdag 5 januari van tot uur Waar: hoofdingang landgoed Heidestein via de Prinses Margrietlaan in Zeist Zie: Vrijdag 4, 11, 18 en 25 januari Biologische Boerenmarkt in Utrecht Elke vrijdag brengen de biologische boeren hun verse producten naar hartje Utrecht. Het zijn kwaliteitsproducten, de lekkerste, de mooiste, vers van de boerderij. Er is een ruim aanbod aan koeien-, schapen-, geitenkaas, groenten en fruit, brood en gebak, sappen, mooie warme schapenvachten, vlees en duurzaam gevangen vis. Je proeft de aandacht. Uiteraard heeft u de gelegenheid om vragen te stellen, zodat u écht weet wat u eet. één van de vele bolhopen (een bolvormige groep sterren die rond een sterrenstelsel draait, red.) die ons melkwegstelsel rijk is. Gedurende de wintertijd zijn we elke 1e en 3e vrijdag van de maand vanaf uur geopend voor een Kijkavond. Mits het helder (genoeg) is natuurlijk. Of de Kijkavond door gaat ziet u op onze website. Wanneer: vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari van uur tot uur Waar: Publiekssterrenwacht Schothorst, Schothorsterlaan 27, Amersfoort Informatie: Zie: Zaterdag 5 januari Wandeling van molen tot molen Het Utrechtse Landschap organiseert een wandeling van molen tot molen met glühwein. De bezoekers van Molen De Hoop wandelen onder leiding van een gids naar de Loenderveense Molen. In beide molens geven de molenaars uitleg over de techniek en de geschiedenis van de molen. De wandeltocht van ca. 7 km gaat langs de rivier de Vecht. Om weer op temperatuur te komen staat er in Molen De Hoop na afloop een glaasje glühwein klaar. Wanneer: zaterdag 5 januari om uur Waar: De Hoop, Dorpsstraat 106, Loenen a/d Vecht Kosten: molendonateurs en beschermers van het Utrechts Landschap 3,- / nietbeschermers 4,- Aanmelden: niet noodzakelijk zie: Zondag 6 januari Wandelexcursie Beerschoten Door het Utrechts Landschap wordt er een wandeling bij Beerschoten georganiseerd. Duur van de wandeling is ongeveer 1,5 uur. Landgoed Beerschoten is een prachtig bosgebied, vlakbij de stad Utrecht. Het landgoed in De Bilt behoort tot de mooiste landgoederen van de Utrechtse Heuvelrug. In het gebied komen reeën, de das, de vos en vele vogels voor zoals de raaf. Tijdens Wanneer: vrijdag 4, 11, 18 en 25 januari van tot uur Waar: op het Vredenburgplein te Utrecht Zie: Vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari Kijkavond Publiekssterrenwacht Schothorst In de wintertijd genieten we van de vroege donkerte. Het is dan goed mogelijk om andere hemelobjecten dan de zon waar te nemen met de grote telescoop. We proberen elke Kijkavond een ander hemellichaam in de kijker te zetten: denk aan de Pleiaden (dat kleine steelpannetje ), de Orion Nevel, het Andromeda stelsel of

3 deze wandeling vertelt de gids over de rijke historie van dit landgoed. 3 Utrechts Milieublad No 46 Wanneer: zondag 6 januari om uur Waar: vertrekpunt Paviljoen Beerschoten, De Holle Bilt 6, 3732 HM De Bilt Aanmelden: niet nodig zie: Woensdag 9 januari Kindernatuur activiteit bij Landgoed Beerschoten Wat gebeurt er in de winter in het bos? Het Utrechts Landschap geeft informatie over het onderwerp. De kinderen knutselen iets en gaan ongeveer een uur het bos in, mits het weer het toelaat. Wanneer: woensdag 9 januari van 14 tot 16 uur Waar: Paviljoen Beerschoten, De Holle Bilt 6, De Bilt Kosten: 4,- inclusief limonade en iets lekkers Aanmelden: voor dinsdag 8 januari en uitsluitend per (ook voor informatie): Bijzonderheden: leeftijd 5 tot 12 jaar, maximaal 10 kinderen per middag. Bij minder dan 4 aanmeldingen gaat de middag niet door. Bij slechte weersomstandigheden behouden wij ons het recht voor het thema aan te passen zie: Zaterdag 12 januari Werken in het landschap Woerden Werkgroep Landschapsbeheer organiseert Landschapsonderhoud Wanneer: zaterdag 12 januari van uur tot ongeveer uur Waar: Fietspad bij de Brandweerkazerne, Boerendijk 34, Woerden kalender Zondag 13 januari Stap je warm en kijk om je heen Lage Vuursche Stevige wandeling door de Bossen van Lage Vuursche, waarbij wordt stilgestaan bij de verschillende soorten landschappen die u tegenkomt. Wanneer: zondag 13 januari om uur Waar: startpunt bij Kuil van Drakensteyn, Lage Vuursche Aanmelden: niet nodig zie: Dinsdag 15 janauari Dia-lezing avond bij Goei&Bloei afdeling Zeist De ongekende weelde van voorjaarsbloeiers, er is meer dan violen en primula s Tijdens deze interessante lezing zal Hans Kramer, bekend kweker en eigenaar van kwekerij de Hessenhof in Ede, tientallen voorjaarsbloeiers laten zien die de moeite Landgoed Beerschoten, foto: Heleen Hüpscher waard zijn om aangeplant te worden. Hij vertelt over de verzorging en met welke planten het best gecombineerd kan worden, zodat men zo lang mogelijk van bloei weet te genieten. Wie al eerder lezingen van Hans Kramer bijwoonde weet dat het weer een bijzonder boeiende avond zal worden. Zelf schrijft hij over dit onderwerp het volgende: Wie in het voorjaar naar het tuincentrum gaat om lentebloeiers aan te schaffen komt zo op het eerste gezicht niets tekort. Het lijkt wel of alles in bloei staat, of het nu voorgetrokken is of niet. Bij nadere beschouwing blijkt dat maar een paar soorten vaste planten de hoofdmoot vormen. Waarom? Omdat ze zo gemakkelijk in grote aantallen te kweken zijn. Dat is jammer want op deze wijze missen we veel van de charme die de rijkdom aan voorjaarsplanten biedt. Er zijn honderden soorten die jammer genoeg nauwelijks aangeboden worden omdat ze voor de groothandel (en 90% van de in Nederland aangeboden planten stammen daar vanaf) te traag zijn om op te kweken. En traag in de opkweek betekent zeker niet dat ze moeilijk zijn. Integendeel, het is meestal zo dat dit soort planten juist jarenlang zonder omkijken vast in de tuin kunnen blijven staan en elk jaar in omvang toe nemen. Kom daar maar eens om bij een viool of een primula die bijna jaarlijks gescheurd moet worden. Wel is het zo dat deze planten vaak op het moment van aankoop nog niet voldoende tonen, nog niet visueel aantrekkelijk zijn, zoals de handel dat noemt. Ook moet U in het begin wat extra geduld betrachten, want het duurt vaak een paar jaar voordat de plant haar volle schoonheid toont. Dat zorgt er vaak voor dat dit soort planten op de kwekerij blijven staan en tot winkeldochters verworden. Landgoed Beerschoten, foto: Heleen Hüpscher

4 4 Utrechts Milieublad No 46 De Natuurgidsencursus IVN is een officiële en erkende opleiding die wordt afgesloten met een diploma. Sluitingsdatum inschrijving: 1 december 2012 Wanneer: woensdag 16 januari 2013 tot maandag 16 juni Donderdagavond om de twee weken en elke vier weken is er een excursie op zaterdagmorgen. In de schoolvakanties van regio Midden-Nederland zijn er geen cursusactiviteiten. Waar: CNME Amersfoort. Natuurgebieden in en rond Amersfoort. Aanmelden: met het inschrijfformulier te verkrijgen via de website van IVN Amersfoort. Onder het kopje actueel. Informatie: Mw. A. van Leeuwen tel of per of Bewust tuinieren, foto: Susan van Schijndel De afdeling van Groei & Bloei Zeist omvat ook Bunnik, Odijk en Werkhoven. Lid worden? Informatie bij de secretaris Mevr. J.Brinkman.tel of per Alle leden ontvangen naast het mooie blad Groei & Bloei een verenigingsboekje vol plaatselijke informatie. Ook krijgen zij tweemaal per jaar een overzicht van de activiteiten. Korting met uw Groei & Bloei ledenpas Wanneer: dinsdag 15 januari om uur Waar: NoorderLichtkerk, Bergweg 92 B, 3707 AE Zeist Kosten: leden van Groei&Bloei en één huisgenoot gratis, niet-leden 4,Aanmelden: niet nodig zie: Woensdag 16 januari Lezing milieubewust tuinieren, Doorn Groei&Bloei afdeling Doorn organiseert een lezing over milieubewust tuinieren. Bart Heijne, lid van de Vereniging voor Veldbiologie uit Wageningen komt u meer vertellen over de samenhang van beestjes en de tuin. IVN Amersfoort en andere natuurorganisaties. Tijdens deze Natuurgidsencursus zult u de natuur in al haar aspecten ontdekken, beleven en begrijpen. Alle aspecten van de natuur komen aan de orde, zoals flora, fauna, landschappen, duurzaamheid, en ecologie. Met deze cursus leert u excursies begeleiden, natuuractiviteiten organiseren voor de jeugd, of andere activiteiten binnen de werkgroepen van het IVN of andere natuurorganisaties begeleiden. Bevlogen, enthousiaste docenten en sprekers reiken u theoretische en praktische kennis aan. U ontvangt een IVN cursusmap voor Natuurgidsen en u gaat aan de slag met praktijkopdrachten. Thuis zult u gemiddeld vier uur per week bezig zijn met o.a. lezen, voorbereiden oefenexcursies en presentaties. U rondt de cursus af met een onderzoeksverslag en een presentatie. Zaterdag 19 januari Workshop Kruidenremedie Leuk die kruiden, maar hoe kunt u ze gebruiken in je dagelijkse leven? In deze workshop leert u over een aantal veel gebruikte geneeskrachtige kruiden, hun werking en basismethoden voor verwerking. Petra Wilbrink van AlmaTerra vertelt u meer over de rol die kruiden door de eeuwen heen hebben gehad. U gaat naar huis met twee heerlijke, zelfgemaakte producten, zoals een crème, zalf of tinctuur. De workshop duurt ongeveer 2 uur. Wanneer: zaterdag 19 januari van tot uur Waar: Kluutweide 2, 3993 CG in Houten Kosten: 30,- p.p. incl. BTW, inclusief reader, koffie en thee en uw zelf gemaakte producten Bijzonderheden: 5 tot 12 deelnemers Informatie: Petra Wilbrink tel of per zie: www. almaterra.nl UMC als kleine duurzame stad 13 Utrechts Milieublad No 46 duurzaamheid is niet duur, maar levert juist veel op. Doordat men elkaar stimuleert in creativiteit, beschikt het UMC over het energiezuinigste rekencentrum ter wereld. Veel stroomverbruik zit in de koeling van de servers die bij het rekencentrum horen. Hypermodern vliegwiel Voorheen werden de servers traditioneel gekoeld en waren er accu s die zich steeds moesten opladen. Dat kostte veel stroom. Samen met leveranciers hebben UMC-medewerkers ventilatoren ontwikkeld die met buitenlucht koelen. Die accu s zijn vervangen door een hypermodern vliegwiel. Innovatie en stimulatie loont dus. Duurzaamheid, het UMC is ervan doordesemd. Het Nationaal Kinder Oncologisch Centrum (NKOC), dat over enkele jaren opgeleverd wordt, moet energieneutraal zijn. Mobiliteit Een ziekenhuis dat mensen geneest en vervolgens zorgt voor een vervuilde omgeving kan niet, vindt de Raad van Bestuur. En dus wil het Universitair Medisch Centrum Utrecht ook voorop lopen in duurzaamheid. Wij zijn het enige ziekenhuis in Nederland dat een certificering heeft voor ons milieuzorgsysteem, zegt Herman Bol, lid van de Raad van Bestuur. Ieder jaar wordt het ziekenhuis gecontroleerd door het bureau Lloyds. Hoe gaat men om met het ziekenhuisafval en chemische middelen? Hoe het oppervlaktewater niet te veel belasten? Met zo n medewerkers en 3500 studenten is het UMC een kleine stad, die zijn invloed doet gelden op de omgeving. MRI-scanners Veel aandacht gaat uiteraard naar de techniek. Het afvalwater controleert men regelmatig op verontreiniging voor het in de riolering komt. Alle lampen zijn energiezuinig. Het UMC-bestuur is in gesprek met Philips geweest om de mri-scanners zo energiezuinig mogelijk te maken. Een mri-scanner kan daardoor in aanschaf duurder zijn, maar door een lagere energierekening juist goedkoper uitvallen. Daarmee lost men meteen een misverstand op: Medewerkers worden met vergoedingen gestimuleerd zoveel mogelijk met het openbaar vervoer te komen. De buslijnen 11 en 12 zorgen voor een frequente verbinding met de Binnenstad en het Centraal Station. Wie met de auto komt, kan deze in de parkeergarage, die komend jaar klaar is, zetten. De tram die naar de Uithof zal rijden, laat nog tot 2018 op zich wachten. Weliswaar is de aannemer volop in de weer met de ontwikkeling en aanleg van de tramsporen elders in de stad. En de fiets? Opvallend is dat UMC-bestuurslid Bol met geen woord rept over het gebruik van het rijwiel van en naar het ziekenhuis. Er is toch een enorm aantal studenten dat naar de collegezalen in het UMC rijdt?. En dat schoon en geluidloos! Triple Aim-organisatie Ik ben zelf geinspireerd geraakt door het vraagstuk van duurzaamheid, toen ik werkte onder de vleugels van Herman Wijffels, bij de Rabobank. Daar heb ik echt dat thema zich zien ontwikkelen. Duurzaamheid is een pijler van je bestaansrecht. Zo wordt je een triple Aim-organisatie: je levert goede zorg, tegen zo gering mogelijke kosten en levert tegelijk een bijdrage aan de gezondheid van mensen, zo zegt bestuurslid Bol tot slot. Tekst: Guus Albrecht Bart vertelt op een aardige manier waar u op moet letten om zo milieuvriendelijk te tuinieren. Altijd al meer willen weten over tuinieren zonder bestrijdingsmiddelen? Kom dan naar deze lezing. Wanneer: woensdag 16 januari, tijd nog onbekend Waar: Moestuin Bartimeus, Driebergsestraatweg 44, Doorn Kosten: leden gratis, niet-leden 2,50 Aanmelden: niet nodig zie: Woensdag 16 januari 2013 tot maandag 16 juni 2014 Natuurgidsencursus IVN Amersfoort Deze Natuurgidsencursus geeft een goede basis om actief aan de slag te gaan binnen Bewust tuinieren, foto: Susan van Schijndel Winterplaatje, foto: Heleen Hüpscher

5 Zaterdag 19 januari Snert-wandeling, Amerongen Winterwandeling in het Amerongse Bos met na afloop heerlijke erwtensoep. Georganiseerd door het Utrechts Landschap. Wanneer: zaterdag 19 januari van tot uur Waar: start vanaf Tabaksschuur, Veenseweg 8, Amerongen. Parkeren bij sportcomplex de Burgwal Kosten: 3,- p.p. te voldoen bij de start Aanmelden: via Zaterdag 19 en zondag 20 januari Tuinvogeltelling Doe mee met de Nationale Tuinvogeltelling Geniet van de vogels in uw tuin en laat ons weten wat u ziet. Alle vogels tellen mee! Waar: uw tuin of balkon Wanneer: Zaterdag 19 en zondag 20 januari Informatie: Zondag 20 januari Winterwandeling Den Treek Middagwandeling kris-kras door Den Treek speurend naar (roof)vogelleven en wintergasten. Via het Hazewater komen we langs onze teltrekpost, waarna we het heidebiotoop verruilen voor een biotoop van gemengd bos en oude lanen. Georganiseerd door Vogelwacht Utrecht. Wanneer: zondag 20 januari van tot uur Waar: Vertrek vanaf parkeerplaats Paradijsweg, Leusden Kosten: onbekend Woensdag 23 januari Kindernatuur activiteit bij Beerschoten, De Bilt Insecten en leer hoe je een insect kan tekenen Het Utrechts Landschap geeft informatie over het onderwerp. De kinderen knutselen iets en gaan ongeveer een uur het bos in, mits het weer het toelaat. Aanmelden: voor dinsdag 22 januari uitsluitend per (ook voor informatie): Bijzonderheden: leeftijd 5 tot 12 jaar, maximaal 10 kinderen per middag. Bij minder dan 4 aanmeldingen gaat de middag niet door. Bij slechte weersomstandigheden behoudt Het Utrechts landschap zich het recht voor het thema aan te passen Vrijdag 25 januari Lezing Innovatief Landschap - nieuwe rollen, Houten Met Peter Lubbers, Bureau Lubbers en Harro de Jong, Buro Harro. De derde lezing in de lezingenreeks Innovatief Landschap gaat over: De landschapsarchitectuur neemt steeds meer ruimte in en trekt de stad in; tot en met de pocketparks of de stedelijke daktuinen. Maar, wat is de rol van de landschapsarchitect? De eigenzinnige kunstenaar, de landscape urbanist of het onderhandelaar en manager type dat interdisciplinair leiding geeft aan een groot team specialisten? Als we de recent verschenen publicatie The Landscape Urbanism Reader willen aanhalen, dan is het aan de landscape urbanist om ons verstedelijkte landschap goed vorm te geven: immers, alles begint bij en is het landschap. Maar, wat zijn de praktijkervaringen van de landschapsarchitect tegenover de verwachtingspatronen van zijn opdrachtgevers? Wanneer: vrijdag 25 januari van uur tot uur, inloop vanaf uur Waar: Architectuurcentrum Makeblijde amb, Oud Wulfseweg 3, Houten Kosten: 15,- inclusief drankje na afloop per lezing, 10,- studenten Aanmelden: na betaling ontvangt u een entreebewijs Informatie: 5 Utrechts Milieublad No 46 Vrijdag 25 januari Workshop Rozenpilaar vlechten, Woudenberg Samen met Agnes van Bemmelen gaat u van wilgentenen rozenpilaren vlechten. De pilaar is het komende tuinseizoen te gebruiken voor klimrozen, lathyrus of andere klimplanten. Georganiseerd door Groei & Bloei afdeling Amersfoort. Inschrijven uiterlijk drie weken voor aanvang workshop Er worden rozenpilaren gevlochten van 1,75 tot 2 m., maar als er liefhebbers zijn, kan het zelfs tot 2,5 m. Zo krijgt uw tuin een heel bijzonder, verticaal accent. Wanneer: vrijdag 25 januari van 9.30 tot uur Waar: Atelier Willow-Works, Vieweg 12, Woudenberg Kosten: leden 40,-; niet-leden 47,50, dit is inclusief 20,- voor het materiaal en gebruik van gereedschap, koffie of thee met iets lekkers Aanmelden: via het inschrijfformulier van Groei&Bloei. Minimaal 6 en maximaal 8 personen Informatie: Alice Oortgiesen tel Bijzonderheden: trek gemakkelijke kleding aan die vies mag worden Zaterdag 26 januari Workshop Landschapsfotografie, Culemborg In de Genieloods begint Paul Ruks met een kleine presentatie waarna de deelnemers in het veld aan het werk gaan. Na de middaglunch worden de gemaakte foto s besproken. Met de opgedane kennis gaan de deelnemers naar buiten om nog interessantere en spannender foto s te maken. Wanneer: zaterdag 26 januari van 10 tot 16 uur Waar: Genieloods Werk aan het Spoel, Goilberdingerdijk LC Culemborg Wanneer: woensdag 23 januari van tot uur Waar: Paviljoen Beerschoten, De Holle Bilt 6, De Bilt Kosten: 4,- inclusief limonade en iets lekkers

6 6 Utrechts Milieublad No 46 tel Kosten: 95,- incl. lunch (huidige cursisten OP12 80,-) Bijzonderheden: deelnemers minimaal 6 en maximaal 10 personen Neemt u mee: camera, statief, fototas, regenkleding, laarzen/wandelschoenen Zaterdag 26 januari Repair Café Utrecht Het Repair Café vindt elke laatste zaterdag van de maand plaats en is een evenement dat draait om repareren. U brengt zelf kapotte spullen mee, en in het Café gaat u aan de slag. Eventueel met deskundige hulp. Inspiratie kunt u opdoen aan de leestafel, waar boeken over repareren en klussen ter inzage liggen. Het Repair Café laat zien dat repareren leuk is, en vaak heel makkelijk! Op de locatie waar het Repair Café wordt gehouden, is gereedschap en materiaal aanwezig om alle mogelijke reparaties uit te voeren. U wordt wel gevraagd om zelf een eventueel vervangend onderdeel en mogelijk een gebruiksaanwijzing voor het kapotte apparaat mee te nemen. Er is deskundige hulp aanwezig, zoals een elektricien, een naaister, een timmerman en een fietsenmaker. Wat brengt u mee: kleding, kleine meubels, elektrische apparaten, fietsen, serviesgoed, gebruiksvoorwerpen, speelgoed etc. Ook nodigen we u uit een vrijwillige bijdrage in één van de daarvoor bestemde spaarvarkens te deponeren. Koffie, thee en frisdrank zijn te verkrijgen tegen kostprijs. Wanneer: 27 januari, 24 februari, 24 maart Tijd: van 11 tot ongeveer 4 uur Kosten: 65,- lunch en materialen inbegrepen. Waar: 2e Daalsedijk 103, 3531 ED Utrecht (op zondag is het vrij parkeren in de buurt) Informatie: Zondag 27 januari Workshop natuurschilderen Leren tekenen en schilderen begint met goed leren kijken, daardoor beleef je de directe omgeving veel intenser. Die eigen beelden en indrukken op papier krijgen, dat is een prachtig gevoel. Als voorbereiding op het schilderen En Plein Air zijn er in de maanden januari, februari en maart workshops over dit onderwerp in het atelier. We werken dan naar aanleiding van (eigen) natuurfoto s. In april gaan we het veld weer in. Zowel beginners als gevorderden worden individueel begeleid om hun eigen stijl verder te ontwikkelen en tot verdieping van het beeldende werk te komen. Cursusleiding: Marike Stokker. Zij is een ervaren schilder en docent. Zij heeft o.a. 10 jaar lesgegeven op de basiscursus van de kunstacademie in Utrecht. In 2010 is zij begonnen te werken En Plein Air in de omgeving van Utrecht, maar ook in Groningen, Friesland, Duitsland en Connecticut (USA). Op haar blog beschrijft ze haar werkwijze en ontdekkingen van het het schilderen En plein air. Van 3 juli 2012 tot en met 30 juni 2013 Amsterdammers en hun buitenplaatsen Rijke Amsterdamse kooplieden en bestuurders lieten in de 17e, 18e en 19e eeuw buitenplaatsen bouwen langs de Vecht, in Kennemerland en op de Utrechtse Heuvelrug. Ook Kasteel Groeneveld is een Amsterdamse buitenplaats. In het kader van het jaar van de buitenplaats is in Kasteel Groeneveld de tentoonstelling Amsterdammers en hun buitenplaatsen te zien. De tentoonstelling kwam tot stand in nauwe samenwerking met het Oudheidkundig Genootschap Niftarlake (Vechtstreek) die zich hard maakt voor het behoud van buitenplaatsen en in 2012 haar honderd jarig bestaan viert. Fotografe Els Zweerink maakte speciaal voor deze tentoonstelling portretten van buitenplaatseigenaren Wanneer: van 3 juli 2012 t/m 30 juni 2013, elke dag van uur, op maandag gesloten. Waar: Kasteel Groeneveld, Baarn Tot en met 13 januari 2013 Aanschouw de Lusthoven aan de Vecht Sinds maart 2012 staat het Vechtstreekmuseum in het teken van het Jaar van de Historische Buitenplaats Passend bij dit themajaar is de tijdelijke tentoonstelling Aanschouw de Lusthoven aan de Vecht te zien. De tentoonstelling loopt nog even Wanneer: zaterdag 26 januari van tot uur, zaal open om uur Waar: buurthuis Oudwijk, Oudwijker-dwarsstraat 148 in Utrecht-Oost Informatie: stuur een met vragen en opmerkingen naar De Favoriete groene plek van... Hans Muller, natuur- en sterrenkundige In deze rubriek nemen we een kijkje op de favoriete groene plek van diverse Utrechters. We voeren een gesprek over de schoonheid en het beleven van natuur en sluiten af met een fotoportret. We hebben afgesproken bij de bibliotheek in het park Oog in Al. De zon staat laag en schept een wereld met lange schaduwen van mensen en dingen. De meeste bomen hebben hun blad laten vallen en tonen hun statige silhouet. De warmte van de zon is te voelen, maar tegelijkertijd is het koud. Ik heb een stuk lege en droge bijenraat gevonden en laat het Hans ruiken, ook hij ruikt nog de honing. Lekker lezen Ik kom hier al van kindsaf aan, daarom is dit park is mijn favoriete groene plek. Toen ik twee jaar was, ben ik met mijn ouders in deze buurt komen wonen. Op zaterdagen gingen we hier boeken halen. Je kunt heerlijk binnen zitten en je kunt ook lekker buiten boeken lezen. Op alle banken in het park heb ik gezeten en een boek gelezen. Groen en geel Hans raapt een klein geel blaadje van de grond en zegt: We denken dat blaadjes geel worden in de herfst, maar dat is niet zo. Het is net omgekeerd. Het groen wordt weg gehaald, het geel blijft over. Daar waar het blad afbrak, maakt de boom een harslaagje, dan verdampt het vocht niet. Het groen is niet meer nodig, het blad is een wegwerpartikel geworden, een plastic bekertje. De boom wil het kwijt, laat het valllen. Het groen bevat chlorofyl, daar zit magnesium in. Chlorofyl lijkt veel op hemoglobine in ons bloed, maar daar zit ijzer in in plaats van magnesium. Ezelskus Met de geur van de asfalt in onze neus, verspreid door de fabriek aan het Amsterdam-Rijnkanaal, lopen we naar de dieren. In de zomer kun je hier wel twintig soorten zien. Er zijn nijlganzen, herten, ezels, kuifeenden, mandarijneenden, parelhoenders. En natuurlijk de vaste bewoners: merels, roodborstjes, winterkoninkjes, mezen, boomklevers, boomkruipers. Vroeger toen ik een jaar of achttien was, deed ik een boterham in mijn mond en stak m door de draden van het hek door. Ik zakte door mijn knieën, dan kom je op gelijke hoogte met de kop van het dier. Ik herinner me dat ik dat bij een ezel deed. Per ongeluk kreeg ik een kus van die ezel, die lippen zijn heel zacht. Ach ja, wie kust er nu nooit een ezel in zijn leven? Een poepje hoort erbij Hans wijst op een paar duiven die rondscharrelen. De kunst van het duiven voeren is om ze op je hand te krijgen. Als je ze opschrikt door een beweging, kun je opnieuw beginnen. Het is ook leuk als ze op je hoofd komen zitten. Ze kunnen best een poepje laten vallen, dat hoort erbij. Je moet er wel een halfuurtje voor uittrekken. En als er teveel andere mensen langslopen, lukt het niet, dan schrikken ze telkens. Bloeyendael 20 november 2012, schilderij: Marike Stokker 11 Utrechts Milieublad No 46 Jonker Everhard Meyster In de zeventiende eeuw was dit park het buiten van een edelman. De spoorlijn lag er nog niet. Vanaf Vredenburg tot aan hier was het onbebouwd, uitgezonderd wat tuinderijen. Meyster had een weddenschap gesloten en zou de Amersfoorters belonen die vanaf de heide een kei naar Amersfoort zouden slepen. Hij kreeg ze inderdaad zo gek, maar was geen gewenst burger meer, omdat de Amersfoorters als dom te boek kwamen staan. Toen is hij in Utrecht gaan wonen. Lieflijke plaats in de natuur Op Wikipedia heb ik een artikel geplaatst over de lieflijke plaats. In de literatuur heet dat de locus amoenus. Hier in dit park heb je de hoge boog, dat is een gedeelte dat hoger ligt en in een bocht, een beetje in de luwte. Daar kunnen stelletjes zitten, maar ook duistere lieden hun biertjes drinken. s Avonds in de zomer is er vaak een spreeuwenvergadering. Dan landen er duizenden spreeuwen daar in die hoge bomen op de hoek. Als je daaronder op de grond gaat kijken, vind je overal spreeuwenmest. Tekst en foto: Susan van Schijndel Meer lezen over de locus amoenus?

7 Natuurimpressie Fort Blauwkapel 10 Utrechts Milieublad No 46 Bosch en Duin. Aanmelden: is niet nodig Tekst: Sim Visser Foto s Heleen Hüpscher Interview met Jaap van Engelenburg gemeente Utrecht Fort rond dorp Ik ontmoet Jaap bij een idyllisch kerkje uit de 15-de eeuw in het dorpje Blauwkapel, waarnaar het gelijknamige fort is vernoemd. Meteen valt mij de rust op in dit dorpje. In de verte is het gekakel van kippen hoorbaar. Hoewel Blauwkapel in de oksel van belangrijke verkeersaders en spoorwegen ligt, lijkt het verkeerslawaai hier verstomd. Het bijzondere aan fort Blauwkapel is dat het fort rond het bestaande dorp is heen gebouwd, waardoor het dorpje als het ware een eiland vormt. Het is daardoor niet opgeslokt door de uitdijende stad. Momenteel is het fort in gebruik als audiovisuele opname studio en wordt het verhuurd als horecagelegenheid. Niet toegankelijk rustgebied Jaap leidt me naar een hekwerk, die toegang geeft tot het niet publieke deel van het fortterrein. Naast de gemeente Utrecht heeft alleen de eigenaar van de paarden en schapen die hier grazen toegang. Jaap vertelt dat één van de paarden behoorlijk brutaal is en hem een keer terug naar het hek heeft geduwd, dus we zijn gewaarschuwd. Er liggen hier meerdere kazematten die oorspronkelijk dienden voor opslag van kruit (ook wel kruitkamers genoemd). We lopen omhoog en hebben uitzicht op de brede fortgracht. De gracht is vorig jaar door het waterschap gebaggerd en de waterkwaliteit is vrij goed, er zitten veel vissen en er zijn ook ringslangen. De bomen zijn hier fors; er zijn opvallend veel eiken en essen. De natuur wordt hier zoveel mogelijk met rust gelaten. Zo wordt hier slechts minimaal gesnoeid en niet gemaaid, maar door schapen begraasd. Fort Blauwkapel is onderdeel van de ecologische hoofdstructuur (EHS), die een verbinding vormt met het nabijgelegen Noorderpark. In het kader hiervan zijn er faunapassages en poeltjes gegraven. Jaap haalt even de spanning van een stroomdraad af, die voorkomt dat de paarden en schapen teveel gaan zwerven. Hierna lopen we langs een hek met daarachter de achtertuintjes van de bewoners van Blauwkapel. Tegenover de tuinen liggen een aantal kruitbunkers met brievenbusopeningen. De brievenbussen dienen als toegang voor de vleermuizen. Twee keer per jaar worden de vleermuizen geïnventariseerd in de kazematten. Jaap opent een deur van een van de kruitbunkers. Helaas zijn er geen vleermuizen, maar de ruimte is wel heel geschikt voor een overwinterende vleermuis. Het Gilde Utrecht (www.gildeutrecht.nl) organiseert sporadisch rondleidingen in dit niet publieke deel. Publiek toegankelijk gebied Nadat Jaap het hek achter zich heeft gesloten lopen we via de dorpsweg naar de fortgracht. Hier hebben we zicht op een fraaie oevervegetatie. Twee keer per jaar wordt de oever gemaaid door Stichting Reinaerde. De bewoners van Blauwkapel onderhouden het deel buiten de oever. We zien hier een weelderige groei van kattenstaart, harig wilgenroosje, wilde marjolein, duizendblad. Verder hoor je hier sprinkhanen en kikkers. Opvallend is de metalen constructie gevuld met stenen, een zogeheten schanskooi. Jaap geeft aan dat deze constructie ten doel heeft om de oorspronkelijke contouren van het fort weer te geven. Utrechtse savanne We vervolgen onze wandeling via een klaphekje naar het openbare deel van het fortterrein. Het betreft een open gebied met schraal grasland, dat omzoomd is door grote bomen langs de fortgracht. Het grasland wordt begraasd door een kudde schapen. Voorheen was de afdeling Natuur- en Milieucommunicatie (NMC) van de gemeente Utrecht verantwoordelijk voor het beheer van het gebied. Wegens bezuinigingen bij de gemeente Utrecht, heeft nu een particulier de schapen overgenomen. Het beheer van het gebied blijft hiermee gelukkig gecontinueerd. Aan onze rechterkant zien we een verhoging van een schanskooi, waaruit allerlei vegetatie groeit, zoals teunisbloemen en jacobskruiskruid. Verder valt het fraai blauw gekleurde slangekruid op. Het is een warme dag in augustus en in de verte is een solitaire meidoorn zichtbaar, waaronder een groepje schapen verkoeling zoekt. Het heeft iets weg van een noordelijk savannegebied. Overigens zijn hier ook drie boomvakken voor meidoorns aangelegd, maar op de één of ander manier slaan ze niet allemaal even goed aan. Jaap kan zich nog herinneren dat hier vroeger een voetbalveld was en daar is nu niks meer van te zien. We komen uit bij een groene haag, waar zich ook weer een draaihekje bevindt. Daarachter is een grasveldje met picknick bankjes aan de fortgracht waar een paar mensen aan het vissen zijn. We verlaten het picknick plekje weer via een draaihekje en lopen door een groot veld geel/wit kleurend grasland. Verder zie ik hier en daar nog bloeiende ooievaarsbek, klaproos en kaasjeskruid. Boven ons cirkelt een buizerd en verder scheren talloze libellen om ons heen. Aan het eind van de wandeling staat een bordje met informatie over een ringslangbroeihoop die hier is aangelegd. In totaal zijn er twee broeihopen. Bij de fortgracht aangekomen staan er veel bloeiende oeverplanten. Waterjuffers maken er dankbaar gebruik van om neer te strijken. Jaap geeft ons tenslotte nog de tip om hier nog eens in het voorjaar terug te komen, want dan staat het hier helemaal in bloei. Dit is het vierde deel van een serie over natuurbeleving op de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is een onderdeel van een project om de unieke natuur op de forten nader te belichten. door tot en met 13 januari Onderwerp zijn een viertal buitenplaatsen aan de vecht met hun tuinen, hun tuingeschiedenis, hun eigenaren en tuinbazen. Rondom deze tentoonstelling is een uitgebreid activiteitenprogramma samengesteld. Wanneer: tot en met zondag 13 januari 2013 Waar: Diependaalsedijk 19b, Maarssen Kosten: toegangsprijs 3,-, kinderen tot 12 jaar gratis, cjp/65+/u-pas 1,50, rondleiding (excl. toegangsprijs) 1,50 p.p. Bijzonderheden: de benedenzaal is toegankelijk voor rolstoelgebruikers; de bovenzalen zijn alleen via een trap bereikbaar. Februari Vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari Kijkavond Publiekssterrenwacht Schothorst Zie de agenda in januari voor meer informatie. Wanneer: vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari van uur tot uur Waar: Publiekssterrenwacht Schothorst, Schothorsterlaan 27, Amersfoort Informatie: Vrijdag 1, 8, 15 en 22 februari Biologische Boerenmarkt in Utrecht Zie voor meer informatie de agenda in januari. Waar: op het Vredenburgplein te Utrecht Zondag 3 februari Wandelexcursie Panbos Utrechts Landschap organiseert een natuurwandeling over het natuurgebied Het Panbos. De gids vertelt over de ontwikkelingen van de afgelopen jaren in dit natuurgebied. Aan de orde komen het realiseren van meer heidegebieden op de Utrechtse Heuvelrug en de invloed daarvan op de ontwikkeling van flora en fauna. De wandeling duurt ongeveer 1,5 uur. Wanneer: 3 februari om 14 uur Waar: start van de wandeling is bij de parkeerplaats aan de Jozef Israelslaan in Woensdag 6 februari Publiekswandeling Het Utrechts Landschap organiseert een wandeling over de Amerongse Berg met een deskundige gids, die met de wandelaars de mooie plekken bezoekt. In de twee uur durende wandeling zal er tegen de heuvel opgelopen worden en door smeltwaterdalen weer gedaald worden. Een wandeling met voldoende afwisseling en uitleg van de gids. Wanneer: woensdag 6 februari om 14 uur Waar: verzamelen bij de Tabaksschuur In Amerongen Veenseweg. Parkeer gelegenheid is op sportcomplex de Burgwal, vandaar 2 min lopen naar de Tabaksschuur. Aanmelden: is niet nodig Zaterdag 9 februari Werken in het landschap Woerden Werkgroep Landschapsbeheer organiseert Landschapsonderhoud. Wanneer: zaterdag 9 februari van uur tot ongeveer uur Waar: Brediuspark, Woerden kalender Zaterdag 9 tot en met zondag 17 februari Midwinter Roofvogeltelling De afgelopen drie edities van de Midwinter Roofvogeltelling waren een groot succes. De groep deelnemers is inmiddels uitgegroeid naar 61 tellers. Wilt u ook meedoen met deze telling? U kunt een voorkeursgebied in de provincie Utrecht aangeven. De provinciekaart vindt u online bij de Vogelwacht Utrecht onder het kopje Werkgroepen, Midwinter Roofvogeltelling. Op deze pagina komt u ook een opgaveformulier tegen. 7 Utrechts Milieublad No 46 Wanneer: zaterdag 9 tot en met zondag 17 februari Waar: provincie Utrecht Aanmelden: online bij de Vogelwacht Utrecht Informatie: Frank Sidler, of tel Zaterdag 9 februari Stamppottenwandeling Kaapse Bossen Maak een heerlijke winterse wandeling in de Kaapse Bossen, gelegen in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De gids neemt u mee naar de mooiste plekken in het bos. Na afloop staat er een uitgebreid stamppottenbuffet klaar in Chalet Helenaheuvel. Wanneer: zaterdag 9 februari van uur tot uur Waar: vertrek vanaf de parkeerplaats Helenaheuvel, Kaapse Bossen Kosten: leden en niet-leden 35,-, kinderen (tot 12 jaar) Aanmelden: online bij Natuurmonumenten Zondag 10 februari Speuren naar diersporen Lage Vuursche IVN Eemland organiseert een speurtocht. Dieren laten zich niet zo vaak zien, maar uit allerlei sporen kun je toch opmaken, dat ze er zijn. Deze wandeling is erg geschikt voor kinderen, die aan de hand van zoekkaarten zelf kunnen proberen te ontdekken welk dier er in de buurt is geweest. Wanneer: zondag 10 februari om 14 uur Waar: startpunt bij het Koos Vorrinkhuis, Koudelaan 16, Lage Vuursche Aanmelden: niet nodig zie: Donderdag 14 februari, 28 februari, 14 maart, 21 maart Cursus Mama Natuurlijk Petra Wilbrink van AlmaTerra nodigt u uit voor de cursus Mama Natuurlijk. In vijf bijeenkomsten maakt u kennis met verschillende natuurlijke methoden voor een ontspannen en gezond leven voor u en uw kind. Naast het leren van natuurlijke vaardigheden en het maken van uw eigen (kruiden)producten is er ruimte om u ervaringen

8 8 Utrechts Milieublad No 46 Zaterdag 23 februari Workshop Kruidenremedie Zie voor toelichting de agenda van januari (zaterdag 19 januari). Wanneer: zaterdag 23 februari van tot uur Waar: Kluutweide 2, 3993 CG in Houten Kosten: 30,- p.p. incl. BTW, inclusief reader, koffie en thee en uw zelf gemaakte producten Bijzonderheden: 5 tot 12 deelnemers Informatie: Petra Wilbrink tel of per www. almaterra.nl Zaterdag 23 februari Repair Café Utrecht Zie voor toelichting de agenda in januari (zaterdag 26 januari). Bloeyendael voorjaar, schilderij: Marike Stokker te delen met medemoeders. Het is een drukke tijd voor u als moeder van jonge kinderen. Petra weet wat het is, als moeder van twee kleine meisjes. Wanneer: donderdag 14 februari, 28 februari, 14 maart, 21 maart van tot uur Waar: Kluutweide 2 in Houten Kosten: 150,-, inclusief reader, koffie en thee zie: www. almaterra.nl Vrijdag 15 februari Lezing Innovatief landschap nieuwe technieken Houten Met: Bas de Vries, Kühne & Co, Wim Timmermans/ Vincent Kuypers, Hogeschool Van Hall Larenstein/ Alterra Wageningen UR De vierde lezing in de lezingenreeks Innovatief Landschap gaat over: groene daken en verticale stadstuinen, een pro forma trend voor nieuw ecologisch bewustzijn en kalmerend groen in de stad? Deze groene aanvullingen moeten een bijdrage leveren aan het oplossen van klimaatvraagstukken in de stad. Maar, als we de technische innovaties voor groen in een stad even buiten beschouwing laten, ligt er dan een ontwerp opgave voor de landschapsarchitect? De verfraaiing moet immers worden onderhouden, zodat de nieuwe techniek goed samen kan gaan met het natuurlijke proces van een groeiend (tuin)landschap. Wanneer: vrijdag 15 februari van uur tot uur, inloop vanaf uur Waar: Architectuurcentrum Makeblijde amb, Oud Wulfseweg 3, Houten Prijs: 15,- inclusief drankje na afloop per lezing ( 10,- studenten) Aanmelden: na betaling ontvangt u een entreebewijs Meer informatie: Zondag 17 februari 2013 Kinderactiviteit Winterdag op landgoed Stoutenburg In februari kijken we uit naar het voorjaar, maar is het nog volop winter. Op de winterdag gaan we binnen en buiten aan de slag met het thema winter. Wanneer: 17 febuari van uur Waar: Koetshuis Stoutenburg, Stoutenburgerlaan 4, 3815 PB Stoutenburg Kosten: 2,50. Beschermers van het Utrechts Landschap betalen 1,50 Bijzonderheden: leeftijd van 4 t/m 7 jaar Biologische boerenmarkt op het Vreeburg Wanneer: zaterdag 23 februari van tot uur, zaal open om uur Waar: buurthuis Oudwijk, Oudwijkerdwarsstraat 148 in Utrecht-Oost Informatie: stuur een met vragen en opmerkingen naar Zondag 24 februari Workshop natuurschilderen Leren tekenen en schilderen begint met goed leren kijken, daardoor beleef je de directe omgeving veel intenser. Die eigen beelden en indrukken op papier krijgen, dat is een prachtig gevoel. Als voorbereiding op het schilderen En Plein Air zijn er in de maanden januari, februari en maart workshops over dit onderwerp in het atelier (januari, februari, maart) We werken dan naar aanleiding van (eigen) natuurfoto s. In april gaan we het veld weer in. Zowel beginners als gevorderden worden individueel begeleid om hun eigen stijl verder te ontwikkelen en tot verdieping van het beeldende werk te komen. Cursusleiding: Marike Stokker. Zij is een ervaren schilder en docent. Zij heeft o.a. 10 jaar lesgegeven op de basiscursus van de kunstacademie in Utrecht. In 2010 is zij begonnen te werken En Plein Air in de omgeving van Utrecht, maar ook in Groningen, Friesland, Duitsland en Connecticut (USA). Op haar blog beschrijft ze haar werkwijze en ontdekkingen van schilderen En plein air. Wanneer: 27 januari, 24 februari, 24 maart Tijd: 11 tot ongeveer 4 uur Kosten: 65,- lunch en materialen inbegrepen. Waar: 2e Daalsedijk 103, 3531 ED Utrecht (op zondag is het vrij parkeren in de buurt) Informatie en aanmelden: Utrechts Milieublad No 46 Nederland presteert wederom slecht op milieugebied tekst en foto s: Heleen Hüpscher In het Utrechts Milieublad No 43 (juli-augustus 2012) besteedde ik aandacht aan het rapport Ranking the stars; Nederland in vergelijking met andere Europese lidstaten op het gebied van milieu, natuur en klimaat (2011). Uit het rapport bleek dat ons land er op het gebied van natuur, milieu en klimaat niet al te best voor stond: we zijn het afvoerputje van Europa. Zo is er sprake van een slechte lucht-, water- en bodemkwaliteit. Ook wat betreft hernieuwbare energie (zon, wind, water, biomassa) staan we in de achterhoede van alle EU-landen. Daarnaast is de uitstoot van broeikasgassen boven het Europese gemiddelde. De recent uitgekomen Climate Change Performance Index (klimaatindex), laat hetzelfde verhaal zien. Ons land doet het wederom slecht op een aantal met het klimaat samenhangende indicatoren. Uit de Climate Change Performance Index (2013) blijkt dat Nederland het op klimaatgebied niet alleen in Europa maar zelfs mondiaal gezien zeer slecht doet. De klimaatindex is ontwikkeld door de onderzoeksgroepen Germanwatch en Climate Action Network Europe. In totaal zijn 58 landen onderzocht. Deze landen maken in totaal 90% van de mondiale broeikasgasuitstoot uit. Indicatoren als de CO2-uitstoot per inwoner, duurzame energie en het klimaatbeleid vormen de maatstaf waarop de verschillende landen zijn beoordeeld. Uit de klimaatindex komt naar voren dat wereldwijd wederom een record is gebroken in de toename van de CO2-uitstoot. Not only have global emissions risen to another all time high, but this increase has also been the steepest emissions surge in history. Op nationaal niveau is eveneens geen goed nieuws te melden. Geen enkel land heeft voldoende inspanningen verricht om de klimaatwijzigingen tegen te gaan. Zo blijkt uit de klimaatindex. Geen enkel land verdient dan ook de eerste, tweede of derde plaats. Het best presterende land is het land op de vierde plek: Denemarken. Denemarken heeft zijn succes te danken aan positieve ontwikkelingen in de uitstoot van broeikasgassen en een bijzonder goede beleidsevaluatie. Zweden staat op de vijfde plek en Portugal op de zesde. Saoedi-Arabië, Iran, Kazachstan en Canada staan helemaal achteraan in de lijst. Van de 58 landen neemt Nederland een 49e plaats in op de ranglijst. Opvallend is dat we het nog slechter doen dan een jaar eerder: we staan elf plaatsen lager dan het jaar daarvoor. Zoals gezegd, doen we het t slechtste van alle landen van de Europese Unie. En op mondiaal niveau doen we het ook niet best. Landen als Algerije en Wit-Rusland presteren zelfs beter dan ons land. Het slechte resultaat van Nederland komt vooral door de hoge CO2-uitstoot per inwoner (plaats 52). Bovendien is ons land niet in staat de gestelde klimaatdoelen te halen (plaats 51) en we voeren geen helder klimaatbeleid (plek 53). Ook is het aandeel aan duurzame energie in van de totale energievoorziening met gemiddeld 4 procent het laagst van alle onderzochte landen. In de klimaatindex kon het beleid van het in ons land nieuw geformeerde Kabinet Rutte II niet meer meegenomen worden. Wellicht zal het beleid van deze regering tot verbetering kunnen leiden, zo stelt men in de klimaatindex. In een artikel over ons slecht presterende land op milieugebied in de Volkskrant van 7 december 2012 licht Ron Wit van de Stichting Natuur en Milieu een en ander toe. Hij heeft met twee andere onderzoekers het Nederlandse klimaatbeleid beoordeeld voor de klimaatindex. Wit is van mening dat Kabinetten wel mooie doelstellingen hebben op het gebied van milieu, maar dat deze vaak niet worden uitgewerkt in beleid om deze plannen te realiseren. Of ons land het in de komende klimaatindex beter zal doen, is dus afwachten. Hopelijk neemt Rutte II toch een aantal maatregelen om de neergang te stoppen. En als Rutte II zelf niet dat besluit neemt, is er de duurzaamheidsgroep Urgenda die Nederland wil dwingen zich aan de klimaatafspraken te houden. Op 12 november schreef Urgenda een brief aan de Staat der Nederlanden, waarin Urgenda de Staat verzoekt de nodige maatregelen te nemen...[ ] Het is om al deze redenen dat Stichting Urgenda aan u vraagt om aan haar toe te zeggen en in een schriftelijke overeenkomst met Stichting Urgenda vast te leggen, dat de Nederlandse Staat al die maatregelen zal treffen die nodig zijn om te zorgen dat per 2020 de Nederlandse (binnenlandse) emissie van broeikasgassen daadwerkelijk met 40% zal zijn verminderd ten opzichte van de Nederlandse emissies in Antwoordt het Kabinet niet binnen de gestelde termijn van vier weken, dan zal een rechtszaak worden aangespannen. Op het moment van schrijven van dit artikel is nog niet bekend of Rutte al geantwoord heeft. Bronnen: Volkskrant, vrijdag 7 december

9 8 Utrechts Milieublad No 46 Zaterdag 23 februari Workshop Kruidenremedie Zie voor toelichting de agenda van januari (zaterdag 19 januari). Wanneer: zaterdag 23 februari van tot uur Waar: Kluutweide 2, 3993 CG in Houten Kosten: 30,- p.p. incl. BTW, inclusief reader, koffie en thee en uw zelf gemaakte producten Bijzonderheden: 5 tot 12 deelnemers Informatie: Petra Wilbrink tel of per www. almaterra.nl Zaterdag 23 februari Repair Café Utrecht Zie voor toelichting de agenda in januari (zaterdag 26 januari). Bloeyendael voorjaar, schilderij: Marike Stokker te delen met medemoeders. Het is een drukke tijd voor u als moeder van jonge kinderen. Petra weet wat het is, als moeder van twee kleine meisjes. Wanneer: donderdag 14 februari, 28 februari, 14 maart, 21 maart van tot uur Waar: Kluutweide 2 in Houten Kosten: 150,-, inclusief reader, koffie en thee zie: www. almaterra.nl Vrijdag 15 februari Lezing Innovatief landschap nieuwe technieken Houten Met: Bas de Vries, Kühne & Co, Wim Timmermans/ Vincent Kuypers, Hogeschool Van Hall Larenstein/ Alterra Wageningen UR De vierde lezing in de lezingenreeks Innovatief Landschap gaat over: groene daken en verticale stadstuinen, een pro forma trend voor nieuw ecologisch bewustzijn en kalmerend groen in de stad? Deze groene aanvullingen moeten een bijdrage leveren aan het oplossen van klimaatvraagstukken in de stad. Maar, als we de technische innovaties voor groen in een stad even buiten beschouwing laten, ligt er dan een ontwerp opgave voor de landschapsarchitect? De verfraaiing moet immers worden onderhouden, zodat de nieuwe techniek goed samen kan gaan met het natuurlijke proces van een groeiend (tuin)landschap. Wanneer: vrijdag 15 februari van uur tot uur, inloop vanaf uur Waar: Architectuurcentrum Makeblijde amb, Oud Wulfseweg 3, Houten Prijs: 15,- inclusief drankje na afloop per lezing ( 10,- studenten) Aanmelden: na betaling ontvangt u een entreebewijs Meer informatie: Zondag 17 februari 2013 Kinderactiviteit Winterdag op landgoed Stoutenburg In februari kijken we uit naar het voorjaar, maar is het nog volop winter. Op de winterdag gaan we binnen en buiten aan de slag met het thema winter. Wanneer: 17 febuari van uur Waar: Koetshuis Stoutenburg, Stoutenburgerlaan 4, 3815 PB Stoutenburg Kosten: 2,50. Beschermers van het Utrechts Landschap betalen 1,50 Bijzonderheden: leeftijd van 4 t/m 7 jaar Biologische boerenmarkt op het Vreeburg Wanneer: zaterdag 23 februari van tot uur, zaal open om uur Waar: buurthuis Oudwijk, Oudwijkerdwarsstraat 148 in Utrecht-Oost Informatie: stuur een met vragen en opmerkingen naar Zondag 24 februari Workshop natuurschilderen Leren tekenen en schilderen begint met goed leren kijken, daardoor beleef je de directe omgeving veel intenser. Die eigen beelden en indrukken op papier krijgen, dat is een prachtig gevoel. Als voorbereiding op het schilderen En Plein Air zijn er in de maanden januari, februari en maart workshops over dit onderwerp in het atelier (januari, februari, maart) We werken dan naar aanleiding van (eigen) natuurfoto s. In april gaan we het veld weer in. Zowel beginners als gevorderden worden individueel begeleid om hun eigen stijl verder te ontwikkelen en tot verdieping van het beeldende werk te komen. Cursusleiding: Marike Stokker. Zij is een ervaren schilder en docent. Zij heeft o.a. 10 jaar lesgegeven op de basiscursus van de kunstacademie in Utrecht. In 2010 is zij begonnen te werken En Plein Air in de omgeving van Utrecht, maar ook in Groningen, Friesland, Duitsland en Connecticut (USA). Op haar blog beschrijft ze haar werkwijze en ontdekkingen van schilderen En plein air. Wanneer: 27 januari, 24 februari, 24 maart Tijd: 11 tot ongeveer 4 uur Kosten: 65,- lunch en materialen inbegrepen. Waar: 2e Daalsedijk 103, 3531 ED Utrecht (op zondag is het vrij parkeren in de buurt) Informatie en aanmelden: Utrechts Milieublad No 46 Nederland presteert wederom slecht op milieugebied tekst en foto s: Heleen Hüpscher In het Utrechts Milieublad No 43 (juli-augustus 2012) besteedde ik aandacht aan het rapport Ranking the stars; Nederland in vergelijking met andere Europese lidstaten op het gebied van milieu, natuur en klimaat (2011). Uit het rapport bleek dat ons land er op het gebied van natuur, milieu en klimaat niet al te best voor stond: we zijn het afvoerputje van Europa. Zo is er sprake van een slechte lucht-, water- en bodemkwaliteit. Ook wat betreft hernieuwbare energie (zon, wind, water, biomassa) staan we in de achterhoede van alle EU-landen. Daarnaast is de uitstoot van broeikasgassen boven het Europese gemiddelde. De recent uitgekomen Climate Change Performance Index (klimaatindex), laat hetzelfde verhaal zien. Ons land doet het wederom slecht op een aantal met het klimaat samenhangende indicatoren. Uit de Climate Change Performance Index (2013) blijkt dat Nederland het op klimaatgebied niet alleen in Europa maar zelfs mondiaal gezien zeer slecht doet. De klimaatindex is ontwikkeld door de onderzoeksgroepen Germanwatch en Climate Action Network Europe. In totaal zijn 58 landen onderzocht. Deze landen maken in totaal 90% van de mondiale broeikasgasuitstoot uit. Indicatoren als de CO2-uitstoot per inwoner, duurzame energie en het klimaatbeleid vormen de maatstaf waarop de verschillende landen zijn beoordeeld. Uit de klimaatindex komt naar voren dat wereldwijd wederom een record is gebroken in de toename van de CO2-uitstoot. Not only have global emissions risen to another all time high, but this increase has also been the steepest emissions surge in history. Op nationaal niveau is eveneens geen goed nieuws te melden. Geen enkel land heeft voldoende inspanningen verricht om de klimaatwijzigingen tegen te gaan. Zo blijkt uit de klimaatindex. Geen enkel land verdient dan ook de eerste, tweede of derde plaats. Het best presterende land is het land op de vierde plek: Denemarken. Denemarken heeft zijn succes te danken aan positieve ontwikkelingen in de uitstoot van broeikasgassen en een bijzonder goede beleidsevaluatie. Zweden staat op de vijfde plek en Portugal op de zesde. Saoedi-Arabië, Iran, Kazachstan en Canada staan helemaal achteraan in de lijst. Van de 58 landen neemt Nederland een 49e plaats in op de ranglijst. Opvallend is dat we het nog slechter doen dan een jaar eerder: we staan elf plaatsen lager dan het jaar daarvoor. Zoals gezegd, doen we het t slechtste van alle landen van de Europese Unie. En op mondiaal niveau doen we het ook niet best. Landen als Algerije en Wit-Rusland presteren zelfs beter dan ons land. Het slechte resultaat van Nederland komt vooral door de hoge CO2-uitstoot per inwoner (plaats 52). Bovendien is ons land niet in staat de gestelde klimaatdoelen te halen (plaats 51) en we voeren geen helder klimaatbeleid (plek 53). Ook is het aandeel aan duurzame energie in van de totale energievoorziening met gemiddeld 4 procent het laagst van alle onderzochte landen. In de klimaatindex kon het beleid van het in ons land nieuw geformeerde Kabinet Rutte II niet meer meegenomen worden. Wellicht zal het beleid van deze regering tot verbetering kunnen leiden, zo stelt men in de klimaatindex. In een artikel over ons slecht presterende land op milieugebied in de Volkskrant van 7 december 2012 licht Ron Wit van de Stichting Natuur en Milieu een en ander toe. Hij heeft met twee andere onderzoekers het Nederlandse klimaatbeleid beoordeeld voor de klimaatindex. Wit is van mening dat Kabinetten wel mooie doelstellingen hebben op het gebied van milieu, maar dat deze vaak niet worden uitgewerkt in beleid om deze plannen te realiseren. Of ons land het in de komende klimaatindex beter zal doen, is dus afwachten. Hopelijk neemt Rutte II toch een aantal maatregelen om de neergang te stoppen. En als Rutte II zelf niet dat besluit neemt, is er de duurzaamheidsgroep Urgenda die Nederland wil dwingen zich aan de klimaatafspraken te houden. Op 12 november schreef Urgenda een brief aan de Staat der Nederlanden, waarin Urgenda de Staat verzoekt de nodige maatregelen te nemen...[ ] Het is om al deze redenen dat Stichting Urgenda aan u vraagt om aan haar toe te zeggen en in een schriftelijke overeenkomst met Stichting Urgenda vast te leggen, dat de Nederlandse Staat al die maatregelen zal treffen die nodig zijn om te zorgen dat per 2020 de Nederlandse (binnenlandse) emissie van broeikasgassen daadwerkelijk met 40% zal zijn verminderd ten opzichte van de Nederlandse emissies in Antwoordt het Kabinet niet binnen de gestelde termijn van vier weken, dan zal een rechtszaak worden aangespannen. Op het moment van schrijven van dit artikel is nog niet bekend of Rutte al geantwoord heeft. Bronnen: Volkskrant, vrijdag 7 december

10 Natuurimpressie Fort Blauwkapel 10 Utrechts Milieublad No 46 Bosch en Duin. Aanmelden: is niet nodig Tekst: Sim Visser Foto s Heleen Hüpscher Interview met Jaap van Engelenburg gemeente Utrecht Fort rond dorp Ik ontmoet Jaap bij een idyllisch kerkje uit de 15-de eeuw in het dorpje Blauwkapel, waarnaar het gelijknamige fort is vernoemd. Meteen valt mij de rust op in dit dorpje. In de verte is het gekakel van kippen hoorbaar. Hoewel Blauwkapel in de oksel van belangrijke verkeersaders en spoorwegen ligt, lijkt het verkeerslawaai hier verstomd. Het bijzondere aan fort Blauwkapel is dat het fort rond het bestaande dorp is heen gebouwd, waardoor het dorpje als het ware een eiland vormt. Het is daardoor niet opgeslokt door de uitdijende stad. Momenteel is het fort in gebruik als audiovisuele opname studio en wordt het verhuurd als horecagelegenheid. Niet toegankelijk rustgebied Jaap leidt me naar een hekwerk, die toegang geeft tot het niet publieke deel van het fortterrein. Naast de gemeente Utrecht heeft alleen de eigenaar van de paarden en schapen die hier grazen toegang. Jaap vertelt dat één van de paarden behoorlijk brutaal is en hem een keer terug naar het hek heeft geduwd, dus we zijn gewaarschuwd. Er liggen hier meerdere kazematten die oorspronkelijk dienden voor opslag van kruit (ook wel kruitkamers genoemd). We lopen omhoog en hebben uitzicht op de brede fortgracht. De gracht is vorig jaar door het waterschap gebaggerd en de waterkwaliteit is vrij goed, er zitten veel vissen en er zijn ook ringslangen. De bomen zijn hier fors; er zijn opvallend veel eiken en essen. De natuur wordt hier zoveel mogelijk met rust gelaten. Zo wordt hier slechts minimaal gesnoeid en niet gemaaid, maar door schapen begraasd. Fort Blauwkapel is onderdeel van de ecologische hoofdstructuur (EHS), die een verbinding vormt met het nabijgelegen Noorderpark. In het kader hiervan zijn er faunapassages en poeltjes gegraven. Jaap haalt even de spanning van een stroomdraad af, die voorkomt dat de paarden en schapen teveel gaan zwerven. Hierna lopen we langs een hek met daarachter de achtertuintjes van de bewoners van Blauwkapel. Tegenover de tuinen liggen een aantal kruitbunkers met brievenbusopeningen. De brievenbussen dienen als toegang voor de vleermuizen. Twee keer per jaar worden de vleermuizen geïnventariseerd in de kazematten. Jaap opent een deur van een van de kruitbunkers. Helaas zijn er geen vleermuizen, maar de ruimte is wel heel geschikt voor een overwinterende vleermuis. Het Gilde Utrecht (www.gildeutrecht.nl) organiseert sporadisch rondleidingen in dit niet publieke deel. Publiek toegankelijk gebied Nadat Jaap het hek achter zich heeft gesloten lopen we via de dorpsweg naar de fortgracht. Hier hebben we zicht op een fraaie oevervegetatie. Twee keer per jaar wordt de oever gemaaid door Stichting Reinaerde. De bewoners van Blauwkapel onderhouden het deel buiten de oever. We zien hier een weelderige groei van kattenstaart, harig wilgenroosje, wilde marjolein, duizendblad. Verder hoor je hier sprinkhanen en kikkers. Opvallend is de metalen constructie gevuld met stenen, een zogeheten schanskooi. Jaap geeft aan dat deze constructie ten doel heeft om de oorspronkelijke contouren van het fort weer te geven. Utrechtse savanne We vervolgen onze wandeling via een klaphekje naar het openbare deel van het fortterrein. Het betreft een open gebied met schraal grasland, dat omzoomd is door grote bomen langs de fortgracht. Het grasland wordt begraasd door een kudde schapen. Voorheen was de afdeling Natuur- en Milieucommunicatie (NMC) van de gemeente Utrecht verantwoordelijk voor het beheer van het gebied. Wegens bezuinigingen bij de gemeente Utrecht, heeft nu een particulier de schapen overgenomen. Het beheer van het gebied blijft hiermee gelukkig gecontinueerd. Aan onze rechterkant zien we een verhoging van een schanskooi, waaruit allerlei vegetatie groeit, zoals teunisbloemen en jacobskruiskruid. Verder valt het fraai blauw gekleurde slangekruid op. Het is een warme dag in augustus en in de verte is een solitaire meidoorn zichtbaar, waaronder een groepje schapen verkoeling zoekt. Het heeft iets weg van een noordelijk savannegebied. Overigens zijn hier ook drie boomvakken voor meidoorns aangelegd, maar op de één of ander manier slaan ze niet allemaal even goed aan. Jaap kan zich nog herinneren dat hier vroeger een voetbalveld was en daar is nu niks meer van te zien. We komen uit bij een groene haag, waar zich ook weer een draaihekje bevindt. Daarachter is een grasveldje met picknick bankjes aan de fortgracht waar een paar mensen aan het vissen zijn. We verlaten het picknick plekje weer via een draaihekje en lopen door een groot veld geel/wit kleurend grasland. Verder zie ik hier en daar nog bloeiende ooievaarsbek, klaproos en kaasjeskruid. Boven ons cirkelt een buizerd en verder scheren talloze libellen om ons heen. Aan het eind van de wandeling staat een bordje met informatie over een ringslangbroeihoop die hier is aangelegd. In totaal zijn er twee broeihopen. Bij de fortgracht aangekomen staan er veel bloeiende oeverplanten. Waterjuffers maken er dankbaar gebruik van om neer te strijken. Jaap geeft ons tenslotte nog de tip om hier nog eens in het voorjaar terug te komen, want dan staat het hier helemaal in bloei. Dit is het vierde deel van een serie over natuurbeleving op de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is een onderdeel van een project om de unieke natuur op de forten nader te belichten. door tot en met 13 januari Onderwerp zijn een viertal buitenplaatsen aan de vecht met hun tuinen, hun tuingeschiedenis, hun eigenaren en tuinbazen. Rondom deze tentoonstelling is een uitgebreid activiteitenprogramma samengesteld. Wanneer: tot en met zondag 13 januari 2013 Waar: Diependaalsedijk 19b, Maarssen Kosten: toegangsprijs 3,-, kinderen tot 12 jaar gratis, cjp/65+/u-pas 1,50, rondleiding (excl. toegangsprijs) 1,50 p.p. Bijzonderheden: de benedenzaal is toegankelijk voor rolstoelgebruikers; de bovenzalen zijn alleen via een trap bereikbaar. Februari Vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari Kijkavond Publiekssterrenwacht Schothorst Zie de agenda in januari voor meer informatie. Wanneer: vrijdagen 4 en 18 januari en 1 februari en 15 februari van uur tot uur Waar: Publiekssterrenwacht Schothorst, Schothorsterlaan 27, Amersfoort Informatie: Vrijdag 1, 8, 15 en 22 februari Biologische Boerenmarkt in Utrecht Zie voor meer informatie de agenda in januari. Waar: op het Vredenburgplein te Utrecht Zondag 3 februari Wandelexcursie Panbos Utrechts Landschap organiseert een natuurwandeling over het natuurgebied Het Panbos. De gids vertelt over de ontwikkelingen van de afgelopen jaren in dit natuurgebied. Aan de orde komen het realiseren van meer heidegebieden op de Utrechtse Heuvelrug en de invloed daarvan op de ontwikkeling van flora en fauna. De wandeling duurt ongeveer 1,5 uur. Wanneer: 3 februari om 14 uur Waar: start van de wandeling is bij de parkeerplaats aan de Jozef Israelslaan in Woensdag 6 februari Publiekswandeling Het Utrechts Landschap organiseert een wandeling over de Amerongse Berg met een deskundige gids, die met de wandelaars de mooie plekken bezoekt. In de twee uur durende wandeling zal er tegen de heuvel opgelopen worden en door smeltwaterdalen weer gedaald worden. Een wandeling met voldoende afwisseling en uitleg van de gids. Wanneer: woensdag 6 februari om 14 uur Waar: verzamelen bij de Tabaksschuur In Amerongen Veenseweg. Parkeer gelegenheid is op sportcomplex de Burgwal, vandaar 2 min lopen naar de Tabaksschuur. Aanmelden: is niet nodig Zaterdag 9 februari Werken in het landschap Woerden Werkgroep Landschapsbeheer organiseert Landschapsonderhoud. Wanneer: zaterdag 9 februari van uur tot ongeveer uur Waar: Brediuspark, Woerden kalender Zaterdag 9 tot en met zondag 17 februari Midwinter Roofvogeltelling De afgelopen drie edities van de Midwinter Roofvogeltelling waren een groot succes. De groep deelnemers is inmiddels uitgegroeid naar 61 tellers. Wilt u ook meedoen met deze telling? U kunt een voorkeursgebied in de provincie Utrecht aangeven. De provinciekaart vindt u online bij de Vogelwacht Utrecht onder het kopje Werkgroepen, Midwinter Roofvogeltelling. Op deze pagina komt u ook een opgaveformulier tegen. 7 Utrechts Milieublad No 46 Wanneer: zaterdag 9 tot en met zondag 17 februari Waar: provincie Utrecht Aanmelden: online bij de Vogelwacht Utrecht Informatie: Frank Sidler, of tel Zaterdag 9 februari Stamppottenwandeling Kaapse Bossen Maak een heerlijke winterse wandeling in de Kaapse Bossen, gelegen in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De gids neemt u mee naar de mooiste plekken in het bos. Na afloop staat er een uitgebreid stamppottenbuffet klaar in Chalet Helenaheuvel. Wanneer: zaterdag 9 februari van uur tot uur Waar: vertrek vanaf de parkeerplaats Helenaheuvel, Kaapse Bossen Kosten: leden en niet-leden 35,-, kinderen (tot 12 jaar) Aanmelden: online bij Natuurmonumenten Zondag 10 februari Speuren naar diersporen Lage Vuursche IVN Eemland organiseert een speurtocht. Dieren laten zich niet zo vaak zien, maar uit allerlei sporen kun je toch opmaken, dat ze er zijn. Deze wandeling is erg geschikt voor kinderen, die aan de hand van zoekkaarten zelf kunnen proberen te ontdekken welk dier er in de buurt is geweest. Wanneer: zondag 10 februari om 14 uur Waar: startpunt bij het Koos Vorrinkhuis, Koudelaan 16, Lage Vuursche Aanmelden: niet nodig zie: Donderdag 14 februari, 28 februari, 14 maart, 21 maart Cursus Mama Natuurlijk Petra Wilbrink van AlmaTerra nodigt u uit voor de cursus Mama Natuurlijk. In vijf bijeenkomsten maakt u kennis met verschillende natuurlijke methoden voor een ontspannen en gezond leven voor u en uw kind. Naast het leren van natuurlijke vaardigheden en het maken van uw eigen (kruiden)producten is er ruimte om u ervaringen

11 6 Utrechts Milieublad No 46 tel Kosten: 95,- incl. lunch (huidige cursisten OP12 80,-) Bijzonderheden: deelnemers minimaal 6 en maximaal 10 personen Neemt u mee: camera, statief, fototas, regenkleding, laarzen/wandelschoenen Zaterdag 26 januari Repair Café Utrecht Het Repair Café vindt elke laatste zaterdag van de maand plaats en is een evenement dat draait om repareren. U brengt zelf kapotte spullen mee, en in het Café gaat u aan de slag. Eventueel met deskundige hulp. Inspiratie kunt u opdoen aan de leestafel, waar boeken over repareren en klussen ter inzage liggen. Het Repair Café laat zien dat repareren leuk is, en vaak heel makkelijk! Op de locatie waar het Repair Café wordt gehouden, is gereedschap en materiaal aanwezig om alle mogelijke reparaties uit te voeren. U wordt wel gevraagd om zelf een eventueel vervangend onderdeel en mogelijk een gebruiksaanwijzing voor het kapotte apparaat mee te nemen. Er is deskundige hulp aanwezig, zoals een elektricien, een naaister, een timmerman en een fietsenmaker. Wat brengt u mee: kleding, kleine meubels, elektrische apparaten, fietsen, serviesgoed, gebruiksvoorwerpen, speelgoed etc. Ook nodigen we u uit een vrijwillige bijdrage in één van de daarvoor bestemde spaarvarkens te deponeren. Koffie, thee en frisdrank zijn te verkrijgen tegen kostprijs. Wanneer: 27 januari, 24 februari, 24 maart Tijd: van 11 tot ongeveer 4 uur Kosten: 65,- lunch en materialen inbegrepen. Waar: 2e Daalsedijk 103, 3531 ED Utrecht (op zondag is het vrij parkeren in de buurt) Informatie: Zondag 27 januari Workshop natuurschilderen Leren tekenen en schilderen begint met goed leren kijken, daardoor beleef je de directe omgeving veel intenser. Die eigen beelden en indrukken op papier krijgen, dat is een prachtig gevoel. Als voorbereiding op het schilderen En Plein Air zijn er in de maanden januari, februari en maart workshops over dit onderwerp in het atelier. We werken dan naar aanleiding van (eigen) natuurfoto s. In april gaan we het veld weer in. Zowel beginners als gevorderden worden individueel begeleid om hun eigen stijl verder te ontwikkelen en tot verdieping van het beeldende werk te komen. Cursusleiding: Marike Stokker. Zij is een ervaren schilder en docent. Zij heeft o.a. 10 jaar lesgegeven op de basiscursus van de kunstacademie in Utrecht. In 2010 is zij begonnen te werken En Plein Air in de omgeving van Utrecht, maar ook in Groningen, Friesland, Duitsland en Connecticut (USA). Op haar blog beschrijft ze haar werkwijze en ontdekkingen van het het schilderen En plein air. Van 3 juli 2012 tot en met 30 juni 2013 Amsterdammers en hun buitenplaatsen Rijke Amsterdamse kooplieden en bestuurders lieten in de 17e, 18e en 19e eeuw buitenplaatsen bouwen langs de Vecht, in Kennemerland en op de Utrechtse Heuvelrug. Ook Kasteel Groeneveld is een Amsterdamse buitenplaats. In het kader van het jaar van de buitenplaats is in Kasteel Groeneveld de tentoonstelling Amsterdammers en hun buitenplaatsen te zien. De tentoonstelling kwam tot stand in nauwe samenwerking met het Oudheidkundig Genootschap Niftarlake (Vechtstreek) die zich hard maakt voor het behoud van buitenplaatsen en in 2012 haar honderd jarig bestaan viert. Fotografe Els Zweerink maakte speciaal voor deze tentoonstelling portretten van buitenplaatseigenaren Wanneer: van 3 juli 2012 t/m 30 juni 2013, elke dag van uur, op maandag gesloten. Waar: Kasteel Groeneveld, Baarn Tot en met 13 januari 2013 Aanschouw de Lusthoven aan de Vecht Sinds maart 2012 staat het Vechtstreekmuseum in het teken van het Jaar van de Historische Buitenplaats Passend bij dit themajaar is de tijdelijke tentoonstelling Aanschouw de Lusthoven aan de Vecht te zien. De tentoonstelling loopt nog even Wanneer: zaterdag 26 januari van tot uur, zaal open om uur Waar: buurthuis Oudwijk, Oudwijker-dwarsstraat 148 in Utrecht-Oost Informatie: stuur een met vragen en opmerkingen naar De Favoriete groene plek van... Hans Muller, natuur- en sterrenkundige In deze rubriek nemen we een kijkje op de favoriete groene plek van diverse Utrechters. We voeren een gesprek over de schoonheid en het beleven van natuur en sluiten af met een fotoportret. We hebben afgesproken bij de bibliotheek in het park Oog in Al. De zon staat laag en schept een wereld met lange schaduwen van mensen en dingen. De meeste bomen hebben hun blad laten vallen en tonen hun statige silhouet. De warmte van de zon is te voelen, maar tegelijkertijd is het koud. Ik heb een stuk lege en droge bijenraat gevonden en laat het Hans ruiken, ook hij ruikt nog de honing. Lekker lezen Ik kom hier al van kindsaf aan, daarom is dit park is mijn favoriete groene plek. Toen ik twee jaar was, ben ik met mijn ouders in deze buurt komen wonen. Op zaterdagen gingen we hier boeken halen. Je kunt heerlijk binnen zitten en je kunt ook lekker buiten boeken lezen. Op alle banken in het park heb ik gezeten en een boek gelezen. Groen en geel Hans raapt een klein geel blaadje van de grond en zegt: We denken dat blaadjes geel worden in de herfst, maar dat is niet zo. Het is net omgekeerd. Het groen wordt weg gehaald, het geel blijft over. Daar waar het blad afbrak, maakt de boom een harslaagje, dan verdampt het vocht niet. Het groen is niet meer nodig, het blad is een wegwerpartikel geworden, een plastic bekertje. De boom wil het kwijt, laat het valllen. Het groen bevat chlorofyl, daar zit magnesium in. Chlorofyl lijkt veel op hemoglobine in ons bloed, maar daar zit ijzer in in plaats van magnesium. Ezelskus Met de geur van de asfalt in onze neus, verspreid door de fabriek aan het Amsterdam-Rijnkanaal, lopen we naar de dieren. In de zomer kun je hier wel twintig soorten zien. Er zijn nijlganzen, herten, ezels, kuifeenden, mandarijneenden, parelhoenders. En natuurlijk de vaste bewoners: merels, roodborstjes, winterkoninkjes, mezen, boomklevers, boomkruipers. Vroeger toen ik een jaar of achttien was, deed ik een boterham in mijn mond en stak m door de draden van het hek door. Ik zakte door mijn knieën, dan kom je op gelijke hoogte met de kop van het dier. Ik herinner me dat ik dat bij een ezel deed. Per ongeluk kreeg ik een kus van die ezel, die lippen zijn heel zacht. Ach ja, wie kust er nu nooit een ezel in zijn leven? Een poepje hoort erbij Hans wijst op een paar duiven die rondscharrelen. De kunst van het duiven voeren is om ze op je hand te krijgen. Als je ze opschrikt door een beweging, kun je opnieuw beginnen. Het is ook leuk als ze op je hoofd komen zitten. Ze kunnen best een poepje laten vallen, dat hoort erbij. Je moet er wel een halfuurtje voor uittrekken. En als er teveel andere mensen langslopen, lukt het niet, dan schrikken ze telkens. Bloeyendael 20 november 2012, schilderij: Marike Stokker 11 Utrechts Milieublad No 46 Jonker Everhard Meyster In de zeventiende eeuw was dit park het buiten van een edelman. De spoorlijn lag er nog niet. Vanaf Vredenburg tot aan hier was het onbebouwd, uitgezonderd wat tuinderijen. Meyster had een weddenschap gesloten en zou de Amersfoorters belonen die vanaf de heide een kei naar Amersfoort zouden slepen. Hij kreeg ze inderdaad zo gek, maar was geen gewenst burger meer, omdat de Amersfoorters als dom te boek kwamen staan. Toen is hij in Utrecht gaan wonen. Lieflijke plaats in de natuur Op Wikipedia heb ik een artikel geplaatst over de lieflijke plaats. In de literatuur heet dat de locus amoenus. Hier in dit park heb je de hoge boog, dat is een gedeelte dat hoger ligt en in een bocht, een beetje in de luwte. Daar kunnen stelletjes zitten, maar ook duistere lieden hun biertjes drinken. s Avonds in de zomer is er vaak een spreeuwenvergadering. Dan landen er duizenden spreeuwen daar in die hoge bomen op de hoek. Als je daaronder op de grond gaat kijken, vind je overal spreeuwenmest. Tekst en foto: Susan van Schijndel Meer lezen over de locus amoenus?

12 12 Utrechts Milieublad No 46 Zeehelden en zonnepanelen: Hou het simpel Onlangs lanceerde de gemeente het Initiatievenfonds Utrechtse Energie. Dit fonds wil onder meer het gezamenlijk gebruik van zonnestroom door burgers stimuleren. Ken je vier mensen in Utrecht die ook zonnepanelen op hun dak willen, dan kun je subsidie aanvragen. Maar hoe organiseer je zo n aanschaf efficiënt? Hoe deden anderen dat? Bijvoorbeeld in de Zeeheldenbuurt. Zonder subsidie. Eigenlijk was het zo gepiept, de panelen plaatsen, aldus Hans van Engelenburg: Ik denk dat ze per huis een halve dag bezig waren. Maar alles bij elkaar heeft het toch wel twee jaar geduurd voor ze er stonden. Met enige trots toont hij het logo van buurtcomité Nova Zembla op het gelijknamige pleintje in de Zeeheldenbuurt. Grofweg de driehoek Biltstraat, Satreweg, Buys Ballotstraat in Utrecht Oost. Hans woont in de Willem Barentzstraat. Eind 2009 nam hij het initiatief om gezamenlijk zonnepanelen in te kopen. We houden hier buurtlezingen en ik dacht: dat mag wel eens over zonnepanelen gaan. Dus nodigden we een installatiebedrijf uit dat er iets over kon vertellen. Op de lezing kwamen zo n 40 buurtbewoners af, meer dan Hans verwacht had. Sommigen wilden wel zonnepanelen, anderen zagen meer heil in isoleren of in een zonneboiler. Een vervolgavond met een energieadviseur maakte hen wegwijs in de mogelijkheden. E-team Er vormden zich subgroepjes om de voordelen van collectieve inkoop te onderzoeken. Hans: We noemden ons het E-team. Hij trok het zonnepanelen-groepje, waar ook Hans Botman (ondernemer Sticks and Stuff, actief in Vereniging Energie-U, red.) en Peter van de Salm (eigenaar van Cloud Connect) in deelnamen. Zij weten veel over de techniek en de markt van zonnepanelen, ik werk bij ingenieursbureau Royal HaskoningDHV, dus hadden we geen aparte adviseur nodig om de juiste leverancier te selecteren en goede contracten te maken. Hans Botman berekende hoeveel de panelen op zouden brengen. Elf huishoudens waren serieus geïnteresseerd. Met de keuze uit pakketjes van 3, 6, 9 of 12 panelen vroeg het E-team bij drie leveranciers offerte aan.,,het is belangrijk dat je steeds hetzelfde aanvraagt, zodat je de offertes goed kunt vergelijken, benadrukt Hans. Soms kunnen de panelen niet naar boven gedragen, dan is een kraan nodig om ze over het dak te tillen, dat geeft meerkosten. Bij sommige deelnemers moesten speciale leidingen naar boven getrokken worden, ook dat geeft extra kosten. Neem je meer dan 6 panelen, dan heb je een speciale meter nodig. Allemaal zaken om rekening mee te houden. Dan komen de offertes en is het zaak om iedereen op één lijn te krijgen. Welke offerte is voor de meeste mensen het gunstigst? Hoe is de prijs-kwaliteitsverhouding van de panelen: de opbrengst, of de gebruikte materialen goed zijn, de kwaliteit van de omvormers, hoe lang ze mee gaan en of er garantie op zit. Sommige mensen wilden absoluut geen panelen uit China, omdat daar wellicht kinderarbeid aan te pas was gekomen. De voorkeur van zeven van de elf huishoudens ging uit naar een leverancier die met Tsjechische panelen werkte, maar voor de andere vier was die keus niet optimaal.,,we hebben die leverancier toen gevraagd om een beter aanbod voor hen. Het voordeel van zo n gezamenlijke inkoop is dus dat je dat naar beoogde leveranciers toe kunt gebruiken om over de prijs te onderhandelen. Anderzijds moet je wel zorgen dat iedereen aan boord blijft omdat de gunstige prijs gebaseerd is op een groepskorting. Een oplopende staffelkorting geeft meer flexibiliteit. Goede balans tussen collectief en privaat Dan komt het aan op goede contracten afsluiten: Gelukkig hadden wij daar allemaal wel ervaring mee. Het klinkt allemaal leuk en vriendelijk zonnepanelen, maar uiteindelijk gaat het gewoon om geld. In ons geval toch een totaalbedrag van euro. De contracten werden allemaal individueel tussen aannemer en de huishoudens afgesloten, waarbij de groepskorting werd verdeeld. Hans van Engelenburg schat dat de drie leden van zijn E-team zo n 100 uur tijd hebben gestopt in het initiatief. Rest nog de vraag of het de moeite waard is geweest. Zonnepanelen hebben vooral zin op een plat dak op het zuiden. Wij hebben een dak op het oosten: dat levert 30 tot 40 procent minder energie op dan een ideale ligging op het zuiden. Dat scheelt jaren terugverdientijd. Hans bespaart nu ongeveer 30 tot 40 procent op het electriciteitsgebruik. Hans: Je moet een goede balans vinden tussen collectief en privaat en het zo simpel mogelijk houden. Eerst wilden we ook zonnepanelen op de flats achter ons, maar dat vergt veel meer organisatie: toestemming van alle eigenaren, een verdeelsysteem voor de zonnestroom, een verdeelsleutel voor de aandelen. Ook subsidies aanvragen is individueel geregeld. De meeste zonnehelden doen het overigens zonder subsidie, want dat gaf veel rompslomp. Het nieuwe Initiatievenfonds van de gemeente wil de aanvraagprocedure simpel houden. In 2011 brachten de 61 zonnepanelen in de Zeeheldenbuurt ca kwh uur op. Meer informatie over het buurtcomité: Meer informatie over het Initiatievenfonds: Kijk ook eens op onze website: onder Klimaat en Energie.

13 4 Utrechts Milieublad No 46 De Natuurgidsencursus IVN is een officiële en erkende opleiding die wordt afgesloten met een diploma. Sluitingsdatum inschrijving: 1 december 2012 Wanneer: woensdag 16 januari 2013 tot maandag 16 juni Donderdagavond om de twee weken en elke vier weken is er een excursie op zaterdagmorgen. In de schoolvakanties van regio Midden-Nederland zijn er geen cursusactiviteiten. Waar: CNME Amersfoort. Natuurgebieden in en rond Amersfoort. Aanmelden: met het inschrijfformulier te verkrijgen via de website van IVN Amersfoort. Onder het kopje actueel. Informatie: Mw. A. van Leeuwen tel of per of Bewust tuinieren, foto: Susan van Schijndel De afdeling van Groei & Bloei Zeist omvat ook Bunnik, Odijk en Werkhoven. Lid worden? Informatie bij de secretaris Mevr. J.Brinkman.tel of per Alle leden ontvangen naast het mooie blad Groei & Bloei een verenigingsboekje vol plaatselijke informatie. Ook krijgen zij tweemaal per jaar een overzicht van de activiteiten. Korting met uw Groei & Bloei ledenpas Wanneer: dinsdag 15 januari om uur Waar: NoorderLichtkerk, Bergweg 92 B, 3707 AE Zeist Kosten: leden van Groei&Bloei en één huisgenoot gratis, niet-leden 4,Aanmelden: niet nodig zie: Woensdag 16 januari Lezing milieubewust tuinieren, Doorn Groei&Bloei afdeling Doorn organiseert een lezing over milieubewust tuinieren. Bart Heijne, lid van de Vereniging voor Veldbiologie uit Wageningen komt u meer vertellen over de samenhang van beestjes en de tuin. IVN Amersfoort en andere natuurorganisaties. Tijdens deze Natuurgidsencursus zult u de natuur in al haar aspecten ontdekken, beleven en begrijpen. Alle aspecten van de natuur komen aan de orde, zoals flora, fauna, landschappen, duurzaamheid, en ecologie. Met deze cursus leert u excursies begeleiden, natuuractiviteiten organiseren voor de jeugd, of andere activiteiten binnen de werkgroepen van het IVN of andere natuurorganisaties begeleiden. Bevlogen, enthousiaste docenten en sprekers reiken u theoretische en praktische kennis aan. U ontvangt een IVN cursusmap voor Natuurgidsen en u gaat aan de slag met praktijkopdrachten. Thuis zult u gemiddeld vier uur per week bezig zijn met o.a. lezen, voorbereiden oefenexcursies en presentaties. U rondt de cursus af met een onderzoeksverslag en een presentatie. Zaterdag 19 januari Workshop Kruidenremedie Leuk die kruiden, maar hoe kunt u ze gebruiken in je dagelijkse leven? In deze workshop leert u over een aantal veel gebruikte geneeskrachtige kruiden, hun werking en basismethoden voor verwerking. Petra Wilbrink van AlmaTerra vertelt u meer over de rol die kruiden door de eeuwen heen hebben gehad. U gaat naar huis met twee heerlijke, zelfgemaakte producten, zoals een crème, zalf of tinctuur. De workshop duurt ongeveer 2 uur. Wanneer: zaterdag 19 januari van tot uur Waar: Kluutweide 2, 3993 CG in Houten Kosten: 30,- p.p. incl. BTW, inclusief reader, koffie en thee en uw zelf gemaakte producten Bijzonderheden: 5 tot 12 deelnemers Informatie: Petra Wilbrink tel of per zie: www. almaterra.nl UMC als kleine duurzame stad 13 Utrechts Milieublad No 46 duurzaamheid is niet duur, maar levert juist veel op. Doordat men elkaar stimuleert in creativiteit, beschikt het UMC over het energiezuinigste rekencentrum ter wereld. Veel stroomverbruik zit in de koeling van de servers die bij het rekencentrum horen. Hypermodern vliegwiel Voorheen werden de servers traditioneel gekoeld en waren er accu s die zich steeds moesten opladen. Dat kostte veel stroom. Samen met leveranciers hebben UMC-medewerkers ventilatoren ontwikkeld die met buitenlucht koelen. Die accu s zijn vervangen door een hypermodern vliegwiel. Innovatie en stimulatie loont dus. Duurzaamheid, het UMC is ervan doordesemd. Het Nationaal Kinder Oncologisch Centrum (NKOC), dat over enkele jaren opgeleverd wordt, moet energieneutraal zijn. Mobiliteit Een ziekenhuis dat mensen geneest en vervolgens zorgt voor een vervuilde omgeving kan niet, vindt de Raad van Bestuur. En dus wil het Universitair Medisch Centrum Utrecht ook voorop lopen in duurzaamheid. Wij zijn het enige ziekenhuis in Nederland dat een certificering heeft voor ons milieuzorgsysteem, zegt Herman Bol, lid van de Raad van Bestuur. Ieder jaar wordt het ziekenhuis gecontroleerd door het bureau Lloyds. Hoe gaat men om met het ziekenhuisafval en chemische middelen? Hoe het oppervlaktewater niet te veel belasten? Met zo n medewerkers en 3500 studenten is het UMC een kleine stad, die zijn invloed doet gelden op de omgeving. MRI-scanners Veel aandacht gaat uiteraard naar de techniek. Het afvalwater controleert men regelmatig op verontreiniging voor het in de riolering komt. Alle lampen zijn energiezuinig. Het UMC-bestuur is in gesprek met Philips geweest om de mri-scanners zo energiezuinig mogelijk te maken. Een mri-scanner kan daardoor in aanschaf duurder zijn, maar door een lagere energierekening juist goedkoper uitvallen. Daarmee lost men meteen een misverstand op: Medewerkers worden met vergoedingen gestimuleerd zoveel mogelijk met het openbaar vervoer te komen. De buslijnen 11 en 12 zorgen voor een frequente verbinding met de Binnenstad en het Centraal Station. Wie met de auto komt, kan deze in de parkeergarage, die komend jaar klaar is, zetten. De tram die naar de Uithof zal rijden, laat nog tot 2018 op zich wachten. Weliswaar is de aannemer volop in de weer met de ontwikkeling en aanleg van de tramsporen elders in de stad. En de fiets? Opvallend is dat UMC-bestuurslid Bol met geen woord rept over het gebruik van het rijwiel van en naar het ziekenhuis. Er is toch een enorm aantal studenten dat naar de collegezalen in het UMC rijdt?. En dat schoon en geluidloos! Triple Aim-organisatie Ik ben zelf geinspireerd geraakt door het vraagstuk van duurzaamheid, toen ik werkte onder de vleugels van Herman Wijffels, bij de Rabobank. Daar heb ik echt dat thema zich zien ontwikkelen. Duurzaamheid is een pijler van je bestaansrecht. Zo wordt je een triple Aim-organisatie: je levert goede zorg, tegen zo gering mogelijke kosten en levert tegelijk een bijdrage aan de gezondheid van mensen, zo zegt bestuurslid Bol tot slot. Tekst: Guus Albrecht Bart vertelt op een aardige manier waar u op moet letten om zo milieuvriendelijk te tuinieren. Altijd al meer willen weten over tuinieren zonder bestrijdingsmiddelen? Kom dan naar deze lezing. Wanneer: woensdag 16 januari, tijd nog onbekend Waar: Moestuin Bartimeus, Driebergsestraatweg 44, Doorn Kosten: leden gratis, niet-leden 2,50 Aanmelden: niet nodig zie: Woensdag 16 januari 2013 tot maandag 16 juni 2014 Natuurgidsencursus IVN Amersfoort Deze Natuurgidsencursus geeft een goede basis om actief aan de slag te gaan binnen Bewust tuinieren, foto: Susan van Schijndel Winterplaatje, foto: Heleen Hüpscher

14 14 Utrechts Milieublad No 46 De wolzwever Vlieg vermomd als hommel In het voorjaar kom je in de tuin soms een merkwaardig uitziende hommel tegen met een lange zuigsnuit. Deze staat recht naar voren als een lans dat lijkt op een vervaarlijk steekapparaat. Het gaat hier om een onschuldige zuigsnuit, waarmee hij nectar uit diepe bloemkelken kan bereiken. Dit is dan ook geen hommel, maar een wolzwever die tot de vliegenfamilie hoort. Als je goed kijkt, vallen de vliegenkenmerken wel op. Hij heeft dunne poten en de voor vliegen typische grote ovale facetogen. Verder staan de vleugels zijwaarts in rust, terwijl veel hommels en bijen hun vleugels op hun rug vouwen. Tenslotte heeft hij geen opvallend gekleurde beharing en gekleurde patronen, zoals bij hommels. De wolzwever bootst de hommel na, zodat vogels en andere roofinsecten hem met rust laten. Hommels hebben immers een angel, waarmee ze belagers een pijnlijke herinnering kunnen bezorgen. De wolzwever heeft geen angel, maar wekt bij belager wel de suggestie. Dit verschijnsel noemen we mimicry. De latijnse naam voor wolzwever (Bombylius) lijkt ook op de latijnse naam voor hommel (Bombus). Bijzondere kenmerken De meest voorkomende wolzwever is de gewone wolzwever, die je ook regelmatig in tuinen aantreft. Deze heeft de grootte van een hommel en heeft een opvallende brede donkerbruine lengtestreep op de voorvleugel. Het vlieggedrag is heel typerend en fraai om te zien. Ze zijn in staat om doodstil voor een bloem te hangen waaruit ze met hun lange zuigsnuit nectar opzuigen. Hierbij slaan de vleugels wel 300 keer per minuut. Op deze manier lijkt de wolzwever op de kolibri en de kolibrivlinder. Het betreft diersoorten die onafhankelijk van elkaar dezelfde techniek hebben ontwikkeld, ook wel convergente evolutie genoemd. De paring gaat net zoals de vlinders en wantsen het doen: met de achterlijven tegen elkaar. Broedparasiet De wolzwever vliegt van half maart tot juni. Na bevruchting bepoedert het vrouwtje haar eieren eerst met zand alvorens ze de eieren vlakbij de nestingang van solitaire bijen en wespen legt. De larven kruipen vervolgens in het nest van o.a. de zandbij en vervelt daar in een trage made. Daar doet hij zich eerst tegoed aan de stuifmeelvoorraad. Vervolgens wordt de bijenlarve geconsumeerd. Russische baboesjka Een aantal soorten zijn zelf hyperparasitair op de larven van sluipvliegen. Hiermee wordt bedoeld dat de wolzwever parasiteert op een ander broedparasiet. Bijvoorbeeld een sluipvlieg parasiteert op een vlinderrups, die vervolgens weer geparasiteerd wordt door een wolzwever. Alsof het Russische baboesjka poppetjes zijn. Tekst: Sim Visser Wolzwever, foto: Sim Visser Zandbij foto: Nigel Jones Bij onderstaande adressen is het Utrechts Milieublad gratis te verkrijgen: Bibliotheek De Meern Bibliotheek Kanaleneiland Bibliotheek Lunetten Bibliotheek Oog In Al Bibliotheek Parkwijk Bibliotheek Vleuten Bibliotheek Zuilen Boerderij Hazenveld Bureaubewust Buurtcomite Voordorp Vooruit Buurthuis Nieuwe Jutter Centrale Bibliotheek Utrecht Centrum Sterrenzicht Cumulus Welzijn / Buurtcentrum De Leeuw Cumulus Welzijn / Buurthuis De Bram Cumulus Welzijn / Buurthuis Einstein Cumulus Welzijn / Buurthuis Oudegracht Cumulus Welzijn / Buurthuis Oudwijk Cumulus Welzijn / Buurthuis Sterrenzicht Cumulus Welzijn / Anders actief Cumulus Welzijn / Transit De Groeneweg Slagerij Dienstencentrum Zuilen Het Vorstelijk Complex Dierenbescherming Utrecht, Amersfoort e. o. Informatie Centrum Utrecht (ICU) Portes Buurthuis De Ravelijn Portes Buurthuis De Tol Portes Buurthuis De Uithoek Portes Buurthuis Rosa Portes Buurthuis Zuilen Portes Dienstencentrum De Barkel Portes Dienstencentrum De Plantage Portes Dienstencentrum West Portes Sociaal Cultureel Centrum De Musketon Rio de Bio Stadsboerderij de Eilandsteede Stadsboerderij de Gagelsteede Stadsboerderij de Griftsteede Stadsboerderij de Koppelsteede Uit de Kunst Universiteitsbibliotheek De Uithof Wijkbureau Oost/Noordoost Wijkbureau Overvecht Wijkbureau West Wijkbureau Zuid Wijkbureau Leidsche Rijn Wijkservicecentrum Vleuten-De Meern Wijkwinkel Votulast Winkel van het Utrechts Landschap Zalen- en activiteitencentrum De Kargadoor

15 Lijnbus 90 procent schoner 15 Utrechts Milieublad No 46 Bestuur Regio Utrecht wil het openbaar vervoer in de stadsregio gunnen aan Qbuzz. Deze vervoerder claimt met 90 procent minder CO2- uitstoot te kunnen rijden door via een satelliet het rijgedrag van de buschauffeur buitenspel te kunnen zetten. De chauffeurs zelf hebben zo hun bedenkingen. Ik geloof daar niets van, zegt Robert Post, buschauffeur bij GVU-Connexxion, straks rijdend voor Qbuzz. Aanbestedingsprocedure Het is nog maar de vraag of openbaar vervoerder Connexxion zich zo gauw gewonnen geeft. De aanbestedingsprocedure is immers in de regio nog niet ten einde. Connexxion heeft beroep aangetekend. De aanbestedingsprocedure van het BRU sleept zich al enige jaren voort en de rechter kwam er zelfs aan te pas. Ook de nieuwe procedure, die daarna volgde, verloopt verre van gladjes. BRU besloot het OV in de stadsregio Utrecht vanaf december 2013 te gunnen aan Qbuzz. Maar OV Regio Utrecht BV (met als enige aandeelhouder Connexxion Openbaar Vervoer NV) heeft nu wederom bezwaar aangetekend. De vervoerder heeft bij het College van Beroep voor het Bedrijfsleven een kort geding aanhangig gemaakt. BRU (dat overigens per 1 januari 2013 ophoudt te bestaan) wil een openbaar vervoerder, die op de gunstigste voorwaarden vervoer in de stadsregio aanbiedt. Wie zegt dat de toekomstige vervoerder met minder luchtvervuilende bussen het lijnennet in de regio exploiteert? Op de nogal summiere site van Qbuzz maakt men geen enkel woord vuil aan welk type bus men over een jaar wil inzetten. Triomfantelijk zegt Qbuzz op zijn website de concessie in de Regio Utrecht gewonnen te hebben. Satelliet Schonere lucht in stad en regio is even belangrijk als goed openbaar vervoer. Voor het BRU reden de strengste milieueisen op te leggen aan de nieuwe exploitant. Qbuzz beweert het antwoord gevonden te hebben in de satellieten. Een gps-systeem houdt tot op de meter bij waar de nieuwe bussen, die vanaf begin december 2013 moeten rijden, zich bevinden. In straten waar de luchtvervuiling groot is, bijvoorbeeld Vredenburg, bepaalt de elektronica hoe snel de bus mag en in welke versnelling dat gebeurt. Het systeem is nieuw voor Nederland. Buschauffeur Post moet het allemaal nog zien. Als de techniek het laat afweten, valt alles dan stil? Volgens Post kan BRU veel eenvoudiger milieuwinst boeken door de verkeerslichten op buslijnen veel beter af te stellen. We rijden nu van rood naar rood, dat is pas slecht voor het milieu. Euro VI-norm Het regiobestuur laat weten dat Qbuzz het beste busvervoer in verhouding tot de prijs levert. Connexxion/GVU heeft het nakijken. Vanaf 8 december volgend jaar moeten in stad en regio, bussen rijden die voldoen aan de Euro VI-norm. Die rijden op schone diesel, gefabriceerd uit aardgas. Het Wijk C-comité bekijkt een en ander met argusogen en is bevreesd dat de eventuele nieuwe vervoerder de door het BRU gedicteerde strengere milieunormen aan zijn laars lapt. Qbuzz krijgt Van het BRU het recht tien jaar lang het openbaar vervoer te verzorgen in de stadsregio. Of vanaf december 2013 de blauw-oranje bussen daadwerkelijk door stad en regio rijden, valt nog te bezien. Het is zaak deze hele kwestie nauwlettend op de voet te volgen. Tekst: Guus Albrecht Meer weten? Kijk op

16 Colofon Het Utrechts Milieublad is een onafhankelijke uitgave van het Milieucentrum Utrecht waarin milieu-activiteiten en praktische informatie is gebundeld. De uitgave verschijnt eens per twee maanden met een oplage van 600 ex. Abonnementen Een abonnement op het Milieublad is kosteloos. Wel worden de portokosten in rekening gebracht. Aanmelding op het redactieadres. Het Milieublad is ook gratis af te halen. Redactie Heleen Hüpscher, Nathalie van Doesburg, Susan van Schijndel, Guus Albrecht, Erna de Hollander, Sim Visser, Monique Claringbould, Inge Dekker en Marike Stokker (eindredactie). Vormgeving Marike Stokker Foto s Heleen Hüpscher (omslagfoto), Susan van Schijndel, Martijn van Andel. Enkele foto s uit Flickr en Wikipedia. Foto s en grafieken afkomstig van de sites en vallen onder de Creative Commons licentie. Zie hiervoor: Productie en distributie Milieucentrum Utrecht Oudegracht AS Utrecht telefoon: Het Utrechts Milieublad is gemaakt op 100% kringlooppapier. Artikelen uit het Milieublad mogen overgenomen worden, mits ze zijn voorzien van bronvermelding. Deadline aanleveren kopij en agendapunten no. 47 maart/april 2013: 8 februari

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

Groene Agenda oktober t/m december 2014

Groene Agenda oktober t/m december 2014 1 2 5 7 8 8 Groene Agenda oktober t/m december 2014 Oktober Woensdag 1 oktober 19.30-21.30 uur Minicursus: Het geheime leven van paddenstoelen. De Natuuracademie verzorgt een lesavond en een excursie over

Nadere informatie

De Vuursche. Scootmobiel. Door de bossen met de scootmobiel

De Vuursche. Scootmobiel. Door de bossen met de scootmobiel Staatsbosbeheer Regio West Naritaweg 221, 1043 CB Amsterdam T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Scootmobiel De Vuursche Door de bossen met de scootmobiel Scootmobielroute in De Vuursche In deze folder

Nadere informatie

Beleef- en beweegweek-polderpark Cronesteyn 30 april 8 mei 2016

Beleef- en beweegweek-polderpark Cronesteyn 30 april 8 mei 2016 Beleef- en beweegweek-polderpark Cronesteyn 30 april 8 mei 2016 Zaterdag 30 april, 14.00 16.00 KBO Wandeling KBO Leiden organiseert op zaterdag 30 april een wandeling vanuit Park Cronesteyn. De afstand

Nadere informatie

BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK. Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start.

BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK. Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start. BEELDHOUWEN EN SCHILDEREN IN NOORD FRANKRIJK ATELIER MOOI WERK Na lang voorbereiden gaat in deze zomer mijn eerste cursus in Frankrijk van start. In Noord Frankrijk, 385 km van Den Haag, net onder de Franse

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - augustus 2015

Activiteiten bij De Helderse Vallei - augustus 2015 zaterdag 1 augustus: Watergeheimen zaterdag 1 augustus: Met de kippen op stok! 16.30 uur Elke middag brengen onze dierverzorgers de dieren naar hun stallen, stokken en hokken. Normaal gesproken gebeurt

Nadere informatie

Cursusaanbod en workshops 2012-2013

Cursusaanbod en workshops 2012-2013 Cursusaanbod en workshops 2012-2013 Marc Kuyper Hans van der Pas Atelier: Wateringweg 155 email : art@marckuyper.com en hvdp@telfort.nl 2031EG Haarlem telefoon 06-11204994 (inspreken) Volop gratis parkeergelegenheid

Nadere informatie

Schildervakanties. Inspirerende workshops en vrij schilderen

Schildervakanties. Inspirerende workshops en vrij schilderen Schildervakanties Kunstschilder José van den Helder-van Oudenallen geeft met veel enthousiasme schilderworkshops voor beginnende en gevorderde schilders. Op een vrije en toegankelijke manier brengt zij

Nadere informatie

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD Voor groepen kinderen va 4-12 jaar Najaar 2012 (september & oktober) INTRODUCTIE: WAT IS TUININDESTAD? Tuinindestad richt zich op de liefhebbers in de stad. Mensen die

Nadere informatie

Bad Marienberg. 21 t/m 25 april 2011

Bad Marienberg. 21 t/m 25 april 2011 Bad Marienberg 21 t/m 25 april 2011 Donderdag 21 april Heel - Bad Marienberg 195 km Aankomend weekend is het Pasen en dat betekent dat Wim 4 dagen vrij is. We hebben besloten om richting het Westerwald

Nadere informatie

Excursies 2012 in de Goudse groengebieden

Excursies 2012 in de Goudse groengebieden Excursies 2012 in de Goudse groengebieden Uit de serie Groenwandelingen in Gouda 4 Heempad in het voorjaar Bloesem peer Herfst in het moeras 2 Grasland Kievitsbloemen Excursies 2012 in de Goudse groengebieden

Nadere informatie

Stichting Repair Café Den Haag

Stichting Repair Café Den Haag Stichting Repair Café Den Haag Beleidsplan maart 2016 www.repaircafedenhaag.nl repaircafe.denhaag@gmail.com Inleiding Vanaf 2011 is Repair Café in Den Haag actief, het viel tot oktober 2013 onder de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden Het sprookje van Wonen op het mooiste plekje van Uden park maashorst parkmaashorst.nl P ark M aashorst 1 Uden Noord, grenzend aan Maashorst, is het ideale gebied voor een bijzondere ontwikkeling. Op de

Nadere informatie

5 dagen creatieve workshops

5 dagen creatieve workshops 5 dagen creatieve workshops beeldhouwen in steen - edelsmeden boetseren met klei - mixed media Beeldhouwen in steen "De trage geduldige steen. Het denken dat even stopt. Alleen nog maar aanwezig zijn.

Nadere informatie

Tuinige schilderijen (in bibliotheek Ypenburg)

Tuinige schilderijen (in bibliotheek Ypenburg) Tuinige schilderijen (in bibliotheek Ypenburg) Tentoonstelling met fleurige schilderijen van Irma Wisman. Is uw tuin de perfecte plaats om tot rust te komen en van de schoonheid van de planten en bloemen

Nadere informatie

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12 NR. 03 / 2014 fiets routes afstanden tussen 25 en 55 km Makkelijk fietsen via knooppunten FIETS LANGS EN DOOR 12 Nationale Parken 12 NATIONALE PARKEN fietsroutes Mooie natuur Fietsen in Weerribben-Wieden,

Nadere informatie

CRANBERRYFARM DE HOEVE

CRANBERRYFARM DE HOEVE CRANBERRYFARM DE HOEVE In het zuidoosten van Friesland stroomt de rivier de Linde (Lende). Voor mensen die van rust en ruimte, en een afwisselende omgeving houden is dit gebied een ware verrassing. Ook

Nadere informatie

Platform educatie NUMMER 116, 8 APRIL 2016. Vanzelfsprekend mooi

Platform educatie NUMMER 116, 8 APRIL 2016. Vanzelfsprekend mooi NUMMER 116, 8 APRIL 2016 IN DIT NUMMER Platform educatie - lees verder Platform borgen - lees verder Kijkje in de keuken - lees verder Subsidies Themafonds Digitalisering Collecties Groningen - lees verder

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst december 2015

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst december 2015 Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105 Hudsonhof Activiteitenlijst december 2015 1 Belangrijk nieuws!! Gratis lunch op woensdag 2 december in verband

Nadere informatie

6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer

6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer Utrecht 6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer Deze route is gebaseerd op de ANWB/VVV toeristenkaart, schaal 1:100.000 Route A: Deze

Nadere informatie

Doe locaties 50-dingenlijst

Doe locaties 50-dingenlijst Doe locaties 50-dingenlijst De 50-dingenlijst Er zijn 50 dingen in de natuur die je eigenlijk gedaan moet hebben voor je twaalfde. Hieronder vind je wat leuke locaties zijn voor elke activiteit. De websites

Nadere informatie

Vraag 1a. Wat is de hoofdstad van Gelderland? ... Vraag 1b. Wat is de grootste stad in Gelderland? Vraag 1c. Wat is de Veluwe?

Vraag 1a. Wat is de hoofdstad van Gelderland? ... Vraag 1b. Wat is de grootste stad in Gelderland? Vraag 1c. Wat is de Veluwe? Naam: _ GELDERLAND BOS EN WATER Gelderland is een provincie in Midden-Nederland en is de grootste provincie van Nederland. Arnhem is de hoofdstad van de provincie. Nijmegen is de grootste stad. Gelderland

Nadere informatie

Aanbod NME voorjaar 2014

Aanbod NME voorjaar 2014 Aanbod NME voorjaar 2014 Natuur- en milieueducatie (NME) Heemtuin Muntendam biedt een aanvulling op het reguliere schoolprogramma. We richten ons in de lessen vooral op zaken die in de klas minder snel

Nadere informatie

Vrijwilligers Bedankt! Keuze uit 10 inspirerende activiteiten!

Vrijwilligers Bedankt! Keuze uit 10 inspirerende activiteiten! Programma GEMEENTE HEERHUGOWAARD 2015 Vrijwilligers Bedankt! Keuze uit 10 inspirerende activiteiten! Vrijwilligers in Heerhugowaard kunnen van 14 t/m 22 november 2015 gratis deelnemen aan boeiende en inspirerende

Nadere informatie

Snippentocht. Activiteiten (bouwsteen 4) De hele groep heeft zich prima vermaakt.

Snippentocht. Activiteiten (bouwsteen 4) De hele groep heeft zich prima vermaakt. De Biesbosch leent zich uitstekend om met een groep actief bezig te zijn. Gezellig een dagje weg met vrienden of familieleden. Peddelend met een kano of al varend met een fluisterboot door de kronkelende

Nadere informatie

Geheel verzorgde week met excursies en koken

Geheel verzorgde week met excursies en koken Toe aan vakantie? Bijtanken in Salzburgerland! Herfstweek: zaterdag 18-25 oktober (in overleg kunnen we voor een groep de data verschuiven) Geheel verzorgde week met excursies en koken Excursies en koken:

Nadere informatie

OP PAD MET DE GIDSEN VAN STAATSBOSBEHEER

OP PAD MET DE GIDSEN VAN STAATSBOSBEHEER OP PAD MET DE GIDSEN VAN STAATSBOSBEHEER JULI 2015 Donderdag 2 juli 19.00 uur Meeuwenduinen Dinsdag 7 juli 19.00 uur Boswachterij Westerschouwen Woensdag 8 juli 13.30 uur KABOUTERPAD voor de kleuters Donderdag

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender. December

Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender. December Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender December 2015 DINSDAG 1 DECEMBER 09.15-11.45 uur Internetcafé Persoonlijke begeleiding bij het, momenteel een wachtlijst 9.30-11.30 uur Hobbycafé Gezellig samen

Nadere informatie

zaterdag 12 juni van 10.00 tot 16.00 uur, bos Nieuw Wulven (via Binnenweg)

zaterdag 12 juni van 10.00 tot 16.00 uur, bos Nieuw Wulven (via Binnenweg) Persuitnodiging Houten, 7 juni 2010 zaterdag 12 juni van 10.00 tot 16.00 uur, bos Nieuw Wulven (via Binnenweg) FEEST IN SPEELBOS NIEUW WULVEN Op zaterdag 12 juni van 10.00 tot 16.00 uur wordt Speelbos

Nadere informatie

PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST

PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST KIJK OP ONZE WEBSITE VOOR MEER INFORMATIE OVER DE GENOEMDE ACTIVITEITEN EN OM U AAN TE MELDEN, INDIEN NODIG JANUARI 2015 vrijdag

Nadere informatie

ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK

ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK December 2015 ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK Deze enquête is gericht aan alle leden en donateurs van de natuurvereniging IVN Nijkerk. Het doel van de enquête is IVN Nijkerk inzicht te geven in welke richting

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

Nieuwsbrief Steunpunt Mantelzorg Renkum

Nieuwsbrief Steunpunt Mantelzorg Renkum Nieuwsbrief Steunpunt Mantelzorg Renkum Uitgave: zomer 2013 Inhoud: - Respijtweekend voor mantelzorgers uit de regio Renkum, Wageningen en Ede - Dag van de Mantelzorg in kasteel Doorwerth: u komt toch

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 42.1 (ongeveer 2:28 u.) Fietsroute 153437 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 42.1 (ongeveer 2:28 u.) Fietsroute 153437 Wil

Nadere informatie

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

Natuur op Eerde uniek in Nederland

Natuur op Eerde uniek in Nederland Natuur op Eerde uniek in Nederland Eerde is méér dan mooi. Tijdens een wandeling met boswachter Jos Schouten van Natuurmonumenten wordt pas echt duidelijk hoe bijzonder de natuur op het historische landgoed

Nadere informatie

Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender. Juni

Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender. Juni Dinxperlose Ontmoeten & Activiteitenkalender Juni 2015 MAANDAG 1 JUNI 10.00-11.00 uur Leesclub Grootletterboeken te leen voor de leesliefhebbers 0,25 per boek oplossen van allerlei puzzels 14.45-16.00

Nadere informatie

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

LUOSTO WINTERSAFARI S 2015-2016 Kom zoals je bent, wij zorgen voor de rest!

LUOSTO WINTERSAFARI S 2015-2016 Kom zoals je bent, wij zorgen voor de rest! LUOSTO WINTERSAFARI S 2015-2016 Kom zoals je bent, wij zorgen voor de rest! 1. SNEEUWSCOOTERSAFARI NAAR DE WILDERNIS (16:30-18:30) di, wo, vr en zo De beste manier om de natuur te verkennen. Tijdens deze

Nadere informatie

Wandelingen Casa Careel

Wandelingen Casa Careel Wandelingen Casa Careel Ervaar één dag bij de herder Om de boerderij te bereiken sla je rechtsaf en je gaat linksaf voor de brug als je het pad inslaat aan de zuid oostzijde van Casa Careel. De herder

Nadere informatie

Struinen door De Stille Kern

Struinen door De Stille Kern 58 Horsterwold Struinen door De Stille Kern Een 900 hectare groot natuurgebied waar natuurlijke processen volop de ruimte krijgen. Het gebied wordt begraasd door een kudde konikpaarden, die zorgen voor

Nadere informatie

3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen. Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden!

3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen. Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden! 3 oktober 2015 is de Landelijke Open Dag Dierenartsen Doe mee! Laat zien dat u samenwerkt om goede zorg te bieden! Dit jaar organiseert de KNMvD voor de vierde keer de Landelijke Open Dag Dierenartsen.

Nadere informatie

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst september 2015

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst september 2015 Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105 Hudsonhof Activiteitenlijst september 2015 1 Belangrijk nieuws!! Tip 1 Op maandag 14 september is er een gratis

Nadere informatie

Voor ouderen van 50+: Lunteren Driebergen Ede. Voor ouderen met meer zorg: Lunteren

Voor ouderen van 50+: Lunteren Driebergen Ede. Voor ouderen met meer zorg: Lunteren Voor ouderen van 50+: Lunteren Driebergen Ede Voor ouderen met meer zorg: Lunteren Wilt u er even tussen uit met een groep ouderen? Dan bent u van harte welkom op één van onze vakantieweken! Deze weken

Nadere informatie

Schwäbische Alb. 24 oktober t/m 1 november 2009

Schwäbische Alb. 24 oktober t/m 1 november 2009 Schwäbische Alb 24 oktober t/m 1 november 2009 Zaterdag 24 oktober Heel - Tuttlingen 560 km Na het ontbijt vertrekken we richting de Schwäbische Alb, een gebied waar we nog nooit zijn geweest. Het is rustig

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy 1 Inhoudstafel I. Fauna II. Habitats III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor Bijlage I: Activiteiten

Nadere informatie

Datum Startlocatie Tijd Thema Opmerking Januari

Datum Startlocatie Tijd Thema Opmerking Januari Wandelarrangement Maeszicht: Gratis flesje water en een knapzak voor onderweg Kom wandelen in Nationaal Park De Maasduinen. De Maasduinen vormen de langste rivierduinengordel van Nederland en zijn ontstaan

Nadere informatie

PROGRAMMABOEKJE ATLAS VAN APELDOORN: LOENEN

PROGRAMMABOEKJE ATLAS VAN APELDOORN: LOENEN PROGRAMMABOEKJE ATLAS VAN APELDOORN: LOENEN Loen n, trugge in de tied DOORLOPEND MEI SEPTEMBER Fietsroute Loen n, trugge in de tied Overig: Een fietsroute van 19 kilometer langs cultuurhistorische hoogtepunten

Nadere informatie

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst april 2015

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst april 2015 Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof -9 057 KP Amsterdam Tel: 020 233405 Hudsonhof Activiteitenlijst april 205 Lichamelijke beweging Een beweegoloog is aanwezig op woensdag en vrijdagmiddag

Nadere informatie

Jaarprogramma 2016 IVN Afdeling Sittard-Geleen

Jaarprogramma 2016 IVN Afdeling Sittard-Geleen Jaarprogramma 2016 IVN Afdeling Sittard-Geleen Dit jaar is het thema voor de meeste activiteiten Leven in en om het water. www.ivn.nl/afdeling/sittard-geleen ivn.sittard.geleen@gmail.com Binnen de Gemeente

Nadere informatie

Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland.

Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland. 13 mei 2015 nummer 2/2015 Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland. Bijen special Dit keer staat de

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Januari 2014. Cursus fruitbomen snoeien start in januari. Zwerfvuil ruimen in maart

NIEUWSBRIEF. Januari 2014. Cursus fruitbomen snoeien start in januari. Zwerfvuil ruimen in maart NIEUWSBRIEF Januari 2014 Cursus fruitbomen snoeien start in januari Fruitbomen hebben snoeionderhoud nodig. Heeft u (hoogstam)fruitbomen en weet u niet hoe deze gesnoeid moeten worden? Natuuren Milieuvereniging

Nadere informatie

Periode: Kerstvakantievoorjaarsvakantie

Periode: Kerstvakantievoorjaarsvakantie . Periode: Kerstvakantievoorjaarsvakantie Inschrijvingsvoorwaarden NSA De Watermolen Inschrijvingen geschiedt per kind per activiteit. Bij onvoldoende aanmeldingen voor een cursus heeft de organisatie

Nadere informatie

Maand programma. juni 2015. activiteiten in Zoomhoek rood Activiteiten in De Gravin blauw. de Beijerkorf groen. Activiteiten in

Maand programma. juni 2015. activiteiten in Zoomhoek rood Activiteiten in De Gravin blauw. de Beijerkorf groen. Activiteiten in Maand programma Activiteiten in de Beijerkorf groen activiteiten in Zoomhoek rood Activiteiten in De Gravin blauw 2 10.00-12.00 uur Bingo - deelname E 5,-. * 2 10.00-12.00 uur lezing over de renaissance

Nadere informatie

TE HUUR: Beukenrodelaan 2 K 3941 ZP Doorn - P/M. Landgoed Beukenrode Doorn. Patist Makelaardij en Taxatiebureau

TE HUUR: Beukenrodelaan 2 K 3941 ZP Doorn - P/M. Landgoed Beukenrode Doorn. Patist Makelaardij en Taxatiebureau TE HUUR: Beukenrodelaan 2 K 3941 ZP Doorn - P/M Landgoed Beukenrode Doorn Patist Makelaardij en Taxatiebureau 2 patistmakelaardij.nl "Sparrenhof", 2K Fraai gelegen Kantoorgebouw bestaande uit 2 verdiepingen

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Activiteitenfolder oktober 2015

Activiteitenfolder oktober 2015 Activiteitenfolder oktober 2015 Prinsenhof bruist van de activiteiten in oktober! We organiseren deze maand een nieuwe ontmoetingsmiddag met een heerlijke maaltijd, mooie activiteiten bij het verliescafé,

Nadere informatie

Ons vakantieverblijf in De Lutte.

Ons vakantieverblijf in De Lutte. Ons vakantieverblijf in De Lutte. Louwra Herman Arwin Els Barry Will Frans Marjolein Willie VRIJDAG 21-06-2013 Vandaag begint onze vakantie. Arwin en Herman stappen in de bus in Veenendaal en de andere

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Onze website

Nieuwsbrief. Onze website Nieuwsbrief Onze website Mei 2014 IN DIT NUMMER: Website 1 Data sportdagen en schoolreisje Bloesem op de Olmenhorst 1/2 De natuurclub gaat weer van start Sportservice Haarlemmermeer Olympia s kids tour

Nadere informatie

Activiteitenfolder november 2015

Activiteitenfolder november 2015 Activiteitenfolder november 2015 Wat kunt u deze maand allemaal van ons verwachten? We openen onze deuren waarbij u een kijkje kan nemen achter de schermen van Prinsenhof. Daarnaast hebben we onze maandelijkse

Nadere informatie

GROEN GROENER GROENST

GROEN GROENER GROENST GROEN GROENER GROENST DE BETEKENIS VAN GROEN VOOR ONZE LEEFOMGEVING 10 november 2011 Arda van Helsdingen Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten DE BETEKENIS VAN GROEN VOOR ONZE LEEFOMGEVING Wat is groen?

Nadere informatie

september / oktober 2015 Naschoolse Activiteiten

september / oktober 2015 Naschoolse Activiteiten september / oktober 2015 Naschoolse Activiteiten Voor alle basisschoolkinderen Wat zijn naschoolse activiteiten? Kinderen van vier tot en met twaalf jaar kunnen na schooltijd meedoen aan naschoolse activiteiten

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit MASSEMBRE 1 Inhoudstafel I. Fauna II. Habitats III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor Bijlage I: Activiteiten / Seizoenen Bijlage

Nadere informatie

Zakelijke ontvangsten

Zakelijke ontvangsten Zakelijke ontvangsten 2015 www.glk.nl Kasteel Cannenburch Zakelijke ontvangsten Kasteel Cannenburch en het naastgelegen Bouwhuis liggen aan de rand van een park en bieden een representatief en stijlvol

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer.

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. 1. Start bij de Veldkeuken, Koningslaan 1, 3981 HD Bunnik Coördinaten: N 52.04.052 E 005.10.224 De Veldkeuken: Puur, ambachtelijk &

Nadere informatie

Week 1. Donderdag 14 juli Vandaag staat er een uitstapje voor je geboekt naar Aqualand Playa del Delftse hout.

Week 1. Donderdag 14 juli Vandaag staat er een uitstapje voor je geboekt naar Aqualand Playa del Delftse hout. HOERA, het is eindelijk zomervakantie, heerlijk 6 weken vrij! Deze zomervakantie verandert onze BSO in All inclusief resort t Palet. Een heerlijke plek om jouw vakantie door te brengen! Zo kan je genieten

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

** korting per aangebrachte cursist. CREATIEVE / WELLNESS VAKANTIE WEKEN VAN ARTFRIENDS 31 juli t/m 7 augustus 2010 7 t/m 14 augustus 2010

** korting per aangebrachte cursist. CREATIEVE / WELLNESS VAKANTIE WEKEN VAN ARTFRIENDS 31 juli t/m 7 augustus 2010 7 t/m 14 augustus 2010 Individuele en groeps deelname korting per aangebrachte cursist Gratis workshopdeelname: Creëer je eigen groep Voor een aantal cursussen en workshops kun je je individueel inschrijven. Voor die cursussen

Nadere informatie

Wandeling met herder en schapen

Wandeling met herder en schapen Wandeling met herder en schapen 50,00 per groep tot 25 personen 3,50 p.p. koffie met wat lekkers erbij Duur is 60 tot 90 minuten 1. Ontvangst koffie met wat lekkers 2. Met de herder en de kudde op stap

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor Unicef vrijwilligers in de regio Leiden en omstreken. Allereerst de beste wensen voor een goed en gezond 2013!

Nieuwsbrief voor Unicef vrijwilligers in de regio Leiden en omstreken. Allereerst de beste wensen voor een goed en gezond 2013! Nieuwsbrief voor Unicef vrijwilligers in de regio Leiden en omstreken Beste Vrijwilligers, Allereerst de beste wensen voor een goed en gezond 2013! We hopen dat het een mooi UNICEF jaar wordt voor ons

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Workshop ambachtelijk brood

Workshop ambachtelijk brood Workshop ambachtelijk brood Minimaal aantal personen 10 Maximaal aantal personen 30 Duur is 2,5 uur 2 broden per persoon (Als je met 20 personen bent of meer, krijg je 1 brood en 4,50 korting.) 14,50 per

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn

Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn Doelen Stichting Lingewaard Natuurlijk. Wij hebben een drieledig doel: Fraaier landschap Meer natuurbeleving voor jong en oud Bescherming van bedreigde soorten. Onder

Nadere informatie

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km)

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Omschrijving Langs de kust van Hoorn staan zo n dertig beelden van verschillende Nederlandse kunstenaars/beeldhouwers. De wandeling langs de beelden start bij schouwburg Het Park en eindigt bij de oostelijke

Nadere informatie

Maandag 19 februari 2007

Maandag 19 februari 2007 Maandag 19 februari 2007 - Sjoerd - Matthijs - Robin - Dennis - Ramon Met z n allen naar de Plompe Toren Openingstijden voor bezichtiging. Dagelijks van 10.00 17.00 uur Burghsluis Burghsluis ligt aan de

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - juli 2015

Activiteiten bij De Helderse Vallei - juli 2015 woensdag 1 juli: Nationale Modderdag 14.00-16.00 uur Het is Nationale Modderdag, een dag waarop je buiten in de modder mag spelen en natuurlijk lekker vies mag worden! Trek laarzen en oude kleren aan en

Nadere informatie

Utrechts Milieublad. No 57. Hightech Fietsenstalling. Repair Café. Groene Agenda Natuurwerkdag. november/december 2014

Utrechts Milieublad. No 57. Hightech Fietsenstalling. Repair Café. Groene Agenda Natuurwerkdag. november/december 2014 Utrechts Milieublad No 57 november/december 2014 Repair Café Groene Agenda Natuurwerkdag Hightech Fietsenstalling Uitgave van het Milieucentrum Utrecht 2 Utrechts Milieublad No 57 Groene agenda November

Nadere informatie

Groepen & arrangementen

Groepen & arrangementen Groepen & arrangementen Kasteel Ammersoyen is een leuke bestemming voor een groepsuitje Volg een rondleiding door het kasteel met uw vereniging, collega's, familie of vrienden Of kies uit een van onze

Nadere informatie

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst oktober 2015

Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof 1-9 1057 KP Amsterdam Tel: 020 2334105. Hudsonhof Activiteitenlijst oktober 2015 Stichting Multicultureel Centrum de Hudsonhof Hudsonhof -9 05 KP Amsterdam Tel: 020 233405 Hudsonhof Activiteitenlijst oktober 205 Belangrijk nieuws!! Lichamelijke beweging Een bewegingsagoog is aanwezig

Nadere informatie

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam Staatsbosbeheer Naritaweg 221, 1043 CB Amsterdam T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Welkom buiten. Buiten is voor iedereen en er is elke dag wat te beleven. Daarom willen we zoveel mogelijk mensen uitnodigen

Nadere informatie

LANG WEEKEND 15-18 AUGUSTUS 2014 HEALEY

LANG WEEKEND 15-18 AUGUSTUS 2014 HEALEY LANG WEEKEND 15-18 AUGUSTUS 2014 HEALEY & GOLF Zijn de Healey en golf uw passie? Wij willen deze twee combineren in de eerste Healey golfreis. In vier dagen tijd spelen wij op drie prachtige golfbanen

Nadere informatie

Plannings- en kostenschema Artfriends creatieve cursussen, workshops en vakanties * Individuele en groeps deelname

Plannings- en kostenschema Artfriends creatieve cursussen, workshops en vakanties * Individuele en groeps deelname Plannings- en kostenschema Artfriends creatieve cursussen, workshops en vakanties Individuele en groeps deelname korting per aangebrachte cursist Gratis workshopdeelname: Creëer je eigen groep Voor een

Nadere informatie

Brochure met de arrangementen van MEC Roosendaal

Brochure met de arrangementen van MEC Roosendaal Brochure met de arrangementen van MEC Roosendaal MEC Roosendaal Coördinatoren: Maggy van den Aker en Michèle Knippenberg info@mecroosendaal.nl 1/10 INLEIDING MEC Roosendaal is een plek voor heel veel mogelijkheden.

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

Zakelijke ontvangsten

Zakelijke ontvangsten Zakelijke ontvangsten 2016 www.glk.nl Kasteel Cannenburch Zakelijke ontvangsten Kasteel Cannenburch en het naastgelegen Bouwhuis liggen aan de rand van een park en bieden een representatief en stijlvol

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Voor U ligt de laatste nieuwsbrief van het 8 ste jaargang. Waarin U kunt zien wat er in de maanden oktober, november en december gebeurd

Nadere informatie